Methylene blue àti títọ́ egungun sí ọjọ́ ogbó: ìdí tí àwọn àbájáde sẹ́ẹ̀lì kò fi sọ àsọtẹ́lẹ̀ àbájáde egungun eku

Fojú inú wo èròjà kan tí ń dín iṣẹ́ àwọn sẹ́ẹ̀lì tí ń jẹ egungun kù, tí a dán wò nínú àwo ìdánwò, tí ó sì ṣiṣẹ́ gan-an bí a ti retí. Osteoclast tí ó ní ọ̀pọ̀ kókó sẹ́ẹ̀lì dín kù, ìdáhùn sí iye èròjà tí a lò ṣe kedere, àlàyé tó ṣeé gbà nípa mitochondria sì wà lẹ́yìn rẹ̀. Lẹ́yìn náà, a fún àwọn eku ní èròjà kan náà fún apá tó pọ̀ jù lọ nínú ìgbésí ayé àgbà wọn, a ṣe àwòrán ẹ̀rọ oníwọ̀n mẹ́ta ti àwọn egungun wọn, kò sì sí ohun tó yàtọ̀. Egungun tó ti darúgbó dà bí egungun àgbà, yálà a fún wọn ní èròjà náà tàbí bẹ́ẹ̀ kọ́.

Èyí ni àwòrán òtítọ́ ti ìwádìí kan ní 2024, ó sì yẹ ká lóye rẹ̀ dáadáa, nítorí pé ó wà ní ibi tí ọ̀pọ̀ ìsọ̀rọ̀ nípa àfikún oúnjẹ fún egungun ti máa ń kuna. Àpilẹ̀kọ ìwádìí náà jẹ́ ti Poudel àti àwọn alábàáṣiṣẹ́ rẹ̀, tí a tẹ̀ jáde nínú Aging ní March 2024, ó sì wà fún gbogbo ènìyàn láti kà láìsanwó, nítorí náà a lè fi gbogbo ìwọ̀n tó wà nísàlẹ̀ yìí wé orísun náà. Àbájáde pàtàkì rẹ̀ ni pé kò sí ipa tí a rí. Àbájáde tí kò fi ipa hàn kì í ṣe ìkùnà. Ìdáhùn ni wọ́n, èyí sì dá ìbéèrè kan tó ní ààlà pàtó lóhùn dáadáa: ṣé fífún eku ní methylene blue tàbí mitoquinone gẹ́gẹ́ bí antioxidant tó ń ṣiṣẹ́ jákèjádò ara fún ìgbà pípẹ́ ń dáàbò bo àwọn egungun eku tó ń darúgbó? Rárá.

Bí títọ́ egungun sí ọjọ́ ogbó ṣe rí nínú àwọn nọ́ńbà

Ìpàdánù egungun pẹ̀lú ọjọ́ ogbó kì í ṣe ohun kan ṣoṣo, nítorí náà ìwádìí náà kò wọn ohun kan ṣoṣo. Nípa lílo micro-computed tomography, àwọn olùwádìí ṣe àwòrán ẹ̀rọ ti ibi mẹ́ta nínú àwọn egungun: egungun cortical ní àárín ọ̀pá egungun itan (ọ̀pá tó nípọn), egungun trabecular ní metaphysis tó sún mọ́ orúnkún nínú egungun itan (àsopọ̀ oníhò tó dà bí kànìnkànìn lẹ́gbẹ̀ẹ́ oríkèé), àti egungun trabecular nínú egungun ẹ̀yìn ìsàlẹ̀ karùn-ún. Ní ibi kọ̀ọ̀kan, wọ́n kọ àwọn ìwọ̀n tí a sábà máa ń lò fún ìrísí kéékèèké ti egungun sílẹ̀. BV/TV ni ìpín ìwọ̀n ààyè kan tí egungun kún, dípò ààyè ọ̀rá inú egungun. BMD ni ìwọ̀n bí àwọn ohun alumọ́ni ṣe kún inú egungun. Tb.Th, Tb.N, àti Tb.Sp ṣàpèjúwe sísanra, iye, àti àlàfo láàárín àwọn ọ̀pá trabecular. Sísanra egungun cortical àti àwọn ààyè tí a wọn nígbà tí a gé e kọjá ṣàpèjúwe ọ̀pá egungun náà.

