ماقالە
نېيىروپاتىيە ۋە ئاغرىق ئۈچۈن مېتىلېن كۆكى: قايسى كېسەللىك ھالەتلىرى تەتقىق قىلىنغان؟
مېتىلېن كۆكى نېيىروپاتىيە ۋە ئاغرىقنى يېنىكلىتەمدۇ؟ بۇ بىر سوئالدەك ئاڭلىنىدۇ، ئەمما تەتقىقات ئەدەبىياتى بىر نەچچە پەرقلىق سوئالغا جاۋاب بېرىدۇ. ئومۇرتقا دىسكىسىغا ئوكۇل قىلىنىدىغان بوياق، مەقئەت ئەتراپىدىكى تېرە ئاستىغا ئوكۇل قىلىنىدىغان بوياق، ۋېناغا بېرىلىدىغان بوياق ۋە ئېغىز چايقاشتا ئىشلىتىلىدىغان بوياق ئوخشاش نامنى ئىشلىتىدۇ، ئەمما پەرقلىق ھەرىكەت پىرىنسىپلىرىغا ئىگە پەرقلىق ئۇقۇملارنى سىنايدۇ. بىرىنىڭ نەتىجىسى باشقىلىرىغا يۆتكىلىپ قوللىنىلمايدۇ.
بۇنى بىر نام ئاستىدىكى تۆت ئۇقۇم دەپ ئويلاڭ. بىرىنچى ئۇقۇم زەخىملەنگەن دىسكىغا ئۆسۈپ كىرگەن ئۇششاق نېرۋا ئۇچلىرىنى بۇزىدۇ ياكى ئۇلارنىڭ سەزگۈرلۈكىنى تۆۋەنلىتىدۇ. ئىككىنچى ئۇقۇم ئوكۇل قىلىنغان ئورۇندىكى تېرە نېرۋىلىرىنى ئۇيۇشتۇرىدۇ ياكى تىنچلاندۇرىدۇ. ئۈچىنچى ئۇقۇم قان ئايلىنىش ئارقىلىق نېرۋا سىستېمىسىغا پۈتۈن بەدەن دائىرىسىدە تەسىر كۆرسىتىدۇ. تۆتىنچى ئۇقۇم زەخىملەنگەن يۈزنى قاپلاپ، يەرلىك ئاغرىقنى يېنىكلىتىدۇ. بۇ پەرقنى چۈشەنگەندىن كېيىن، دەلىللەرنى تېزلا تۈرگە ئايرىغىلى بولىدۇ ۋە بوشلۇق ئېنىق كۆرۈنىدۇ: كەڭ تارقالغان دەۋا ئۈچىنچى ئۇقۇمنى يۇتۇلىدىغان سۇيۇقلۇق سۈپىتىدە قوللىنىشقا مۇناسىۋەتلىك، ئىنسانلارغا دائىر دەلىللەر دەل مۇشۇ يەردە ئەڭ ئاز.
كېسەللىك ھالىتى ۋە بېرىش يولى بويىچە دەلىل جەدۋىلى
بۇ جەدۋەل ماقالىنىڭ قىسقىچە شەكلىدۇر. ھەر بىر قۇر كېسەللىك ھالىتى، بېرىش يولى ۋە ئارىلىشىش ئۇسۇلىنى بىرلەشتۈرۈپ كۆرسىتىدۇ، چۈنكى ئۇلارنى بىر-بىرىدىن ئايرىش ئاغرىققا دائىر دەۋالارنىڭ مۇبالىغىلەشتۈرۈلۈشىگە يول ئاچىدۇ.
