Мәкалә
Зур карын сыекчасында метилен зәңгәренең кайтарылу тесты
Укуын тәмамлаган яшь белгеч, кулына зәңгәр сыекчалы пробирка тотып, фермадан шалтырата. Ул зур карын сыекчасына ун минут элек метилен зәңгәрен өстәгән, әмма зәңгәр төс һаман бетмәгән. Ул сыерга тагын буягыч бирергәме дип сорый.
Бу сорау тестның асылын ялгыш аңлауны күрсәтә. Зур карын сыекчасында метилен зәңгәренең кайтарылу тестын үткәргәндә буягыч хайванга түгел, пробиркага салына. Бөтен анализ шушы пробиркада үтә. Зәңгәр төснең никадәр тиз югалуын үлчәү хайванга кирәкле дәвалау турында түгел, ә шул үрнәктәге микроблар турында мәгълүмат бирә.
Бу буталчыклыкны аңлап була, чөнки метилен зәңгәре ветеринариядә өч төрле очракта кулланыла. Бу мәкалә аларны бер-берсеннән аера һәм кайтарылу вакытын pH, иң гади организмнар, үрнәк алу сыйфаты һәм клиник билгеләр белән бергә ничек бәяләргә кирәклеген күрсәтә.
Тест чынлыкта нәрсәне үлчи
Метилен зәңгәре оксидлашкан хәлдә зәңгәр, ә кайтарылган хәлдә диярлек төссез була. Сәламәт хайваннан алынган яңа зур карын сыекчасы көчле кайтаручы үзлеккә ия, чөнки анаэроб бактерияләр азыкны актив ферментацияли. Мондый сыекчага аз күләмдә буягыч кушканда, бактерияләрнең матдәләр алмашуы берничә минут эчендә төсне юкка чыгара.
Шуңа күрә эш принцибы гади: актив анаэроб флора зәңгәр төсне тиз, ә актив булмаган яки зарарланган флора акрын бетерә. Кыска вакыт шул үрнәкнең кайтару сәләте югарырак булуын аңлата. Әгәр үрнәк дөрес алынган һәм тиешенчә эшкәртелгән булса, озайган вакыт микроблар активлыгының кимүен күрсәтә.
Тест зур карынның оксидлашу-кайтарылу потенциалын турыдан-туры үлчәми. Мөгезле эре терлекләрдә кулланыла торган ысулларны өйрәнгән бер тикшеренүдә кайтарылу тесты турыдан-туры милливольт үлчәүләре белән чагыштырылган. Анда кайтарылу вакыты белән үлчәнгән оксидлашу-кайтарылу потенциалы арасында сызыклы бәйләнеш табылмаган һәм бу ике күрсәткечне бер үк зурлыкның үзара алыштырыла торган үлчәүләре дип карарга ярамый дигән нәтиҗә ясалган. Тулы чагыштыруның кыскача тасвирламасы PubMed сайтында бирелгән. Кайтарылу тестын арзан электрод итеп түгел, микроблар популяциясенең функциональ анализы итеп карагыз.
Merck/MSD белешмәсендә күшәүче хайваннардагы гади ашкайнату бозылуы тасвирламасы озайган кайтарылу вакытын зур карынның гадәти булмаган pH күрсәткече һәм иң гади организмнар санының кимүе белән бергә карый. Бер генә күрсәткеч диагноз куймый. Диагноз билгеләрнең уртак күренешенә нигезләнә.
Хайван янында үткәрелә торган стандарт процедура
Протоколлар төрле уку йортларында бераз аерыла, шуңа күрә кулланган төгәл күләмнәрне һәм температураны язып куегыз, нәтиҗәләрне бер үк протокол кысаларында гына чагыштырыгыз. Киң таралган укыту вариантларының берсе түбәндәгечә:
- Кимендә 10–20 mL яңа зур карын сыекчасы алыгыз; аңа селәгәй кушылуын, һава тәэсирен һәм суынуын мөмкин кадәр киметегез. Тестны озакка сузмыйча үткәрегез.
- 0.03 процентлы метилен зәңгәре әзерләгез; бу һәр mL өчен 0.3 mg дигән сүз.
