Makala

Metilen gögi we ekspozisiýa terapiýasy: üstünlikli öwrenmek näme üçin möhüm

Metilen gögi we ekspozisiýa terapiýasy: üstünlikli öwrenmek näme üçin möhüm

Klaustrofobiýa üçin birmeňzeş ekspozisiýa seansyny iki adamyň tamamlaýandygyny göz öňüne getiriň. Birinjisi rahat çykýar. Soňky synanyşygyň ahyrynda gorkusy nola golaý. Ikinjisi bolsa galpyldap çykýar. Ahyrynda gorkusy henizem ýokary. Soňra ikisi-de birmeňzeş kapsulany kabul edýär. Bir aýdan soň rahat çykan adamyň ýagdaýy gowulaşýar, galpyldap çykan adamyňky bolsa ýaramazlaşýar. Şol bir derman, şol bir doza, ters netijeler.

Metilen gögi bilen gorkynyň söndürilmegi baradaky ylmy edebiýatda hut şeýle ýagdaý beýan edilýär. Derman gorkyny gönüden-göni peseldýän rahatlandyryjy serişde ýaly täsir etmedi. Ol seansdan soň beýniniň gaýtadan işleýän maglumatyny berkidýän, ýatlamanyň berkidilmegine ýardamçy serişde ýaly täsir etdi. Seans gorkynyň söndürilmegini öwrenmäge getiren ýagdaýynda, soňky synaglarda gorkynyň azalandygyny görkezdiler. Şeýle öwrenmek bolmadyk ýagdaýynda peýda ýitdi we meýil ters ugra gönükdi. Bu makala şol tapawudy aýdyň saklamak üçin haýwanlarda geçirilen tejribeleri adamlardaky ekspozisiýa terapiýasy barlagy bilen deňeşdirýär.

Söndürilme ýatdan öçürmek däl-de, täze öwrenmekdir

Gorkyny şertlendirmekde bitarap signal ýakymsyz waka bilen jübütlenýär; bu, diňe signalyň özi hereketsiz doňup galmagy ýa-da gaça durmagy döredýänçä dowam edýär. Soňra söndürilme türgenleşiginde şol signal waka bolmazdan köp gezek görkezilýär. Synag geçirilýän jandar täze bir zady öwrenýär: bu ýerde signal indi zyýanyň boljakdygyny aňlatmaýar. Öňki baglanyşyk öçürilmeýär. Ol täze baglanyşyk bilen bäsleşýär we kontekst üýtgände, wagtyň geçmegi bilen ýa-da ýatladýan bir zatdan soň gaýdyp biler. Barlagçylar bu gaýdyp gelmeleri kontekste bagly täzelenme, öz-özünden dikeliş we gaýtadan ýüze çykma diýip atlandyrýarlar.

Wagtyň möhüm bolmagynyň sebäbi şol bäsleşikdir. Seansdan öň berlen birleşme seansyň dowamynda duýuşy ýa-da aladany üýtgedip biler. Seansdan soň berlen birleşme bolsa muny edip bilmez. Ol diňe berkidilmäge — täze ýat yzyny durnuklaşdyrýan, birnäçe sagat dowam edýän hadysa — täsir edip biler. Aşakdaky ähli maglumatlar şu tapawuda esaslanýar.

Söndürilmegi öwrenmegiň dört tapgyry: gorkyny öwrenmek, söndürilme seansy, metilen gögi berlen seansdan soňky berkidilme aralygy we soňra şol bir hem-de täze kontekstlerde synag geçirmek.

Çyzgy dört tapgyry görkezýär. Öwrenmek ikinji tapgyrda bolup geçýär. Metilen gögi üçünji tapgyrda berilýär. Üstünligiň synagy dördünji tapgyrda, mümkin bolsa türgenleşikden başga kontekstde geçirilýär, sebäbi gorkynyň diňe bejeriş otagynda ýüze çykmazlygynyň peýdasy çäklidir.

