Búlú mẹ́tílínì àti ìdínkù ìwọ̀n ara: ohun tí àwọn ìwádìí ń dán wò ní ti gidi

A kò tíì fi ìdí rẹ̀ múlẹ̀ pé búlú mẹ́tílínì jẹ́ ìtọ́jú tí a ń mu lẹ́nu tó ń ṣiṣẹ́ fún ìdínkù ìwọ̀n ara ènìyàn. Àwọn ìwádìí tí a rí fún àpilẹ̀kọ yìí kò pèsè ìdánwò ènìyàn pẹ̀lú ẹgbẹ́ ìṣàkóso tó fi hàn pé mímu rẹ̀ ń fa ìdínkù ọ̀rá tí ó dúró pẹ́. Wọ́n ní àwọn ìdánwò ìyípadà kẹ́míkà inú ara, àwọn àbájáde ìwọ̀n ara ẹranko, àti àwọn ìwádìí ìsanra àṣejù nínú ènìyàn níbi tí àwọ̀ náà ti ní iṣẹ́ mìíràn.

Àwọn ìyàtọ̀ wọ̀nyẹn ń yí ìdáhùn padà. Sẹ́ẹ̀lì ẹ̀dọ̀ kan tó ń lo ọ́síjìn púpọ̀ sí i jẹ́ àkíyèsí nípa ọ̀nà iṣẹ́ rẹ̀. Ẹlẹ́dẹ̀ kan tí ìwọ̀n ara rẹ̀ pọ̀ sí i díẹ̀ lẹ́yìn ìlànà ìdánwò kan lórí ikùn jẹ́ àbájáde ìtọ́jú ẹranko. Ẹnì kan tó pàdánù ọ̀rá lẹ́yìn ìtọ́jú bálúùn inú ikùn jẹ́ àbájáde nínú ènìyàn, ṣùgbọ́n kò ya ipa àwọ̀ inú bálúùn náà sọ́tọ̀.

Kí ni a lè kà sí ẹ̀rí ìdínkù ìwọ̀n ara?

Ìwọ̀n ara ní ọ̀rá, àsopọ̀ tí kì í ṣe ọ̀rá, egungun, omi, àti ohun tó wà nínú ikùn àti ìfun. Nọ́ńbà tó dín kù lórí òṣùwọ̀n kò sọ èròjà tó yí padà. Ìwọ̀n àwọn èròjà ara, bí ìwọ̀n gbígba egungun nípasẹ̀ X-ray agbára méjì (DXA), ń ṣèrànwọ́ láti ya ìwọ̀n ọ̀rá sọ́tọ̀ kúrò nínú àsopọ̀ rirọ tí kì í ṣe ọ̀rá àti àwọn ohun alumọ́ni egungun. Síbẹ̀, àsopọ̀ tí kì í ṣe ọ̀rá kò túmọ̀ sí iṣan tó so mọ́ egungun nìkan.

Ìwádìí ìṣàkóso ìwọ̀n ara tó lè múni gbàgbọ́ yóò fi àwọn ìtọ́jú tí a ṣàlàyé kedere wéra nínú àwọn ènìyàn tí a lè fi wéra, wọn ìyípadà fún àkókò tó ní ìtumọ̀, ṣe àgbéyẹ̀wò ipa oúnjẹ àti àwọn ìtọ́jú mìíràn, kí ó sì ròyìn àwọn ipa àìfẹ́ àti àwọn ẹni tó jáwọ́ nínú ìwádìí. Yóò ya dídín ìwọ̀n ara tó ti wà tẹ́lẹ̀ kù sọ́tọ̀ kúrò ní dídènà ìwọ̀n ara láti pọ̀ sí i, yóò sì ya ìdínkù àkọ́kọ́ sọ́tọ̀ kúrò ní mímú ìdínkù náà dúró.

Àwọn àmì ìyípadà kẹ́míkà inú ara ń dáhùn àwọn ìbéèrè tó ní ààlà sí i. Ọ̀rá ẹ̀dọ̀ ń ṣàpèjúwe ọ̀rá tó kójọ sínú ẹ̀yà ara pàtó kan. Ìfèsì sí ínsúlínì ń ṣàpèjúwe bí ara ṣe ń dáhùn sí ínsúlínì. Lílo ọ́síjìn nínú sẹ́ẹ̀lì ń ṣàpèjúwe apá kan nínú ìyípadà agbára lábẹ́ àwọn ipò ìdánwò náà. Kò sí èyíkéyìí tó lè rópò ìdínkù ọ̀rá ènìyàn tí a wọn, tí ó sì dúró pẹ́.

Ìfiwéra ohun tí a sọ àti ìwádìí

Ìfiwéra yìí ya àbájáde tí a wọn sọ́tọ̀ kúrò nínú ohun tí òǹkàwé lè rò pé ìwádìí fi hàn. Àwọn ìjápọ̀ ìwádìí ń lọ sí àwọn ìròyìn ìpilẹ̀ṣẹ̀ tàbí àkọsílẹ̀ wọn lórí PubMed.