- Сыекча күләменең 5 проценты кадәр буягыч өстәгез. Ягъни 20 mL сыекчага 1.0 mL буягыч яки 10 mL сыекчага 0.5 mL буягыч кушыла. Ике очракта да сыекчаның буягычка нисбәте бер үк — 20 гә 1.
- Төсне чагыштыру өчен контроль итеп шул ук үрнәктән буягыч кушылмаган сыекчалы икенче пробирканы калдырыгыз.
- Әкрен генә болгатыгыз, таймерны шунда ук эшләтегез һәм пробирканы тән температурасына якын шартларда, җирле протоколга карап, якынча 37–39 градус Цельсийда тотыгыз.
- Тест пробиркасының төсе контроль белән бердәй булганчы үткән вакытны язып куегыз. Һава белән чиктәге өслектә нечкә зәңгәр боҗра калырга мөмкин, чөнки анда кислород буягычны яңадан оксидлаштыра. Бу боҗраның югалуын көтмәгез.
Метилен зәңгәренең оксидлашу-кайтарылу химиясе монда кислородның ни өчен әһәмиятле булуын аңлата. Көчле селкетү, киң ачык пробирка яки озак тоткарлау кислородның керүенә мөмкинлек бирә һәм буягычның зәңгәр төсен зур карынның үзендәге шартларга караганда озаграк саклый. Шул ук сәбәптән, зур карын сыекчасын чиста итеп алу техникасының нечкәлекләре дә мөһим. Селәгәй үрнәкне сыегайта һәм pH дәрәҗәсен күтәрә, шуңа күрә ашказаны зонды белән алганда күп кенә ветеринарлар, күләм җитәрлек булса, беренче өлешне ташлый.
Төрле күзәтүләр нәрсәне үлчи
Кайтарылу вакыты бер генә сорауга җавап бирә. Түбәндәге зур карынны бәяләү таблицасы хайван янында ясалган һәр күзәтүнең нинди мәгълүмат бирүен күрсәтә. Бер күзәнәккә генә түгел, бөтен юлга таяныгыз.
| Күзәтү | Нәрсәне үлчи | Хайван янында гадәттә күзәтелә торган күренеш | Нәтиҗәгә еш йогынты ясый торган факторлар |
|---|---|---|---|
| Метилен зәңгәренең кайтарылу вакыты | Үрнәктәге анаэроб бактерияләрнең функциональ кайтару активлыгы | Мөгезле эре терлекләрдә еш кына 2–6 минут; сарыклар һәм кәҗәләрдә еш кына тизрәк; 6 минут җитәрлек активлыкның гамәли чик күрсәткече итеп кулланыла, ә 10 минуттан артык вакыт нормадан шактый тайпылыш санала | Салкын, тоткарланган, һава кергән яки селәгәй белән сыегайган үрнәк; озак вакыт аппетит булмаудан соң субстратның аз булуы; авыз аша бирелгән микробларга каршы препаратлар; буягыч нисбәте яки температурасы төрле булган тестларны чагыштыру |
| Зур карын pH күрсәткече | Химик мохит, кислота яки селте йөкләнеше | Тупас азык белән тукланган мөгезле эре терлекләрдә еш кына 6.0–7.2 тирәсендә; вак күшәүче хайваннар турындагы кулланмаларда еш кына якынча 6.5–7.5 күрсәтелә; рацион һәм ашатудан соң үткән вакыт бу күрсәткечне үзгәртә | Ашказаны зонды аша алынган үрнәкләргә селәгәй кушылу pH дәрәҗәсен күтәрә; үрнәк алынганнан соң углерод диоксидының югалуы; ашлык белән тукландыру pH дәрәҗәсен төшерә |
| Иң гади организмнарның саны һәм хәрәкәтчәнлеге | Инфузорияләр популяциясенең сакланганлыгы, аеруча үзгәрешләргә сизгер эре формаларның хәле | Җылы, яңа тамчыда төрле зурлыктагы күп организмнарның актив рәвештә билгеле юнәлештә хәрәкәт итүе | Суыну хәрәкәтне акрынайта; авыр ацидоз иң гади организмнарны юкка чыгарырга мөмкин; тоткарлау гадәти үрнәкне сүлпән итеп күрсәтә |
