Àpilẹ̀kọ
Methylene blue àti ìfarapa láti inú májèlé náítiráìtì nínú ẹja
Methylene blue ní ipa tí ó dá lórí ọja pàtó gẹ́gẹ́ bí ohun ìrànlọ́wọ́ fún ìfarapa láti inú májèlé náítiráìtì nínú ẹja inú àpótí ẹja. Kì í rọ́pò àtúnṣe omi tí ó ti dọ̀tí, ẹja tí ń tiraka láti mí ní ojú omi kò sì túmọ̀ sí pé náítiráìtì ti ṣe é ní májèlé. Bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú àwọn àbájáde ìwọ̀n omi àti ohun tí ó ṣẹlẹ̀ láìpẹ́ nínú àpótí ẹja kí o tó yan ìtọ́jú.
Ìyàtọ̀ tó ṣe pàtàkì ni èyí tí ó wà láàárín atẹ́gùn tí ó wà nínú omi àti atẹ́gùn tí ẹ̀jẹ̀ lè gbé. Náítiráìtì lè ba èkejì jẹ́ kódà nígbà tí àkọ́kọ́ bá dà bí ẹni pé ó tó. Fífi afẹ́fẹ́ sínú omi ń ṣèrànwọ́ fún ẹja, ṣùgbọ́n kì í mú kí náítiráìtì tí ẹja ń fara hàn sí kúrò.
Ohun tí náítiráìtì ń ṣe sí ẹ̀jẹ̀ ẹja
Ẹja ń gba náítiráìtì wọlé nípasẹ̀ àwọn ẹ̀yà mímí wọn. Nínú ẹ̀jẹ̀, náítiráìtì ń yí hemoglobin padà sí methemoglobin nípasẹ̀ ìhùwà kemika oxidation; methemoglobin kò lè so mọ́ atẹ́gùn bí ó ti yẹ. Ipò tí èyí ń fà, methemoglobinemia, ni a sábà máa ń pè ní àrùn ẹ̀jẹ̀ aláwọ̀ búráùn nítorí pé ẹ̀jẹ̀ tí ó kan lè di aláwọ̀ búráùn.
Àlàyé USDA nípa ìdánwò fífi ẹja channel catfish fara hàn sí náítiráìtì ṣàpèjúwe bí èyí ṣe ń ní ipa lórí gbígbé atẹ́gùn. Sẹ́ẹ̀lì ẹ̀jẹ̀ pupa kan lè ṣì máa yí ká nínú ara nígbà tí apá kan lára hemoglobin rẹ̀ kò lè ṣe iṣẹ́ rẹ̀ déédéé mọ́. Ìwọ̀n atẹ́gùn ń wọn omi tí ó yí ẹja ká; kì í wọn iye hemoglobin tí ó ṣì lè ṣiṣẹ́ nínú ẹja.
Àwòrán òkè yà àwọn ibi méjèèjì wọ̀nyí sọ́tọ̀: náítiráìtì ń wọlé ní ẹ̀yà mímí, nígbà tí àdánù agbára láti gbé atẹ́gùn ń ṣẹlẹ̀ nínú ẹ̀jẹ̀. Ó ń fi bí ìṣẹ̀lẹ̀ náà ṣe ń ṣiṣẹ́ hàn, kì í ṣe àyẹ̀wò ẹ̀jẹ̀ tàbí ṣíṣe àwárí àrùn ẹja pàtó kan nípa wíwò ó.
Náítiráìtì sábà máa ń di ìṣòro nígbà tí ètò ìṣàlẹ̀mọ́ omi tó ń lo àwọn ohun alààyè kéékèèké kò tíì dàgbà dáadáa, tí ẹrù rẹ̀ bá pọ̀ jù, tàbí tí ohun kan bá dá iṣẹ́ rẹ̀ rú. Àlàyé Purdue nípa ṣíṣe àwárí àrùn ẹ̀jẹ̀ aláwọ̀ búráùn nínú ẹranko so àwọn ipò wọ̀nyí pọ̀ mọ́ ìkójọpọ̀ egbin tí ó ní náítírógẹ́ǹ, ó sì tọ́ka sí yíyí omi padà gẹ́gẹ́ bí ọ̀nà kan láti dín ìwọ̀n ohun tí ẹja ń fara hàn sí kù. Ṣíṣe àtúnṣe ìwọ̀n tó wà ní àkókò náà àti mímú agbára ètò náà láti tún máa ṣe àtúnṣe egbin padà jẹ́ iṣẹ́ méjì ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀.