| كېسەللىك ھالىتى | تەتقىق قىلىنغان بېرىش يولى | ئاساسلىق تەتقىقات ۋە نەتىجە | ئاساسلىق چەكلىمە |
|---|---|---|---|
| دىسكا مەنبەلىك سوزۇلما بەل ئاغرىقى | دىسكا ئىچىگە ئوكۇل قىلىش | 2010-يىلدىكى ئىختىيارىي تەقسىملەنگەن سىناق: 72 بىمار، 10 mg مېتىلېن كۆكى ۋە لىدوكائىن تۇز ئېرىتمىسى ۋە لىدوكائىن بىلەن سېلىشتۇرۇلغان؛ 24 ئايدا ئاغرىق ۋە ئىقتىدار چەكلىمىسى زور دەرىجىدە ئازايغان | بىر مەركەزلىك نەتىجىنى كېيىنكى كۆپ مەركەزلىك IMBI سىنىقى قايتا ھاسىل قىلالمىغان |
| دىسكا مەنبەلىك سوزۇلما بەل ئاغرىقى | دىسكا ئىچىگە ئوكۇل قىلىش | كۆپ مەركەزلىك IMBI سىنىقى: بىر نەچچە مەركەزدە ئىختىيارىي تەقسىملەنگەن سېلىشتۇرۇش | Peng نىڭ كۆرۈنەرلىك تەسىرىنى دەلىللىمىگەن؛ ئۈنۈمگە دائىر نەتىجىلەر يەنىلا بىردەك ئەمەس |
| مەقئەت قىچىشىش ۋە مەقئەت ئەتراپىدىكى ئالامەتلەر | مەقئەت ئەتراپىدىكى تېرە ئىچىگە ئوكۇل قىلىش | كونترولسىز بىمارلار يۈرۈشلۈكى (مەسىلەن، 30 بىمارغا 1% ئېرىتمىدىن 15 mL بېرىلگەن): بىر ئايدا كۆپىنچىسىدە ئالامەت قالمىغان، بىر يىلدا كۆپ سانلىقىدا بۇ ھالەت داۋاملاشقان | ساختا مەشغۇلاتلىق كونترول يوق؛ 7 تەتقىقات ۋە 225 بىمارنى ئۆز ئىچىگە ئالغان 2023-يىلدىكى بىر گۇرۇپپىلىق مېتا-تەھلىل بۇ كەمچىلىكنى تولدۇرالمايدۇ |
| گېمروي ئېلىۋېتىش ئوپېراتسىيەسىدىن كېيىنكى ئاغرىق | مەقئەت ئەتراپىدىكى تېرە ئىچىگە ئوكۇل قىلىش | 2014-يىلدىكى ئىختىيارىي تەقسىملەنگەن سىناق: 67 بىمار؛ ئوپېراتسىيەدىن كېيىنكى دەسلەپكى 3 كۈندە ئاغرىق ۋە پاراسېتامول ئىشلىتىش ئازايغان | قىسقا مۇددەتلىك مەشغۇلاتقا مۇناسىۋەتلىك ئاغرىق پەسەيتىش، سوزۇلما ئاغرىقنى داۋالاش ئەمەس |
| گېمروي ئېلىۋېتىش ئوپېراتسىيەسىدىن كېيىنكى ئاغرىق | ئوپېراتسىيەدىن كېيىن تېرە ئىچىگە ئوكۇل قىلىش | 2024-يىلدىكى قوش قارىغۇ سىناق: 97 بىمار؛ 1 دىن 7 گىچە بولغان كۈنلەردە ئاغرىق ئازايغان | پايدا كۆزىتىلگەن ۋاقىت تۇنجى ھەپتە بىلەن چەكلىنىدۇ |
| سەۋەبلىرى ھەر خىل، داۋالاشقا قىيىن نېرۋا مەنبەلىك ئاغرىق | ۋېنا ئىچىگە ئىنفۇزىيە قىلىش | 2015-يىلدىكى قوش قارىغۇ دەسلەپكى سىناق: 10 بىمار، 2 mg/kg ئىنتايىن تۆۋەن مىقدارلىق كونترول بىلەن سېلىشتۇرۇلغان؛ ئاغرىق نومۇرى تەخمىنەن 1 دىن 2 كۈنگىچە تۆۋەنلىگەن | ناھايىتى كىچىك، ئالاھىدىلىكلىرى ھەر خىل ئەۋرىشكە ۋە قىسقا مۇددەتلىك تەسىر بەلگىسى |