Ìdí tí ọ̀nà ìyípadà kẹ́míkà inú ara kò fi dá ìbéèrè náà yanjú

Ìwádìí ẹ̀dọ̀ ti 2014 jẹ́ ibi ìbẹ̀rẹ̀ tó bójú mu fún àbá nípa iṣẹ́ ara. Nínú àwọn sẹ́ẹ̀lì ẹ̀dọ̀, búlú mẹ́tílínì yí ìpín NAD+/NADH àti àwọn ọ̀nà tó ní í ṣe pẹ̀lú iṣẹ́ mitochondria àti bí ara ṣe ń bójú tó ọ̀rá padà. Ìdánwò eku kékeré náà ní fífún wọn ní oúnjẹ ọlọ́ràá púpọ̀ fún ọ̀sẹ̀ mẹ́jọ nínú, ó sì rí i pé ìkójọpọ̀ ọ̀rá tó pọ̀ jù nínú ẹ̀dọ̀ dín kù.

Èyí jẹ́ ẹ̀rí ìdánwò tó wúlò nípa àsopọ̀ pàtó kan àti àwòṣe àrùn kan. Láti fi èyí sọ pé ọ̀rá gbogbo ara yóò dín kù, àwọn ìgbésẹ̀ mìíràn tún ṣe pàtàkì: ipa kan gbọdọ̀ ṣẹlẹ̀ ní iye tí ènìyàn lè fara dà, ó gbọdọ̀ máa bá a lọ nígbà jíjẹ oúnjẹ àti ṣíṣe ìṣe ojoojúmọ́, ó gbọdọ̀ yí àpapọ̀ agbára tí ara ń fi pamọ́ padà, ó sì gbọdọ̀ mú àbájáde ìtọ́jú tó níyelórí wá. Wíwọn ìgbésẹ̀ ìbẹ̀rẹ̀ kan kò lè jẹ́rìí sí àwọn tó tẹ̀ lé e.

“ATP púpọ̀ sí i” náà kò pé gẹ́gẹ́ bí àríyànjiyàn fún ìdínkù ìwọ̀n ara. ATP jẹ́ mọ́lẹ́kù tó ń gbé agbára, tí àwọn sẹ́ẹ̀lì ń lò. Ṣíṣe é, epo agbára tí a nílò láti ṣe é, àti àpapọ̀ agbára tí ara ń lò lójoojúmọ́ ní ìbáṣepọ̀, ṣùgbọ́n wọ́n jẹ́ ìwọ̀n ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀. Ọ̀rọ̀ kan nípa bí mitochondria ṣe ń ṣiṣẹ́ láì fi agbára ṣòfò nílò ìwọ̀n tààrà kí ó tó lè di ọ̀rọ̀ nípa kalori tí a lò tàbí ọ̀rá tí ó dín kù.

Àkótán wa nípa àwọn àǹfààní búlú mẹ́tílínì nínú ìwádìí ènìyàn lo ìyàtọ̀ kan náà láàárín ọ̀nà iṣẹ́ tó ṣeé gbàgbọ́ àti àǹfààní tí a rí nínú aláìsàn.

Àwọn ìlànà tí ìmọ́lẹ̀ ń mú ṣiṣẹ́ jẹ́ ẹ̀ka ìwádìí ọ̀tọ̀

Ìtọ́jú photodynamic ń darapọ̀ ohun èlò tó máa ń fèsì sí ìmọ́lẹ̀ pẹ̀lú ìmọ́lẹ̀ tí a darí sí i láti mú ipa kan ṣẹlẹ̀ ní ibi pàtó nínú ara. Nínú ìwádìí ẹlẹ́dẹ̀ ti 2022, a fi búlú mẹ́tílínì sínú ohun èlò ikùn, a sì fi ìmọ́lẹ̀ lésà mú un ṣiṣẹ́. Ìtọ́jú náà ní ohun èlò náà, bí ó ṣe kan àsopọ̀, àwọ̀ náà, àti fífi ìmọ́lẹ̀ sí i nínú. Yíyọ àwọn apá wọ̀nyẹn kúrò ń yí ìtọ́jú tí a ń sọ̀rọ̀ nípa rẹ̀ padà.

Ìròyìn duodenum ti 2023 ṣàyẹ̀wò ìtọ́jú ibi pàtó nínú ìfun, ó sì ròyìn àwọn ìyípadà ìgbà díẹ̀ nínú àwọn ìka kéékèèké inú duodenum. Àkọlé rẹ̀ sọ pé “àwòṣe eku kékeré,” nígbà tí àkótán rẹ̀ ṣàpèjúwe àwọn eku ńlá tí a fún ní oúnjẹ ọlọ́ràá púpọ̀ fún ìdánwò bí ìtọ́jú ṣe ń ṣiṣẹ́ lórí ìyípadà kẹ́míkà inú ara. Àlàyé yẹn nínú ìròyìn jẹ́ ìdí mìíràn láti ka àwọn ọ̀nà tí a lò dípò kí a fi àkọlé nìkan pinnu ohun tí ìdánwò náà jẹ́. Àwọn àbájáde wọ̀nyí kò lè ṣe àtìlẹ́yìn fún dídarapọ̀ àwọ̀ tí a ń mu lẹ́nu àti pánẹ́ẹ̀lì ìmọ́lẹ̀ pupa ní ilé.

