རྩོམ་ཡིག
པོལ་ཨེར་ལིཁ་དང་མེ་ཐི་ལིན་སྔོན་པོ། ཚོན་རྫས་ཤིག་གིས་སྨན་རྫས་གསར་རྙེད་ཀྱི་ལམ་ལུགས་བཟོ་བར་ཇི་ལྟར་རམ་འདེགས་བྱས་པ།
པོལ་ཨེར་ལིཁ་གིས་གསོ་རིག་ལ་བྱས་པའི་ལེགས་སྐྱེས་ནི་སྨན་རྫས་ཤིག་མ་ཡིན། དེ་ནི་སྨན་རྫས་ཤིག་ལ་ཇི་ལྟར་བལྟ་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཞིག་ཡིན།
1878 ལོར་ཁོང་གིས་འབུམ་རམས་པའི་དཔྱད་རྩོམ་ཞིག་ཕུལ་བ་དེའི་ཐོག་མའི་སྡེ་ཚན་ལ་“ཚོན་འགོད་པའི་རྫས་འགྱུར་རིགས་པའི་ལྟ་ཚུལ”ཞེས་མིང་བཏགས་ཡོད། དེའི་རྒྱུ་མཚན་ནི་ཕུང་གྲུབ་ཀྱི་གཤག་ལྷེབ་ཅིག་ལ་ཚོན་འགོད་པ་དང་རས་དུམ་ཞིག་ལ་ཚོན་འགོད་པ་གཉིས་རྩ་དོན་གཅིག་ལ་བརྟེན་པ་དེ་ཡིན། གཉིས་ཀར་ཚོན་རྫས་དང་རྒྱུ་ཆའི་བར་གྱི་རྫས་འགྱུར་འབྲེལ་འདུས་རང་བཞིན་གྱིས་ཁ་དོག་འབྱར་བ་ཡིན་གྱི། ཕུང་གྲུབ་ཀྱིས་འཐེན་ནུས་ཡོད་པའམ། སྣུམ་ལྡན་ཡིན་པའམ། ཚོན་རྫས་འཛིན་པའི་དབྱིབས་ཡོད་པས་མིན། ཨེར་ལིཁ་ཆུང་དུས་ནས་ཁོང་གི་སྤུན་ཉེ། ནད་རིག་མཁས་པ་ཀརལ་ཝེ་གེརཊ་ཀྱིས་ཚོན་བཀོད་པའི་གཤག་ལྷེབ་བཟོ་བར་བལྟས་ནས་འཚར་ལོངས་བྱུང་། ཁོང་གི་དོ་སྣང་འཛིན་པ་ནི་རི་མོ་དག་མ་ཡིན་པར། ཚོན་རྫས་ཀྱིས་གང་དུ་འགྲོ་རྒྱུ་འདེམས་པའི་དོན་དེ་ཡིན།
བརྗོད་པ་འདི་ཐོས་ན་ཆུང་ངུ་ཞིག་ལྟར་སྣང་། འོན་ཀྱང་དེ་ལྟར་མིན། ཚོན་རྫས་ཤིག་རྫས་འགྱུར་གྱི་རྒྱུ་མཚན་ལས་ཕུང་གྲུབ་ཅིག་ལ་འབྱར་ན། ཚོན་འགོད་ཚུལ་དེ་ཕུང་གྲུབ་དེའི་རྫས་འགྱུར་གྲུབ་ཚུལ་གྱི་སྙན་ཞུ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར། ཚོན་བཀོད་པའི་འཕྲ་ཤེལ་ལྟ་བྱེད་ཀྱི་ཤེལ་ལེབ་ནི་དཔེ་རིས་ཙམ་མིན་པར་ཚད་འཇལ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར།
ཁོང་གིས་དེའི་ཐོག་ཏུ་ལམ་སེང་ལས་ཀ་བསྐྱངས། 1880 ལོར་མེ་ཐི་ལིན་སྔོན་པོ་དང་སྐྱུར་ལྡན་ཕུག་སིན་བསྲེས་ནས་འདྲེས་རྫས་དེ་ལ་བར་གནས་ཚོན་རྫས། ཡང་ན་བར་གནས་ཁ་དོག་རྫས་ཞེས་བཏགས། དེས་སྐབས་དེར་བཀོལ་བའི་ཚོན་རྫས་རྐྱང་པ་དག་གིས་མི་ཐུབ་པའི་ཁྲག་ཕྲ་དཀར་པོའི་རིགས་སོ་སོ་དབྱེ་ཐུབ་བྱུང་། ལོ་གཉིས་རྗེས་ཁོང་གིས་གློ་གཅོང་ནད་འབུར་ཚོན་འགོད་པའི་མེ་ཐིལ་སྨུག་པོའི་ཐབས་ལམ་ཞིག་ངོ་སྤྲོད་བྱས་ཤིང་། ཀོཁ་གིས་རང་གི་ལས་ཀའི་ནང་བྱ་རིམ་དེ་བཀོལ།
རྗེས་སུ་ལག་ལེན་འདི་དག་ལ་གཞི་རྩ་གཅིག་མཐུན་སྤྲད་པའི་གཞུང་ལུགས་ནི་དོན་གཞན་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། དེའི་དུས་ཚིགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་རྒྱུན་དུ་བསུབ་ནས་བཤད་ཀྱི་ཡོད། རྫས་ཤིག་དང་ཕྲ་ཕུང་གཉིས་རྫས་འགྱུར་གྱི་ཐད་ནས་མཐུན་པས་རྫས་དེ་ཕྲ་ཕུང་ལ་བྱེད་ནུས་ཡོད་པའི་བསམ་ཚུལ། ཨེར་ལིཁ་གི་ཟུར་སྦྲེལ་ཕྲེང་བའི་གཞུང་ལུགས་དེ་1890 ཐམ་པའི་ལོ་རབས་ཀྱི་ཡིན་གྱི། ཚོན་རྫས་ཀྱི་ལས་ཀ་བྱས་པའི་ལོ་དག་གི་མིན། སྔོན་གྱི་ལས་ཀས་སྤྲད་པ་ནི་དེའི་གོང་གི་ཡིད་ཆེས་ཤིག་སྟེ། གདམ་གསེས་རང་བཞིན་ནི་རྫས་འགྱུར་གྱི་ཡིན་པས། དེ་གློ་བུར་དུ་རྙེད་པ་ལས་འཚོལ་ཞིབ་བྱས་ནས་རྙེད་ཐུབ་པ་དེ་ཡིན།