Ibi tí methylene blue ti wúlò
Ìwé àlàyé ọja methylene blue ti Kordon ṣàpèjúwe àdàlù rẹ̀ nínú omi tí ìwọ̀n rẹ̀ jẹ́ 2.303% gẹ́gẹ́ bí ohun ìrànlọ́wọ́ láti yí ìfarapa májèlé náítiráìtì padà nínú ẹja àpótí omi tútù àti omi òkun. Olùpèsè so lílo yẹn pọ̀ mọ́ yíyí methemoglobin padà sí hemoglobin. Èyí jẹ́ ẹ̀sùn nípa ọja àpótí ẹja pàtó kan, kì í ṣe ẹ̀rí pé gbogbo àdàlù aláwọ̀ búlúù lè ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí ìtọ́jú tí a lè fi ọ̀kan rọ́pò òmíràn.
Ìwé àlàyé kan náà kìlọ̀ pé a kò gbọdọ̀ lò ó nínú àwọn ètò tí omi ń yí ká tí ó sì ní ìṣàlẹ̀mọ́ tó ń lo àwọn ohun alààyè kéékèèké, nítorí ọja náà ń dí àwọn bakitéríà tó ń yí àwọn ohun èlò náítírógẹ́ǹ padà sí náítiráìtì àti náítírétì lọ́wọ́. Èyí ṣe pàtàkì gan-an nígbà tí ìṣàlẹ̀mọ́ tí kò ṣiṣẹ́ dáadáa ló fa kí ẹja fara hàn sí náítiráìtì. Ó tún sọ pé a kò gbọdọ̀ lò ó gẹ́gẹ́ bí oògùn fún ẹja tí a ó jẹ. Nítorí náà, a gbọ́dọ̀ ronú nípa ibi ìtọ́jú lọ́tọ̀, bóyá ó bá irú ẹja náà mu, àti gbogbo ìtọ́sọ́nà tí ó wà lórí ìgò kí a tó lò ó.
Ka ìtọ́sọ́nà tó gbòòrò sí i nípa àwọn lílo methylene blue àti àwọn ààlà rẹ̀ nínú àpótí ẹja fún àlàyé tó yí ìtọ́jú náà ká. Má ṣe fi ìlànà ìtọ́jú methemoglobinemia fún ènìyàn sílò fún omi tí a ó fi ẹja sínú fún ìtọ́jú: ọ̀nà fífi oògùn fúnni, àdàlù ọja, àti ẹni tí ń gba ìtọ́jú yàtọ̀.
Ka àmì ọja gẹ́gẹ́ bí ìtọ́sọ́nà pípé
Lo àtòjọ àyẹ̀wò yìí pẹ̀lú ìgò gangan àti ìtọ́sọ́nà olùpèsè tó wà lọ́wọ́lọ́wọ́. Ṣe àkọsílẹ̀ àwọn ìdáhùn kí o tó fi omi kún ọja láti dín ìwọ̀n rẹ̀ kù; ìwọ̀n àdàlù nìkan kì í ṣe ètò ìtọ́jú.
| Ohun tí a ó yẹ̀ wò | Ìsọfúnni tí a ó kọ sílẹ̀ | Àṣìṣe tí èyí ń dènà |
|---|---|---|
| Ìdánimọ̀ ọja | Olùpèsè, èròjà tó ń ṣiṣẹ́, agbára àdàlù, àti ọjọ́ tí yóò parí | Lílo orúkọ ohun èlò kemika bí ẹni pé ó jẹ́ àlàyé ọja pípé |
| Lílo tí a pinnu | Bóyá ìfarapa májèlé náítiráìtì àti irú ipò àpótí ẹja tó yẹ wà lára àwọn lílo rẹ̀ | Yíya ìtọ́sọ́nà ìtọ́jú ẹyin tàbí lílo mìíràn láti lò |
| Àwọn ẹranko àti ibi lílo | Irú ẹja, ìpele ìgbésí ayé, ipò omi tútù tàbí omi òkun, títọ́jú fún ẹ̀wà tàbí ṣíṣelọpọ fún oúnjẹ | Lílo ọja kọjá ipò tí a sọ lórí àmì rẹ̀ |
| Ìtọ́sọ́nà bí ẹja ṣe máa fara hàn sí ọja | Ìwọ̀n omi gangan, iye ọja, àkókò lílo, àti ìtọ́sọ́nà ìgbésẹ̀ tó tẹ̀ lé e | Ṣíṣàdàkọ iye tí a ó lò láìfi àwọn ipò lílo rẹ̀ sí |
| Bíbá ètò mu | Ìṣàlẹ̀mọ́ tó ń lo àwọn ohun alààyè kéékèèké, àwọn ìtọ́jú mìíràn, àwọn ohun ọ̀gbìn, àti ohun tí a nílò láti mú ọja kúrò | Dídá ìṣòro dídára omi kejì sílẹ̀ nígbà ìtọ́jú |
Ìjíròrò lọ́tọ̀ nípa iye tí a ó lò nínú àpótí ẹja àti ìwọ̀n àdàlù ọja ṣàlàyé ìdí tí iye tí a dà láti inú ìgò àti ìwọ̀n àdàlù tí ó yọrí sí nínú omi fi jẹ́ ìwọ̀n méjì ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀. Wo àwọn ohun tí a gbọdọ̀ gbé yẹ̀ wò nípa bíbá àpótí ẹja mu àti ààbò kí o tó pa àwọn ìtọ́jú pọ̀.