A gbọ́dọ̀ fi ìwọ̀n ìdínkù ọ̀rá ènìyàn sí ohun tó fà á lọ́nà tó tọ́

Ìwádìí ẹgbẹ́ bálúùn fún oṣù mẹ́fà fi ìṣòro ìtumọ̀ méjì ọ̀tọ̀ hàn. Láàárín àwọn olùkópa tó parí àyẹ̀wò ìtẹ̀lé, ìwọ̀n ara dín kù ní ìpíndọ́gba 11.7 kg. DXA ṣe àkọsílẹ̀ ìdínkù ìpíndọ́gba 7.53 kg nínú ìwọ̀n ọ̀rá àti 3.70 kg nínú ìwọ̀n àsopọ̀ tí kì í ṣe ọ̀rá. Nítorí náà, ìyípadà lórí òṣùwọ̀n kò dúró fún ọ̀rá nìkan.

Ìṣòro kejì ni fífi àbájáde sí ohun tó fà á. Àwọn ènìyàn wọ̀nyí gba bálúùn inú ikùn tó ní omi iyọ̀ tí a fi àwọ̀ sí. A kò pín wọn ní àìròtẹ́lẹ̀ sí ẹgbẹ́ tí yóò mu búlú mẹ́tílínì lẹ́nu àti ẹgbẹ́ tí yóò gba ohun àfarawé tí kò ní èròjà ìtọ́jú. Àwọn ìwọ̀n èròjà ara náà jẹ́ dátà gidi láti inú ènìyàn, ṣùgbọ́n fífi àwọn ìyípadà wọ̀nyẹn sí búlú mẹ́tílínì yóò jẹ́ dídáhùn ìbéèrè tí ìwádìí náà kò dán wò. Ilé ìkàwé ìwádìí ṣètò àwọn ìwádìí nípasẹ̀ ìtọ́jú àti àbájáde kí àwọn ìyàtọ̀ wọ̀nyí lè hàn gbangba.

Ṣé ẹ̀rí náà tó láti ṣe àtìlẹ́yìn fún mímu rẹ̀ fún ìdínkù ìwọ̀n ara?

Ẹ̀rí tí a ṣàyẹ̀wò níbí kò fi ìdí àǹfààní ìdínkù ìwọ̀n ara múlẹ̀ tí a lè fi wé àwọn ewu mímu rẹ̀ lẹ́nu léraléra. Àmì ìyípadà kẹ́míkà nínú ẹranko kò lè sọ iye tí yóò ṣiṣẹ́ nínú ènìyàn tàbí àkókò lílo rẹ̀, ìlànà ìtọ́jú ohun èlò kan kò sì lè pèsè ètò mímu rẹ̀ lẹ́nu.

Àlàyé ìpèsè oògùn ní US fún Provayblue tí a ń fún nípasẹ̀ iṣan ẹ̀jẹ̀ sọ pé methemoglobinemia tí a ní lẹ́yìn ìbí ni ipò tí a fọwọ́ sí i fún. Ó kìlọ̀ nípa àìsàn serotonin tó le nígbà lílo rẹ̀ pẹ̀lú àwọn oògùn tó ń ṣiṣẹ́ lórí serotonin àti opioids, ó sì sọ pé a kò gbọdọ̀ lò ó fún ẹni tí G6PD kò tó nínú ara rẹ̀ nítorí ewu àìtó ẹ̀jẹ̀ láti inú fífọ́ sẹ́ẹ̀lì ẹ̀jẹ̀ pupa. Àwọn ìkìlọ̀ ìtọ́jú wọ̀nyẹn kì í ṣe ìfọwọ́sí ààbò fún àwọn ọjà tí oníbàárà ń mu lẹ́nu. Wọ́n fi hàn ìdí tí lílo rẹ̀ fún ìdínkù ìwọ̀n ara tí a kò tíì fìdí rẹ̀ múlẹ̀ fi tún nílò àfiyèsí sí bí oògùn ṣe ń ṣiṣẹ́ nínú ara.

Fún ẹni tó ń ronú nípa búlú mẹ́tílínì nítorí pé ìwọ̀n ara rẹ̀ yí padà lẹ́yìn tí ó bẹ̀rẹ̀ oògùn mìíràn, ṣíṣàyẹ̀wò àwọn oògùn náà wúlò ju fífi ohun èlò ìdánwò mìíràn kún un lọ. Ṣàyẹ̀wò àwọn ipa ẹ̀gbẹ́, àwọn ipò tí kò yẹ kí a lò ó, àti ẹ̀rí ìbáṣepọ̀ oògùn pẹ̀lú oníṣègùn tàbí onímọ̀ oògùn. Ohun tí a sọ tó yẹ kí a gbé ìgbésẹ̀ lé nílò ìtọ́jú ènìyàn tí a ṣàlàyé kedere, àwọn àbájáde ọ̀rá tàbí ìwọ̀n ara tí a wọn, àti àyẹ̀wò ìtẹ̀lé tó fi hàn bóyá àǹfààní náà dúró pẹ́.