Búlúù mẹ́tílínì àti ọ̀tísímù: ohun tí àwọn ìwádìí tí a tọ́ka sí dán wò ní tòótọ́

A kò tíì fi ìdí búlúù mẹ́tílínì múlẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ìtọ́jú fún ọ̀tísímù. Àwọn orísun tí a ṣàyẹ̀wò fún àpilẹ̀kọ yìí kò ní àdánwò lórí aláìsàn pẹ̀lú ẹgbẹ́ ìfiwéra tí ó fi hàn pé búlúù mẹ́tílínì nìkan ń mú agbára àwọn ènìyàn tí ó ní ọ̀tísímù láti ṣe iṣẹ́ ojoojúmọ́ tàbí àwọn àbájáde tó ní í ṣe pẹ̀lú ọ̀tísímù sunwọ̀n sí i. Wọ́n ní àdánwò ẹ̀rọ ìmọ́lẹ̀ kan, ìwádìí yàrá àti ìwádìí àkíyèsí, àti ìròyìn ọ̀ràn aláìsàn kan tí ó ní ọ̀pọ̀ ìtọ́jú. Àwọn àkọsílẹ̀ wọ̀nyẹn ń dáhùn àwọn ìbéèrè tí ó yàtọ̀ sí ara wọn.

Ìgbésẹ̀ àkọ́kọ́ tó wúlò ni láti ka apá tí ó ṣàlàyé ìtọ́jú tàbí ohun tí a ṣe nínú ìwé ìwádìí tí a tọ́ka sí. Ìwé tí a tẹ̀ jáde lè mẹ́nuba búlúù mẹ́tílínì láìfún ẹnikẹ́ni tí ó kópa ní í. Ẹnìkan lè gba búlúù mẹ́tílínì fún ìṣòro ìlera mìíràn tí kò ní í ṣe pẹ̀lú ọ̀tísímù, láìjẹ́ pé èyí di ìwádìí ìtọ́jú ọ̀tísímù.

Àdánwò ìmọ́lẹ̀ náà kò dán búlúù mẹ́tílínì wò

Ìwádìí 2024 tí ó pín àwọn ọmọ ọjọ́ orí ọdún méjì sí mẹ́fà sí ẹgbẹ́ láìṣètò, tí ó sì lo ìtọ́jú àfarawé fún ìfiwéra dán ìyípadà iṣẹ́ ara nípasẹ̀ ìmọ́lẹ̀ tí a rán kọjá agbárí wò: ìmọ́lẹ̀ tó sún mọ́ ìmọ́lẹ̀ infurarẹ́ẹ̀dì tí a darí sí awọ orí pẹ̀lú ẹ̀rọ kan tí a ṣì ń ṣe ìwádìí lé lórí. Ọgbọ̀n ọmọ kópa nínú ìtọ́jú ọ̀sẹ̀ mẹ́jọ. Ìtọ́jú náà kò ní búlúù mẹ́tílínì nínú.

Àwọn olùwádìí ròyìn ìyàtọ̀ 7.23 nínú ìyípadà àmì Òṣùwọ̀n Ìṣírò Ọ̀tísímù Ní Ìgbà Ọmọdé láàárín àwọn ẹgbẹ́, pẹ̀lú ààlà ìgbẹ́kẹ̀lé 95% láti 2.357 sí 12.107. Èyí jẹ́ àbájáde òṣùwọ̀n ìṣírò láti inú àdánwò kékeré kan. Kò fi ìdí ipa búlúù mẹ́tílínì múlẹ̀, yálà a lò ó nìkan tàbí pẹ̀lú ìmọ́lẹ̀. Àwọn òǹkọ̀wé tọ́ka sí àwọn ààlà ìwádìí náà, títí kan iye àwọn olùkópa tó kéré, yíyọ àwọn olùkópa kúrò àti fífi àwọn mìíràn rọ́pò wọn, àti àìdánilójú nípa àwọn ipa ìgbà pípẹ́.