Náítiráìtì, náítírétì, amóníà, àti kílóríìn jẹ́ ìṣòro ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀
Orúkọ tí ó jọra kò túmọ̀ sí ìtọ́jú tí ó jọra. Ìfiwéra àwọn ewu àyíká nínú MSD Veterinary Manual ṣe ìyàtọ̀ láàárín àwọn ohun wọ̀nyí tí ẹja lè fara hàn sí, ó sì tẹnumọ́ pé bí náítiráìtì ṣe lè pa ẹja lára yàtọ̀ gidigidi láàárín irú ẹja àti ipò omi.
| Ìṣòro tí a fura sí | Ohun tí ó nílò àyẹ̀wò | Ohun tí àmì ọja fún lílo nípa náítiráìtì kò fi ẹ̀rí múlẹ̀ |
|---|---|---|
| Náítiráìtì, NO₂⁻ | Àbájáde náítiráìtì, ẹyọ ìwọ̀n tí a fi ṣàkọsílẹ̀ rẹ̀, irú ẹja, àti ìṣesí kemika omi | Pé gbogbo ìṣẹ̀lẹ̀ mímí kíákíá jẹ́ àrùn ẹ̀jẹ̀ aláwọ̀ búráùn |
| Náítírétì, NO₃⁻ | Ìwọ̀n náítírétì lọ́tọ̀ àti ìkójọpọ̀ rẹ̀ fún àkókò tó gùn | Pé methylene blue ń mú náítírétì kúrò |
| Amóníà | Àpapọ̀ náítírógẹ́ǹ amóníà, pH, àti ìwọ̀n otútù tàbí ooru | Pé methylene blue ń ṣàtúnṣe ìfarahàn sí amóníà |
| Kílóríìn tàbí kílórámínì | Ìtọ́jú omi láti orísun àti àyẹ̀wò kílóríìn tó yẹ | Pé àwọ̀ náà jẹ́ ohun tí ń mú kílóríìn kúrò fún gbogbo ipò |
| Atẹ́gùn díẹ̀ tí ó tú sínú omi | Ìwọ̀n atẹ́gùn àti bí fífi afẹ́fẹ́ sínú omi ṣe ń ṣiṣẹ́ | Pé oògùn ń pèsè atẹ́gùn tó tó sínú omi |
Ṣàyẹ̀wò ẹyọ ìwọ̀n kí o tó fi àbájáde àyẹ̀wò wé ìwọ̀n ìtọ́kasí. Àbájáde tí a sọ gẹ́gẹ́ bí náítiráìtì-náítírógẹ́ǹ, NO₂-N, ń ṣàpèjúwe ìwọ̀n náítírógẹ́ǹ nìkan. Sísọdipúpọ̀ rẹ̀ pẹ̀lú nǹkan bí 3.3 ń yí i padà sí ìwọ̀n àdàlù tó dá lórí ìwọ̀n gbogbo ion náítiráìtì. Nítorí náà, 0.30 mg/L NO₂-N jẹ́ nǹkan bí 0.99 mg/L NO₂⁻, kì í ṣe 0.30 mg/L NO₂⁻. Àpẹẹrẹ ìṣirò yìí kì í ṣe ààlà ààbò.
Ìdí tí kílóráìdì àti ìtàn gbigbe ẹja fi ṣe pàtàkì
Kílóráìdì ń bá náítiráìtì díje láti wọlé nípasẹ̀ àwọn ẹ̀yà mímí ẹja omi tútù. Ìtọ́sọ́nà University of Florida nípa iyọ̀ nínú títọ́ àwọn ohun alààyè inú omi ṣàlàyé pé fífi kún kílóráìdì inú omi lè dín bí ẹja ṣe ń gba náítiráìtì wọlé kù. Kílóráìdì kì í ṣe kílóríìn tí a ń lò láti pa àwọn kòkòrò àrùn. Ọ̀nà ìdáàbòbò yìí tún yàtọ̀ sí ṣíṣe iṣẹ́ lórí methemoglobin tí ó ti wà nínú ẹ̀jẹ̀.
