Meetiiliin buluu miidhaa narvii fi dhukkubbiif: haalawwan kamtu qorannoo keessatti ilaalame?

Meetiiliin buluu miidhaa narvii fi dhukkubbii ni hir'isaa? Gaaffiin kun gaaffii tokko fakkaata, garuu barreeffamoonni qorannoo gaaffilee adda addaa hedduuf deebii kennu. Halluun diskii lafee dugdaa keessatti lilmeen kennamu, halluun gogaa naannoo qaawwa hudduu keessatti lilmeen kennamu, halluun ujummoo dhiigaa keessatti suuta dhangalaafamu, fi halluun afaan keessatti lulluuqqachuuf oolu maqaa tokko qabu; garuu yaad-rimeewwan adda addaa, seerota hojii adda addaatiin qoru. Bu'aan tokko irraa argame gara kanneen birootti hin darbu.

Akka yaad-rimeewwan afur maqaa tokkoon waamamaniitti ilaali. Yaad-rimeen jalqabaa fiixeewwan narvii xixiqqoo diskii miidhame keessa guddatan balleessa ykn miira isaanii hir'isa. Yaad-rimeen lammaffaan narvii gogaa iddoo lilmeen kennametti argamu hadoochisa ykn tasgabbeessa. Yaad-rimeen sadaffaan marsaa dhiigaatiin sirna narvii irratti qaama guutuu keessatti hojjeta. Yaad-rimeen afraffaan dhukkubbii naannoo sanaa hir'isuuf fuula miidhame uwwisa. Garaagarummaa kana erga hubattee booda, ragaan saffisaan adda ba'a; qaawwi ragaa jirus ni mul'ata: himannaan beekamaan yaad-rimee sadaffaa dhangala'aa liqimfamuun fudhatamu ilaallata, kunis bakka ragaan namootaa irratti argame baay'ee xiqqaa ta'e dha.

Gabatee ragaa haala dhukkubaa fi karaa kennamuun

Gabateen kun barruu kana gabaabsee agarsiisa. Tokkoon tokkoon tarree haala dhukkubaa, karaa kennamu fi tarkaanfii yaalaa walitti hidha; sababni isaas isaan addaan baasuun himannoowwan dhukkubbii irratti dhiyaatan akka arbeeffaman taasisa.

Mata duree kamiyyuu dubbisuu dura tarjaa karaa kennamuu gadi bu'ii dubbisi. Mallattoon bu'aa gaarii namootaa irratti argame hundi tarree naannoo murtaa'e ykn adeemsa yaalaa keessa jira. Tarreewwan qaama guutuu irratti hojjetan keessatti qorannoo yaalii duraa baay'ee xiqqaa tokkoo fi man'eelee duwwaatu jiru.

Dhukkubbii dugdaa diskii irraa maddu: yaalii bu'aa guddaa tokko, irra deebi'anii mirkaneessuu hin milkoofne tokko

Seenaa diskii keessaa kana kan jalqabe qorannoo yaalii duraa 2007 to'annoo hin qabne dhukkubsattoota 24 irratti gaggeeffame dha. Dhukkubbiin isaanii qorannoo diskiitiin mirkanaa'ee, yaala baqaqsanii yaaluun alatti kennamuuf hin deebine ture. Meetiiliin buluu 10 mg yeroo tokko diskii keessatti lilmeen erga kennamee booda, 24 keessaa 21 hordoffii gara ji'oota 18 keessatti dhukkubbiin isaanii akka bade ykn baay'ee hir'ate gabaasan. Garee to'annoo malee, bu'aan kun filannoo hirmaattotaa, adeemsa uumamaa dhukkubichaa ykn lidocaine waliin kenname irraa dhufuu danda'a; kanaaf gaaffii bu'a-qabeessummaa deebisuu caalaa qorannoo dabalataaf kaka'umsa kenne.

Itti aansuun yaalii qorannoo 2010 garee lama irraa odeeffannoon dhokfame, placebo'n to'atame dhukkubsattoota 72 irratti gaggeeffame. Meetiiliin buluu lidocaine waliin furmaata soogiddaa lidocaine waliin qabuun walbira qabame. Ji'oota 24 irratti garaagarummaan gabaafame baay'ee guddaa ture: hir'inni giddugaleessaa qabxii dhukkubbii qabxii 52.5 fi 0.7, itti quufinsi immoo 91.6% fi 14.3% ture. Barreeffamni gulaalaa qorannoo kana waliin maxxanfame kun dhukkubbii dugdaa fayyisuu ta'uu isaa ifatti gaafate; kunis himannaan sun ogeessota yeroo sanaaf hammam adda ta'ee akka mul'ate agarsiisa.

