Makala
Uly garyn suwuklygy üçin metilen gögüniň reduksiýa synagy
Ýaňy okuwyny tamamlan hünärmen elinde gök reňkli probirka bilen fermadan jaň edýär. Ol on minut öň uly garyn suwuklygyna metilen gögüni goşupdyr, emma gök reňk henizem ýitmändir. Ol sygra has köp boýag bermelimi diýip soraýar.
Bu sorag synagyň nädogry düşünilýändigini görkezýär. Uly garyn suwuklygy üçin metilen gögüniň reduksiýa synagynda boýag probirka goşulýar, hiç haçan haýwana berilmeýär. Synagyň tutuş özi şol probirkada geçirilýär. Gök reňkiň näçe çalt ýitýändigini ölçemek haýwana zerur bejergi barada däl-de, şol nusgadaky mikroblar barada maglumat berýär.
Bu bulaşyklyk düşnükli, sebäbi metilen gögi weterinariýada üç aýry ýagdaýda ulanylýar. Bu makala olary biri-birinden aýyl-saýyl edýär we reduksiýa wagtyny pH, protozoalar, nusganyň hili hem-de kliniki alamatlar bilen bilelikde nähili düşündirmelidigini görkezýär.
Synag aslynda nämäni ölçýär
Metilen gögi oksidlenen ýagdaýynda gök, reduksiýa sezewar bolanda bolsa diýen ýaly reňksiz bolýar. Sagdyn haýwandan alnan täze uly garyn suwuklygynyň reduksiýa ukyby güýçlüdir, sebäbi anaerob bakteriýalar iýmiti işjeň fermentasiýa edýärler. Şeýle suwuklyga az mukdarda boýag garylanda, bakteriýalaryň metabolizmi birnäçe minudyň içinde reňki aýyrýar.
Şonuň üçin iş prinsipi ýönekeýdir: işjeň anaerob mikroflora gök reňki çalt, işjeň däl ýa-da zeper ýeten mikroflora bolsa haýal aýyrýar. Gysga wagt şol nusganyň reduksiýa ukybynyň ýokarydygyny aňladýar. Wagt uzaga çekse, nusga dogry alnan we dogry saklanan bolsa, bu mikrob işjeňliginiň peselendigini görkezýär.
Bu synag uly garnyň oksidlenme-reduksiýa potensialyny göni ölçemeýär. Reduksiýa synagyny milliwolt bilen göni ölçegler bilen deňeşdiren, iri şahly mallarda ulanylýan usullar baradaky barlag reduksiýa wagty bilen ölçenen oksidlenme-reduksiýa potensialynyň arasynda çyzykly arabaglanyşyk tapmady. Barlag bu iki görkezijini şol bir üýtgeýäniň biri-biriniň ornuny tutup bilýän ölçegleri hökmünde kabul etmeli däldigi barada netijä geldi. Deňeşdirmäniň doly beýany PubMed sahypasynda jemlenýär. Reduksiýa synagyna arzan elektrodyň ornuny tutýan usul hökmünde däl-de, mikrob populýasiýasynyň işini bahalandyrýan funksional synag hökmünde garaň.
Merck/MSD-niň gäwüş gaýtarýan mallardaky ýönekeý iýmit siňdiriş bozulmasy baradaky beýany reduksiýa wagtynyň uzamagyny uly garnyň kadadan çykýan pH-y we protozoalaryň sanynyň azalmagy bilen bir alamatlar toplumynda görkezýär. Hiç bir ýeke görkeziji diagnozy kesgitlemeýär. Ony alamatlaryň toplumy kesgitleýär.
Haýwanyň ýanynda geçirilýän adaty synag tertibi
Okuw mekdepleriniň arasynda protokollar birneme tapawutlanýar. Şonuň üçin ulanýan takyk göwrümleriňizi we temperaturany ýazga alyň hem-de netijeleri diňe şol bir protokolyň çäginde deňeşdiriň. Giňden öwredilýän görnüşleriň biri şudur:
- Tüýküligiň garyşmagyny, howa bilen galtaşygy we sowamagy iň az derejede saklap, azyndan 10 bilen 20 mL aralygynda täze uly garyn suwuklygyny alyň. Synagy gijikdirmän geçiriň.
- 0.03 göterim metilen gögi erginini taýýarlaň; bu her mL üçin 0.3 mg diýmekdir.