ཚོན་རྫས་ས་ཁྲ་ཞིག་ཏུ་བསྒྱུར་བའི་ཚོད་ལྟ།
1885 ལོར་ཨེར་ལིཁ་གིས་སྲོག་ལྡན་གྱི་གསོ་རླུང་དགོས་མཁོའི་སྐོར་ལ་ཆེད་རྩོམ་ཞིག་སྤེལ་ཞིང་། དེའི་ཁ་བྱང་ཕལ་པར་ཁ་དོག་དབྱེ་ཞིབ་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་ཅེས་བཏགས། དེའི་ཐབས་ལམ་ནི་ཁ་དོག་གསོ་འགྱུར་གནས་བབ་ལ་རག་ལས་པའི་ཚོན་རྫས་ཁབ་ཀྱིས་བཏང་རྗེས། དབང་པོ་སོ་སོས་དེ་དག་འཕྲི་འགྱུར་ཇི་ལྟར་བྱེད་པའམ་མ་འགྱུར་བར་ཇི་ལྟར་ཉར་བ་བསྡུར་བ་དེ་ཡིན། ཚོན་རྫས་ནི་དྲོད་ཚད་འཇལ་ཆས་ལྟར་ཡོ་བྱད་ཅིག་གི་ཚུལ་དུ་བཀོལ་བ་ཡིན་ཏེ། ཐད་ཀར་ལྟ་ཞིབ་མི་ཐུབ་པའི་ཕུང་གྲུབ་ནང་གི་གནས་བབ་སྟོན་གྱི་ཡོད། ཨེར་ལིཁ་རང་གིས་དམིགས་ཡུལ་བཤད་པ་ལྟར་ན། ཚོན་རྫས་བྱེ་བྲག་པའི་རོགས་རམ་གྱིས་སྲོག་ལྡན་དབང་པོའི་འཕྲི་འགྱུར་ནུས་པ་གཏན་འཁེལ་བྱ་རྒྱུ་དེ་ཡིན།
མེ་ཐི་ལིན་སྔོན་པོའི་འབྲས་བུ་1886 ལོར་ཚོན་རྫས་དེས་སྲོག་ལྡན་དབང་རྩའི་རྒྱུ་རྫས་དང་བྱེད་པའི་འགྱུར་ལྡོག་སྐོར་གྱི་དཔྱད་རྩོམ་ཞིག་ཏུ་བྱུང་། དཔྱད་རྩོམ་དེ་སྔ་ལོའི་ཟླ་12 པར་གསོ་རིག་ཚོགས་པ་ཞིག་ལ་ཀློག་སྒྲོག་བྱས་ཡོད། སྲོག་ལྡན་སེམས་ཅན་ཞིག་གི་ཁྲག་འཁོར་རྒྱུག་ནང་མེ་ཐི་ལིན་སྔོན་པོ་བཏང་རྗེས། ཕུང་གྲུབ་ཀྱི་གཤག་ལྷེབ་སྲབ་མོ་བླངས་ནས་མཁའ་རླུང་དང་འཕྲད་དུ་བཅུག དེས་བསགས་པའི་ཁ་དོག་མེད་པའི་ཚོན་རྫས་གསོ་འགྱུར་བྱུང་ནས་སླར་སྔོན་པོར་གྱུར་ཏེ། དེ་གང་དུ་འདུས་ཡོད་པ་སྟོན་ཐུབ་བྱུང་། དབང་རྩའི་ཕྲ་ཕུང་དང་དབང་རྩའི་ཚི་སྣ་ལ་ཁ་དོག་འགོས་ཤིང་། གདམ་གསེས་ཀྱི་རང་བཞིན་འདང་ངེས་ཡོད་པས་ཐབས་ལམ་དེ་དབང་རྩའི་ཕུང་གྲུབ་སྟོན་པའི་ཚད་ལྡན་ཐབས་ལམ་དུ་གྱུར། འདུས་རྫས་དེ་ལས་སྟེགས་ཐོག་གི་ཤི་ཟིན་པའི་གཤག་ལྷེབ་ལ་བཀོལ་བའི་ཚོན་རྫས་ཙམ་མ་ཡིན། དེ་སྲོག་ལྡན་ལུས་པོའི་ནང་རང་ཉིད་ཁྱབ་པའི་མཚོན་རྟགས་ཤིག་ཡིན་ཞིང་། ཁྱབ་ཚུལ་དེ་ལྟ་ཀློག་བྱེད་ཐུབ་བྱུང་།
ཚོད་ལྟ་གཉིས་ཀའི་གཞིར་གནས་པའི་ཁྱད་ཆོས་དེ་གསལ་པོར་བཤད་འོས། རྒྱུ་མཚན་ནི་ལོ་རྒྱུས་འདིའི་དོན་གཞན་ཚང་མ་དེ་ལ་རག་ལས་པས་ཡིན། མེ་ཐི་ལིན་སྔོན་པོ་སླར་ལྡོག་ཐུབ། དེའི་འཕྲི་འགྱུར་གྱི་རྣམ་པ། ལེའུ་ཀོ་མེ་ཐི་ལིན་སྔོན་པོ་ནི་ཁ་དོག་མེད་པ་ཡིན་ཞིང་། གསོ་རླུང་དང་འཕྲད་ན་སྔོན་པོའི་གློག་ལྡན་རྡུལ་ཕོར་སླར་འགྱུར། ཁ་བཀག་པའི་སྣོད་ནང་གི་ཚོན་རྫས་དེའི་གླུ་ཀོ་སི་ཞུན་ཁུ་ནི་ཁ་དོག་མེད་པ་ཡིན། སྣོད་ཀྱི་ཁ་ཕྱེ་ན་སྔོན་པོར་འགྱུར། ཨེར་ལིཁ་གིས་ཚོན་བཀོད་པའི་གཤག་ལྷེབ་ལ་ལྕགས་ཀྱི་ཁི་ལོ་རིད་དང་མཁའ་རླུང་གཉིས་ཀ་བཀོལ་ནས་ཁ་དོག་སླར་ལོག་པར་བལྟས་ཏེ་དོན་འདི་ཐད་ཀར་བསྟན་པར་སྙན་ཞུ་ཡོད། མཐའ་འཁོར་གྱི་གསོ་འཕྲི་གནས་བབ་ལྟར་ཁ་དོག་འགྱུར་བའི་ཚོན་རྫས་ནི་མཐའ་འཁོར་དེ་འཚོལ་ཞིབ་བྱེད་པའི་ཡོ་བྱད་ཅིག་ཡིན།
