মিথিলিন ব্লু আৰু মেলেৰিয়া: ঐতিহাসিক ব্যৱহাৰ আৰু আধুনিক পৰীক্ষণ

1891 চনত মেলেৰিয়াত আক্ৰান্ত দুজন ৰোগীক কাপোৰত ব্যৱহাৰ কৰা নীলা ৰং এটাৰে চিকিৎসা কৰা হৈছিল। পল গুটমান আৰু পল এৰলিখে লক্ষ্য কৰিছিল যে মিথিলিন ব্লুৱে বাছনিমূলকভাৱে মেলেৰিয়াৰ পৰজীৱীক ৰঞ্জিত কৰে, আৰু তেওঁলোকে যুক্তি দিছিল যে পৰজীৱীটোক চিনাক্ত কৰিব পৰাকৈ বাছনিমূলক ৰং এটিয়ে হয়তো তাক ক্ষতি কৰিব পৰাকৈও বাছনিমূলক হ’ব পাৰে। দুয়ো ৰোগী সুস্থ হৈছিল। সেই পৰীক্ষাই মিথিলিন ব্লুক প্ৰথম সংশ্লেষিত মেলেৰিয়া-প্ৰতিৰোধী ঔষধ হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল, ক্ল’ৰ’কুইন উপলব্ধ হোৱাৰ কেইবা দশক আগতেই।

তাৰ পাছত বিংশ শতিকাৰ বেছিভাগ সময়ত ৰংটোৱে নিজৰ স্থান হেৰুৱাই থাকিল। অধিক সহনীয় সংশ্লেষিত ঔষধে ইয়াৰ স্থান ল’লে, আৰু আধুনিক যুগলৈ ই মূলতঃ পৰীক্ষাগাৰৰ বিকাৰক, ৰোগ নিৰ্ণয়ৰ ৰঞ্জক আৰু আন এক ৰক্তবিকাৰৰ জৰুৰী চিকিৎসাৰ ঔষধ হিচাপেহে টিকি থাকিল। সেয়েহে বুৰ্কিনা ফাছো আৰু মালিত মেলেৰিয়া গৱেষণালৈ ইয়াৰ প্ৰত্যাৱৰ্তন অতীতৰ প্ৰতি মোহৰ ফল নাছিল। গৱেষকসকলৰ এটা নিৰ্দিষ্ট অনুমান আছিল: যি ৰেডক্স ৰসায়নে ৰংটোক ৰঞ্জক হিচাপে কাম কৰিবলৈ দিয়ে, সেই একেই ৰসায়নে হয়তো পৰজীৱীৰ নিজস্ব ৰেডক্স প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থাত বাধা দিব পাৰে, আৰু পৰজীৱীৰ সংক্ৰমণযোগ্য পৰ্যায়ত ইয়াৰ প্ৰভাৱে হয়তো এনে এটা কাম কৰিব পাৰে যিটো মানক ঔষধে ভালদৰে কৰিব নোৱাৰে। সেই অনুমান পৰীক্ষা কৰিবলৈ প্ৰতিবাৰেই সংমিশ্ৰণ, প্ৰজাতি আৰু মূল্যায়নৰ নিৰ্ধাৰিত সূচক স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা প্ৰয়োজন হৈছিল, কাৰণ ইয়াৰে যিকোনো এটা সলনি কৰিলে সিদ্ধান্তও সলনি হয়।

অনুমোদিত ঔষধ আৰু গৱেষণাধীন ব্যৱহাৰৰ মাজৰ বহল পাৰ্থক্য চিকিৎসাত মিথিলিন ব্লু নিবন্ধত বৰ্ণনা কৰা হৈছে। মেলেৰিয়াৰ ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ ব্যৱহাৰ গৱেষণাধীন: জৈৱিকভাৱে সক্ৰিয়, সংমিশ্ৰণত পৰীক্ষণ কৰা হৈছে, কিন্তু চিকিৎসা-নিৰ্দেশিকাৰ মানক চিকিৎসা নহয়।

