Метилен зәңгәресе яман шеш китереп чыгарамы? Токсикология дәлилләре

Метилен зәңгәресе озак вакытлы хайван тәҗрибәләрендә шешләр белән бәйле сигналлар һәм генетик зарарлануны тикшерүче берничә лаборатория тестында уңай нәтиҗәләр күрсәткән. Бу нәтиҗәләр игътибарга лаек. Әмма алар билгеле бер тәэсирдән соң кешедә яман шеш барлыкка килү ихтималын билгеләми.

2016 елда басылган IARC бәяләмәсе метилен зәңгәресен 3 нче төркемгә кертте, ягъни аның кешеләр өчен канцерогенлыгын классификацияләп булмый дип бәяләнде. Эш төркемендә кешеләрдә яман шеш турында мәгълүмат булмаган, ә хайваннар буенча дәлилләр чикләнгән дип табылган. 3 нче төркем зарарсызлыгы исбатланган дигәнне аңлатмый. Шул ук вакытта хайваннарда алынган нәтиҗә һәрбер кеше тәэсирен яман шешнең исбатланган сәбәбе итми.

Аерым җавап таләп итә торган өч сорау

Канцерогенлык шешләр барлыкка килүгә кагыла. Озак вакытлы хайван тикшеренүе билгеләнгән тәэсирдән соң шешләрнең барлыкка килү үзенчәлекләрен ачыклый ала. Генотоксиклык генетик материалның зарарлануына яки аның белән бәйле күзәнәк процессларына кагыла. Мутация тестындагы уңай нәтиҗә кисәтү сигналы бирә, әмма кешеләрдәге яман шеш очракларын турыдан-туры санамый. Кешегә куркыныч реаль тәэсир шартларында зыян килү ихтималына кагыла.

Бу сораулар төрле үлчәүләр таләп итә. Бактерия мутантларын санау, тычкан кан күзәнәкләрен тикшерү һәм аутопсия вакытында шешләрне диагностикалау үзара алыштырыла торган нәтиҗә күрсәткечләре түгел. Шулай ук матдәнең яман шеш күзәнәкләренә зыян китерүен күрсәткән дәвалау тәҗрибәсе кабатланган тәэсирнең сәламәт тукымада шешләр башлануына китерә алу-алмавын билгеләми. Дәвалауга кагылышлы раслаулар яман шеш тикшеренүләрендә метилен зәңгәресе турындагы аерым мәкаләдә карала.

Тикшеренүләрне чагыштыру: чын хроник тәэсирләр

Төп тәҗрибәдә метилен зәңгәресенең тригидраты кулланылган; ул 0.5% судагы метилцеллюлоза эремәсендә авыз аша зонд белән, ягъни ашказанына көпшә аша үлчәп кертелгән. Һәр хроник тикшеренү доза төркемендә һәр төрдән 50 ата һәм 50 ана хайван булган. Auerbach һәм хезмәттәшләренең тикшеренү хисабы буенча, матдә ике ел дәвамында атнага биш көн кертелгән.

Таблицада NTPның һәр төргә кагылышлы нәтиҗәләре саклана. Күрсәтелгән саннар — доза бирелгән көннәрдә хайван тән авырлыгының һәр килограммына туры килгән тикшерелгән матдә миллиграммнары; алар кешеләр өчен тәкъдимнәр түгел. Нуль доза алган хайваннарга ярдәмче матдә генә бирелгән.

Модель	Доза төркемнәре, mg/kg	Кертү юлы һәм дәвамлылык	NTP нәтиҗәсе һәм мөһим табыш
Ата F344/N күселәр	0, 5, 25, 50	Авыз аша зонд белән; атнага биш көн; ике ел	Кайбер дәлилләр: ашказаны асты бизе утраучык күзәнәкләре аденомалары һәм аденома/карцинома берләштерелгән күрсәткече арткан.
Ана F344/N күселәр	0, 5, 25, 50	Шул ук график	Бу шартларда канцероген активлыкка дәлилләр юк.
Ата B6C3F1 тычканнар	0, 2.5, 12.5, 25	Авыз аша зонд белән; атнага биш көн; ике ел	Кайбер дәлилләр: нечкә эчәк карциномасы һәм аденома/карцинома берләштерелгән күрсәткече арткан. Яман лимфома да бәйле булырга мөмкин.
Ана B6C3F1 тычканнар	0, 2.5, 12.5, 25	Шул ук график	Икеләндергеч дәлилләр: яман лимфомада чикле арту.

