Мәкалә
Метилен зәңгәре һәм экспозиция терапиясе: ни өчен уңышлы өйрәнү мөһим

Күз алдына китерегез: ике кеше клаустрофобия өчен бер үк экспозиция сеансын тәмамлый. Беренчесе тыныч хәлдә китә. Соңгы сынау ахырында аның куркуы нульгә якын. Икенчесе калтыранып китә. Ахырда аның куркуы һаман да югары. Икесе дә соңыннан бер үк капсуланы кабул итә. Бер айдан соң тыныч киткән кешенең хәле яхшырак, ә калтыранып киткән кешенеке начаррак була. Бер үк препарат, бер үк доза, капма-каршы нәтиҗәләр.
Метилен зәңгәре һәм курку реакциясен сүндерү турындагы фәнни әдәбият нәкъ шуны хәбәр итә. Препарат куркуны турыдан-туры киметүче тынычландыргыч кебек тәэсир итмәгән. Ул консолидациягә ярдәм итүче чара кебек эшләгән: сеанстан соң баш мие нәрсәне эшкәртсә, шуны ныгыткан. Сеанс курку реакциясен сүндерүгә өйрәнүгә китергәндә, соңрак үткәрелгән сынауларда курку азрак булган. Ә андый өйрәнү булмаганда, файда югалган һәм тенденция капма-каршы якка юнәлгән. Бу мәкалә хайваннардагы тәҗрибәләрне кешеләрдәге экспозиция терапиясе тикшеренүе белән чагыштыра, шуңа күрә әлеге аерма ачык булып кала.
Сүндерү — бетерү түгел, ә яңа өйрәнү
Куркуга шартлы реакция формалаштырганда, нейтраль сигналны күңелсез вакыйга белән бәйлиләр; тора-бара сигнал үзе генә дә катып калуны яки читләшүне китереп чыгара. Аннары сүндерү күнегүләрендә сигналны шул вакыйгасыз күп тапкыр күрсәтәләр. Субъект яңа нәрсәгә өйрәнә: бу шартларда сигнал инде зыян булачагын белдерми. Иске бәйләнеш юкка чыкмый. Ул яңа бәйләнеш белән көндәшлек итә һәм шартлар үзгәргәндә, вакыт узгач яки искә төшерүдән соң яңадан кайтырга мөмкин. Тикшеренүчеләр мондый кайтуларны яңару, үзлегеннән торгызылу һәм яңадан урнашу дип атыйлар.
Нәкъ шул көндәшлек аркасында вакыт мөһим. Сеанс алдыннан бирелгән кушылма сеанс барышында кабул итүне яки борчылуны үзгәртә ала. Сеанстан соң бирелгән кушылма моны эшли алмый. Ул яңа хәтер эзен тотрыкландыра торган, берничә сәгать дәвам итүче консолидация процессына гына йогынты ясый ала. Түбәндә әйтелгәннәрнең барысы да шушы аермага нигезләнә.

Схема дүрт этапны күрсәтә. Өйрәнү икенче этапта бара. Метилен зәңгәре өченче этапта бирелә. Уңышны тикшерү дүртенче этапта үтә, яхшысы — күнегүләр үткәрелгәннән башка шартларда, чөнки куркуның дәвалау бүлмәсендә генә юкка чыгуы чикле файда китерә.