Alakalaryň ilkinji görkezen netijeleri

Başlangyç nokat ýatda saklanma tejribesi boldy. Gonzalez-Lima we Bruchey alakalarda ses eşidilende hereketsiz doňup galmak reaksiýasyny şertlendirdiler, soňra bu reaksiýany söndürdiler we her seansdan soň metilen gögi ýa-da fiziologik duz erginini sanjym etdiler. Doza garyn boşlugyna 4 mg/kg bolup, ilkinji gezek söndürilmeden 30 minut soň berildi we bäş günüň dowamynda gaýtalandy. Metilen gögi berlen alakalar soňky barlaglarda sese jogap hökmünde azrak doňup galdylar: umumylykda takmynan ýarysyça, iň soňky barlaglarda bolsa takmynan bäşden biriçe. Emma sesden öň doňup galmak, umumy hereket we gorkujylyk ölçegleri tapawutlanmady. Has gowy ýatda saklanma mitohondriýalaryň energiýa kuwwatynyň görkezijisi bolan sitohrom oksidazanyň has ýokary işjeňligi bilen baglanyşyklydy. Bu baglanyşyk esasan prefrontal sebitlerde, şol sanda öňki infralimbik, dorsal we medial frontal hem-de lateral orbital korteksde ýüze çykdy. Awtorlar muny söndürilmäni ýatda saklaýan nerw zynjyrlarynda berkidilmäniň metabolik taýdan goldanylmagy hökmünde düşündirdiler.

Alakalarda geçirilen ikinji barlag söndürilmede başarnyksyz bolmaga ýykgyn edýän haýwanlarda hem täsiriň saklanyp-saklanmaýandygyny barlady. Wrubel we kärdeşleri dowamly gorka gowşaklygyň modeli hökmünde teklip edilen, dogabitdi ejizlik häsiýetli alaka neslini ulandylar. Bu alakalar gorkyny adaty ýagdaýda özleşdirdiler, ýöne ony tas söndürip bilmediler; gözegçilik toparynyň doňup galmak görkezijileri pese düşýärkä, olaryň egrileri tekizligine galdy. Bir aýdan soň bu ejiz alakalar ýene bäş gün diňe sesi eşitmäge sezewar edildi we her gün şondan soň 4 mg/kg metilen gögi ýa-da fiziologik duz ergini berildi. Söndürilme geçirilen kontekstiň içinde derman kän bir üýtgeşiklik döretmedi. Ilkinji gorky öwrenilen kontekste gaýdyp barylanda bolsa, metilen gögi toparynda gorkynyň täzelenmegi ep-esli pes boldy. Ekspozisiýa terapiýasy üçin gyzykly ahyrky görkeziji hut şudur, sebäbi näsaglara täze ýerlerde-de saklanýan gazanylan netijeler gerek.

Soňra täsiriň çäklerini kesgitleýän şert barlandy. Auchter we kärdeşleri söndürilme ukyby ýokary, pes ýa-da ortaça bolar ýaly saýlanyp köpeldilen alakalarda synag geçirdiler we söndürilmeden derrew soň bir gezek sanjym etdiler. Metilen gögi soňraky gaýtadan ýüze çykmany diňe şol seansda gorkyny gowy söndüren alakalarda azaltdy. Munuň ölçegi hökmünde netijäniň nusganyň ortaça görkezijisinden takmynan 0.2 standart gyşarma ýokary bolmagy ulanyldy. Gorkyny ýaramaz söndüren alakalarda derman hiç hili täsir etmedi. Ýatlamany gaýtadan işjeňleşdirmegi we söndürilmäni utgaşdyrýan parallel amal seansyň üstünlikli bolandygyna garamazdan kömek etdi. Bu, netijesizligiň haýwanlaryň häsiýeti däl-de, hut derman berlen topara mahsus bolandygyny görkezdi. Awtorlaryň beýan eden ýörelgesi bu ugurdaky barlaglary bir ýere jemleýär: berkidilmäni güýçlendirýän serişde işjeň bolan toruň berkidilmegini güýçlendirýär, şonuň üçin üstünlikli öwrenmek möhümdir.