«Кайбер дәлилләр» — NTPда уңай эксперименталь нәтиҗәне белдерүче, әмма «ачык дәлилләр»дән көчсезрәк категория. «Икеләндергеч» билгесез нәтиҗәне тасвирлый. Бу категорияләр дәлилләрнең көчен күрсәтә, процентлардагы куркынычны яки канцерогенның ни дәрәҗәдә көчле булуын күрсәтүче рейтингны түгел.

Ата күселәрдәге нәтиҗә доза белән бергә тотрыклы рәвештә күтәрелмәгән. Ашказаны асты бизе утраучыклары аденомасы яки карциномасы контроль төркемдә 4/50, ә доза арта барган төркемнәрдә 9/50, 14/50 һәм 8/50 хайванда күзәтелгән. Басылган мәкаләдә статистик әһәмиятлелек урта доза өчен генә күрсәтелгән. Шуңа күрә моны гади туры сызыклы бәйләнеш итеп сурәтләү дөрес түгел; шул ук вакытта бу иң югары дозаның саклагыч булуын да исбатламый. Аденома — яхшы сыйфатлы шеш, ә карцинома — яман шеш. Берләштерелгән күрсәткечтә саналган һәр шешне яман шеш дип тасвирларга ярамый.

Ни өчен төрле йомгаклар каршылыклы яңгырый

Хәзерге PROVAYBLUE куллану күрсәтмәләре ата күселәрдәге ашказаны асты бизе нәтиҗәләрен китерә, әмма тычканнарда препарат белән бәйле неопластик үзгәрешләр булмаган дип тасвирлый. Фәнни мәкаләдә тычканнардагы неопластик арту статистик яктан әһәмиятле булмаган дип әйтелә, ләкин уңай тенденцияләр билгеләп үтелә. Моңа карамастан, NTP тычканнар өчен өстә күрсәтелгән категорияләрне билгеләгән.

IARCның хайваннар тикшеренүләренә анализы мөһим статистик аерманы ачыклый: ата тычканнарның эчәкләренә кагылышлы нәтиҗәләрдә доза буенча әһәмиятле тенденцияләр булган, әмма аерым доза төркемнәрен контроль белән парлап чагыштырганда әһәмиятлелек булмаган. Дозалар буенча гомуми үрнәкне тикшерү һәр төркемне аерым тикшерүдән аерыла. Укучылар барлык бу нәтиҗәләрне «тычканнарда яман шеш барлыкка килгән» яки «тычканнар тикшеренүе тискәре булган» дигән гади җөмләләргә кыскартмыйча, чыганакны һәм аның формулировкасын истә тотарга тиеш. Аларның берсе дә кешеләрдә яман шешнең үлчәнгән ешлыгын бирми.

Тикшеренүләрне чагыштыру: генетик зарарлану күрсәткечләре

NTP Technical Report 540ның генетик токсикология бүлеге башка төр тәҗрибәләр җыелмасын тасвирлый. S9 — метаболик активлашуны модельләштерү өчен кулланыла торган, бавыр ферментларын үз эченә алган лаборатория катнашмасы. Аның булуы күзәнәк тестын бөтен организмга тәэсирне тикшерүгә әйләндерми.

