Agyz boşlugynyň tekiz demrewi üçin metilen gögi: fotodinamiki terapiýa synagynyň subutnamalary

Iki näsag şol bir netijäni okaýar, ýöne ondan dürli wadalary eşidýär. Biri ýaralaryň bitendigini eşidip, keseliň ýok bolandygyny pikir edýär. Beýlekisi agyrynyň azalandygyny eşidip, ýaralar hem bitendir öýdýär. Üçünji okyjy gaýtalanma derejesiniň pesdigini görüp, onuň bejergä başlanlaryň hemmesine degişlidigini çaklaýar. Bu düşündirişleriň hersi bir düşünjäni beýlekisi bilen garyşdyrýar. Bu syn olary biri-birinden aýyrýar.

Bu ýerde gürrüň, adatça OLP diýlip atlandyrylýan, anyklanan agyz boşlugynyň eroziw tekiz demrewi üçin lukman tarapyndan geçirilýän metilen gögi bilen fotodinamiki terapiýa, ýagny MB-PDT barada barýar. Bu ýerde ulanylýan subutnama 2026-njy ýylda çap edilen, tötänleýin toparlara bölünen 74 näsagyň gatnaşan agyz boşlugynyň eroziw tekiz demrewi üçin fotodinamiki terapiýa bilen ýerli kortikosteroidiň bilelikde ulanylmagynyň randomizirlenen synagydyr. Onda MB-PDT steroidiň ornuny tutýan ýa-da öýde geçirilýän bejergi hökmünde däl-de, steroide goşmaça usul hökmünde barlanýar. Ilki fotosensibilizator barada maglumat almak isleýän okyjylar metilen gögüniň fotosensibilizator hökmünde nähili täsir edýändigi bilen başlamaly; birinji hatardaky bejergini deňeşdirýän okyjylar bolsa bu sahypa bilen birlikde agyz boşlugynyň zeperlenmeleri üçin ýerli kortikosteroidler baradaky maglumatlary hem okamaly.

Bejerginiň esasyny düzýän iki düşünje

OLP agyz boşlugynyň nemli bardasynyň immun ulgamynyň gatnaşmagy bilen ýüze çykýan dowamly keselidir. Bu synagdaky görnüş bolan eroziw OLP nemli bardada, köplenç ýaňagyň iç ýüzünde, bitip soňra gaýtadan döreýän agyryly ýaralary aňladýar. Keseliň geçişiniň esasy aýratynlygy onuň gaýtalanmagydyr. Gysga möhletde bitmek uzak möhletli gözegçiligi aňlatmaýar, şonuň üçin islendik dogruçyl beýan bitmegi, alamatlary we gaýtalanmany aýratyn ýagdaýlar hökmünde yzarlamalydyr.

MB-PDT üç bölekden ybarat düşünjedir: fotosensibilizator, siňdirilýän tolkun uzynlygyndaky ýagtylyk we kislorod. Olaryň islendik biri aýrylsa, bu usul işlemeýär. Metilen gögi 660 nm töweregindäki gyzyl ýagtylygy siňdirýär, oýandyrylan boýag kisloroda bagly ýollar arkaly energiýany ýa-da elektronlary geçirýär, netijede emele gelýän reaktiw bölejikler nyşana alnan dokuma ýerli zeper ýetirýär. Şol bir boýagyň ýagtylyksyz ulanylmagy başga düşünjedir. Şonuň üçin deri bilen baglanyşykly görkezmeler üçin metilen gögi bilen fotodinamiki terapiýa baradaky sahypada her ulanylyş üçin serişde, ýagtylyk, doza we aralyk aýdyň görkezilýär. Agyz boşlugynda bu amal kliniki hünärmenler tarapyndan, göni görüp gözegçilik etmek bilen, şöhlelendirmezden öň zeperlenen ýer guradylyp we töwereginden üzňeleşdirilip geçirilmelidir.

Synagda hakykatda näme edildi

Synag Şanhaýdaky bir hassahanada geçirildi. Oňa üýtgedilen 2003 WHO ölçeglerine laýyklykda biopsiýa arkaly tassyklanan, meýdany 5 mm kwadratdan uly eroziw OLP bolan uly ýaşlylar goşuldy. 37 näsag tötänleýin MB-PDT bilen 0.1 göterimli triamcinolone acetonide pastasyny bilelikde ulanýan topara, 37 näsag bolsa diňe pastany ulanýan topara bölündi. Dört hepdelik bejergi döwründe iki toparda hem pasta günde üç gezek çalnyldy. PDT toparynda ýerli 0.1 mg/mL metilen gögi çalnandan soň, her seansda 60 sekundyň dowamynda her kwadrat cm üçin 13.2 J energiýa bilen 660 nm şöhlelendirme hepdede bir gezek, jemi dört seansa çenli goşuldy. Toparlara bölünişikden habarsyz bolan garaşsyz barlaýjy netijeleri ölçedi. Näsaglar we bejergi geçirýän lukmanlar toparlara bölünişikden habarlydy; bu ýagtylyk bilen geçirilýän amal üçin adaty ýagdaýdyr, ýöne alamatlar baradaky habarlara garaşylýan netijeleriň täsir etmegine ýol açýar. Şeýle dizaýnyň usullary baradaky giriş maglumatlary fotodinamiki synag hasabatlaryny nähili okamalydygy barada jemlenendir.