| زونا كېسىلىدىن كېيىنكى نېرۋا ئاغرىقى | يەرلىك ناركوز دورىسى بىلەن ئومۇرتقا يېنى توسۇش ياكى ئىنفۇزىيە قىلىش | 2021-يىلدىكى ئىختىيارىي تەقسىملەنگەن سېلىشتۇرۇش: 104 بىمار؛ مېتىلېن كۆكى گۇرۇپپىسىدا 6 ئايغىچە ئاغرىق ۋە زۆرۈر بولغاندا ئىشلىتىلىدىغان قوشۇمچە دورا ئازايغان | ناركوز دورىسى بىلەن يەرلىك بىرلەشتۈرۈپ بېرىش، پۈتۈن بەدەنگە تەسىر قىلىدىغان ياكى ئېغىزدىن بېرىلىدىغان داۋالاش ئەمەس |
| دىسكا ئېلىۋېتىش ئوپېراتسىيەسىدىن كېيىنكى بەل ئاغرىقى | جاراھەت توقۇلمىسىغا سىڭدۈرۈپ ئوكۇل قىلىش | 2016-يىلدىكى ئۈچ تەرەپ قارىغۇ سىناق: 115 بىمار؛ 24 سائەت ۋە 3 ئايدا بەل ئاغرىقى نومۇرى تۆۋەنلىگەن | ئوپېراتسىيەگە قوشۇمچە قوللىنىشنىڭ نەتىجىسى؛ 3 ئايدا نېرۋا يىلتىزى مەنبەلىك ئاغرىق پەرقى ستاتىستىكىلىق ئەھمىيەتكە ئىگە بولمىغان |
| راك داۋالاشتىن كېلىپ چىققان ئېغىز شىللىق پەردىسى ياللۇغىنىڭ ئاغرىقى | يەرلىك ئېغىز چايقاش، يۇتۇلمايدۇ | 2022-يىلدىكى ئىختىيارىي تەقسىملەنگەن 2-باسقۇچلۇق سىناق: 60 بىمار؛ ئۈچ خىل چايقاش قويۇقلۇقىدا 2-كۈنگە كەلگەندە ئاغرىق تېخىمۇ كۆپ ئازايغان | ئېغىزنى قاپلايدىغان چايقاش سۇيۇقلۇقى يۇتۇپ قوبۇل قىلىنىدىغان، پۈتۈن بەدەنگە تەسىر قىلىدىغان مىقدارغا دەلىل بولالمايدۇ |
| دىئابېتلىق نېيىروپاتىيە، ئۈچ شاخلىق نېرۋا ئاغرىقى، CRPS | ئېغىزدىن ياكى ۋېنا ئىچىگە بېرىش | ئۆلچەمگە ئۇيغۇن ئىنسانلارغا دائىر داۋالاش سىنىقى تېپىلمىغان | ھايۋانلاردا مېخانىزم تەتقىقاتلىرى بار، ئەمما ئۇلار بىمارلاردىكى سىناقلارنىڭ ئورنىنى باسالمايدۇ |
ھەر قانداق ماۋزۇنى ئوقۇشتىن بۇرۇن، بېرىش يولى ئىستونىنى يۇقىرىدىن تۆۋەنگە ئوقۇڭ. ئىنسانلاردىكى ھەر بىر ئىجابىي تەسىر بەلگىسى يەرلىك ياكى داۋالاش مەشغۇلاتىغا مۇناسىۋەتلىك قۇرلاردا. پۈتۈن بەدەنلىك تەسىرگە مۇناسىۋەتلىك قۇرلاردا بىر ناھايىتى كىچىك دەسلەپكى سىناق ۋە بىر قاتار بوش ئورۇنلار بار.
دىسكا مەنبەلىك بەل ئاغرىقى: بىر كۆرۈنەرلىك سىناق، بىر مەغلۇپ بولغان قايتا سىناق
دىسكا ئىچىگە بېرىش توغرىسىدىكى ھېكايە دىسكوگرافىيە ئارقىلىق ئاغرىقى دەلىللەنگەن، ئوپېراتسىيەسىز داۋالاشقا ئىنكاس قايتۇرمىغان 24 بىماردىكى 2007-يىلدىكى كونترولسىز دەسلەپكى سىناق بىلەن باشلىنىدۇ. دىسكا ئىچىگە بىر قېتىم 10 mg مېتىلېن كۆكى ئوكۇل قىلىنغاندىن كېيىن، تەخمىنەن 18 ئايلىق ئىز قوغلاشتا 24 بىمارنىڭ 21 ى ئاغرىقىنىڭ يوقالغانلىقىنى ياكى كۆرۈنەرلىك يېنىكلىگەنلىكىنى بىلدۈرگەن. كونترول گۇرۇپپىسى بولمىغاچقا، بۇ نەتىجە بىمار تاللاش، كېسەللىكنىڭ تەبىئىي جەريانى ياكى بىرگە بېرىلگەن لىدوكائىننىڭ تەسىرىنى ئەكس ئەتتۈرۈشى مۇمكىن ئىدى. شۇڭا ئۇ ئۈنۈم مەسىلىسىگە جاۋاب بەرگەن ئەمەس، بەلكى ئۇنى تېخىمۇ تەتقىق قىلىشقا تۈرتكە بولغان.