དེ་ལྟར་ཁྱད་ཆོས་གཉིས་མཉམ་དུ་གནས། ཚོན་རྫས་ཤིག་གིས་ཕུང་གྲུབ་གཅིག་གཞན་ཞིག་ལས་དབྱེ་ཐུབ། དེ་བཞིན་གསོ་འགྱུར་གནས་བབ་ཀྱི་འགྱུར་བས་ཚོན་རྫས་ཀྱི་ཁ་དོག་མངོན་པ་དང་མི་མངོན་པ་བཟོ་ཐུབ།
རྗེས་ནས་ཕྱིར་བལྟས་ན། ཁྱད་ཆོས་གཉིས་པ་དེ་ནི་རྫས་འགྱུར་གྱི་བཅོས་ཐབས་ཀྱི་འགོ་འཛུགས་ཡིན། འདུས་རྫས་ཤིག་ཕུང་གྲུབ་ཀྱི་རིགས་གཅིག་ལ་འབྱར་ཞིང་གཞན་ལ་མི་འབྱར་ན། འདུས་རྫས་དེ་ཉིད་སྲོག་ལྡན་གྱི་རིགས་གཅིག་ལ་སླེབས་ཤིང་གཞན་ལ་མི་སླེབས་པ་ཡང་སྲིད། ཨེར་ལིཁ་གིས་འདིའི་རྗེས་དཔག་ཐད་ཀར་བཤད། གལ་ཏེ་ནད་སྐྱེད་འབུ་ཞིག་ལ་གདམ་གསེས་ཀྱིས་ཚོན་འགོད་ཐུབ་ན། ཚོན་འགོད་པ་དེས་ནད་སྐྱེད་འབུ་དེ་ལ་ཆེད་དུ་གནོད་པ་ཞིག་མཚོན་སྲིད། དེས་ན་ཚོན་རྫས་ཤིག་ནད་པ་ལ་མ་ཡིན་པར་འཛུལ་འབུ་ལ་དམིགས་པའི་སྨན་རྫས་སུ་བཀོལ་ཐུབ་སྲིད།
ནད་པ་ཞིག་ལ་བྱས་པའི་ཚོད་ལྟ་ཐོག་མ་འདར་ནད་ཀྱི་ཆེད་དུ་མ་ཡིན། 1890 ལོར་སེམས་ནད་སྨན་པ་ཨར་ཐུར་ལེབ་མན་དང་མཉམ་དུ། ཨེར་ལིཁ་གིས་མེ་ཐི་ལིན་སྔོན་པོས་ཤ་གནད་དང་། ཚིགས། ཆུ་རྒྱུས་བཅས་ཀྱི་དབང་རྩའི་ན་ཟུག་དང་གྲུམ་ནད་ཀྱི་གནས་སྟངས་ནང་ན་ཟུག་ཆག་ཏུ་བཅུག་པར་སྙན་ཞུ་བྱས། ཁོང་གཉིས་ཀྱིས་སྨན་རྫས་དེ་སེམས་ནད་ལ་བྱེད་ནུས་ཡོད་སྲིད་མིན་གྲོས་བསྡུར་བྱས་ཀྱང་། ཚོད་ལྟ་མི་བྱེད་པའི་ཐག་བཅད། འོན་ཀྱང་ཇེ་ནོ་ཨའི་ཨི་ཊ་ལིའི་སྨན་པ་པི་ཨེ་ཊྲོ་བོ་དོ་ནི་ཡིས་མུ་མཐུད་བྱས། ཁོང་གི་1899 ལོའི་དཔྱད་རྩོམ་གྱི་ཁ་བྱང་ནི་སེམས་འཁྲུག་ནད་ཀྱི་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ནང་གི་ཞི་འཇགས་བྱེད་ནུས་སྐོར་ཡིན། ཁོང་གིས་སེམས་འཁྲུག་ཆེ་བའི་ནད་པ་བཅུ་བཞི་ཞི་འཇགས་སུ་གྱུར་པ་བཤད་ཅིང་། ཇེ་ནོ་ཨའི་སྨན་པ་གཞན་དག་གིས་ཀྱང་དམིགས་ཡུལ་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཆེད་དུ་ཚོན་རྫས་དེ་བཀོལ་བཞིན་ཡོད་པར་ཟིན་བྲིས་བྱས། ཞི་འཇགས་སུ་བྱེད་པ་ནི་ནད་རང་ལ་ཕན་ནུས་ཡོད་པ་མ་ཡིན། ཁྱད་པར་འདི་ནི་ལོ་རྒྱུས་འདིའི་ནང་ཡང་ཡང་འབྱུང་བ་ཞིག་ཡིན།
འདར་ནད་ཀྱི་ལས་ཀ་1891 ལོར་ནད་རིག་མཁས་པ་པོལ་གུཊ་མན་དང་མཉམ་དུ། བར་ལིན་གྱི་མོ་ཨ་བིཊ་སྨན་ཁང་དུ་བྱས། ནད་པ་གཉིས་ལ་མེ་ཐི་ལིན་སྔོན་པོ་སྤྲད་ཅིང་། སྙན་ཞུ་དེ་1891 ལོའི་ཟླ་9 པའི་ཚེས་28 ཉིན་གྱི་བར་ལིན་གྱི་ནད་ཐོག་བདུན་རེའི་དུས་དེབ་ནང་ཐོན། ནད་པ་དང་པོས་ཟླ་6 པའི་ཚེས་29 དགོང་མོ་ཚོན་རྫས་0.5 g ཐེངས་གཅིག་ཏུ་བཏུངས། སྔོན་དཔག་བྱས་པའི་ནད་ལངས་དེ་ཆ་ཚང་བར་མ་བྱུང་། དེ་རྗེས་ཟིན་བྲིས་སུ་བཀོད་པའི་མི་བདེ་བ་གཅིག་པུ་ནི་གཅིན་སྔོན་པོ་དང་བཅས་གཅིན་གཏོང་སྐབས་ན་ཟུག་ཆུང་ངུ་བྱུང་བ་དེ་ཡིན། ཉིན་ཐོག་མ་དག་གི་རིང་ཚ་བ་ལངས་པ་མེད་པར་གྱུར་ཞིང་། ཕྱི་ཤོས་ཉིན་བརྒྱད་པར་ཁྲག་ནང་གི་གཞན་བརྟེན་འབུ་མེད་པར་གྱུར། རྩོམ་པ་པོ་རང་གི་སྡོམ་ཚིག་ནི་ཁོང་ཚོའི་རེ་བ་ཡོངས་སུ་འགྲུབ་པ་དེ་ཡིན། བསྡུར་སྡེ་མེད་པའི་ནད་པ་གཉིས་ནི་ར་སྤྲོད་ཅིག་མ་ཡིན། དེང་སྐབས་ཀྱི་ཚོད་ལྟ་ཚུད་པའི་མེ་ཐི་ལིན་སྔོན་པོ་དང་འདར་ནད་སྐོར་གྱི་ཞིབ་ཕྲའི་བཤད་པ་དེ་དྲ་ཤོག་ཟུར་བ་ཞིག་ཏུ་ཡོད། འདིར་དོ་སྣང་བྱ་འོས་པའི་དྲི་བ་ནི་དེ་ལས་གུ་དོག་པ་ཞིག་སྟེ། གཞན་བརྟེན་འབུ་དང་འཕྲད་རྗེས་ཨེར་ལིཁ་གི་རྒྱུ་མཚན་ལས་ཇི་ཙམ་གནས་ཐུབ་བྱུང་བ་དེ་ཡིན།