Ronú nípa egungun trabecular bí àwọn ọ̀pá àtìlẹ́yìn inú ilé ìpamọ́ ọjà. Ọjọ́ ogbó mú àwọn ọ̀pá kan kúrò pátápátá, ó sì mú kí àwọn tó kù tínrín, nítorí náà ìpín ààyè tí àwọn ọ̀pá náà kún ń dín kù, àwọn ọ̀pá tó kù jìnnà sí ara wọn sí i, gbogbo ètò àtìlẹ́yìn náà sì ń gbé ẹrù tó kéré sí i. Egungun cortical ni ògiri ilé ìpamọ́ náà gan-an, tí ó ń tínrín sí i. Ìtọ́jú tó ń dáàbò bo àwọn egungun yẹ kí ó hàn nínú àwọn nọ́ńbà wọ̀nyí. Ìdánwò tí ìwádìí náà lò nìyẹn.

Ohun tó ṣẹlẹ̀ nínú àwo ìdánwò

Ìwádìí sẹ́ẹ̀lì náà lo ọ̀rá inú egungun tí a mú láti inú egungun itan àti egungun ojú ọmọ ẹsẹ̀ àwọn eku UM-HET3 tí ọjọ́ orí wọn jẹ́ oṣù 6 sí 7, irú-ọmọ tí ó ní onírúurú àbùdá, tí a bí fún ìwádìí ọjọ́ ogbó. Àbájáde mẹ́rin jáde, wọ́n sì tọ́ka sí àwọn ọ̀nà tó yàtọ̀, nítorí náà ọ̀kọ̀ọ̀kan nílò gbólóhùn tirẹ̀.

Àkọ́kọ́, àwọn sẹ́ẹ̀lì ìpìlẹ̀ mesenchymal, àkójọpọ̀ tí ó ní àwọn sẹ́ẹ̀lì tí yóò di sẹ́ẹ̀lì tó ń kọ́ egungun nínú, ṣì wà láàyè ní gbogbo ìwọ̀n methylene blue àti mitoquinone láti 0.125 sí 0.5 micromolar fún wákàtí 48. Kò sí májèlé, kò sì sí ìlọsíwájú. Èkejì, nígbà tí a ru àwọn sẹ́ẹ̀lì ìpìlẹ̀ wọ̀nyẹn sókè láti di osteoblast nínú àdàlù tó ń ṣe ìrànwọ́ fún dídá egungun sílẹ̀, tí a sì fi àwọ̀ ṣàyẹ̀wò alkaline phosphatase ní ọjọ́ 18, kò sí èyíkéyìí nínú àwọn èròjà méjèèjì tí ó yí àbájáde padà ní ìwọ̀n èyíkéyìí tí a dán wò. Apá tó ń kọ́ egungun nínú àwo náà kò fèsì.

Ẹ̀kẹta, apá tó ń jẹ egungun fèsì. Àwọn sẹ́ẹ̀lì aṣáájú nínú ọ̀rá egungun tí a fi M-CSF àti RANKL ru sókè, ìlànà tí a sábà máa ń lò láti dá osteoclast sílẹ̀, dá àwọn sẹ́ẹ̀lì tó ní ọ̀pọ̀ kókó tí àyẹ̀wò TRAP sì jẹ́ rere sílẹ̀ ní iye tó kéré sí i bí ìwọ̀n èròjà ṣe ń pọ̀ sí i. Ìdínkù tó ṣe kedere farahàn lókè 0.25 micromolar, ní pàtó ní ìwọ̀n tó ga jù lọ tí a dán wò, 0.5. Èyí ni àbájáde tó máa ń fa ọ̀pọ̀lọpọ̀ àkótán tó kún fún ìrètí, ó sì jẹ́ òtítọ́ láàárín ààlà rẹ̀: ìfarahàn tààrà sí èròjà náà láìdáwọ́dúró nínú àṣà sẹ́ẹ̀lì dín ìdásílẹ̀ osteoclast kù ní ọ̀nà tó sinmi lórí iye èròjà tí a lò.