ئۇنىڭدىن كېيىن مېتىلېن كۆكى ۋە لىدوكائىننى تۇز ئېرىتمىسى ۋە لىدوكائىن بىلەن سېلىشتۇرغان، 72 بىمار قاتناشقان 2010-يىلدىكى قوش قارىغۇ، پلاسېبو كونتروللۇق سىناق ئېلىپ بېرىلغان. 24 ئايدا دوكلات قىلىنغان پەرقلەر ناھايىتى چوڭ بولغان: ئوتتۇرىچە ئاغرىق نومۇرىنىڭ تۆۋەنلىشى 52.5 كە قارشى 0.7 نومۇر، رازى بولۇش نىسبىتى 91.6% كە قارشى 14.3% بولغان. بىرگە ئېلان قىلىنغان تەھرىر ماقالىسى بۇنىڭ بەل ئاغرىقىنى ساقايتىدىغان ئۇسۇلمۇ-يوق دەپ ئوچۇق سوئال قويغان؛ بۇ دەۋانىڭ ئەينى ۋاقىتتا مۇتەخەسسىسلەرگە قانچىلىك پەۋقۇلئاددە كۆرۈنگەنلىكىنى كۆرسىتىدۇ.
پەۋقۇلئاددە دەۋالار قايتا سىناشنى تەلەپ قىلىدۇ، ئەمما قايتا سىناشتا بۇ نەتىجە دەلىللەنمىگەن. كېيىنكى كۆپ مەركەزلىك IMBI سىنىقى بىر نەچچە مەركەزدە دىسكا ئىچىگە مېتىلېن كۆكى بېرىشنى سىناپ، Peng نىڭ تەسىرىنى دەلىللىمىگەن. كىچىكرەك مۇستەقىل كونترولسىز بىمار گۇرۇپپىلىرى ئادەتتە تۆۋەنرەك ياكى ۋاقىتنىڭ ئۆتۈشى بىلەن ئاجىزلىغان ئىنكاس نىسبەتلىرىنى دوكلات قىلغان. سەمىمىي خۇلاسە شۇكى، دەلىللەر بىردەك ئەمەس: بىر مەركەزدىكى كۆرۈنەرلىك مۇۋەپپەقىيەتكە قارشى، كۆپ مەركەزلىك قايتا سىناق مەغلۇپ بولغان. بۇ ئەندىزە بىر داۋالاش ئۇسۇلىنى ئىسپاتلىمايدۇ، شۇنداقلا مېتىلېن كۆكىنى يۇتۇش ھەققىدە ھېچ نەرسە دېمەيدۇ؛ چۈنكى يۇتۇلغان مېتىلېن كۆكى دىسكىغا سېلىشتۇرغىلى بولىدىغان قويۇقلۇقتا كىرمەيدۇ. بىزنىڭ سوزۇلما ئاغرىق دەلىللىرىگە ئومۇمىي نەزەر ماقالىمىز بۇ تالاش-تارتىشنى باشقا داۋالاش مەشغۇلاتلىرى بىلەن بىرگە كۆزدىن كەچۈرىدۇ.
مەقئەت ئەتراپىغا ئوكۇل قىلىش: ھەقىقىي تەسىر بەلگىلىرى، تار دائىرە
داۋالاشقا قىيىن مەقئەت قىچىشىش ئۈچۈن تېرە ئىچىگە مېتىلېن كۆكى بېرىشنىڭ بىمارلار يۈرۈشلۈكى خاتىرىسى ئەڭ ئۇزۇن بولۇپ، 1990-يىلى باشلانغان ۋە 25، 30، 49 ۋە 103 بىمارلىق گۇرۇپپىلارغىچە داۋاملاشقان. ئىنكاس نىسبەتلىرى يۇقىرى كۆرۈنىدۇ؛ كۆپىنچە بىر ياكى ئىككى قېتىملىق ئوكۇلدىن كېيىن بىمارلارنىڭ كۆپ سانلىقىدا ئالامەت قالمىغان، ئەمما ھەر بىر يۈرۈشلۈك تەتقىقات كونترولسىز. بىمارنى تاجاۋۇزچان مەشغۇلاتقا مۇراجىئەت قىلىشقا ئېلىپ كەلگەن قىچىشىش ئۆزگىرىپ تۇرۇشى مۇمكىن، ئوكۇلنىڭ ئۆزىمۇ ئۈمىد-كۈتۈش تەسىرىنى پەيدا قىلىدۇ. شۇڭا كونترولسىز يېنىكلەش نىسبەتلىرى ئۈنۈمنى ئىسپاتلىيالمايدۇ.