- Suwuklygyň göwrüminiň 5 göterimine deň mukdarda boýag goşuň. Bu 20 mL suwuklyga 1.0 mL boýag ýa-da 10 mL suwuklyga 0.5 mL boýag diýmekdir. Iki ýagdaýda-da suwuklygyň boýaga gatnaşygy 20 : 1 bolýar.
- Reňki deňeşdirmek üçin şol bir nusgadan alnan, boýag goşulmadyk suwuklygy ikinji probirkada saklaň.
- Ýuwaşlyk bilen garyşdyryň, wagt ölçeýjini derrew işlediň we probirkany ýerli protokola görä beden temperaturasyna golaý, takmynan 37 bilen 39 Selsiý derejesiniň arasynda saklaň.
- Synag probirkasynyň reňki deňeşdirme probirkasynyň reňkine gabat gelýänçä geçen wagty ýazga alyň. Howa bilen galtaşýan üstde inçe gök halka galyp biler, sebäbi kislorod şol ýerde boýagy gaýtadan oksidleýär. Şol halkanyň ýitmegine garaşmaň.
Metilen gögüniň oksidlenme-reduksiýa himiýasy bu ýerde kislorodyň näme üçin möhümdigini düşündirýär. Güýçli çaýkamak, agzy giň açyk probirka ýa-da uzak gijikdirme kislorodyň girmegine ýol berýär we boýagyň gök reňkini uly garnyň öz şertlerindäki wagtdan has uzak saklaýar. Şol sebäpden uly garyn suwuklygyny hapalaman almak usulynyň jikme-jiklikleri hem möhümdir. Tüýkülik nusgany suwuklandyrýar we pH-y ýokarlandyrýar. Şonuň üçin aşgazan zondy ulanylanda, göwrüm ýeterlik bolsa, köp kliniki hünärmen ilkinji bölegi taşlaýar.
Dürli gözegçilikler nämäni ölçýär
Reduksiýa wagty diňe bir soraga jogap berýär. Aşakdaky uly garyn bahalandyrmasy haýwanyň ýanynda geçirilýän her bir gözegçiligiň näme goşant goşýandygyny görkezýär. Diňe bir öýjügi däl-de, tutuş hatary ulanyň.
| Gözegçilik | Nämäni ölçýär | Haýwanyň ýanynda adatça ýüze çykýan netije | Netijäni bulaşdyrýan adaty faktorlar |
|---|---|---|---|
| Metilen gögüniň reduksiýa wagty | Nusgadaky anaerob bakteriýalaryň funksional reduksiýa işjeňligi | Iri şahly mallarda köplenç 2 bilen 6 minudyň arasynda; goýunlarda we geçilerde köplenç has çalt bolýar, ýeterlik işjeňligiň amaly çägi hökmünde 6 minut ulanylýar, 10 minutdan köp wagt bolsa kadadan aýdyň çykýar | Sowuk, gijikdirilen, howa bilen galtaşan ýa-da tüýkülik bilen suwuklandyrylan nusga; uzak wagt iýmitden ýüz öwürmeden soň substratyň azlygy; agyz arkaly berilýän mikroba garşy serişdeler; dürli boýag gatnaşyklary ýa-da temperaturalar boýunça deňeşdirme |
| Uly garnyň pH-y | Himiki gurşaw, kislota ýa-da aşgar ýüki | Gödek ot-iým bilen iýmitlenýän iri şahly mallarda köplenç 6.0 bilen 7.2 töweregi; ownuk gäwüş gaýtarýan mallar baradaky çeşmelerde köplenç takmynan 6.5 bilen 7.5 aralygy görkezilýär; iýmit we iýmitlendirilenden bäri geçen wagt bu görkezijini üýtgedýär | Aşgazan zondy bilen alnan nusgalara tüýkülik garyşmagy pH-y ýokarlandyrýar; nusga alnandan soň kömürturşy gazynyň ýitmegi; däne bilen iýmitlendirmek pH-y peseldýär |
| Protozoalaryň sany we hereketjeňligi | Kirpikli protozoalaryň populýasiýasynyň bitewiligi, aýratyn-da üýtgeşmelere duýgur iri görnüşleriň ýagdaýy | Ýyly, täze damjada birnäçe dürli ululykdaky köp organizmiň güýçli we belli bir ugra hereket etmegi | Sowamak hereketi haýalladýar; agyr asidoz protozoalary ýok edip biler; gijikdirme kadaly nusgany haýal hereket edýän ýaly görkezýär |