Ẹ̀kẹrin, àwọn osteoblast tó ti dàgbà tí a fi sí èròjà náà fún wákàtí 48, tí a sì ṣe àyẹ̀wò ìdààmú mitochondria lórí wọn, kò fi ìyípadà tó ṣe pàtàkì nípa ìṣirò hàn nínú lílo atẹ́gùn ní ìpìlẹ̀ tàbí ní ipele tó pọ̀ jù lọ pẹ̀lú èyíkéyìí nínú àwọn èròjà náà. Ní 0.5 micromolar, ó dà bíi pé àwọn méjèèjì dín mími sẹ́ẹ̀lì kù díẹ̀, ṣùgbọ́n ìyípadà náà kò dé ipele tó ṣe pàtàkì nípa ìṣirò. Nítorí náà, àwo ìdánwò náà kò fi ìmúpadàbọ̀ iṣẹ́ mitochondria nínú àwọn sẹ́ẹ̀lì tó ń kọ́ egungun hàn láti fi sí ẹ̀gbẹ́ ipa dídín osteoclast kù. Ìlànà iṣẹ́ tí a dabaa, ìmúṣiṣẹ́ agbára dára sí i nípasẹ̀ ẹ̀wọ̀n ìgbéga elekitironi nínú mitochondria, kò mú ìlọsíwájú mími sẹ́ẹ̀lì tí a lè wọn wá níbi tí àwọn olùwádìí ti wá a.

Ohun tó ṣẹlẹ̀ nínú àwọn eku

Ìdánwò ẹranko méjì tẹ̀ lé e, ní ìwọ̀n tó yàtọ̀ gan-an.

Èyí tó kéré lo àwọn eku abo C57BL/6J tí a bí láti inú ìran kan náà, irú-ọmọ tí a ń lò gan-an nínú ìwádìí ìṣègùn àti ìmọ̀ ẹ̀dá. Láti ọjọ́ orí oṣù 18, tí ó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ ìparí àárín ọjọ́ orí fún eku, ìdajì wọn mu omi tó ní 250 micromolar methylene blue fún oṣù 6 tàbí 12, títí di oṣù 24 tàbí 30. Àwọn abo oṣù 18 tí a kò fún ní èròjà náà pèsè ìwọ̀n ìpìlẹ̀, àwọn abo oṣù 5 sì fi bí egungun ọ̀dọ́ ṣe rí hàn. Ọjọ́ ogbó ṣe ohun tí ọjọ́ ogbó máa ń ṣe gan-an. Nínú egungun ẹ̀yìn L5, ìpín ìwọ̀n ààyè tí egungun kún dín kù ní nǹkan bí ìdá 35 nínú ọgọ́rùn-ún, ìwọ̀n ohun alumọ́ni ní nǹkan bí ìdá 18 nínú ọgọ́rùn-ún, iye àwọn ọ̀pá trabecular sì fẹ́rẹ̀ẹ́ dín sí ìdajì, láìka fífún wọn ní èròjà náà sí. Sísanra egungun cortical dín kù ní nǹkan bí ìdá 10 nínú ọgọ́rùn-ún láàárín oṣù 18 àti 24, àti ní nǹkan bí ìdá 30 nínú ọgọ́rùn-ún nígbà tí wọ́n pé oṣù 30. Methylene blue kò yí ọ̀nà èyíkéyìí nínú àwọn ìyípadà wọ̀nyí padà.

Ìdánwò tó tóbi jù lọ wáyé nípasẹ̀ Ètò Ìdánwò Àwọn Ìlànà Ìtọ́jú ti National Institute on Aging, tí ó ń dán àwọn èròjà tí a ń gbé yẹ̀ wò nínú eku UM-HET3 akọ àti abo ní ibi mẹ́ta. Methylene blue ní apá 28 nínú mílíọ̀nù kan nínú oúnjẹ, àti mitoquinone ní apá 100 nínú mílíọ̀nù kan, bẹ̀rẹ̀ ní ìbẹ̀rẹ̀ ọjọ́ orí àgbà, ọ̀kọ̀ọ̀kan sì tẹ̀ síwájú títí di nǹkan bí ọjọ́ orí oṣù 22 sí 24. A ṣe micro-CT sí àwọn ibi mẹ́ta kan náà nínú àwọn egungun. Tábìlì tí a tẹ̀ jáde fi gbogbo ìwọ̀n hàn gẹ́gẹ́ bí akọ tàbí abo àti èròjà tí a fún wọn, pẹ̀lú àwọn ìṣirò tí a ti ṣàtúnṣe sí. Ohun tí ọwọ̀n èròjà tí a fún wọn sọ jẹ́ bákan náà ní gbogbo ibi: kò sí ipa tó ṣe pàtàkì nípa ìṣirò, kò sí ìbáṣepọ̀ ipa èròjà pẹ̀lú jíjẹ́ akọ tàbí abo, ní ibikíbi. Yálà cortical tàbí trabecular, egungun itan tàbí ẹ̀yìn, akọ tàbí abo, methylene blue tàbí mitoquinone. Àwọn egungun tọ́ sí ọjọ́ ogbó bí ó ṣe máa ń rí.