এৰলিখৰ ৰংটোৱে কিয় কাম কৰিছিল আৰু কিয় ইয়াক পৰিত্যাগ কৰা হৈছিল

প্ৰাক্-আধুনিক প্ৰমাণ কেনেকৈ পঢ়িব লাগে, তাৰ এক দৃষ্টান্ত হৈছে প্ৰাৰম্ভিক নথিসমূহ। 425 টা প্ৰকাশিত ৰোগীৰ ঘটনাৰ 1904 চনৰ এক পৰ্যালোচনাই প্ৰায় 85 শতাংশত চিকিৎসাৰ প্ৰতি সঁহাৰি পোৱা বুলি অনুমান কৰিছিল, কিন্তু এই ঘটনাবোৰ যাদৃচ্ছিক গোট-বণ্টন, মানকীকৃত মূল্যায়ন সূচক, প্ৰজাতি নিশ্চিতকৰণ আৰু ঔষধ-প্ৰতিৰোধৰ নিৰীক্ষণ প্ৰচলিত হোৱাৰ আগৰ। এইবোৰে প্ৰতিষ্ঠা কৰে যে যৌগটোৰ অধিক অনুসন্ধানৰ যোগ্য মেলেৰিয়া-প্ৰতিৰোধী সক্ৰিয়তা আছিল; আধুনিক পৰীক্ষণৰ সৈতে তুলনাযোগ্য আৰোগ্যৰ হাৰ নহয়।

ইয়াক পৰিত্যাগ কৰাৰ কাৰণ আছিল ব্যৱহাৰিক অসুবিধা, ইয়াৰ সক্ৰিয়তা খণ্ডন হোৱা নহয়। মিথিলিন ব্লুৱে প্ৰস্ৰাৱ নীলা বা সেউজীয়া কৰে, কলা ৰঞ্জিত কৰে, আৰু তেতিয়া ব্যৱহাৰ কৰা মাত্ৰাত বমি আৰু প্ৰস্ৰাৱৰ সময়ত বিষকে ধৰি পৰিপাকতন্ত্ৰ আৰু মূত্ৰতন্ত্ৰৰ সমস্যা সৃষ্টি কৰে। নতুন ঔষধে ৰোগীক ৰঞ্জিত নকৰাকৈ পৰজীৱী দূৰ কৰিছিল। মিথিলিন ব্লুৰ পৰা ক্ল’ৰ’কুইনলৈ হোৱা পৰিৱৰ্তনৰ ঐতিহাসিক পৰ্যালোচনাই এই স্থানচ্যুতিৰ কাহিনী কয়, আনহাতে ফেন’থায়াজিনিয়াম মেলেৰিয়া-প্ৰতিৰোধী ঔষধৰ পৰ্যালোচনাই চিকিৎসাগত ব্যৱহাৰ হ্ৰাস পোৱাৰ পাছতো গৱেষকসকলৰ আগ্ৰহ বজাই ৰখা ক্ৰিয়া-পদ্ধতি সম্পৰ্কীয় প্ৰস্তাৱসমূহ একত্ৰ কৰে।

ক্ৰিয়া-পদ্ধতিৰ ফালৰ পৰা ৰংটোক একক লক্ষ্যত কাম কৰা যৌগ বুলি কোৱাতকৈ ৰেডক্স-সক্ৰিয় বুলি কোৱাই অধিক উপযুক্ত। পৰীক্ষা-নলীত ই পৰজীৱীৰ গ্লুটাথায়’ন ৰিডাক্টেজ বাধা দিয়ে আৰু একে সময়তে এনে ধৰণে ইলেক্ট্ৰনৰ চক্ৰীয় স্থানান্তৰ ঘটায়, যাৰ ফলত পৰজীৱীৰ প্ৰয়োজনীয় বিজাৰণ ক্ষমতা খৰচ হয় আৰু জাৰণজনিত চাপ সৃষ্টি হয়; হিমৰ বিষমুক্তকৰণত বাধা দিয়াৰ কথাও প্ৰস্তাৱ কৰা হৈছে। ৰোগীৰ শৰীৰৰ ভিতৰত এইবোৰৰ কোনটো প্ৰধান, সেয়া এতিয়াও অনিশ্চিত। গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয়টো সঠিক লক্ষ্য নহয়, বৰং পৰ্যায়-নিৰ্দিষ্টতা: মিথিলিন ব্লু গেমেট’চাইটৰ বিৰুদ্ধে অস্বাভাৱিকভাৱে সক্ৰিয়; ই হৈছে পৰজীৱীৰ সেই যৌন পৰ্যায়, যিটো সংক্ৰমণৰ বিস্তাৰ অব্যাহত থাকিবলৈ মহে গ্ৰহণ কৰিব লাগিব। মানক আৰ্টেমিছিনিন সংমিশ্ৰণে ৰোগীক অসুস্থ কৰা অযৌন পৰজীৱীবোৰ দূৰ কৰে, কিন্তু পূৰ্ণবিকশিত গেমেট’চাইট থাকি যাব পাৰে। গেমেট’চাইট বহন কৰাৰ সময় কমোৱা বা গেমেট’চাইটক সংক্ৰমণ ঘটাব নোৱাৰা কৰা ঔষধে সংক্ৰমণৰ বিস্তাৰকেই লক্ষ্য কৰে।