تېخىمۇ كۈچلۈك سېلىشتۇرما دەلىل بۇنىڭغا يېقىن بولغان ئوپېراتسىيەدىن كېيىنكى ئاغرىق ساھەسىدە بار. گېمروي ئېلىۋېتىش ئوپېراتسىيەسى مەزگىلىدە مەقئەت ئەتراپىدىكى تېرە ئىچىگە مېتىلېن كۆكى بېرىشنىڭ ئىككى ئىختىيارىي تەقسىملەنگەن سىنىقى ئاغرىق نومۇرى ۋە زۆرۈر بولغاندا ئىشلىتىلىدىغان قوشۇمچە دورىنىڭ ئازايغانلىقىنى بايقىغان: 67 بىمارلىق سىناقتا 1 دىن 3 گىچە بولغان كۈنلەردە، 97 بىمارلىق سىناقتا 1 دىن 7 گىچە بولغان كۈنلەردە. بۇ ئېنىق بېكىتىلگەن مەشغۇلات، مىقدار ۋە بىر ھەپتىلىك مەزگىل ئۈچۈن ھەقىقىي ئاغرىق پەسەيتىش دەلىلىدۇر. ئۇ سوزۇلما نېيىروپاتىيەگە دەلىل ئەمەس. مۇھاكىمە قىلىنىۋاتقان مېخانىزم بولسا جاراھەتتىكى يەرلىك نېرۋا سەزگۈرلۈكىنى تۆۋەنلىتىش بولۇپ، يۇتۇلغان بىر تامچە بۇنى قايتا ھاسىل قىلالمايدۇ. مېتىلېن كۆكىنىڭ نېرۋا ۋە مىتوخوندرىيەگە قانداق تەسىر كۆرسىتىدىغانلىقى ھەققىدىكى ئارقا كۆرۈنۈش يەرلىك خىمىيەلىك تەسىرنىڭ نېمىشقا يەرلىك دائىرىدە قالىدىغانلىقىنى چۈشەندۈرىدۇ.
نېرۋا مەنبەلىك ئاغرىق ئۈچۈن پۈتۈن بەدەنلىك قوللىنىش: بىر ناھايىتى كىچىك دەسلەپكى سىناق
كۆپىنچە سېتىۋالغۇچىلار ئەڭ كۆڭۈل بۆلىدىغان دەۋا، يەنى مېتىلېن كۆكىنىڭ پۈتۈن بەدەنگە تەسىر قىلىپ نېرۋا مەنبەلىك ئاغرىقنى يېنىكلىتىشىگە كەلسەك، ئىنسانلاردىكى بارلىق كونتروللۇق تەتقىقات خاتىرىسى سەۋەبلىرى ھەر خىل، سوزۇلما ۋە داۋالاشقا چىداملىق نېرۋا مەنبەلىك ئاغرىقى بار 10 بىماردىكى بىر 2015-يىللىق دەسلەپكى سىناق بىلەنلا چەكلىنىدىغاندەك قىلىدۇ. ۋېنا ئىچىگە 2 mg/kg مىقداردا بېرىلگەن مېتىلېن كۆكى داۋالاش كۈنى ۋە ئەتىسى ئاغرىق نومۇرى جەھەتتە ئىنتايىن تۆۋەن مىقدارلىق كونترولدىن ياخشى بولغان، ئەمما پايدىسى بىر نەچچە كۈن ئىچىدە ئاساسەن يوقالغان. ئۈچ بىماردا ئادەتتە ئاغرىتمايدىغان مېخانىكىلىق غىدىقنىڭ ئاغرىق پەيدا قىلىشى ئازايغان.