Adamlardaky synag: klaustrofobiýa üçin bir ekspozisiýa seansy

Kliniki barlag alakalar üçin ulanylan tertibi etiki taýdan mümkin boldugyça göni adamlara geçirdi. Telch we kärdeşleri güýçli klaustrofobik gorkusy bolan 42 uly adamy tötänleýin toparlara bölüp, diňe bir ekspozisiýa seansyndan soň metilen gögi ýa-da plasebo berdiler. Seans kiçi ýapyk kamerada ýatyp geçirilen, hersi bäş minutlyk alty ekspozisiýadan ybaratdy; jemi 30 minut dowam etdi. Iň ýokary gorkynyň ortaça görkezijisi ilkinji ekspozisiýada 100-den 73 bolup, soňkusynda takmynan 24-e düşdi. Derman seansdan derrew soň berlip başlandy: berkidilme aralygyny gurşap almak üçin jemi 260 mg metilen gögi üç kapsula bölünip, takmynan alty-on sagat aralyk bilen berildi. Depressiýa we alada üçin metilen gögi baradaky adamlarda alnan subutnamalar bu synagyň umumy barlaglardaky ornuny düşündirýär; ol gözegçilikli ekspozisiýa terapiýasy tejribesi hökmünde ýeke-täkdir.

Öňünden kesgitlenen sorag dermanyň ortaça plasebodan üstün çykyp-çykmaýandygy däldi. Sorag täsiriň altynjy ekspozisiýanyň ahyrynda galan gorka bagly bolup-bolmaýandygydy. Ol bagly boldy. Bir aýdan soň başga kamerada synag geçirilende, seansy gorkusy nola deň ýagdaýda tamamlan näsaglarda iň ýokary gorkynyň ortaça görkezijisi metilen gögi bilen 11-e golaý, plasebo bilen bolsa 30-a golaý boldy. Seansyň ahyrynda gorkusy 47-ä golaý bolan näsaglarda ters ýagdaý ýüze çykdy: takmynan 33 we 17. Ýöne bu terslik anyk netije däl-de, meýil boldy. Metilen gögi toparynda seansyň ahyryndaky ýokary gorky bir aýdan soňky ýokary gorkyny çaklamaga mümkinçilik berdi; plasebo toparynda beýle baglanyşyk bolmady.

Ikinji tapyndy ýat bilen bagly düşündirişi goldaýar. Gatnaşyjylar kamerada ýatda saklamaga hiç hili sebäbi bolmadyk bitarap jikme-jikliklere — sanlara we ýerleşýän ýerlere — hem duş geldiler. Bir günden soň ýada salmakda tapawut bolmady, ýöne 30 günden soň metilen gögi topary takmynan iki esse köp maglumaty ýatlady. Awtorlar iki netijäni bilelikde şeýle düşündirdiler: seansdan soň berlen metilen gögi ýatda saklanmany güýçlendirdi — söndürilme bolup geçen bolsa, söndürilmegi öwrenmegiň ýatda saklanmagyny, kontekstiň jikme-jiklikleriniň bolsa islendik ýagdaýda ýatda saklanmagyny. Bu, dessine rahatlandyryjy täsire däl-de, umumy berkidilme täsirine laýyk gelýär.

Dürli biologik görnüşleriň deňeşdirilmegi

BarlagGatnaşyjylar we barlagyň gurluşyDoza we berlen wagtEsasy netije
Gonzalez-Lima we Bruchey, 200416 adaty alaka, sese şertlendirmek, soňra söndürilme4 mg/kg IP, her seansdan 30 min soň, 5 günSoňky barlaglarda ses sebäpli doňup galmak azaldy; sesden öňki doňup galmak ýa-da hereket ölçegleri üýtgemedi; ýatda saklanma prefrontal sitohrom oksidaza bilen korrelýasiýaly boldy
Wrubel we başg., 2007Söndürilme egrileri tekiz bolan, dogabitdi ejizlik häsiýetli alakalar4 mg/kg IP, gündelik 5 ses seansynyň hersinden 30 min soňSöndürilme kontekstinde üýtgeşiklik az boldy; gorkynyň ilkinji öwrenilen kontekstine gaýdyp barylanda gorkynyň täzelenmegi ep-esli azaldy
Auchter we başg., 2017Söndürilme ukyby ýokary, pes ýa-da ortaça bolar ýaly köpeldilen 84 alakaSöndürilmeden derrew soň 4 mg/kg IPGaýtadan ýüze çykma diňe gorkyny üstünlikli söndürenlerde azaldy; ýatlamany gaýtadan işjeňleşdirmegi we söndürilmäni utgaşdyrmak seansyň netijesine garamazdan kömek etdi
Telch we başg., 2014Klaustrofobiýaly 42 uly adam, bir 30-min ekspozisiýa seansyAgyz arkaly 260 mg, seansdan soň takmynan 12–20 h dowamynda bölünip berildi1 aýdan soň täze kamerada peýda ahyrky gorka bagly boldy: rahat tamamlananda has gowy, gorkuly tamamlananda ýaramazlaşma tarap meýil; kontekstiň tötänleýin jikme-jikliklerini ýada salmak 30 günde iki esse artdy