རྒྱུ་མཚན་གང་དུ་འགྲིགས་པ་དང་གང་དུ་མ་འགྲིགས་པ།
ལས་ཚུལ་གྱི་གཞུང་ལུགས་ཕལ་ཆེ་བ་གནས་མ་ཐུབ། ཉུང་མཐར་ཡང་ཨེར་ལིཁ་གིས་བཏོན་པའི་རྣམ་པ་དེར་གནས་མ་ཐུབ། སྙོམས་ངོས་ཅན་གྱི་འཁོར་གསུམ་གློག་ལྡན་རྡུལ་ཕོ་ཞིག་གཞན་བརྟེན་འབུའི་DNA གཞི་རྫས་ཆ་ཟུང་གི་བར་དུ་འཛུལ་བའི་བཤད་པ་སྟབས་བདེ་དེ་པླས་མོ་ཌི་ཡམ་ལ་མི་འགྲིགས། ནད་འགོས་པའི་ཁྲག་ཕྲ་དམར་པོས་མེ་ཐི་ལིན་སྔོན་པོ་ཤིན་ཏུ་ལས་སླ་བར་འཕྲི་འགྱུར་བྱེད་པས། དེ་སྙོམས་ངོས་ཅན་གྱི་གློག་ལྡན་རྡུལ་ཕོའི་རྣམ་པར་གཞན་བརྟེན་འབུ་ལ་གཏན་ནས་མི་སླེབས། ཨ་ཁྲི་ཌིན་ཚོན་རྫས་ལ་འགྲིགས་པའི་བར་འཛུལ་བཤད་པ་དེ་ཚོན་རྫས་འདི་ལ་མི་འགྲིགས།
དཔང་རྟགས་ཀྱིས་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱེད་པ་ནི་དེ་ལས་རྙོག་འཛིང་ཆེ། མེ་ཐི་ལིན་སྔོན་པོས་ནད་པ་ཞིག་གི་ལུས་ནང་སླེབས་ཐུབ་པའི་གར་ཚད་ལ་གཞན་བརྟེན་འབུའི་གླུ་ཊ་ཐའི་ཨོན་རི་ཌག་ཊེས་ལ་བཀག་འགོག་བྱེད། དེས་ཧིམ་དེ་ཧི་མོ་ཛོ་ཨིན་དུ་འགྱུར་བ་བཀག་འགོག་བྱེད། ཧི་མོ་ཛོ་ཨིན་ནི་གཞན་བརྟེན་འབུས་ཧི་མོ་གློ་བིན་རང་གིས་འཇུ་བའི་རྒྱུད་རིམ་ལས་དུག་ཕོག་པ་འགོག་ཕྱིར་བཟོ་བའི་འགྱུར་ལྡོག་མི་བྱེད་པའི་ཚོན་རྫས་ཡིན། བཀག་འགོག་གི་ནུས་པ་ནི་ཁི་ལོ་རོ་ཀྭིན་དང་ཧ་ལམ་མཚུངས་ཤིང་། ཀྭི་ནིན་ལས་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་ཡིན། དེའི་གསོ་འཕྲི་འཁོར་རྒྱུག་གིས་སྔར་ནས་གསོ་རླུང་གི་འགྱུར་ལྡོག་ནུས་ལྡན་རིགས་ཐོན་བཞིན་པའི་ཕྲ་ཕུང་ནང་དེ་དག་ད་དུང་སྐྱེད་ཀྱི་ཡོད། འདི་དག་ལས་གང་ཞིག་ལས་ཚུལ་དངོས་ཡིན་པའམ། ཚང་མས་བྱེད་ནུས་སྤྲོད་མིན་ད་དུང་གཏན་འཁེལ་མ་བྱུང་།
ད་དུང་རྙོག་འཛིང་གཞན་ཞིག་ཡོད་ཅིང་། དེས་འདུས་རྫས་འདིའི་སྐོར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་བརྗོད་པ་གང་ཡང་ཇི་ལྟར་ཀློག་དགོས་པ་ཐག་གཅོད་བྱ་འོས། སྐབས་དེའི་ཚོང་རྫས་མེ་ཐི་ལིན་སྔོན་པོ་ནི་རྫས་གཅིག་རྐྱང་མ་ཡིན། དཔེ་མཚོན་ནང་མེ་ཐིལ་ཚོགས་གཅིག་བསལ་བའི་འདྲ་རིགས་རྫས་Azure B འདུས་ཡོད་ཅིང་། ཞུན་ཁུ་རྙིང་པ་དག་ནང་དེ་དེ་ལས་མང་བ་བསགས་ཀྱི་ཡོད། Azure B ནི་དམིགས་ས་མི་འདྲ་བ་ཡོད་པའི་ཁ་དོག་འགྱུར་བའི་ཚོན་རྫས་ཤིག་ཡིན། དེས་ཕྲེང་གཉིས་ལྡན་པའི་DNA ལ་སྔོན་པོ་ནག་ཤས་ཅན་དང་RNA ལ་ལྗང་ཁུའི་ཚོན་འགོད། འགྲོ་ས་མི་འདྲ་བའི་ཚོན་རྫས་གཉིས། མི་སུས་ཀྱང་ཟིན་བྲིས་མ་བྱས་པའི་བསྡུར་ཚད་དུ་བསྲེས་པ་ཞིག་གིས། དེའི་ནང་གི་མེ་ཐི་ལིན་སྔོན་པོས་གང་བྱས་པའི་སྐོར་ལ་བརྗོད་པ་གསལ་པོ་ཞིག་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱེད་མི་ཐུབ།