আধুনিক পৰীক্ষণবোৰত কি পৰীক্ষা কৰা হৈছিল

তলৰ প্ৰতিটো আধুনিক ফলাফলেই এটা সংমিশ্ৰণৰ ফলাফল। মাত্ৰা, সহযোগী ঔষধ, প্ৰজাতি আৰু মূল্যায়নৰ নিৰ্ধাৰিত সূচক ফলাফলটোৰ অংশ।

এই অধ্যয়নবোৰত দুটা ধাৰা স্থিৰভাৱে দেখা যায়। প্ৰথমতে, ৰংটো প্ৰকৃততে প্লাজম’ডিয়াম ফালচিপাৰামৰ বিৰুদ্ধে সক্ৰিয়, কিন্তু অকলে ব্যৱহাৰ কৰিলে ই অতি লাহে লাহে পৰজীৱী দূৰ কৰে আৰু সংক্ৰমণ পুনৰ সক্ৰিয় হ’বলৈ দিয়ে; প্ৰাপ্তবয়স্কৰ এটা সৰু অধ্যয়নে সিদ্ধান্ত লৈছিল যে ইয়াক দ্ৰুতভাৱে কাম কৰা সহযোগী ঔষধৰ সৈতে ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে। দ্বিতীয়তে, সঠিকভাৱে বাছনি কৰা আধুনিক সংমিশ্ৰণৰ তুলনাত ইয়াৰ আটাইতকৈ পুনৰুৎপাদনযোগ্য অতিৰিক্ত মূল্য হৈছে গেমেট’চাইট আৰু সংক্ৰমণৰ বিস্তাৰ সম্পৰ্কীয় সূচকত, প্ৰচলিত আৰোগ্যৰ হাৰত বৃহৎ বৃদ্ধিত নহয়। মালিৰ প্ৰত্যক্ষ মেমব্ৰেন-ফিডিং অধ্যয়নটো সেই দ্বিতীয় বক্তব্যৰ আটাইতকৈ স্পষ্ট প্ৰদৰ্শন, কাৰণ অংশগ্ৰহণকাৰীৰ তেজ খুওৱা মহবোৰ সংক্ৰমিত হোৱাৰ সম্ভাৱনা নাটকীয়ভাৱে কমিছিল।

সংমিশ্ৰণৰ সীমাৰ দৰেই প্ৰজাতিগত সীমাও গুৰুত্বপূৰ্ণ। কাৰ্যত সকলো বিশ্বাসযোগ্য আধুনিক চিকিৎসাগত প্ৰমাণ ফালচিপাৰাম মেলেৰিয়াৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। ভাইভেক্স মেলেৰিয়াৰ চিকিৎসাগত নথি ঐতিহাসিক পৰ্যবেক্ষণ আৰু আধুনিক পৰীক্ষা-নলীৰ তথা মহক তেজ খুওৱাৰ কামত সীমাবদ্ধ; ইয়াৰ ভিতৰত থাই-ম্যনমাৰ অঞ্চলৰ পৃথকীকৃত পৰজীৱীত কম নেন’ম’লাৰ ঘনত্বতেই ৰংটোৰ প্ৰতি সংবেদনশীলতা আৰু 2024 চনৰ তেজ খুওৱাৰ এক অধ্যয়নত শক্তিশালী সংক্ৰমণ-বিস্তাৰ ৰোধ অন্তৰ্ভুক্ত। ইয়াৰে একোৱেই ভাইভেক্সৰ ৰক্ত-পৰ্যায়ৰ চিকিৎসাগত আৰোগ্য প্ৰতিষ্ঠা নকৰে, আৰু একোৱেই ভাইভেক্স পুনৰ দেখা দিয়াৰ কাৰণ হোৱা যকৃতৰ হিপন’জ’ইটৰ বিষয়টো সমাধান নকৰে; ইয়াৰ বাবে পৃথক প্ৰজাতি-নিৰ্দিষ্ট চিকিৎসাৰ সিদ্ধান্ত লাগে। ফালচিপাৰামৰ সংক্ৰমণ-বিস্তাৰৰ ফলাফলক সকলো পৰজীৱীৰ বিষয়ে দাবীলৈ সাধাৰণীকৰণ কৰিলে এই বিষয়ৰ সাহিত্যৰ আটাইতকৈ পুৰণি ভুলটোৰ পুনৰাবৃত্তি হয়। ঠিক এই কাৰণেই গৱেষণা পুথিভঁৰালে মানুহৰ ওপৰত কৰা পৰীক্ষণ আৰু পৰীক্ষামূলক গৱেষণাৰ ফলাফল পৃথক স্তম্ভত ৰাখে।