Тест системасы	Чын тәэсир шартлары	Үлчәнгән күрсәткеч һәм нәтиҗә
Бактерияләрдә мутация тестлары, тикшерелгән икенче партия	Salmonella: 0.25–150 µg/plate; E. coli: 0.25–1,500 µg/plate; күсе бавыры S9 белән һәм аннан башка	Тикшерелгән штаммнарда мутацияләр арткан.
Культурада үстерелгән Кытай әрләненең күкәйлек күзәнәкләре	Сестра хроматидалар алмашын тикшерүдә S9сыз 0.17–2.5 µg/mL, S9 белән 5 µg/mL кадәр; хромосома аберрацияләрен тикшерүдә 4.7–22 µg/mL кулланылган	Алмашу һәм хромосома аберрацияләре буенча уңай нәтиҗәләр.
Ата тычканнар, кискен тәҗрибә	Бер тапкыр корсак куышлыгына инъекция: 25, 50 яки 150 mg/kg; үрнәкләр 48 сәгатьтән соң	Җелек яки канда микроядрәле эритроцитлар артмаган.
Ата һәм ана тычканнар, кабатланган тәҗрибә	Авыз аша зонд белән: 25, 50, 100 яки 200 mg/kg; өч ай дәвамында атнага биш көн	Периферик канда микроядрәле эритроцитлар артмаган.

Микроядро — күзәнәк бүленеше вакытында хромосоманың өзелүен яки югалуын күрсәтә ала торган кечкенә өстәмә ядро тәне. Кан күзәнәкләрендәге тискәре тест нәтиҗәсе шул алынган күзәнәкләрдә нәкъ шул сорауга җавап бирә. Ул һәр әгъзадагы ДНК зарарлануының барлык төрләрен кире кага алмый. Киресенчә, культурада үстерелгән күзәнәкләрдәге уңай тест кеше тукымаларында нинди концентрациягә ирешелгәнен күрсәтми.

Куллану күрсәтмәләрендә дә шул ук гомуми үрнәк теркәлгән: бактерияләр һәм культурадагы күзәнәкләр тестлары уңай, ә тычканнардагы микроядро тестлары тискәре. Метилен зәңгәресен гади генә «генотоксик» яки «генотоксик түгел» дип атау аңлатма өчен мөһим булган мәгълүматны югалта.

Бу кешегә тәэсир өчен нәрсә аңлата

Бу тикшеренүләр кешеләр өчен яман шеш ягыннан куркынычсыз дип расланган көнлек чик бирми. Күседәге дозаны тән авырлыгы коэффициентына бүлү үзләштерү, метаболизм, кертү юлы, тәэсир ешлыгы яки гомер буе дәвамлылык аермаларын хәл итмәс иде. Бу бары тик конвертацияләнгән сан бирер иде, куркынычсызлык исбаты түгел.

Ике еллык зонд аша кертү тәҗрибәсе белән медицина күзәтүендә кыска вакытлы вена эченә кертү төрле сорауларга җавап эзли. Бу аерма саннарны турыдан-туры күчереп исәпләүгә комачаулый, әмма хайваннардагы нәтиҗәләрне юкка чыгармый. Файдалы бәяләү төгәл матдә һәм формадан, күләмнән, кертү юлыннан, ешлыктан, дәвамлылыктан һәм куллану сәбәбеннән башлана. «Берничә тамчы» концентрацияне дә, үлчәнгән күләмне дә күрсәтми.

Әгәр метилен зәңгәресе медицина сәбәбе белән кулланылган булса, шешләр турындагы нәтиҗәләр генә шул дәвалауның файдасы куркынычыннан өстен булганмы-юкмы икәнен билгели алмый. Әгәр кабатлап ирекле рәвештә куллану карала икән, үлчәнмәгән озак вакытлы яман шеш куркынычын нуль дип тасвирларга ярамый. Тизрәк барлыкка килергә мөмкин булган башка мәсьәләләр, шул исәптән дарулар белән үзара тәэсирләр һәм гемолизга сизгерлек, ян тәэсирләр һәм каршы күрсәтмәләр мәкаләсендә карала.

Өстәмә уку өчен тикшеренүләр китапханәсен кулланыгыз; анда кеше тикшеренүләрен хайваннар һәм күзәнәкләр өстендәге тәҗрибәләрдән аерырга мөмкин. Һәр мәкалә өчен төп сорау — анда нинди тәэсир тикшерелгән һәм чынлыкта нинди нәтиҗә үлчәнгән.