ཚོན་རྫས་རང་གིས་ཀྭི་ནིན་གྱི་ཚབ་གཏན་ནས་མ་བྱས། ཐབས་ལམ་དེས་འབྲས་བུ་ལེགས་པ་བྱུང་། ཚོན་རྫས་དང་སྨན་རྫས་ཀྱི་མཉམ་འབྲེལ་ཚོགས་པ་IG Farben ལ་ལས་ཀ་བྱེད་པའི་ཨེར་ལིཁ་གི་སློབ་མ་ཝིལ་ཧེལམ་རོལ་གྱིས་ཚོན་རྫས་ཀྱི་རྒྱུད་རྫས་དག་ཚ་ཁུལ་གྱི་སྨན་རྫས་སུ་མུ་མཐུད་སྐུལ་འདེད་བྱས་ཤིང་། མི་ཚང་བའི་ཡོ་བྱད་དེ་སྤྲད། དེ་ནི་བྱའི་འདར་ནད་འགོས་པའི་ཁ་ན་རི་བྱ་དེ། འདེམས་བྱའི་འདུས་རྫས་ཚགས་འདེམས་ཀྱི་རྒྱུན་ལྡན་ཐབས་སུ་བཀོལ་བ་དེ་ཡིན། དེ་རྗེས་ཝེར་ནར་ཤུ་ལེ་མན་གྱིས་ཟུར་སྦྲེལ་ཕྲེང་བ་བསྒྱུར་ཞིང་། དེ་ལས་བྱུང་བའི་ཕེ་ནོ་ཐི་ཨ་ཛི་ནི་ཡམ་ཚྭས་ཚོད་ལྟའི་ནད་འགོས་བཅོས་ཐུབ་བྱུང་། འོན་ཀྱང་དེས་ད་དུང་ནད་པ་སྔོན་པོར་བསྒྱུར་གྱི་ཡོད།
རྒྱུན་རིང་དུ་གནས་པའི་འབྲས་བུ་ནི་ཚོན་རྫས་སམ་འཁོར་རྣམ་གྲུབ་ཚུལ་མ་ཡིན་པར། ཟུར་སྦྲེལ་ཕྲེང་བ་དེ་ཡིན་པ་མངོན། ཌའི་ཨལ་ཀིལ་ཨ་མི་ནོ་ཨལ་ཀིལ་ཨ་མི་ནོ་ཚོགས་ཤིག་བསྣན་པས་འདུས་རྡུལ་གྱི་བྱེད་ཚུལ་བསྒྱུར་ཞིང་། ཆ་ཤས་དེ་རྗེས་ཀྱི་བསྐྱར་བཟོ་ཚང་མའི་ནང་གནས། ཚོགས་དེ་ཉར་ནས་ཕེ་ནོ་ཐི་ཨ་ཛི་ནི་ཡམ་འཁོར་རྣམ་གྱི་ཚབ་ཏུ་ཨ་ཁྲི་ཌིན་བརྗེས་ན། འབྲས་བུ་ནི་ཀྭི་ན་ཁྲིན་ཡིན། ཀྭི་ནོ་ལིན་བརྗེས་ན་འབྲས་བུ་ནི་ཁི་ལོ་རོ་ཀྭིན་ཡིན། ད་དུང་འདར་ནད་འགོག་སྨན་གྱི་ཐོ་གཞུང་ནང་ཡོད་པའི་པ་མ་ཀྭིན་དང་། པྲི་མ་ཀྭིན། ཨ་མོ་ཌི་ཨ་ཀྭིན་བཅས་ཚང་མར་ཚོགས་དེ་ཉིད་ཡོད། བཅོས་ཐབས་སུ་མ་འགྲིགས་པའི་འདུས་རྫས་དེས་ལེགས་འགྲུབ་བྱུང་བའི་ཆ་ཤས་སྤྲད།
སེམས་འཁྲུག་ནད་འགོག་སྨན་དང་གི་འབྲེལ་བ་ནི་སྨན་རྫས་བརྒྱུད་པ་ལས་འཁོར་རྣམ་བརྒྱུད་པ་ཡིན། མེ་ཐི་ལིན་སྔོན་པོའི་གྲུབ་ཚུལ་གསལ་བཤད་བྱས་པ་དེས། 1883 ལོར་ཧའིན་རིཁ་ཨོ་གུསཊ་བེརན་ཐི་སེན་ལ་མ་གཞིའི་ཕེ་ནོ་ཐི་ཨ་ཛིན་སྙིང་རྡུལ་རྙེད་དུ་བཅུག གཞི་སྒྲོམ་དེར་ཐབས་མི་འདྲ་བས་ཚབ་སྦྱོར་བྱས་པ་དེ་ནི། 1940 ཐམ་པའི་ལོ་རབས་ནང་Rhône-Poulenc གི་རྫས་འགྱུར་རིག་པ་བ་དག་གིས་ཧིས་ཊ་མིན་འགོག་སྨན་འཚོལ་སྐབས་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པ་དེ་ཡིན། འདུས་རྫས་དེ་དག་ལས་གཅིག་1950 ལོའི་མཇུག་ཙམ་ལ་བཅོས་སྦྱོར་བྱས་ཤིང་། གཤག་བཅོས་སྨན་པ་ཨོན་རི་ལ་བོ་རི་ཡིས་ཚོད་ལྟ་བྱས། ཁོང་གིས་དེས་ནད་པ་ཞི་འཇགས་དང་དོ་སྣང་མེད་པར་བཞག་པ་མཐོང་། སེམས་ནད་ལ་བཀོལ་བའི་སྙན་ཞུ་ཐོག་མ་ནི། སེམས་འཕར་ནད་ཡོད་པའི་ནད་པ་ཞིག་ལ་བཀོལ་བ་དེ་1952 ལོའི་ཟླ་1 པར་བྱུང་། སེམས་འཁྲུག་ནད་འགོག་སྨན་ཐོག་མ་ནི་ཨེར་ལིཁ་གི་འདར་ནད་འགོག་སྨན་གྱི་རྒྱུད་རྫས་ཞེས་པ་ལས། ཁོང་གིས་ཐོག་མར་བཀོལ་བའི་ཚོན་རྫས་དེའི་འབྲེལ་རིགས་རིང་པོ་ཞིག་ཡིན།
ལོ་རྒྱུས་འདི་ལས་ཉར་འོས་པའི་ལས་སྲོལ་གསུམ།