| Ys, reňk we goýulyk | Fermentasiýanyň häsiýeti we hapalanma | Ýeňil özboluşly ysly, ýaşyl-goňur, birneme şepbeşik suwuklyk | Agyr disbiozda porsy ýa-da turşy ys; nädogry alnan nusgada suw ýaly ýa-da tüýküligi köp bolan suwuklyk |
| Uly garnyň ýygrylmalary we işdä | Tutuş haýwanyň öňki garyn bölümleriniň işi we iýmit kabul edişi | Sergap haýwanda yzygiderli ýygrylmalar we durnukly gäwüş gaýtarma | Ýakynda iýmit rasionynyň üýtgemegi, agyry, suwsuzlanma, ulgamlaýyn kesel |
Esasy zat şu tablisadyr. Reduksiýa wagtynyň uzamagy, protozoalaryň haýal hereket etmegi, pH-yň kadadan çykmagy we gowşak ýygrylmalar bilelikde mikroblaryň işjeňliginiň hakykatdan peselendigini görkezýär. Sergap, gäwüş gaýtarýan we protozoalary işjeň hereket edýän haýwanda diňe reduksiýa wagty uzaga çekse, mesele uly garynda däl-de, nusgada bolup biler. Hereket etmezden öň nusgany gaýtadan alyň.
Wagty pH we anamnez bilen bilelikde düşündirmek
Başlangyç ýagdaýy iýmit kesgitleýär. Konsentratlara baý rasionlar çalt fermentasiýa bolýar we boýagyň reňkini takmynan bir minutda aýryp biler. Ot bilen iýmitlenilende bolsa, hatda sagdyn haýwanlarda-da birnäçe minut gerek bolup biler. Şonuň üçin gysga wagt öz-özünden has gowy saglygy subut etmeýär. Ol fermentasiýa ukyply substratyň köp mukdarynyň işjeň mikroblar bilen gabat gelendigini görkezýär.
Dänäniň çendenaşa köp iýilmegi bu ýönekeý kanunalaýyklygy bozýar. Ilki uglewodlaryň fermentasiýasy güýçli bolup biler, soňra kislota zerarly zeper kadaly mikroflorany we protozoalary basyp ýatyrýar hem-de reduksiýa uzaga çekýär. Şol sebäpli okuwda ulanylýan düzgünleriň biri uly garnyň pH-y takmynan 5.5-den pes bolanda synagyň ygtybarly däldigini aýdýar. Şol pursatda synag edilýän mikroflora üýtgän bolýar.
Alamatlaryň utgaşmasy boýunça amaly gollanma:
- Kadaly pH bilen bilelikde reduksiýanyň takmynan 6 minudyň içinde tamamlanmagy funksional taýdan işjeň mikroflorany görkezýär.
- Kadaly pH bilen bilelikde reduksiýanyň ep-esli uzaga çekmegi iýmitden ýüz öwürme, mikroba garşy serişdeleriň täsiri ýa-da hiline zyýan ýeten nusga sebäpli işjeňligiň peselendigini görkezýär.
- Ýokary pH bilen bilelikde reduksiýanyň uzaga çekmegi köplenç substratyň az bolmagy bilen utgaşýan uzak wagtlyk iýmitden ýüz öwürmeden soň ýüze çykýar, ýöne zond arkaly tüýküligiň garyşmagyny hem göz öňünde tutuň.
- Pes pH bilen bilelikde protozoalaryň işjeňliginiň peselmegi uglewodlar bilen bagly disbioza şübhe döredýär. Bu ýerde uly garnyň pH-y boýunça düşündiriş gollanmasy peýdalydyr. 5.5-den pes görkezijiler haýwanyň umumy ýagdaýynyň peselmegi bilen bilelikde ýüze çyksa, bu ýönekeý iýmit siňdiriş bozulmasyndan däl-de, dänäniň çendenaşa köp iýilmeginden we agyr asidozdan habar berýär.
Ýakynda agyz arkaly berlen tetrasiklinleri, ot-iýmdäki ionoforlary, uzak wagt ulanylan ulgamlaýyn mikroba garşy serişdeleri, rasionyň birden üýtgemegini, iýmitden ýüz öwürmegiň dowamlylygyny we suw içişini hemişe ýazga alyň. MSD gollanmasy agyz arkaly berilýän tetrasiklinleriň uly garnyň mikroflorasynyň işjeňligini ep-esli peseldip biljekdigini aýratyn duýdurýar. Ionoforlar bakteriýa populýasiýalaryny maksatly üýtgedýär. Şeýle anamnez bolmasa, uzaga çekýän wagty düşündirip bolmaýar.