Kí ló lè mú kí ìwé ìwádìí náà fara hàn nínú ìjíròrò nípa búlúù mẹ́tílínì? Àwọn ìwé tí ó tọ́ka sí ní àtúnyẹ̀wò kan nípa bí àwọ̀ náà ṣe ń kan àwọn ìlànà ìyípadà kẹ́míkà nínú ètò iṣan ara. Ìtọ́kasí kan ń ṣe àtìlẹ́yìn fún àlàyé ìpìlẹ̀; kò yí ohun tí àwọn olùkópa gba padà. Ìyàtọ̀ láàárín ìyípadà iṣẹ́ ara nípasẹ̀ ìmọ́lẹ̀ àti àwọn ìṣe kẹ́míkà búlúù mẹ́tílínì tí ìmọ́lẹ̀ ń fa ṣe pàtàkì nígbàkigbà tí ìlànà àpapọ̀ kan bá ń lo àbájáde ìwádìí ìmọ́lẹ̀ nìkan.

Tábìlì títọpasẹ̀ àwọn ohun tí a sọ sí ìwádìí

Lo tábìlì yìí láti fi ohun tí a sọ wé àkọsílẹ̀ tí a lè tọ́ka sí láti ṣe àtìlẹ́yìn fún un. “A tẹ̀ jáde” túmọ̀ sí pé ó wà fún kíkà, kì í ṣe ẹ̀rí pé ìtọ́jú náà ń ṣiṣẹ́.

Ohun tí àdánwò ẹ̀ndótóksìnì fi hàn ní tòótọ́

Ìjíròrò lórí àpérò tí ó so búlúù mẹ́tílínì, ọ̀tísímù, àti ẹ̀ndótóksìnì pọ̀ fi hàn bí àwọn ohun tí a sọ ṣe lè di dídàpọ̀ mọ́ ara wọn. Ó jẹ́ orísun àwọn ìbéèrè òǹkàwé, kì í ṣe ẹ̀rí ìṣègùn.

Ìwé ìwádìí kan tó ní í ṣe pẹ̀lú ọ̀rọ̀ yìí ni àdánwò Yin àti àwọn alábàáṣiṣẹ́ rẹ̀ lórí àwọn àìpé ìhùwàsí tí LPS mú wá nínú eku. A lo LPS, tàbí lipopolysaccharide, láti fa ìdáhùn ìgbóná ara nínú àwòṣe ìsoríkọ́. Àwọn olùwádìí fún àwọn eku ní búlúù mẹ́tílínì nípasẹ̀ abẹ́rẹ́ sínú ihò inú ṣáájú fífa ìdáhùn náà tàbí ṣíṣe àdánwò ìhùwàsí. Wọ́n wọn ìhùwàsí nígbà tí a fi ipá mú àwọn eku lúwẹ̀ẹ́ àti nígbà tí a gbé wọn kọ́ ní ìrù, bí wọ́n ṣe fẹ́ sucrose, bí wọ́n ṣe dá ohun mọ̀, àti àmì kan nínú ẹ̀jẹ̀.

Ètò àdánwò yẹn ń béèrè bóyá ìtọ́jú ṣáájú ń yí ìdáhùn sí ìpalára tí a fa nípasẹ̀ àdánwò padà. Kò béèrè bóyá búlúù mẹ́tílínì tí a mu lẹ́nu ń ran àgbàlagbà tí ó ní ọ̀tísímù àti àárẹ̀ lọ́wọ́, ń dín àwọn àmì ìṣòro inú àti ìfun àwọn ọmọ kù, tàbí ń yí ọ̀tísímù padà. Kò tún dán oúnjẹ “tí kò ní ẹ̀ndótóksìnì” wò tàbí fi ẹ̀rí hàn pé àwọ̀ náà ń mú àwọn bakitéríà inú ìfun tí ń ṣe ẹ̀ndótóksìnì kúrò.