Ìdánwò wákàtí 96 nínú àwọn ọmọ ẹja Nile tilapia dán ìwọ̀n àdàlù kílóráìdì méjì wò nínú omi tí ó yí ẹja ká. Kílóráìdì tó pọ̀ sí i dín ipa májèlé náítiráìtì àti dídá methemoglobin sílẹ̀ kù lábẹ́ àwọn ipò ìwádìí yẹn. Kò fi ẹ̀rí múlẹ̀ fún iye iyọ̀ kan tí ó yẹ kí a fi kún gbogbo àpótí tí ó ní onírúurú ẹja: irú ẹja, kílóráìdì tí ó ti wà, bí ẹja ṣe fara hàn sí náítiráìtì, àti àwọn ohun alààyè mìíràn tó wà níbẹ̀ ṣì ṣe pàtàkì. Ìdánwò náà kò dán methylene blue wò.
Gbigbe ẹja láti ibi kan sí òmíràn tún mú àwọn ohun mìíràn tí ó lè fa ìṣòro wá. Nínú àwọn ìdánwò University of Florida nípa gbigbe ẹja ní oko, methylene blue tí a dán wò gẹ́gẹ́ bí àfikún láti dojú kọ àwọn ohun alààyè kéékèèké kò mú ìrísí àti ìhùwàsí ẹja tí a ròyìn dára sí i. Àbájáde yẹn jẹ́ nípa ipò gbigbe ẹja tí a dán wò, kì í ṣe ìtọ́jú ìfarapa májèlé náítiráìtì tí a ti fi ẹ̀rí múlẹ̀. Ìtọ́sọ́nà kan náà ṣàlàyé bí amóníà tí ń kó jọ, pH tí ń yí padà, ìwọ̀n otútù tàbí ooru, àti atẹ́gùn ṣe ń ní ipa lórí ìnira gbigbe ẹja. pH àti ìwọ̀n ooru tó ga sí i ń mú ìpín amóníà tó léwu tí kò di ion pọ̀ sí i. Omi aláwọ̀ búlúù tí a fi ń gbé ẹja kò lè fi hàn pé a ti ṣàkóso àwọn ohun tó ń yí padà wọ̀nyí.
Ya ìgbésẹ̀ lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ sọ́tọ̀ kúrò nínú ètò ìmúláradá
Fún ẹja tí ó wà nínú ìnira, ṣèrànwọ́ fún fífi afẹ́fẹ́ sínú omi, kí o sì yára ṣe àyẹ̀wò ẹja àti omi. Dókítà ẹranko tó mọ̀ nípa àwọn ohun alààyè inú omi tàbí iṣẹ́ ìlera ẹja yẹ kí ó ṣe àyẹ̀wò bí ìṣòro mímí bá le, bí ẹja kò bá lè dúró déédéé, tàbí bí ikú bá ń tẹ̀ síwájú. Mú ìsọfúnni nípa irú ẹja, ìwọ̀n omi àpótí, àbájáde àyẹ̀wò pẹ̀lú ẹyọ ìwọ̀n, ìtọ́jú àpótí tí a ṣe láìpẹ́, àti gbogbo ọja tí a lò wà ní sẹpẹ́.
Lo omi àrọ́pò tí a ti mú bá ipò mu dáadáa tí ó sì bá ẹja àti ètò náà mu nígbà tí o bá ń fi omi kún omi láti dín ìṣòro dídára omi tí a ti fi ẹ̀rí múlẹ̀ kù. Tún ṣe àyẹ̀wò àwọn ipò náà dípò kí o rò pé ìgbésẹ̀ kan ṣoṣo ti yanjú ìfarahàn náà. Ṣe àyẹ̀wò bí a ṣe ń bọ́ ẹja, iye ẹja tí a kó sínú àpótí, àti agbára ìṣàlẹ̀mọ́ láti mọ ìdí tí egbin fi kó jọ. Ìtọ́sọ́nà University of Florida nípa ètò tí omi ń yí ká tọ́ka sí àwọn wọ̀nyí gẹ́gẹ́ bí àwọn ohun pàtàkì tí ń pinnu dídára omi.
Ẹja tí ó ń mí bí ó ti yẹ sí i ń fúnni ní ẹ̀rí ìrètí nípa ipò rẹ̀. Ṣíṣe àyẹ̀wò omi lẹ́ẹ̀kan sí i ń dáhùn ìbéèrè mìíràn: bóyá àyíká náà ní ààbò tó fún ìmúláradá láti tẹ̀ síwájú.