Башта күселәрдә нәрсә күрсәтелде
Башлангыч нокта хәтердә саклануны тикшерүче тәҗрибә булды. Gonzalez-Lima һәм Bruchey күселәрдә тавышка җавап итеп катып калуның шартлы реакциясен формалаштырганнар, бу реакцияне сүндергәннәр, аннары һәр сеанстан соң метилен зәңгәре яки физиологик эремә инъекциясе ясаганнар. Доза корсак куышлыгына 4 mg/kg булган; аны беренче тапкыр сүндерүдән 30 минут узгач биргәннәр һәм биш көн дәвамында кабатлаганнар. Препарат бирелгән күселәр соңрак сынауларда тавышка җавап итеп азрак катып калган: гомумән алганда, якынча ике тапкыр азрак, ә соңгы сынауларда якынча биш тапкыр азрак. Шул ук вакытта тавышка кадәрге катып калу, гомуми хәрәкәт һәм куркучанлык күрсәткечләре аерылмаган. Хәтердә яхшырак саклану цитохромоксидаза активлыгының югарырак булуы белән бәйле булган. Бу фермент активлыгы — митохондрияләрнең энергия мөмкинлеген күрсәтүче билге; бәйләнеш аеруча префронталь өлкәләрдә, шул исәптән алгы инфралимбик, дорсаль һәм медиаль маңгай, шулай ук латераль орбиталь кабыкта күзәтелгән. Авторлар моны сүндерү хәтерен саклаучы нерв челтәрләрендә консолидациягә метаболик ярдәм буларак аңлатканнар.
Күселәрдәге икенче тикшеренү сүндерүгә начар сәләтле хайваннарда да бу тәэсир сакланамы дигән сорауны куйган. Wrubel һәм хезмәттәшләре тумыштан ярдәмсезлеккә хас күселәр кулланганнар; бу линия озак сакланучы куркуга бирешүчәнлек моделе буларак тәкъдим ителгән. Бу күселәр куркуга гадәттәгечә өйрәнгәннәр, әмма курку реакциясе диярлек сүнмәгән: контроль төркемдә катып калу кәкреләре кимегәндә, аларда тигез булып калган. Бер айдан соң ярдәмсезлеккә хас хайваннарны тагын биш көн дәвамында тавышка гына дучар иткәннәр һәм һәр көнне аннан соң 4 mg/kg метилен зәңгәре яки физиологик эремә биргәннәр. Сүндерү үткәрелгән шартларда препарат аз үзгәреш китергән. Баштагы өйрәнү шартларына кайткач, метилен зәңгәре төркемендә куркуның яңаруы шактый түбәнрәк булган. Экспозиция терапиясе өчен нәкъ бу нәтиҗә кызыклы, чөнки пациентларга яңа урыннарда да саклана торган уңыш кирәк.
Аннары тәэсирнең чикләүче шарты ачыкланган. Auchter һәм хезмәттәшләре сүндерү сәләте югары, түбән яки уртача булсын өчен сайлап үрчетелгән күселәрне тикшергәннәр һәм сүндерүдән соң ук бер тапкыр инъекция ясаганнар. Метилен зәңгәре соңрак куркуның яңадан урнашуын шул сеанста курку реакциясе яхшы сүнгән күселәрдә генә киметкән. Моның критерие — күрсәткечләрнең сайланмадагы уртачадан якынча 0.2 стандарт тайпылышка югары булуы. Сүндерүгә начар сәләтле күселәрдә препарат бернинди тәэсир күрсәтмәгән. Параллель үткәрелгән, хәтерне искә төшерү белән сүндерүне берләштергән процедура сеансның уңышына карамастан ярдәм иткән. Бу уңышсызлыкның хайваннарга хас үзенчәлек түгел, ә препарат кулланылган тармакка гына хас булуын күрсәткән. Авторлар әйткән принцип бу өлкәдәге тикшеренүләрне берләштерә: консолидацияне көчәйтүче чара актив булган челтәрне ныгыта, һәм уңышлы өйрәнү мөһим.
Кешеләрдәге сынау: клаустрофобия өчен бер экспозиция сеансы
Клиник тикшеренү күселәрдәге протоколны этика мөмкинлек биргәнчә турыдан-туры кешеләргә күчергән. Telch һәм хезмәттәшләре көчле клаустрофобик куркуы булган 42 өлкән кешене очраклы рәвештә метилен зәңгәре яки плацебо төркемнәренә бүлгәннәр; препарат бер генә экспозиция сеансыннан соң бирелгән. Сеанс кечкенә ябык камерада ятып үткәрелгән алты биш минутлык экспозициядән торган, барлыгы 30 минут дәвам иткән. Куркуның уртача иң югары күрсәткече беренче экспозициядә 100дән 73 булса, соңгысына якынча 24кә төшкән. Препаратны сеанстан соң ук бирә башлаганнар: барлыгы 260 mg метилен зәңгәре, консолидация чорын колачлау өчен якынча алтыдан ун сәгатькә кадәр аралык белән бирелгән өч капсулага бүленгән. Депрессия һәм борчылу өчен метилен зәңгәре турындагы кешеләрдә алынган дәлилләр бу сынауны гомуми контекстка урнаштыра; ул экспозиция терапиясе буенча контрольле тәҗрибә буларак бердәнбер булып тора.