Ìbáṣepọ̀ tí a rí nínú ènìyàn jẹ́ àbájáde ọ̀tọ̀. Emanuele àti àwọn alábàáṣiṣẹ́ rẹ̀ wọn ẹ̀ndótóksìnì nínú àgbàlagbà 22 tí ó ní ọ̀tísímù àti àwọn ẹni ìfiwéra 28, wọ́n sì rí ìwọ̀n tó ga jù nínú ẹgbẹ́ tí ó ní ọ̀tísímù àti ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú àwọn ìwọ̀n ìbáṣepọ̀ àwùjọ. A kò dán ìtọ́jú tí ń dín ẹ̀ndótóksìnì kù wò. Ìyàtọ̀ láàárín ẹgbẹ́ kò dáhùn èwo ló fa èwo, àwọn ohun mìíràn tó lè kó ipa, àti bóyá yíyí ìwọ̀n yẹn padà yóò ran ẹnikẹ́ni lọ́wọ́. Ìwádìí nípa búlúù mẹ́tílínì àti àwùjọ àwọn ohun alààyè kéékèèké inú ìfun nílò irú ìyàsọ́tọ̀ kan náà láàárín àwọn ìwọ̀n iṣẹ́ ara àti àǹfààní fún aláìsàn.

Àwọn àbá mítókóńdríà àti ìròyìn ọ̀ràn aláìsàn tí ó ní ọ̀pọ̀ ìtọ́jú

Mítókóńdríà ń kópa nínú ṣíṣe agbára nínú sẹ́ẹ̀lì. Èyí mú kí wọ́n jẹ́ ohun tí ó bọ́gbọ́n mu láti dojú kọ nínú ìwádìí, ṣùgbọ́n ohun tí ó bọ́gbọ́n mu láti ṣe ìwádìí rẹ̀ kì í ṣe ìdí ìṣègùn fún lílo ìtọ́jú kan. Nínú ìwádìí àwárí Giulivi àti àwọn alábàáṣiṣẹ́ rẹ̀, àwọn olùwádìí fi mítókóńdríà nínú àwọn sẹ́ẹ̀lì lymphocyte láti ara àwọn ọmọ 10 tí ó ní ọ̀tísímù wé ti àwọn ọmọ ìfiwéra 10. Wọ́n rí ìyàtọ̀ nínú ọ̀pọ̀ ìwọ̀n iṣẹ́ àti DNA mítókóńdríà. Wọn kò fún wọn ní búlúù mẹ́tílínì tàbí fi ìdí àbùkù mítókóńdríà kan ṣoṣo tí gbogbo àwọn ènìyàn tí ó ní ọ̀tísímù ní múlẹ̀.

Irú ẹ̀rí mìíràn wá láti inú ìròyìn ọ̀ràn ọ̀dọ́ kan ní 2023 tí ó ní ìtọ́jú pẹ̀lú oògùn tó ń dojú kọ àwọn ohun alààyè kéékèèké. Búlúù mẹ́tílínì jẹ́ ọ̀kan lára ọ̀pọ̀ oògùn tí a bẹ̀rẹ̀ sí í lò nínú àwọn ìlànà ìtọ́jú tí ń yí padà fún àwọn àkóràn tí a fura sí pé àwọn ẹranko tàbí kòkòrò olùgbé àrùn ń tàn. Àwọn òǹkọ̀wé ṣàpèjúwe ìlọsíwájú nínú àwọn àmì tí òbí kọ sílẹ̀ àti àwọn ìdánwò ẹ̀kọ́. Kò sí ẹgbẹ́ ìfiwéra tí kò gba ìtọ́jú, ọ̀pọ̀ ìtọ́jú sì yí padà bí àkókò ṣe ń lọ. Ìròyìn náà kò lè sọ fún wa ohun tí ì bá ṣẹlẹ̀ láìsí ìtọ́jú tàbí èwo lára àwọn apá ìtọ́jú náà ló kó ipa. Kò fi ìdí àkóràn múlẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ohun tó ṣàlàyé ọ̀tísímù lápapọ̀.

Ṣàlàyé àbájáde tí a fẹ́ kí o tó gbé ìtọ́jú kan yẹ̀ wò

Ẹni tí ó ní ọ̀tísímù tí ó ń wá ìtura kúrò nínú àárẹ̀, àìsùn, ìrora, àníyàn, tàbí àwọn àmì ìṣòro inú àti ìfun yẹ kí ó gba àyẹ̀wò fún ìṣòro pàtó yẹn. Bí oorun ṣe sunwọ̀n sí i lè ṣe pàtàkì gan-an láìjẹ́ pé ó fi ìyípadà nínú ọ̀tísímù fúnra rẹ̀ hàn. Ní ìdàkejì, ìyípadà nínú ìwọ̀n àyẹ̀wò yàrá lè má ní ipa tí ẹni náà lè kíyè sí nínú ìgbésí ayé rẹ̀.