- “གསོ་རིག་ནང་བཀོལ་བའི་བཅོས་སྦྱོར་སྨན་རྫས་ཐོག་མ”ཞེས་པས་རིགས་ཤིག་མཚོན་ཞིང་། དེའི་ཆ་རྐྱེན་དག་ཚིག་དེས་མཚོན་པ་ལས་ཆེ་བ་ཡོད། ཚིག་འདི་རྒྱུན་འཇགས་ཀྱི་བརྗོད་པ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད། Neurobiology of Aging ནང་གི་ཤིར་མར་དང་ལས་རོགས་ཚོའི་ལུང་འདྲེན་མང་བའི་བསྐྱར་ཞིབ་རྩོམ་ཞིག་གིས། མེ་ཐི་ལིན་སྔོན་པོ་ནི་གསོ་རིག་ནང་བཀོལ་བའི་ཆ་ཚང་བཅོས་སྦྱོར་བྱས་པའི་སྨན་རྫས་ཐོག་མ་རང་ཡིན་པར་བརྗོད། ཁི་ལོ་རལ་ཧའི་ཌྲེཊ་ནི་1869 ལོར་བཅོས་སྦྱོར་ཞི་འཇགས་སྨན་དུ་ངོ་སྤྲོད་བྱས་ཡོད་པས། དེ་ལས་ལོ་ཉི་ཤུ་ལྷག་གིས་སྔ་བ་ཡིན། 1891 ལོའི་དཔྱད་རྩོམ་རང་གིས་ལན་གྱི་ཆ་ཤས་ཤིག་སྤྲོད་ཀྱི་ཡོད། དེའི་རྩོམ་པ་པོ་ཚོས་འདར་ནད་ལ་སྔར་ནས་ཕན་ནུས་མ་བྱུང་བའི་བཅོས་སྦྱོར་ཚ་འཇོམས་སྨན་གྱི་མིང་བཀོད་ཡོད་པའི་ནང་། ཀྭི་ནོ་ལིན་དང་། ཨན་ཊི་པའི་རིན། ཨན་ཊི་ཕེ་བྲིན་བཅས་ཚུད་ཡོད། ཨེར་ལིཁ་རང་གི་སྱི་ཕི་ལིས་ནད་ཀྱི་ཨར་སེ་ནིག་ལྡན་སྨན་དེ་ད་དུང་ཕྱིས་སུ་བྱུང་། བརྗོད་པ་དེའི་འགྲིགས་པའི་རྣམ་པ་ནི་སྔ་རྗེས་ལས་ཐབས་ལམ་གྱི་སྐོར་ཡིན། མེ་ཐི་ལིན་སྔོན་པོ་ནི་གདམ་གསེས་རང་བཞིན་གྱི་རྫས་འགྱུར་གཞུང་ལུགས་ལ་བརྟེན་ནས། སྲོག་ལྡན་བྱེ་བྲག་པ་ཞིག་ལ་བྱེད་ནུས་འདོན་ཕྱིར་བདམས་པའི་བཅོས་སྦྱོར་འདུས་རྫས་སྔ་ཤོས་དག་གི་གྲས་ཤིག་ཡིན།
- གདམ་གསེས་ཀྱི་ཁྱབ་ཚུལ་ནི་གདམ་གསེས་ཀྱི་ཕན་ནུས་མ་ཡིན། ཨེར་ལིཁ་གི་1886 ལོའི་འབྲས་བུ་ནི་ཚོན་རྫས་དེ་དབང་རྩའི་ཕུང་གྲུབ་ཏུ་འགྲོ་བ་དེ་ཡིན། འདུས་རྫས་ཤིག་གང་དུ་འགྲོ་བ་དང་སླེབས་རྗེས་གང་བྱེད་པ་ནི་ཚད་འཇལ་མི་འདྲ་བ་གཉིས་ཡིན་ཞིང་། དང་པོ་དེ་བྱེད་རྒྱུ་ཧ་ཅང་སླ་བ་ཡིན། དེ་ནས་བཟུང་མེ་ཐི་ལིན་སྔོན་པོ་དང་ཀླད་པའི་སྐོར་གྱི་བརྗོད་པ་མང་ཆེ་བ་བར་ཁྱད་དེའི་ནང་གནས་ཡོད།
- དག་ཚད་ནི་དཔང་རྟགས་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཡིན་གྱི། ཚོང་གཉེར་ཁྱབ་བསྒྲགས་ཀྱི་མིན། རྒྱུ་མཚན་འདི་རང་གིས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཟིན་ཐོ་གསལ་པོ་མིན་པ་བྱུང་། གྲུབ་ཚུལ་གྱི་ཁྱད་པར་ཆུང་ངུས་འདུས་རྫས་འདི་འགྲོ་ས་བསྒྱུར་གྱི་ཡོད། དེས་ན་དབྱེ་ཞིབ་ལག་ཁྱེར་ཞིག་ཐོན་རྫས་ཚོགས་ཐེངས་བྱེ་བྲག་པ་ཞིག་དང་འབྲེལ་དགོས་པ་ལས། ཐོན་རྫས་ཞིག་བརྟག་དཔྱད་བྱས་ཡོད་པའི་བརྗོད་པ་ཙམ་དུ་སྤྲོད་མི་འོས། ལྕི་ལྕགས་ཁོ་ན་བརྟག་དཔྱད་བྱེད་བཞིན། སྨན་རྫས་ཚད་གཞུང་གི་ཆེད་རྩོམ་དང་མཐུན་པར་བརྗོད་པའི་ཚོང་པ་ཞིག་གིས། སྙན་ཞུས་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱེད་ཐུབ་པ་ལས་ལྷག་པ་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད། Blupreme ཡིས་སྨན་རྫས་ཐོན་སྐྱེད་བྱེད་མཁན་ཞིག་ནས་མེ་ཐི་ལིན་སྔོན་པོ་འཐོབ་ཅིང་། ཆེད་རྩོམ་དེས་བཀོད་པའི་ཚད་གཞི་ཆ་ཚང་བརྟག་དཔྱད་བྱེད། དེ་དག་ནི་རྫས་ངོ་རྟོགས་པ་དང་། དག་ཚད། སྐྱེ་ལྡན་མ་དག་རྫས། ཞུ་བྱེད་ཀྱི་ལྷག་རྫས། གཞི་རྒྱུའི་མ་དག་རྫས། བསྲེགས་རྗེས་ཀྱི་ལྷག་རྫས། ཕྲ་སྲིན་གྱི་ཚད་མཐའ་དང་སྲིན་བུའི་ནང་དུག་བཅས་ཡིན། སྙན་ཞུ་དེ་ཐོན་རྫས་དང་མཉམ་དུ་སྤེལ་ཡོད་ཅིང་། USP ཚད་རིམ་གྱི་མེ་ཐི་ལིན་སྔོན་པོ་དྲ་ཤོག་གིས་ཚད་མཐའ་དེ་དག་དང་། Azure B ཡི་འབྲས་བུ་ཐོག་མར་ལྟ་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་བཤད་ཀྱི་ཡོད།