Tablisa ýüze çykýan yzygiderliligi aýdyň görkezýär. Dört barlagyň hemmesinde derman seansdan soň berildi. Şol özara baglanyşygy barlamak üçin düzülen iki barlagda peýda seansyň üstünlikli bolmagy bilen bagly boldy. Soňky iki barlagda netijäniň täze kontekste geçmegi barlandy we ikisinde-de ýüze çykaryldy; kliniki taýdan möhüm ugur hem şudur.

Bu subutnamalary çenden aşa many çykarmazdan nädip okamaly

Birinjiden, öwrenmegi şol pursatdaky görkezilen netije bilen aýry saklaň. Seansyň dowamynda ölçenen gorky goldaw şertlerinde görkezilen netijäni görkezýär: terapewt şol ýerde, kamera tanyş, düzgünler düşnükli. Bir aýdan soň täze kamerada ölçenen gorky bolsa nämäniň ýatda saklanandygyny görkezýär. Metilen gögi seansy has ýeňil duýdurýan serişde hökmünde hiç haçan barlanmady. Ol seansda öwrenilenleriň ýatda galmagyny güýçlendirýän serişde hökmünde barlandy.

Ikinjiden, nusganyň çäklerini göz öňünde tutuň. Esasan ýaş talyplardan ybarat kyrk iki gatnaşyjy, bir ekspozisiýa seansy, agyz arkaly berilýän bir kesgitli tertip we statistiki ähmiýete ýetmedik zyýan tarapyna signal — bularyň hemmesi bejeriş tertibi däl-de, mehanizmiň işleýändiginiň subutnamasydyr. Metilen gögi boýunça öýjüklerde we haýwanlarda geçirilen has giň barlaglar, şeýle hem doza we howpsuzlyk baradaky soraglar berkidilme hakyndaky hiç bir tapyndynyň özbaşdak derman ulanmagyň esasyna öwrülmeli däldigini düşündirýär. Keýp bozulmalary baradaky ylmy edebiýatda dokumentleşdirilen serotonin bilen özara täsir töwekgelçiliginiň özi hem oýlanyşyksyz ulanmagy aradan aýyrýar. Synagyň awtorlary bolsa yzygiderli doza bermegi däl-de, diňe gowy geçen seansdan soň şertli ulanmagy teklip etdiler.

Üçünjiden, mehanizm baradaky tassyklamany çäklendiriň. Pes dozaly metilen gögi mitohondrial dem alşy goldaýar, alakalardaky barlaglar bolsa ýatda saklanmany prefrontal korteksdäki sitohrom oksidaza bilen baglanyşdyrýar. Bu energiýa talap edýän berkidilme hadysasyny goldaýar, birleşmäniň gorkyny öçürýändigini tassyklamaýar. Belli kesellere degişli tassyklamalary bahalandyrýan okyjylar metilen gögi baradaky barlaglary okamak boýunça gollanmamyzdaky süzgüçden peýdalanyp bilerler: näme öwrenildi, derman haçan berildi, ýatda saklanma nirede barlandy we gözegçilik şertleri hereketiň ýa-da başlangyç aladanyň üýtgemegini aradan aýyrýarmy diýip soraň.

Hakykata laýyk jemleme gysgadyr. Üstünlikli söndürilmeden soň seansdan soň berlen metilen gögi alakalarda we bir barlagda klaustrofobiýaly adamlarda ýatda saklanmany gowulandyrdy. Üstünliksiz söndürilmeden soň ol kömek etmedi we nädogry ýat yzyny berkiden bolmagy mümkin. Ýady gowulandyrmak gorkyny azaltmak bilen bir zat däldir. Haýsy ýatlamanyň güýçlendiriljekdigini kapsula däl-de, seans kesgitleýär.