Алдан билгеләнгән сорау препаратның уртача алганда плацебодан яхшырак булу-булмавы турында түгел иде. Ул тәэсирнең алтынчы экспозиция ахырында калган куркуга бәйле булу-булмавы турында иде. Бәйле булган. Бер айдан соң башка камерада тикшергәндә, сеансны куркуы нульгә төшеп тәмамлаган пациентларда иң югары куркуның уртача күрсәткече метилен зәңгәре белән якынча 11, ә плацебо белән якынча 30 булган. Сеанс ахырында куркуы якынча 47 булган пациентларда киресе күзәтелгән: якынча 33 һәм 17. Әмма бу кире нәтиҗә нык расланган нәтиҗә түгел, ә тенденция генә булган. Метилен зәңгәре төркемендә сеанс ахырындагы югарырак курку бер айдан соң да югарырак куркуны фаразларга мөмкинлек биргән; плацебо төркемендә мондый бәйләнеш булмаган.
Икенче табылдык хәтер белән бәйле аңлатманы хуплый. Катнашучылар камерада нейтраль детальләр — истә калдырырга сәбәпләре булмаган саннар һәм урыннар белән дә очрашканнар. Бер көннән соң искә төшерү аерылмаган, әмма 30 көннән соң метилен зәңгәре төркеме якынча ике тапкыр күбрәк элементны хәтерләгән. Авторлар бу ике нәтиҗәне бергә аңлатканнар: сеанстан соң бирелгән метилен зәңгәре хәтердә саклануны көчәйткән — сүндерүгә өйрәнү булган очракта шул өйрәнүнең, ә тирәлек детальләренең һәр очракта да. Бу кискен тынычландыру тәэсиренә түгел, ә гомуми консолидация тәэсиренә туры килә.
Төрләр арасындагы чагыштыру
| Тикшеренү | Субъектлар һәм тикшеренү төзелеше | Доза һәм бирү вакыты | Төп нәтиҗә |
|---|---|---|---|
| Gonzalez-Lima һәм Bruchey, 2004 | 16 гадәти күсе, тавышка шартлы реакция формалаштыру, аннары сүндерү | 4 mg/kg IP, һәр сеанстан 30 min соң, 5 көн | Соңрак сынауларда тавыш китереп чыгарган катып калу азрак; тавышка кадәрге катып калу яки хәрәкәт күрсәткечләре үзгәрмәгән; хәтердә саклану префронталь цитохромоксидаза белән бәйле булган |
| Wrubel һәм хезмәттәшләре, 2007 | Сүндерү кәкреләре тигез булган, тумыштан ярдәмсезлеккә хас күселәр | 4 mg/kg IP, көн саен үткәрелгән 5 тавыш сеансының һәрберсеннән 30 min соң | Сүндерү шартларында үзгәреш аз; баштагы өйрәнү шартларына кайткач, куркуның яңаруы нык кимегән |
| Auchter һәм хезмәттәшләре, 2017 | Сүндерү сәләте югары, түбән яки уртача булсын өчен үрчетелгән 84 күсе | 4 mg/kg IP, сүндерүдән соң ук | Куркуның яңадан урнашуы уңышлы сүндерүгә ирешкәннәрдә генә кимегән; искә төшерү белән сүндерүне берләштерү уңышка карамастан ярдәм иткән |
| Telch һәм хезмәттәшләре, 2014 | Клаустрофобияле 42 өлкән кеше, бер 30-min экспозиция сеансы | Авыз аша 260 mg, сеанстан соң якынча 12дән 20 h эчендә бүлеп бирелгән | 1 айдан соң яңа камерада файда сеанс ахырындагы куркуга бәйле булган: тыныч тәмамланганнан соң нәтиҗә яхшырак, курку белән тәмамланганнан соң начараю тенденциясе; очраклы тирәлек детальләрен искә төшерү 30 көннән соң ике тапкыр арткан |
Таблица закончалыкны күрсәтә. Дүрт тикшеренүдә дә препарат сеанстан соң бирелгән. Шул үзара бәйләнешне тикшерү өчен төзелгән ике тикшеренүдә файда сеансның уңышына бәйле булган. Яңа шартларга күчү соңгы ике тикшеренүдә сыналган һәм икесендә дә табылган; бу — клиник яктан әһәмиятле юнәлеш.