དུས་ཚིགས་དང་བཅས་པའི་ཡོང་ཁུངས་ཀྱི་རྗེས་ཤུལ།
| དུས་ཚིགས། | གང་བྱས་པ། | གང་དུ་ཟིན་ཐོ་ཡོད་པ། |
|---|---|---|
| 1878 | འབུམ་རམས་པའི་དཔྱད་རྩོམ་ཞིག་གིས་ཚོན་འགོད་པ་དང་རས་ལ་ཚོན་འགོད་པ་གཉིས་རྫས་འགྱུར་འབྲེལ་འདུས་རང་བཞིན་གྱི་རྩ་དོན་གཅིག་ལ་བརྟེན་པར་བཤད། | ཨེར་ལིཁ། དཔྱད་རྩོམ། ལའིབ་ཛིག 1878། དེའི་ཆ་ཤས་དང་པོའི་ཁ་བྱང་ནི་“ཚོན་འགོད་པའི་རྫས་འགྱུར་རིགས་པའི་ལྟ་ཚུལ”ཡིན། |
| 1880 | མེ་ཐི་ལིན་སྔོན་པོ་དང་སྐྱུར་ལྡན་ཕུག་སིན་བསྲེས་པའི་“བར་གནས་ཚོན་རྫས”ཀྱིས་ཁྲག་ཕྲ་དཀར་པོའི་རིགས་དབྱེ། | ཁྲཕཊས་དང་། ཧེམ་པེལ་མན། སཀོར་སཀ་སཊ་ནི་ཨ། Parasitol Res 111:1-6, 2012 |
| 1882 | གློ་གཅོང་ནད་འབུར་ཚོན་འགོད་པའི་མེ་ཐིལ་སྨུག་པོའི་ཐབས་ལམ་ཞིག་བར་ལིན་གསོ་རིག་ཚོགས་པར་ངོ་སྤྲོད་བྱས་ཤིང་། ལོ་རྗེས་མར་སྤེལ། | ཨེར་ལིཁ། Berliner klinische Wochenschrift 20:13, 1883 |
| 1885 | ཁ་དོག་དབྱེ་ཞིབ་ཀྱི་ཆེད་རྩོམ་ཞིག་གིས་གསོ་འཕྲི་ཚོན་རྫས་བཀོལ་ནས་དབང་པོའི་འཕྲི་འགྱུར་ནུས་པ་བསྡུར། | ཨེར་ལིཁ། སྲོག་ལྡན་གྱི་གསོ་རླུང་དགོས་མཁོ། བར་ལིན། 1885 |
| 1886 | སྲོག་ལྡན་སེམས་ཅན་ལ་ཁབ་ཀྱིས་བཏང་བའི་མེ་ཐི་ལིན་སྔོན་པོས་དབང་རྩའི་ཕུང་གྲུབ་ལ་གདམ་གསེས་ཀྱིས་མཚོན་རྟགས་འགོད། | ཨེར་ལིཁ། “སྲོག་ལྡན་དབང་རྩའི་རྒྱུ་རྫས་ཀྱི་མེ་ཐི་ལིན་སྔོན་པོའི་འགྱུར་ལྡོག་སྐོར”། Deutsche Medizinische Wochenschrift 12(4):49-52, 1886 |
| 1888 | མེ་ཐི་ལིན་སྔོན་པོ་དང་ཨི་ཨོ་སིན་བསྲེས་ནས་ཁྲག་གི་ཤེལ་ལེབ་ནང་གི་འདར་ནད་གཞན་བརྟེན་འབུ་ལ་ཚོན་འགོད། | ཁེན་ཆིན་སཀི། Centralblatt für Bakteriologie und Parasitenkunde 3(15):457-460, 1888 |
| 1890 | མེ་ཐི་ལིན་སྔོན་པོས་དབང་རྩ་དང་གྲུམ་ནད་ཀྱི་ན་ཟུག་ཆག་ཏུ་འཇུག་པར་སྙན་ཞུ་བྱས། | ཨེར་ལིཁ་དང་ལེབ་མན། Deutsche Medizinische Wochenschrift 16(23):493-494, 1890 |
| 1891 | བར་ལིན་གྱི་མོ་ཨ་བིཊ་སྨན་ཁང་དུ་འདར་ནད་ཡོད་པའི་ནད་པ་གཉིས་ལ་མེ་ཐི་ལིན་སྔོན་པོ་སྤྲད། | གུཊ་མན་དང་ཨེར་ལིཁ། “འདར་ནད་ལ་མེ་ཐི་ལིན་སྔོན་པོའི་བྱེད་ནུས་སྐོར”། Berliner klinische Wochenschrift 28(39):953-956 |
| 1897 | དིབ་ཐི་རི་ཨའི་ཁྲག་དྭངས་སྐོར་གྱི་དཔྱད་རྩོམ་ཞིག་ཏུ་ཟུར་སྦྲེལ་ཕྲེང་བའི་གཞུང་ལུགས་ཆ་ཚང་བའི་རྣམ་པར་བཀོད། | ཨེར་ལིཁ། Klinisches Jahrbuch 6:299-326, 1897 |
| 1899 | སེམས་འཁྲུག་ནད་ཀྱི་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ནང་མེ་ཐི་ལིན་སྔོན་པོའི་ཞི་འཇགས་བྱེད་ནུས་སྐོར་སྙན་ཞུ་བྱས། | བོ་དོ་ནི། Clinica Medica Italiana 24:217-222, 1899 |