চিকিৎসা-পদ্ধতিৰ সৈতে সুৰক্ষাও জড়িত

তিনিটা বিপদ স্পষ্টভাৱে বিবেচনা কৰা প্ৰয়োজন, কাৰণ এইবোৰে নিৰ্ধাৰণ কৰে কোনে নিজে পৰীক্ষা কৰি চাব নালাগে।

গ্লুক’জ-6-ফছফেট ডিহাইড্ৰ’জেনেজৰ অভাৱে হিম’লাইছিছৰ বিপদ সৃষ্টি কৰে। বুৰ্কিনা ফাছোৰ 1,005 শিশুক সামৰি লোৱা চাৰিটা শিশু-অধ্যয়নৰ একত্ৰিত বিশ্লেষণত এই এনজাইমৰ সম্পূৰ্ণ অভাৱ থকা অংশগ্ৰহণকাৰীৰ ক্ষেত্ৰত ৰংৰ সংস্পৰ্শৰ সৈতে হিম’গ্ল’বিন কিছু অধিক হ্ৰাস পোৱা দেখা গৈছিল; ৰংৰে চিকিৎসা কৰা এনজাইম-অভাৱযুক্ত বা হেটেৰ’জাইগাছ শিশুৰ মাজত হিম’লাইছিছৰ দুটা ঘটনা ঘটিছিল। যুক্তৰাষ্ট্ৰত বেজীৰে দিয়া মিথিলিন ব্লুৰ লেবেলত G6PD অভাৱ থাকিলে ব্যৱহাৰ নিষিদ্ধ কৰা হৈছে, কাৰণ গুৰুতৰ হিম’লাইছিছ হ’ব পাৰে। মেলেৰিয়াৰ মুখেৰে গ্ৰহণ কৰা চিকিৎসা-পদ্ধতি শিৰাৰ ভিতৰত দিয়া জৰুৰী মাত্ৰাৰ পৰা পৃথক, সেয়েহে লেবেলৰ তথ্যক সংখ্যাগতভাৱে মেলেৰিয়াৰ মাত্ৰাৰ সীমালৈ ৰূপান্তৰ কৰিব নোৱাৰি, কিন্তু জৈৱিক প্ৰভাৱৰ দিশ একেই। যিকোনো গম্ভীৰ ব্যৱহাৰত আগতীয়া পৰীক্ষা আৰু তত্ত্বাৱধান থাকিব লাগে।

ইয়াৰ লগতে ছেৰ’ট’নিন-সম্পৰ্কীয় আন্তঃক্ৰিয়াও বিবেচনা কৰিব লাগে। সমগ্ৰ শৰীৰত ক্ৰিয়া কৰা মিথিলিন ব্লুৱে ম’ন’এমাইন অক্সিডেজ বাধা দিয়ে আৰু বাছনিমূলক ছেৰ’ট’নিন পুনৰগ্ৰহণ প্ৰতিৰোধক, ছেৰ’ট’নিন-নৰএপিনেফ্ৰিন পুনৰগ্ৰহণ প্ৰতিৰোধক, ম’ন’এমাইন অক্সিডেজ প্ৰতিৰোধক, আৰু কিছুমান অপিঅ’ইড তথা কাহৰ ঔষধৰ সৈতে ছেৰ’ট’নিন ছিণ্ড্ৰ’ম সৃষ্টি কৰিব পাৰে; মৃত্যুৰ ঘটনাও প্ৰকাশিত হৈছে। এই আন্তঃক্ৰিয়া, ব্যৱহাৰ নিষেধৰ অৱস্থা আৰু নিৰীক্ষণৰ বিষয়ে পাৰ্শ্বক্ৰিয়া, ব্যৱহাৰ নিষেধ আৰু সুৰক্ষা নিবন্ধত বিশদভাৱে দিয়া হৈছে।