| Ис, төс һәм консистенция | Ферментация үзенчәлеге һәм чит матдәләр кушылуы | Аз гына хуш исле, яшькелт-көрән, бераз ябышкак сыекча | Авыр дисбиозда черек яки әче ис; начар алынган үрнәктә судай сыек яки селәгәй күп кушылган сыекча |
| Зур карын кыскарулары һәм аппетит | Хайванның тулаем алгы ашказаны бүлекләре эшчәнлеге һәм азык кабул итүе | Актив хайванда даими кыскарулар һәм тотрыклы күшәү | Күптән түгел рацион үзгәрүе, авырту, сусызлану, системалы авыру |
Төп мәгънә шушы таблицада. Озайган кайтарылу вакыты, сүлпән иң гади организмнар, гадәти булмаган pH һәм зәгыйфь кыскарулар бергә күзәтелсә, бу микроблар активлыгының чыннан да кимүен күрсәтә. Актив күшәүче хайванда иң гади организмнар яхшы хәрәкәт иткәндә бары тик кайтарылу вакыты гына озайса, сәбәп зур карында түгел, үрнәктә булырга мөмкин. Чара күргәнче үрнәкне яңадан алыгыз.
Вакытны pH һәм анамнез белән бергә бәяләү
Башлангыч дәрәҗәне рацион билгели. Концентратларга бай рацион тиз ферментацияләнә һәм буягычны якынча бер минутта төссезләндерә ала, ә печән рационында, хәтта сәламәт хайваннарда да, моның өчен берничә минут кирәк булырга мөмкин. Шуңа күрә кыска вакыт үзе генә сәламәтлекнең яхшырак булуын расламый. Ул күбрәк ферментацияләнә торган субстратның актив микроблар белән очрашуын күрсәтә.
Ашлыкны чиктән тыш күп ашауның авыр очраклары бу гади бәйләнешне боза. Башта углеводлар ферментациясе көчле булырга мөмкин, аннары кислота китергән зарар гадәти флораны һәм иң гади организмнарны бастыра, һәм кайтарылу вакыты озая. Шуңа күрә укытуда кулланыла торган кагыйдәләрнең берсе зур карын pH күрсәткече якынча 5.5 тән түбән булганда тестның дөрес нәтиҗә бирмәвен әйтә. Бу этапта тикшерелә торган флора инде үзгәргән була.
Билгеләрне бергә бәяләү өчен гамәли белешмә:
- Гадәти pH һәм якынча 6 минут эчендә кайтарылу флораның функциональ яктан актив булуын күрсәтә.
- Гадәти pH һәм кайтарылуның шактый озакка сузылуы аппетит булмау, микробларга каршы препаратлар тәэсире яки үрнәк сыйфатының бозылуы аркасындагы активсызлыкны күрсәтә.
- Югары pH һәм озайган кайтарылу еш кына озак вакыт аппетит булмаган һәм субстрат аз калган хәлдән соң күзәтелә, әмма зонд аша алганда селәгәй кушылу ихтималын да исәпкә алыгыз.
- Түбән pH һәм иң гади организмнар активлыгының кимүе углеводларга бәйле дисбиозга шик тудыра. Монда зур карын pH күрсәткечен аңлату буенча күрсәтмәләр ярдәм итә. 5.5 тән түбән күрсәткечләр һәм хайванның гомуми халәте сүлпәнләнүе гади ашкайнату бозылуыннан бигрәк ашлыкны чиктән тыш күп ашауга һәм авыр ацидозга ишарәли.
Соңгы вакытта авыз аша тетрациклиннар бирелүен, азыктагы ионофорларны, озак вакыт системалы микробларга каршы препаратлар кулланылуын, рационның кискен үзгәрүен, аппетит булмауның дәвамлылыгын һәм су эчү күләмен һәрвакыт теркәп барыгыз. MSD белешмәсе авыз аша бирелгән тетрациклиннарның зур карын микрофлорасын сизелерлек бастыра алуын махсус кисәтә. Ионофорлар бактерияләр популяцияләрен максатчан рәвештә үзгәртә. Бу анамнезсыз озайган вакытны аңлатып булмый.