ئالاھىدىلىكلىرى ھەر خىل ئون بىمار ۋە ئىككى كۈنلۈك يېنىكلەش داۋالاش ئاساسى ئەمەس، بەلكى داۋاملىق تەتقىقات ئېلىپ بېرىشنىڭ سەۋەبىدۇر. پەقەت بىر قاتناشقۇچىدا زونا كېسىلىدىن كېيىنكى نېرۋا ئاغرىقى بولغاچقا، بۇ زونا كېسىلىدىن كېيىنكى نېرۋا ئاغرىقى سىنىقىمۇ ئەمەس. دىئابېتلىق ئەتراپ نېرۋا كېسەللىكى، ئۈچ شاخلىق نېرۋا ئاغرىقى ياكى مۇرەككەپ رايونلۇق ئاغرىق سىندرومى ئۈچۈن پۈتۈن بەدەنلىك مېتىلېن كۆكىگە دائىر ئۆلچەمگە ئۇيغۇن ئىنسان سىنىقى تېپىلمىغان. ئىزدەش ماتورلىرىدا بەزىدە چىقىدىغان، زونا كېسىلىدىن كېيىنكى نېرۋا ئاغرىقىغا دائىر ئومۇرتقا يېنى تەتقىقاتلىرىدا مېتىلېن كۆكى ئومۇرتقا يېنىدا يەرلىك ناركوز دورىسى بىلەن بىرلەشتۈرۈلگەن؛ بۇ پۈتۈن بەدەنلىك ئۇقۇمغا ئەمەس، مەشغۇلاتقا مۇناسىۋەتلىك ئۇقۇمغا تەۋە.
چايقاش سۇيۇقلۇقلىرى، جاراھەتلەر ۋە بوغۇملار: باشقا قوللىنىشقا يۆتكىگىلى بولمايدىغان يەرلىك دەلىللەر
ئىنسانلاردىكى قالغان تەسىر بەلگىلىرىنىڭ ھەممىسى يەرلىك. 2022-يىلدىكى ئىختىيارىي تەقسىملەنگەن 2-باسقۇچلۇق سىناق ئۈچ خىل قويۇقلۇقتىكى مېتىلېن كۆكى ئېغىز چايقاش سۇيۇقلۇقىنىڭ راك داۋالاشتىن كېلىپ چىققان ئېغىز شىللىق پەردىسى ياللۇغى ئاغرىقىنى 2-كۈنگە كەلگەندە ئادەتتىكى پەرۋىشتىن كۆپرەك ئازايتقانلىقىنى بايقىغان. چايقاش سۇيۇقلۇقى زەخىملەنگەن شىللىق پەردىنى قاپلايدۇ ۋە تۈكۈرۈپ چىقىرىلىدۇ. ئۇنى يۇتۇلىدىغان تامچىلارغا دەلىل قىلىش يەرلىك ئۇچرىشىشنى پۈتۈن بەدەنگە تەسىر قىلىدىغان دورا بېرىش بىلەن ئارىلاشتۇرۇۋەتكەنلىك بولىدۇ.
ئوخشاشلا، بەل دىسكىسىنى ئېلىۋېتىش ئوپېراتسىيەسىدە ئوپېراتسىيە توقۇلمىسىنى سۇيۇلدۇرۇلغان مېتىلېن كۆكى بىلەن قاپلاش 115 بىمارلىق ئۈچ تەرەپ قارىغۇ سىناقتا بەل ئاغرىقى نومۇرىنى تۆۋەنلەتكەن، ئومۇرتقىنىڭ كىچىك بوغۇمىغا ئوكۇل قىلىش سىنىقى بولسا 3 ۋە 6 ئايدا ئاغرىق ۋە ئىقتىدار چەكلىمىسى نومۇرلىرىنىڭ تۆۋەنلىگەنلىكىنى دوكلات قىلغان. ھەر بىر نەتىجە ماددىنىڭ قويۇلغان ئورنىغا باغلىق. ئۇلارنىڭ ھېچقايسىسى ئېغىزدىن قوبۇل قىلىنىدىغان مەھسۇلاتقا يۆتكىلىپ قوللىنىلمايدۇ.