Tábìlì àfiwé tí àwọn apá méjèèjì jọ ń lò

Èyí ni ohun pàtàkì tí gbogbo àpilẹ̀kọ náà gbára lé. Ìlà kọ̀ọ̀kan so ohun tí àwo ìdánwò fi hàn pọ̀ mọ́ ohun tí ẹranko fi hàn fún ìlànà iṣẹ́ ẹ̀dá kan náà, nípa lílo àwọn ìwọ̀n ìwádìí náà fúnra rẹ̀.

Nígbà tí a bá kà á ní ìlà kọ̀ọ̀kan, tábìlì náà mú ohun tó dà bí ìtakora kúrò. Ọ̀kan ṣoṣo nínú ìlànà iṣẹ́ sẹ́ẹ̀lì mẹ́rin ló fèsì, ó sì fèsì ní ìwọ̀n tó sún mọ́ òkè ààlà tí a dán wò nìkan, nígbà ìfarahàn tààrà láìdáwọ́dúró. Gbogbo ohun mìíràn nínú àwo ìdánwò ti fi àìsí ipa hàn tẹ́lẹ̀. Nígbà náà, àbájáde ẹranko dà bí ìfìdímúlẹ̀ ju ìtakora lọ: àbájáde mẹ́ta tí kò fi ipa hàn àti ipa kan tó sinmi lórí àwọn ipò pàtó nínú àṣà sẹ́ẹ̀lì di àìsí ipa ní gbogbo apá nínú ẹranko.

Ìrísí egungun kì í ṣe gígùn ìgbésí ayé

Ìdàrúdàpọ̀ kan yẹ kí ó ní abala tirẹ̀, nítorí pé methylene blue ní àkọsílẹ̀ nípa gígùn ìgbésí ayé, ó sì rọrùn láti túmọ̀ rẹ̀ ní àṣìṣe sí àkọsílẹ̀ nípa egungun. Nínú ẹgbẹ́ ìwádìí Ètò Ìdánwò Àwọn Ìlànà Ìtọ́jú ti tẹ́lẹ̀, methylene blue ní iye kan náà nínú oúnjẹ mú gígùn ìgbésí ayé ní ipele ìdá 90 fún àwọn eku abo UM-HET3 pọ̀ sí i ní nǹkan bí ìdá 6 nínú ọgọ́rùn-ún. Èyí jẹ́ ipa lórí yíyè ní ìparí ìgbésí ayé, láìsí ìyípadà nínú agbedeméjì gígùn ìgbésí ayé àti láìsí ipa nínú àwọn akọ. Mitoquinone kò fi ipa lórí gígùn ìgbésí ayé hàn nínú akọ tàbí abo. Àwọn nọ́ńbà yíyè wọ̀nyẹn wá láti àwọn àkọsílẹ̀ gígùn ìgbésí ayé tí ètò náà tẹ̀ jáde, kì í ṣe láti inú àpilẹ̀kọ ìwádìí egungun náà.

Ohun tí àpilẹ̀kọ ìwádìí egungun fi kún ìmọ̀ ni fífi àwọn àkọsílẹ̀ wọ̀nyí sí ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀. Èròjà kan lè yí yíyè ní ìparí ìgbésí ayé padà nínú akọ tàbí abo kan láìdáàbò bo ẹ̀yà èyíkéyìí nínú àwọn egungun tí a wọn. Àkọsílẹ̀ yíyè ka ikú láti gbogbo ìdí; micro-CT ka àwọn ọ̀pá inú egungun ẹ̀yìn. Kò sí òfin pé ìlànà ìtọ́jú gbọ́dọ̀ ṣiṣẹ́ nípasẹ̀ egungun kí ó tó mú ìgbésí ayé gùn, ìwádìí yìí sì jẹ́ ẹ̀rí tààrà pé àmì ipa methylene blue ní ìparí ìgbésí ayé àwọn abo gba ọ̀nà mìíràn. Ẹnikẹ́ni tó bá tọ́ka sí àbájáde gígùn ìgbésí ayé gẹ́gẹ́ bí àtìlẹ́yìn fún methylene blue àti osteoporosis ń ná owó láti inú àpamọ́ tí kò tọ́. Ìlànà gbogbogbòò láti pa àwọn àkọsílẹ̀ wọ̀nyí mọ́ ní ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ wà nínú bí a ṣe lè ka ìwádìí methylene blue.