4-nji hepdä çenli gysga möhletli seljermelerde ýetmeýän maglumatlar doldurylyp, bejermek niýetine görä seljeriş ulanyldy. 8-nji we 12-nji hepdelerde geçirilen has uzak möhletli yzarlamada diňe bejergä jogap beren näsaglar yzarlanyldy. Aşakda görkezilişi ýaly, bu gaýtalanma üçin örän möhümdir. Klinikadaky amaly tertip we howpsuzlyga gözegçilik baradaky köp berilýän soraglaryň jogaplary agyz boşlugynyň fotodinamiki terapiýasy baradaky ýygy soralýan soraglarda berilýär.

Synagyň deňeşdirme tablisasy

Bitmek, agyry, gaýtalanma we gündelik ýaşaýyş aýratyn üýtgedi

4-nji hepdede bitmek utgaşdyrylan bejerginiň peýdasyna boldy. MB-PDT bilen steroid bilelikde ulanylanda kliniki netijelilik 37 näsagyň 35-sinde (94.6 göterim), diňe steroid ulanylanda bolsa 37 näsagyň 26-synda (70.3 göterim) gazanyldy. Aratapawut 24.3 göterim punkt boldy, P bolsa 0.006-a deňdi. Bu tapawudyň esasy bölegi doly ýapylmanyň hasabyna boldy: 37 näsagyň 27-si bilen 37 näsagyň 21-si. Zeperlenen meýdanyň kiçelme derejesi 4-nji hepdede utgaşdyrylan bejergi toparynda statistik taýdan ähmiýetli derejede ýokary boldy, 8-nji hepdede bu ähmiýet ýitdi, 12-nji hepdede bolsa gaýtadan ýüze çykdy. Has giň gerimli REU agyrlyk baly iki toparda hem gowulaşdy, ýöne hiç bir wagtda toparlaryň arasynda statistik taýdan ähmiýetli tapawut bolmady. Bu iň uly zeperlenen ýeriň tutuş agyz boşlugyna deň däldigini ýatladýar.

Agyry has haýal ugur boýunça üýtgedi. 4-nji hepdede sanly bahalandyrmanyň ortaça peselmesi utgaşdyrylan bejergide 3.97 bal, diňe steroidde bolsa 2.62 bal boldy, P 0.004-e deňdi. Ilkinji iki hepdede toparlaryň arasynda tapawut ýokdy. Tapawut 3-nji hepdede ýüze çykdy we 8-nji hem-de 12-nji hepdelerde saklandy. Bu görnüş bada-bat ýeňillik berýän däl-de, gaýtalanýan seanslary talap edýän goşmaça usula laýyk gelýär we amaly bir gezeklik sapardan soň bahalandyrmakdan saklanmalydygyny görkezýär.

Gaýtalanmada manyny maýdalawjy kesgitleýär. Bu eroziw OLP barlagynyň synag ýazgysy gaýtalanmany sagalan näsaglaryň arasynda kesgitleýär. Sanlar bu ýerde «sagalan» diýmegiň doly jogap berenleri aňladýandygyny görkezýär: 8-nji hepdede 27 bilen 21, 12-nji hepdede bolsa 26 bilen 20. 8-nji hepdede gaýtalanma 27 näsagyň 2-sinde (7.4 göterim), beýleki toparda bolsa 21 näsagyň 5-sinde (23.8 göterim) boldy; tapawut statistik taýdan ähmiýetli däldi. 12-nji hepdede ol 26 näsagyň 3-sinde (11.5 göterim) we 20 näsagyň 8-sinde (40.0 göterim) boldy, P 0.038-e deňdi. Bu bejermek niýetine görä alnan netije däl-de, jogap beren näsaglaryň kiçi toparynyň netijesidir, sebäbi ýaralary bitmedik näsaglar başga bejergi almak üçin gaýtalanma seljermesinden çykdylar. 26 bilen 20-den ybarat maýdalawjylary aýtmazdan, 11.5 bilen 40.0 göterimi habar berýän awtor bu makalanyň ikinji derejeli beýanlarynda iň köp duş gelýän ýalňyşlygy gaýtalaýar.