| 1926 | ནད་འགོས་པའི་ཁ་ན་རི་བྱ་དེ་འདར་ནད་འགོག་སྨན་ཚགས་འདེམས་ཀྱི་རྒྱུན་ལྡན་ཐབས་སུ་གྱུར། | རོལ། Deutsche Medizinische Wochenschrift 52, 1926 |
| 1932 | ཟུར་སྦྲེལ་ཕྲེང་བའི་ཚབ་སྦྱོར་ཞིག་གིས་ཚོད་ལྟའི་ནད་འགོས་བཅོས་ཐུབ། | ཤུ་ལེ་མན། Proc R Soc Med 25:897-905, 1932 |
| 1934 | ཨ་ཁྲི་ཌིན་འཁོར་རྣམ་གྱི་ཚབ་ཏུ་ཀྭི་ནོ་ལིན་བརྗེས་ནས་ཁི་ལོ་རོ་ཀྭིན་བཟོས། | ཁྲཕཊས་དང་ལས་རོགས་ཚོ། 2012། Bayer ཡི་ཡིག་ཚགས་རྒྱུ་ཆར་བརྟེན་པ། |
| 1950 | Rhône-Poulenc དུ་ཚབ་སྦྱོར་བྱས་པའི་ཕེ་ནོ་ཐི་ཨ་ཛིན་ཞིག་བཅོས་སྦྱོར་བྱས། རྗེས་སུ་དེ་ལ་ཁི་ལོར་པྲོ་མ་ཛིན་ཞེས་མིང་བཏགས། 1952 ལོར་སྤེལ། | ཤར་པན་ཊི་ཨེ་དང་ལས་རོགས་ཚོ། Comptes rendus de l'Académie des Sciences 235:59-60, 1952 |
| 1952 | ཁི་ལོར་པྲོ་མ་ཛིན་སེམས་ནད་ལ་བཀོལ་བའི་སྙན་ཞུ་ཐོག་མ་སྤེལ། | དེ་ལེ་དང་། དེ་ནི་ཀེར། ཧརལ། Annales médico-psychologiques 110:112-117, 1952 |
ཨེར་ལིཁ་གི་གོང་གི་ཚོན་རྫས་རྫས་འགྱུར་རིག་པ་དང་། ཁོང་གི་རྗེས་ཀྱི་ཚད་རིམ་དང་ཚད་གཞི་ཚུད་པའི་འགག་གལ་གྱི་བྱུང་བ་དག་གི་དུས་ཚིགས་གོ་རིམ་ནི། མེ་ཐི་ལིན་སྔོན་པོའི་ལོ་རྒྱུས་ནང་ཟུར་དུ་བཀོད་ཡོད། འདུས་རྫས་རང་གི་ངོ་བོ་ནི་མེ་ཐི་ལིན་སྔོན་པོ་གང་ཡིན་པ་ཞེས་པར་བཤད་ཡོད།
བཤད་པ་འདིའི་རྒྱབ་ཀྱི་རིས་ཤོག་དག་ཁྲཕཊས་དང་། ཧེམ་པེལ་མན། སཀོར་སཀ་སཊ་ནི་ཨ་བཅས་ཀྱི་2012 ལོའི་བསྐྱར་ཞིབ་རྩོམ་ནང་བསྐྱར་དཔར་བྱས་ཡོད་ཀྱང་། དེ་དག་གི་དཔང་རྟགས་ཀྱི་རིན་ཐང་མཚུངས་པ་མིན། དཔེ་གཅིག་གིས་རྒྱུ་མཚན་སྟོན་ཐུབ། 1891 ལོའི་རིས་ཤོག་ནི་ཚོད་ལྟའི་ཐོག་མའི་ཟིན་ཐོ་ཡིན། དེའི་འགྲམ་གྱི་1910 ལོའི་སྐུ་པར་གྱིས་གྲགས་པའི་དུས་ཚིགས་ཙམ་མཚོན་པ་ལས་གཞན་གང་ཡང་མི་མཚོན། ཨན་ཌར་སག་གི་1934 ལོའི་ཟིན་དེབ་ཀྱི་ཤོག་ངོས་དག་ནི། རྫས་འགྱུར་རིག་པ་བ་རང་གི་ལག་བྲིས་ཀྱི་ཀྭི་ནོ་ལིན་ཚབ་སྦྱོར་གྱི་ཐད་ཀའི་རྗེས་ཤུལ་ཡིན།
ཨེར་ལིཁ་གི་ཚོན་རྫས་ཚོད་ལྟའི་སྐོར་ལ་དྲང་པོའི་སྡོམ་ཚིག་ནི། ཁོང་གིས་གདམ་གསེས་རང་བཞིན་དང་དམིགས་ས་གཉིས་རྙེད་ཀྱང་། ལས་ཚུལ་ནོར་བ་དེ་ཡིན། མེ་ཐི་ལིན་སྔོན་པོ་དངོས་སུ་དབང་རྩའི་ཕུང་གྲུབ་ནང་འདུ་ཞིང་། འདར་ནད་གཞན་བརྟེན་འབུ་ལ་དངོས་སུ་གནོད་པ་བྱེད། འོན་ཀྱང་བྱེད་ནུས་གཉིས་པ་དེ་དང་པོའི་རྐྱེན་གྱིས་བྱེད་པ་མིན་ཞིང་། གཉིས་ཀའི་ཆེད་དུ་ཁོང་གིས་བཏོན་པའི་རྫས་འགྱུར་རྒྱུ་མཚན་དེ་ནོར་ཡོད། ཁོང་གིས་རྩོད་མེད་དུ་ར་སྤྲོད་བྱས་པ་ནི་ལས་ཚུལ་འགྲིགས་པ་ཞིག་ལས་རྒྱུན་རིང་དུ་གནས་པ་ཞིག་ཡིན་ཏེ། འདུས་རྫས་ཤིག་གློ་བུར་རྙེད་པ་ལས་འདེམས་ཐུབ་ཅིང་། མི་སུས་ཀྱང་ནད་པ་ཞིག་ལ་མ་སྤྲད་པའི་གོང་དུ་བསྡུས་པའི་དཔང་རྟགས་ལ་བརྟེན་ནས་འདེམས་ཐུབ་པ་དེ་ཡིན།