Ìdí tí àwo ìdánwò kò fi sọ àsọtẹ́lẹ̀ àbájáde eku

Àlàyé márùn-ún bá àwọn dátà náà mu, ọ̀kan kò sì dí èkejì lọ́wọ́.

Ìfarahàn sí èròjà ni àkọ́kọ́. Àwọn sẹ́ẹ̀lì nínú àṣà sẹ́ẹ̀lì wà nínú èròjà náà láìdáwọ́dúró ní àwọn ìwọ̀n tí a mọ̀. Àwọn eku jẹ oúnjẹ tí a fi èròjà sí fún ọ̀pọ̀ oṣù, ìwádìí náà kò sì wọn iye èròjà nínú ọ̀rá egungun tàbí àmì èyíkéyìí ti ìpalára oxidatif nínú egungun. Ìwọ̀n kan tí ó ń dín osteoclast kù nígbà tí a fi sí i tààrà lè má dé ọ̀dọ̀ àwọn sẹ́ẹ̀lì aṣáájú nínú ọ̀rá egungun ní ipele yẹn rárá. Àpilẹ̀kọ ìwádìí náà dán iye kan ṣoṣo fún èròjà kọ̀ọ̀kan wò nínú ẹranko alààyè, nítorí náà a kò tíì mọ ìdáhùn sí àwọn iye tó yàtọ̀ nínú ẹranko.

Kẹ́mísírì ni èkejì. Àwọn ẹ̀yà atẹ́gùn oníṣesí kò dá àkójọpọ̀ kan ṣoṣo tí ó dapọ̀ dáadáa sílẹ̀ nínú sẹ́ẹ̀lì. Wọ́n ń ṣiṣẹ́ ní àwọn apá kéékèèké fún àkókò kúkúrú, àwọn ìlànà redox nínú mitochondria, cytosol, àti awọ sẹ́ẹ̀lì sì ń ṣiṣẹ́ ní ọ̀tọ̀ dé ìwọ̀n kan. A ṣe mitoquinone kí ó kójọ sínú mitochondria, nígbà tí àwọn àmì oxidant tó ń darí ìdásílẹ̀ osteoclast lè bẹ̀rẹ̀ láti ibòmíràn. Dídín àkójọpọ̀ kan kù kò dandan mú ohun tí fífi gbogbo sẹ́ẹ̀lì sínú èròjà láìdáwọ́dúró ń ṣe wá.

Ìsopọ̀ iṣẹ́ ni ẹ̀kẹta. Nínú egungun alààyè, ìjẹ egungun àti ìdásílẹ̀ rẹ̀ ní ìsopọ̀: osteoclast àti àwọn sẹ́ẹ̀lì tó wà lẹ́gbẹ̀ẹ́ wọn ń fi àmì ránṣẹ́ láti pe àwọn sẹ́ẹ̀lì tó ń kọ́ egungun sí ibi tí a ṣẹ̀ṣẹ̀ jẹ egungun rẹ̀. Dídín ìdásílẹ̀ osteoclast kù kò fi iye egungun kan náà kún un, nítorí pé ó tún lè mú àwọn àmì tí ń pe àwọn olùkọ́ egungun wọlé kúrò. Àwo ìdánwò tí ó ní àwọn sẹ́ẹ̀lì aṣáájú nìkan kò lè fi ìpadàfèsì yìí hàn. Àwọn egungun kò lè fi í pamọ́.

Gbígbé ẹrù ni ẹ̀kẹrin. Àwọn osteocyte ń mọ ìnà tàbí ìfúnpọ̀ tó wá láti agbára ìṣíkiri, wọ́n sì ń ṣètò ìwọ̀ntúnwọ̀nsì àtúnṣe fún gbogbo egungun. Bí àwọn ẹranko ṣe ń darúgbó tí wọ́n sì ń rìn díẹ̀ sí i, àmì agbára ìṣíkiri ń rẹ̀wẹ̀sì, ìpàdánù sì ń tẹ̀ lé e láìka ipa oògùn díẹ̀ lórí irú sẹ́ẹ̀lì kan sí. Àwọn òǹkọ̀wé fúnra wọn sọ pé eré ìdárayá àti ẹrù tó ń ru ìkọ́lẹ̀ àsopọ̀ sókè lè jẹ́ ọ̀nà tó ní ipa jù lọ. Èyí jẹ́ ọ̀nà pẹ̀lẹ́ láti sọ pé àwọn egungun ń fetí sí físíìsì ju kẹ́mísírì redox lọ.