সহনীয়তা হৈছে তুলনামূলকভাৱে কম চৰ্চিত বাধা। নীলা-সেউজীয়া প্ৰস্ৰাৱ প্ৰত্যাশিত আৰু ক্ষতিহীন, কিন্তু ই ইমানেই চকুত পৰা যে 1890ৰ দশকৰ পৰাই গ্ৰহণযোগ্যতা হ্ৰাস কৰি আহিছে। বমি মাত্ৰা আৰু ঔষধৰ প্ৰস্তুতিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে আৰু শিশু-পৰীক্ষণত অংশগ্ৰহণ এৰি দিয়াৰ কাৰণ হৈছিল; পৰৱৰ্তী এটা তুলনাত ৰং পোৱা শিশুৰ 40 শতাংশত বমি হৈছিল, প্ৰাইমাকুইন পোৱা শিশুৰ 14 শতাংশৰ তুলনাত। শিশুৱে বমি কৰি উলিয়াই দিয়া ঔষধৰ কাৰ্যকাৰিতা সেই শিশুসকলৰ বাবে কেৱল কাগজতেই থাকে।

এই প্ৰমাণে কিয় নিজে চিকিৎসা কৰাক সমৰ্থন নকৰে

বৰ্তমানৰ মেলেৰিয়া চিকিৎসা-নিৰ্দেশিকাত পৰজীৱীৰ উপস্থিতি নিশ্চিত কৰা প্ৰয়োজন আৰু প্ৰজাতি, তীব্ৰতা, ভৌগোলিক অঞ্চল অনুসৰি ঔষধ-প্ৰতিৰোধ, বয়স আৰু ওজন, গৰ্ভাৱস্থা আৰু G6PD অৱস্থাৰ ভিত্তিত চিকিৎসা বাছনি কৰা হয়; ফালচিপাৰাম ৰোগৰ বাবে আৰ্টেমিছিনিন সংমিশ্ৰণেই মানক চিকিৎসা। ৰংটোৰ বিষয়ে প্ৰকাশিত সাহিত্যৰ একোৱেই এই সিদ্ধান্ত লোৱাৰ ধাপসমূহৰ বিকল্প নহয়। একক ঔষধৰ চিকিৎসা অতি ধীৰ, সহযোগী ঔষধৰ বাছনিয়ে আৰোগ্য নিৰ্ধাৰণ কৰে, ভাইভেক্সৰ হিপন’জ’ইটৰ বাবে পৃথক চিকিৎসা লাগে, G6PD অৱস্থাই ব্যৱহাৰ সীমিত কৰে, আৰু একেলগে গ্ৰহণ কৰা ছেৰ’ট’নিন-সম্পৰ্কীয় ঔষধে বিপজ্জনক আন্তঃক্ৰিয়া সৃষ্টি কৰে। ভুল চিকিৎসাই ফালচিপাৰাম সংক্ৰমণ পুনৰ সক্ৰিয় হ’বলৈ এৰি দিব পাৰে, ভাইভেক্সৰ পুনৰাবিৰ্ভাৱ চিনাক্ত কৰাত ব্যৰ্থ হ’ব পাৰে, হিম’লাইছিছ ঘটাব পাৰে, আৰু ঔষধৰ এনে দুৰ্বল চাপ প্ৰয়োগ কৰিব পাৰে যিয়ে প্ৰতিৰোধ গঢ়ি উঠাত সহায় কৰে।

সৎ সাৰাংশটো উৎসাহী সমৰ্থক বা নাকচ কৰাসকলে পছন্দ কৰাতকৈ অধিক সীমিত। ঊনবিংশ শতিকাৰ এটা ৰংৰ একবিংশ শতিকাতো প্ৰকৃত ঔষধবৈজ্ঞানিক ক্ৰিয়া আছে; পৰীক্ষণৰ তত্ত্বাৱধানত উপযুক্ত সংমিশ্ৰণৰ সৈতে যোগ কৰিলে ফালচিপাৰামৰ সংক্ৰমণৰ বিস্তাৰ ৰোধ কৰাটোৱেই ইয়াৰ আটাইতকৈ স্পষ্ট আধুনিক অৱদান। এইটো অধ্যয়ন কৰা জনসমষ্টিত সংক্ৰমণৰ বিস্তাৰ ব্যাহত কৰাৰ বিষয়ে এটা ফলাফল, নিজে নিজৰ চিকিৎসা কৰাৰ নিৰ্দেশ নহয়।