ھايۋانلار نېمىنى كۆرسىتىدۇ، مېخانىزم قەيەردە ئىككى يۆنىلىشتە تەسىر كۆرسىتىدۇ
چاشقانلاردىكى نېرۋا مەنبەلىك ئاغرىق مودېللىرى ئەڭ كۆپ نەقىل كەلتۈرۈلىدىغان مېخانىزم جەھەتتىكى مۇمكىنچىلىكنى تەمىنلەيدۇ. دەسلەپكى 1992-يىلدىكى تەجرىبىدە سىياتىك نېرۋا باغلانغاندىن كېيىن، ئومۇرتقا يىلىكى پەردىسى ئىچىگە بېرىلگەن مېتىلېن كۆكى ئاللىقاچان شەكىللەنگەن ئىسسىقلىققا زىيادە ئاغرىق سەزگۈرلۈكىنى تەخمىنەن 4 سائەت توسقان. بۇ ئومۇرتقا يىلىكىدىكى نىترىك ئوكسىدتىن cGMP گە بولغان يولنىڭ رولىغا ماس كېلىدۇ. كېيىنكى سوزۇلما قىسىش زەخمى تەتقىقاتلىرى مېتىلېن كۆكىنىڭ ئۆزىلا ئاغرىق سىگنالىنى چەكلەيدىغانلىقىنى ۋە سىلدېنافىل كۈچەيتكەن زىيادە ئاغرىق سەزگۈرلۈكىنى توسالايدىغانلىقىنى بايقىغان؛ بۇمۇ نىترىك ئوكسىد سىگنالىنىڭ رولىنى كۆرسىتىدۇ. 2021-يىلدىكى بىر تەتقىقات ئىككىنچى مېخانىزم سۈپىتىدە ناترىي قانىلىغا تەسىر قىلىشقا ئوخشايدىغان، نېرۋا ئېلېكتىر قوزغىلىشىنى بىۋاسىتە بېسىشنى قوشقان؛ سىناق قىلىنغان ئەۋرىشكىدە بۇ بېسىش لىدوكائىندىن ئۇزۇنراق داۋاملاشقان.
بىر ئىنچىكە نۇقتىنى ساقلاپ قېلىشقا ئەرزىيدۇ، چۈنكى ساتقۇچىلار ئۇنى تىلغا ئالمايدۇ. كلىنىكىدىن بۇرۇنقى نىترىك ئوكسىد ئەدەبىياتىدا مېتىلېن كۆكى ھەمىشە ئاغرىق پەسەيتكۈچ دەپ قارالمايدۇ. بەزى مودېللاردا نىترىك ئوكسىد سىگنالىنىڭ ئۆزى ئاغرىق يېنىكلىشىگە ۋاسىتە بولىدۇ، مېتىلېن كۆكى بولسا بۇ يېنىكلەشنى توسىدۇ. تەجرىبە خاراكتېرلىك دىئابېتلىق نېيىروپاتىيەدە مېتىلېن كۆكى سىلدېنافىلغا مۇناسىۋەتلىك ئاغرىق سىگنالىنىڭ چەكلىنىشىنى توسقان ۋە ئۆزىلا زىيادە ئاغرىق سەزگۈرلۈكىنى ئاشۇرغان. مېخانىزم تەسىرى مودېل ۋە يولغا باغلىق؛ بۇ ھايۋانلاردىكى نەتىجىلەرنى دورا مىقدارى توغرىسىدىكى مەسلىھەت دەپ ئوقۇشقا بولمايدىغانلىقىنىڭ يەنە بىر سەۋەبى.
نېمىلەر تەتقىق قىلىنمىغان ۋە بىخەتەرلىك چېگراسى
سوزۇلما نېرۋا مەنبەلىك ئاغرىق، دىئابېتلىق نېيىروپاتىيە، ئۈچ شاخلىق نېرۋا ئاغرىقى، مۇرەككەپ رايونلۇق ئاغرىق سىندرومى ياكى زونا كېسىلىدىن كېيىنكى نېرۋا ئاغرىقى ئۈچۈن ئېغىزدىن يۇتۇپ قوبۇل قىلىنىدىغان مېتىلېن كۆكىگە دائىر ھېچقانداق ئىختىيارىي تەقسىملەنگەن سىناق ياكى ئىشەنچلىك كلىنىكىلىق بىمارلار يۈرۈشلۈكى تېپىلمىغان. نېرۋا مەنبەلىك ئاغرىققا دائىر بىردىنبىر بىۋاسىتە پۈتۈن بەدەنلىك سىناق 1 دىن 2 كۈنگىچە تەسىر بەلگىسى كۆرسەتكەن 10 بىمارلىق ۋېنا ئىچىگە بېرىش دەسلەپكى سىنىقىدۇر. دىسكا ئىچىگە، تېرە ئىچىگە، بوغۇم ئىچىگە، ئومۇرتقا يېنىغا بېرىش ۋە چايقاش نەتىجىلىرىنى فارماكولوگىيە جەھەتتىن پارچە سېتىلىدىغان تامچىلارغا كېڭەيتىپ قوللىنىشقا بولمايدۇ؛ بۇ تامچىلارنىڭ نىشان ئورۇندىكى قويۇقلۇقى نەچچە دەرىجە پەرقلىنىدۇ ۋە ئۇلاردا ھېچقانداق مەشغۇلات ئارقىلىق بەلگىلەنگەن ئورۇنغا قويۇش يوق.