Ýaşaýyş hili we keýp hem şeýle bölünen görnüşi görkezdi. OHIP-14 boýunça agyz boşlugy bilen baglanyşykly ýaşaýyş hili utgaşdyrylan bejergide has köp gowulaşdy, P 0.002-e deňdi; GAD-7 boýunça alada hem has köp gowulaşdy, P 0.007-ä deňdi. PHQ-9 boýunça depressiýada tapawut bolmady. Başlangyç alada we depressiýa ballary pesdi, şonuň üçin bu şkalalar kliniki aladanyň ýa-da depressiýanyň bejerilişini däl-de, ýeňil täsirlenen gatnaşyjylardaky kiçi üýtgeşmeleri ölçedi.

Ünsli okyjynyň göz öňünde tutmaly çäklendirmeleri

Gatnaşyjylaryň sany birinji çäklendirmedir. Hasaplama 37 bilen 79 göterim netijeliligi çaklady, 4-nji hepdedäki esasy netije üçin 80 göterim statistik kuwwaty kesgitledi we jemi 74 näsaglyk sany berdi. Şeýle san 26 bilen 20 näsagdan ybarat gaýtalanma kiçi toparlary, ýaşaýyş hili şkalalary ýa-da seýrek zyýanlar barada berk netijeleri goldap bilmeýär. 12 hepdäniň dowamynda 74 näsagda hiç bir ýaramaz hadysanyň bolmazlygy ýygy duş gelýän zyýanyň bolmandygyny görkezýär, ýöne seýrek hadysalar barada az maglumat berýär. Üstesine, usullarda standart zäherlilik ölçeglerine laýyklykda agyz agyrysy, mukozit we tagamyň üýtgemegi barada ýörite soralypdy.

Yzarlama ikinji çäklendirmedir. Tötänleýin toparlara bölünişikden soňky on iki hepde soňky ýagtylyk seansyndan takmynan sekiz hepde soňky wagtdyr. OLP aýlaryň we ýyllaryň dowamynda gaýtalanýar, şonuň üçin 12 hepdelik gaýtalanma deňeşdirmesi netijäniň uzak saklanýandygy baradaky tassyklama däl-de, irki subutnamadyr. Bir merkezli dizaýn üçünji çäklendirmedir. Bir topar, bir enjam, bir steroid tertibi we 80 göterimden gowragy 59 ýaşa golaý aýallardan ybarat gatnaşyjylar şol klinikany gowy häsiýetlendirýär, ýöne beýleki şertleri has az görkezýär.

Awtorlaryň olary gaýtalamazlygy üçin hasabatdaky iki ýalňyşlyga üns bermek gerek. Makala 7.9–40.7 göterim aralygyndaky, göterim punktlarynda aňladylan ynam aralygyny 1.35 töwekgelçilik gatnaşygyna degişli edýär, ýöne bu aralyk gatnaşyga däl-de, 24.3 punktlyk absolýut tapawuda gabat gelýär. Şeýle hem ara alyp maslahatlaşma bölüminde öňünden kesgitlenen 10 punktlyk möhüm tapawudyň gazanylmandygy aýdylýar, emma habar berlen netijelilik tapawudy 10 punktdan ýokarydyr. Bu ýalňyşlyklaryň hiç biri üýtgemeýän faktlar bolan başlangyç sanlary üýtgetmeýär: netijelilik üçin 37 näsagyň 35-si bilen 37 näsagyň 26-sy, doly jogap berenleriň arasynda 12-nji hepdedäki gaýtalanma üçin bolsa 26 näsagyň 3-si bilen 20 näsagyň 8-si.

Esasy netije çäkli bolup galýar we onuň güýçli tarapy hem şudur. Biopsiýa arkaly tassyklanan eroziw OLP bolan uly ýaşlylarda ýerli triamcinolone bejergisine hepdede bir gezek geçirilýän metilen gögi PDT-siniň dört ýa-da ondan az kliniki seansyny goşmak 4-nji hepdede bitmegi we agyrynyň azalmagyny gowulaşdyrdy. 12-nji hepdedäki gaýtalanma boýunça tapawut diňe doly jogap berenler bilen çäklendi; ýaşaýyş hili boýunça artykmaçlyk bolsa agyz boşlugynyň täsiri we alada ölçeglerinde görüldi. Bu synag diňe boýagyň özüni, öý enjamlaryny, beýleki tolkun uzynlyklaryny ýa-da uzak möhletli gözegçiligi barlamaýar. Bu usuly göz öňünde tutýan näsaglar lukmanyndan anyklamanyň tassyklanmagy, seanslaryň sany, üç-dört hepdäniň dowamynda agyrynyň garaşylýan gidişi we ilkinji möwsümden soň gaýtalanma nähili gözegçilik ediljekdigi barada soramalydyrlar.