Àkókò ìbẹ̀rẹ̀ ni ẹ̀karùn-ún, pẹ̀lú àkíyèsí kan. Nínú ìdánwò C57BL/6J, fífún ní èròjà bẹ̀rẹ̀ ní oṣù 18, nígbà tí ìpàdánù tó pọ̀ ti ṣẹlẹ̀ nínú ìrísí egungun. Ohun tó ń dín ìjẹ egungun kù kò lè tún àwọn ọ̀pá trabecular tí a ti lu ní ihò tí a sì ti mú kúrò kọ́ láìsí ìmúrasílẹ̀ ìdásílẹ̀ egungun tó bá a mu. Ṣùgbọ́n àkókò ìbẹ̀rẹ̀ kò lè ṣàlàyé gbogbo rẹ̀, nítorí pé fífún ní èròjà nínú Ètò Ìdánwò Àwọn Ìlànà Ìtọ́jú bẹ̀rẹ̀ ní ìbẹ̀rẹ̀ ọjọ́ orí àgbà, kò sì yí ohunkóhun padà síbẹ̀. Bíbẹ̀rẹ̀ pẹ́ ṣàlàyé apá kan nínú ìdánwò kan. Kò ṣàlàyé apá èyíkéyìí nínú èkejì.

Ohun tí èyí túmọ̀ sí fún àwọn ìsọ̀rọ̀ nípa methylene blue àti osteoporosis

Fún òǹkàwé tí ń ṣe àyẹ̀wò methylene blue fún ìlera egungun tàbí títọ́ àwọn egungun sí ọjọ́ ogbó, ìtumọ̀ tó wúlò kúrú. Ẹ̀rí eku fún ìgbà pípẹ́ tó dára jù lọ tí ó wà sọ pé kò sí àǹfààní fún àwọn egungun láti inú lílo methylene blue tàbí mitoquinone fún àkókò gígùn, láìka àmì gidi ti dídín osteoclast kù nínú àṣà sẹ́ẹ̀lì sí. Àwọn ìwé ìwádìí gígùn ìgbésí ayé fi ipa díẹ̀ ní ìparí ìgbésí ayé fún methylene blue nínú àwọn abo nìkan, ìwádìí yìí sì fi hàn pé ipa náà kò gba ọ̀nà egungun. Kò sí èyíkéyìí nínú àwọn àkọsílẹ̀ méjèèjì tó ṣe àtìlẹ́yìn fún lílo rẹ̀ nínú ènìyàn fún osteoporosis, kò sì sí dátà egungun ènìyàn kankan nínú ọ̀ràn náà rárá. Àwọn ìbéèrè nípa iye tí a ń lò àti ààbò ọjà nínú ènìyàn jẹ́ ti ààbò àti àwọn ipa ẹ̀gbẹ́ methylene blue, kì í ṣe ti àwọn egungun eku yìí.

Ẹ̀kọ́ tó jinlẹ̀ jù lọ ní í ṣe pẹ̀lú bí a ṣe ń ṣètò ẹ̀rí. Àbájáde sẹ́ẹ̀lì jẹ́ ìsọ̀rọ̀ nípa ohun tí èròjà kan lè ṣe sí irú sẹ́ẹ̀lì kan ní abẹ́ ìfarahàn tí a ṣàkóso. Àbájáde egungun jẹ́ ìsọ̀rọ̀ nípa ohun tí ìfarahàn sí èròjà jákèjádò ara fún ọ̀pọ̀ oṣù ń ṣe sí ẹ̀yà ara kan tí ó so irú sẹ́ẹ̀lì méjì pọ̀ lábẹ́ ìṣàkóso agbára ìṣíkiri. Àkọ́kọ́ ni ibi tí a ti ń bí àwọn àbá ìwádìí. Èkejì ni ibi tí, fún títọ́ àwọn egungun sí ọjọ́ ogbó àti àwọn antioxidant méjì wọ̀nyí, àbá yìí ti kú.