Бу дәлилләрне артык нәтиҗәләр чыгармыйча ничек укырга
Беренчедән, өйрәнүне башкару күрсәткечләреннән аерыгыз. Сеанс вакытында үлчәнгән курку ярдәм булган шартлардагы күрсәткечне чагылдыра: терапевт янәшә, камера таныш, кагыйдәләр аңлаешлы. Бер айдан соң яңа камерада үлчәнгән курку исә хәтердә нәрсә сакланганын күрсәтә. Метилен зәңгәре сеансны җиңелрәк кичерергә ярдәм итүче чара буларак беркайчан да сыналмаган. Ул сеансның хәтердә ныгып калуына ярдәм итүче чара буларак сыналган.
Икенчедән, сайланманың чикләрен исәпкә алыгыз. Кырык ике катнашучы, күбесенчә яшь студентлар, бер экспозиция сеансы, авыз аша кабул итүнең бер үзгәрми торган схемасы һәм статистик әһәмиятлелеккә ирешмәгән начараю юнәлешендәге сигнал — бу механизмның дәлиле, дәвалау протоколы түгел. Метилен зәңгәренең күзәнәкләр һәм хайваннардагы киңрәк тикшеренүләре, шулай ук доза һәм куркынычсызлыкка кагылышлы сораулар консолидация турындагы бер генә табылдыкның да үз-үзеңне дәвалауга нигез булырга тиеш түгеллеген аңлата. Кәеф бозылулары турындагы әдәбиятта теркәлгән серотонин белән үзара тәэсир куркынычы үзе генә дә уйламыйча куллануны кире кага. Сынау авторлары да препаратны гадәти тәртиптә бирүне түгел, ә сеанс яхшы үткән очракта гына аннан соң куллануны тәкъдим иткәннәр.
Өченчедән, механизм турындагы фикерне чикле тотыгыз. Аз дозадагы метилен зәңгәре митохондриаль сулышка ярдәм итә, ә күселәрдәге эшләр хәтердә саклануны префронталь кабыктагы цитохромоксидаза белән бәйли. Бу энергия таләп итүче консолидация процессын хуплый, әмма кушылма куркуны бетерә дигән фикерне түгел. Аерым авыруларга кагылышлы раслауларны бәяләүче укучылар безнең метилен зәңгәре тикшеренүләрен уку буенча кулланмадагы бәяләү ысулын куллана алалар: нәрсәгә өйрәнелгән, препарат кайчан бирелгән, хәтердә саклану кайда тикшерелгән һәм контрольләр хәрәкәт яки башлангыч борчылу үзгәрешен кире кагамы дип сорагыз.
Намуслы йомгак кыска. Уңышлы сүндерүдән соң сеанстан соң бирелгән метилен зәңгәре күселәрдә һәм, бер тикшеренүдә, клаустрофобияле кешеләрдә хәтердә саклануны яхшырткан. Уңышсыз сүндерүдән соң ул ярдәм итмәгән һәм дөрес булмаган хәтер эзен ныгыткан булырга мөмкин. Хәтерне яхшырту куркуны киметү белән бер үк нәрсә түгел. Кайсы хәтер яхшырачагын капсула түгел, ә сеанс билгели.