Үрнәк алу сыйфатына да шул ук дәрәҗәдә әһәмият бирергә кирәк. Контрольле тикшеренүдә бер үк хайваннардан ашказаны зонды аша алынган үрнәкләрнең pH күрсәткече канюля аша алынган үрнәкләрнекеннән югарырак, ә очучан май кислоталары күләме түбәнрәк булуы ачыкланган; моның төп сәбәбе селәгәй булган. Үрнәк алынганнан соң 60 минут узгач, тикшерелгән һәр күләмдә кайтарылу вакыты сизелерлек озайган, иң зур йогынты кечкенә үрнәкләрдә күзәтелгән. Кимендә 10 mL алыгыз, 30 минут эчендә тикшерегез, кайтарылу тестын беренче чиратта үткәрегез, үрнәкне җылы тотыгыз һәм һава белән бәйләнешен мөмкин кадәр киметегез.
Бер-берсе белән бутарга ярамаган өч кулланыш
Бер үк буягыч, өч төрле система.
Беренчесе — биредә тасвирланган зур карын сыекчасы анализы. Тикшерү материалы — алынган зур карын сыекчасы. Буягыч in vitro шартларында 0.03 процент концентрациядә өстәлә. Ахыргы күрсәткеч — төссезләнүгә кадәр үткән вакыт. Максат — микробларның кайтару активлыгын бәяләү.
Икенчесе — тере күшәүче хайванга метилен зәңгәрен бирү. Билгеле мисал — метгемоглобинемия белән барган нитрат яки нитрит токсикозында венадан дәвалау; бу очракта препарат гемоглобинның функциональ хәлен торгыза. Дозага, препарат формасына, калдык матдәләргә һәм продукцияне куллануга кадәрге көтү чорына кагылышлы кагыйдәләр үтәлергә тиеш. Бу карарның пробиркадагы вакытны үлчәүгә бернинди катнашы юк. Әгәр буягыч билгеле бер процедурада in vivo трассер буларак кулланылса, төп принцип — зур карын микробларының аны никадәр тиз кайтаруы түгел, ә буягычның кая күчүе.
Өченчесе — сөтнең кайтарылу тесты. Тикшерү материалы — сөт. Буягыч сөт үрнәгенә өстәлә. Зәңгәр төснең тиз югалуы, гадәттә, микроблар активлыгының югарырак булуын һәм саклану сыйфатының начаррак булуын күрсәтә, ә акрын кайтарылу яхшырак сыйфатны күрсәтә. Бу зур карынны тикшерүгә түгел, азык-төлек микробиологиясенә һәм сөт сыйфатын тикшерүгә карый, һәм бактерияләр санын санау ысулы түгел.
Атамаларны төгәл куллану хаталардан саклый: зур карын сыекчасының кайтарылу вакыты, метилен зәңгәрен системалы дәвалауда яки трассер буларак куллану һәм сөтнең кайтарылу тесты. Куркынычсызлык кагыйдәсе бер җөмләгә сыя. Зур карын анализы өчен буягыч лаборатория пробиркасында кала, ә бу пробирка аннары ташлана. Тестны үткәрү өчен буягыч беркайчан да хайванга бирелми.
Фермадан килгән шалтырату өчен кыска кагыйдә
Буягычны 0.03 процент концентрациядә һәм 20 өлеш сыекчага 1 өлеш буягыч нисбәтендә стандартлаштырыгыз, яңа сыекчаны тән температурасына якын шартларда буягыч кушылмаган контроль белән чагыштырып тикшерегез, ә минутларны pH, иң гади организмнарның хәрәкәтчәнлеге, үрнәк алу сыйфаты, рацион, препаратлар, кыскарулар, аппетит, тизәк һәм организмның су белән тәэмин ителүе белән бергә бәяләгез. Аерым алынган сан беркайчан да ашкайнату бозылуына диагноз куймый. Үзара туры килгән билгеләр җыелмасы диагнозга нигез була.