بېرىش يوللىرىنى ئارىلاشتۇرۇۋېتىش يەنە بىخەتەرلىك ئاگاھلاندۇرۇشىنىمۇ ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. ئومۇرتقا ئەتراپىدىكى بوشلۇقلارنى بىر-بىرىنىڭ ئورنىغا قويغىلى بولمايدۇ: دىسكا ئىچىگە، ئومۇرتقا يېنىغا، قاتتىق پەردە سىرتىغا ۋە ئومۇرتقا يىلىكى پەردىسى ئىچىگە بېرىش فارماكولوگىيە ۋە زەھەرشۇناسلىق جەھەتتىن پەرقلىنىدۇ. ئومۇرتقا يىلىكى پەردىسى ئىچىگە مېتىلېن كۆكى بېرىلگەندىن كېيىن يۈز بەرگەن ئېغىر نېرۋا زەھەرلىنىشى ئېنىق خەۋپ ئاگاھلاندۇرۇشى ئېلان قىلىنىشىغا سەۋەب بولغان. بۇنىڭدىن باشقا، مېتىلېن كۆكى سېروتونىنغا تەسىر قىلىدىغان دورىلار بىلەن ئۆزئارا تەسىرلىشىدۇ ۋە G6PD كەمچىللىكىدە ئىشلىتىشكە بولمايدۇ. شۇڭا ئۇنى ئويلىشىۋاتقان ھەر قانداق ئاغرىق بىمارى ئالدى بىلەن ئەكىس تەسىرلەر ۋە ئىشلىتىشكە بولمايدىغان ئەھۋاللار توغرىسىدىكى ئومۇمىي نەزەرنى ئوقۇشى ۋە بۇ مېتىلېن كۆكى ھەققىدە سوراشقا تېگىشلىك سوئاللاردىن پايدىلىنىپ كلىنىكىلىق دوختۇر بىلەن سۆھبەتلىشىشى كېرەك.
بۇ دەلىللەرنى قانداق ئىشلىتىش كېرەك
مېتىلېن كۆكىنى ئاغرىق ئۈچۈن باھالاۋاتقان ھەر قانداق كىشى ھەر بىر نەقىل مەنبەسىگە ئۈچ سوئال قويۇشى كېرەك. زادى قايسى كېسەللىك ھالىتى، چۈنكى گېمروي ئېلىۋېتىش ئوپېراتسىيەسىدىن كېيىنكى ئەسلىگە كېلىش دىئابېتلىق نېيىروپاتىيە ئەمەس. زادى قايسى بېرىش يولى، چۈنكى دىسكا ياكى تېرە ئىچىگە قويۇش يۇتۇلغان مىقدار ئەمەس. ھەمدە قايسى نەتىجە كۆرسەتكۈچى قايسى ۋاقىت ئارىلىقىدا باھالانغان، چۈنكى مەشغۇلاتقا مۇناسىۋەتلىك بىر نەچچە كۈنلۈك يېنىكلەش نېيىروپاتىيەنى ئايلاپ كونترول قىلىش ئەمەس.
ھازىرقى دەلىللەرگە ئاساسلانغاندا، مېتىلېن كۆكىنىڭ ئىنسانلاردىكى ئاغرىق پەسەيتىش تەسىر بەلگىلىرى يەرلىك ياكى داۋالاش مەشغۇلاتى ئارقىلىق بېرىش بىلەن چەكلىنىدۇ، ئوخشىمىغان قوللىنىش سەۋەبلىرىدىكى ئۈنۈمىمۇ بىردەك ئەمەس. پۈتۈن بەدەنلىك تەسىرگە دائىر دەلىل پەقەت بىر ناھايىتى كىچىك ۋېنا ئىچىگە بېرىش دەسلەپكى سىنىقى بىلەن چەكلىنىدۇ؛ نېيىروپاتىيەلىك ياكى سوزۇلما ئاغرىق ئۈچۈن پارچە سېتىلىدىغان مېتىلېن كۆكىنى ئېغىزدىن قوبۇل قىلىشنى قوللايدىغان ھېچقانداق كلىنىكىلىق دەلىل يوق.