Nusga almagyň hiline hem deň derejede ähmiýet berilmelidir. Gözegçilikli barlaglarda aşgazan zondy bilen alnan nusgalaryň, esasan tüýkülik sebäpli, şol bir haýwanlardan kanýula arkaly alnan nusgalardan pH boýunça ýokary, uçujy ýag kislotalary boýunça bolsa pes bolandygy ýüze çykaryldy. Barlanan ähli göwrümlerde nusga alnandan 60 minut geçende reduksiýa wagty ep-esli uzaldy; iň uly täsir kiçi nusgalarda görüldi. Azyndan 10 mL alyň, 30 minudyň içinde barlaň, reduksiýa synagyny barlaglaryň başynda geçiriň, nusgany ýyly saklaň we howa bilen galtaşygy iň az derejä düşüriň.
Bulaşdyrylmaly däl üç ulanylyş
Şol bir boýag, üç dürli ulgam.
Birinjisi — şu ýerde beýan edilen uly garyn suwuklygynyň synagy. Nusga hökmünde alnan uly garyn suwuklygy ulanylýar. Boýag in vitro şertlerinde 0.03 göterim konsentrasiýada goşulýar. Ahyrky görkeziji reňkiň ýitmegine çenli geçen wagtdyr. Maksat mikroblaryň reduksiýa işjeňligini bahalandyrmakdyr.
Ikinjisi — metilen gögüniň diri gäwüş gaýtarýan haýwana berilmegi. Munuň ykrar edilen mysaly metgemoglobinemiýa bilen geçýän nitrat ýa-da nitrit zäherlenmesinde wena içine geçirilýän bejergidir; bu ýagdaýda serişde gemoglobiniň iş ukybyny dikeldýär. Doza, preparatyň görnüşi, galyndylar we garaşylmaly möhlet bilen bagly düzgünler berjaý edilmelidir. Şeýle karar probirkadaky wagty ölçemek bilen asla bagly däldir. Boýag belli bir amalda in vivo yzarlaýjy hökmünde ulanylsa, esasy ýörelge uly garnyň mikroblarynyň ony näçe çalt reduksiýa edýändigi däl-de, boýagyň nirä barýandygydyr.
Üçünjisi — süýdüň reduksiýa synagy. Nusga süýtdür. Boýag süýt nusgasyna goşulýar. Gök reňkiň çalt ýitmegi, adatça, mikrob işjeňliginiň ýokarydygyny we saklanyş hiliniň pesdigini görkezýär; haýal reduksiýa bolsa has gowy hili görkezýär. Bu uly garyn lukmançylygyna däl-de, iýmit mikrobiologiýasyna we süýdüň hilini barlamaga degişlidir hem-de bakteriýalaryň sanyny ölçemeýär.
Atlary anyk aýtmak ýalňyşlygyň öňüni alýar: uly garyn suwuklygynyň reduksiýa wagty, metilen gögi bilen ulgamlaýyn bejergi ýa-da ony yzarlaýjy hökmünde ulanmak we süýdüň reduksiýa synagy. Howpsuzlyk düzgünini bir sözlemde aýtmak bolýar. Uly garyn synagy üçin boýag diňe laboratoriýa probirkasynda galýar we şol probirka soň taşlanýar. Synagy geçirmek üçin ol hiç haçan haýwana berilmeýär.
Fermadan gelýän jaň üçin gysga düzgün
Boýagy 0.03 göterimde we 20 bölek suwuklyga 1 bölek boýag gatnaşygynda standartlaşdyryň, täze suwuklygy beden temperaturasyna golaý şertlerde boýag goşulmadyk deňeşdirme nusgasy bilen barlaň we minutlary pH, protozoalaryň hereketjeňligi, nusga almagyň hili, iýmit, dermanlar, ýygrylmalar, işdä, täret we bedeniň suw bilen üpjünçilik ýagdaýy bilen bilelikde düşündiriň. Ýeke-täk san hiç haçan iýmit siňdiriş bozulmasynyň diagnozyny goýmaýar. Biri-birini tassyklaýan alamatlaryň toplumy goýýar.