Fún ohun tuntun èyíkéyìí tí a sọ, kọ àbájáde tí a fẹ́ sílẹ̀, ẹni tí ó wọn án, ohun tí a fi ṣe ìfiwéra, àti bí ìlọsíwájú náà ṣe pẹ́ tó. Ya àwọn àfojúsùn ẹni náà fúnra rẹ̀ àti bí ìgbésí ayé rẹ̀ ṣe dára sọ́tọ̀ kúrò nínú èrò olùwòran pé ìhùwàsí rẹ̀ ti dà bí ti àwọn ènìyàn púpọ̀ sí i. Ṣíṣàyẹ̀wò ìlànà lílo búlúù mẹ́tílínì lórí ayélujára tún túmọ̀ sí jíjẹ́rìí pé a ṣe ìwádìí gbogbo àpapọ̀ rẹ̀.

Ìkéde kan ṣàpèjúwe ìwádìí tí a pinnu láti ṣe. Àkọsílẹ̀ nínú ìforúkọsílẹ̀ ìwádìí lè ṣàpèjúwe ètò gbígba olùkópa àti àwọn àbájáde tí a fẹ́ wọn. Èyíkéyìí kò lè rọ́pò àbájáde tó fi iye ènìyàn tí a tọ́jú hàn, ohun tó ṣẹlẹ̀ nínú ẹgbẹ́ kọ̀ọ̀kan, àti àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ àìfẹ́ tí ó ṣẹlẹ̀. Kódà ìwádìí tí a sàmì sí pé ó ti parí lè má ní àbájáde tí a ròyìn fún gbogbo ènìyàn.

Àlàyé ìfúnni ní oògùn lọ́wọ́lọ́wọ́ ní US fún ProvayBlue tí a ń fún nípasẹ̀ iṣan ẹ̀jẹ̀ dá lórí methemoglobinemia tí a ní lẹ́yìn ìbí, títí kan lílo rẹ̀ fún àwọn ọmọ. Kò pèsè ìlànà ìtọ́jú ọ̀tísímù. Ó kìlọ̀ nípa àkójọpọ̀ àwọn àmì sérotonínì tó le nígbà tí a lò ó pẹ̀lú àwọn oògùn tó ń ṣiṣẹ́ lórí sérotonínì àti àwọn opioids, ó sì sọ pé a kò gbọ́dọ̀ lò ó fún ẹni tí ó ní àìtó G6PD nítorí ewu àìtó ẹ̀jẹ̀ tí ìparun àwọn sẹ́ẹ̀lì ẹ̀jẹ̀ pupa ń fa. Àwọn ọ̀rọ̀ wọ̀nyí nílò àyẹ̀wò àwọn oògùn tí ẹni náà ń lò àti ìtàn ìlera rẹ̀, kì í ṣe ìṣírò ìwọ̀n oògùn lórí ayélujára.

Má ṣe dín ìwọ̀n ìlànà lílo oògùn fún ìlera gbogbogbòò àgbàlagbà kù láti lò ó fún ọmọ. Ẹ̀rí nípa búlúù mẹ́tílínì nínú àwọn ọmọ gbọ́dọ̀ bá àrùn tí a ṣàwárí, irú ìmúrasílẹ̀ oògùn, ọ̀nà fífúnni, àti ẹgbẹ́ ọjọ́ orí mu. Àwọn ìwádìí tí a tọpasẹ̀ níbí kò fi ìdí ìwọ̀n oògùn ọ̀tísímù pàtó fún ọmọ tàbí ìtọ́jú búlúù mẹ́tílínì fún àárẹ̀ tó ń ṣẹlẹ̀ pẹ̀lú ọ̀tísímù múlẹ̀.