Himannoowwan adda ta'an irra deebi'anii mirkaneessuu barbaadu; irra deebi'anii qorachuun garuu bu'aa sana hin deeggarre. Booda yaaliin IMBI giddugaloota hedduu keessatti meetiiliin buluu diskii keessatti kennamu qoratee dhiibbaa Peng hin mirkaneessine. Gareewwan hordoffii walaba, xixiqqoo fi to'annoo hin qabne yeroo baay'ee sadarkaa deebii gadi aanaa ykn yeroo wajjin hir'atu gabaasan. Cuunfaan amanamaan ragaa wal hin simne dha: milkaa'ina giddugala tokkoo dinqisiisaa ta'e tokko gama tokkoon, irra deebi'anii qorachuu giddugaloota hedduu keessatti hin milkoofne gama biraatiin. Haalli kun yaala tokko hin mirkaneessu; meetiiliin buluu liqimsuu irrattis homaa hin jedhu, sababni isaas inni cunqina walbira qabamuu danda'uun diskii keessa gonkumaa hin seenu. Gamaaggamni ragaa dhukkubbii yeroo dheeraa keenya falmii kana tarkaanfiiwwan adeemsa yaalaa biroo waliin ilaala.

Lilmee naannoo qaawwa hudduu: mallattoolee bu'aa dhugaa, daangaa dhiphaa

Meetiiliin buluu gogaa keessaa kennamu kan hooqsisuu qaawwa hudduu yaalaaf hin deebineef qoratame galmee gareewwan dhukkubsattootaa yeroo dheeraa qaba. Inni 1990 keessatti jalqabee, gareewwan dhukkubsattoota 25, 30, 49 fi 103 qaban keessatti itti fufe. Sadarkaaleen deebii ol'aanaa fakkaatu; yeroo baay'ee lilmee tokko ykn lama booda harki caalaan mallattoo irraa bilisa ta'u. Garuu gareen hundi to'annoo hin qabu. Hooqsiinsi dhukkubsataa adeemsa yaalaa qaama keessa seenu barbaaduutti geessu jijjiiramuu danda'a; lilmeen mataan isaas dhiibbaa eegumsa bu'aa fiduu danda'a. Kanaaf, sadarkaaleen fooyya'iinsaa to'annoo malee argaman bu'a-qabeessummaa mirkaneessuu hin danda'an.

Ragaan walbira qabuu caalaatti cimaa ta'e dhimma kanaan walitti dhiyaatu, dhukkubbii baqaqsanii yaaluu booda keessatti argama. Yaaliiwwan qorannoo ramaddii tasaa lama, meetiiliin buluu gogaa keessaa naannoo qaawwa hudduutti yeroo baqaqsanii yaaluu bawasiirii kennamu qoratan. Isaanis yaalii dhukkubsattoota 67 keessatti guyyoota 1 hanga 3, yaalii dhukkubsattoota 97 keessatti immoo guyyoota 1 hanga 7 qabxiilee dhukkubbii gadi aanaa fi itti fayyadama dawaa dabalataa dhukkubbii hir'isuuf fudhatamu xiqqaa argatan. Kun ragaa dhugaa dhukkubbii hir'isuu adeemsa yaalaa, hamma fi torban murtaa'eef argame dha. Ragaa miidhaa narvii yeroo dheeraaf miti; malni hojii irratti mari'atamus miira narvii naannoo madaatti hir'isuu dha, kunis copha liqimfamuun irra deebi'amee uumamuu hin danda'u. Odeeffannoon meetiiliin buluu narvii fi maayitookondiriyaa irratti akkamitti akka hojjetu jedhu keemistiriin naannoo murtaa'etti raawwatamu maaliif naannoo sanatti akka daangeffamu ibsa.

Itti fayyadama qaama guutuu dhukkubbii narvii irraa madduuf: qorannoo yaalii duraa baay'ee xiqqaa tokko

Himannaa bitattoonni baay'een xiyyeeffatan, jechuunis meetiiliin buluu qaama guutuu keessatti hojjetuun dhukkubbii miidhaa narvii irraa maddu hir'isuu ilaalchisee, galmeen qorannoo namootaa to'atame guutuun qorannoo yaalii duraa 2015 dhukkubsattoota 10 irratti gaggeeffame tokko qofa ta'ee mul'ata. Dhukkubsattoonni kun dhukkubbii miidhaa narvii irraa maddu yeroo dheeraa, yaalaaf hin deebine, sababoota walmakaa qabu turan. Meetiiliin buluu ujummoo dhiigaa keessatti 2 mg/kg kennamu guyyaa yaalaa fi guyyaa itti aanu irratti qabxiilee dhukkubbii ilaalchisee garee to'annoo hamma baay'ee gadi aanaa argate caalee mul'ate; faayidaan garuu guyyoota muraasa keessatti jechuun ni danda'ama bade. Dhukkubsattoonni sadii dhukkubbii tuqaatii ykn dhiibbaa yeroo idileetti dhukkubbii hin fidneen dhufu irratti hir'ina agarsiisan.

Dhukkubsattoota garaagara 10 fi boqonnaan dhukkubbii guyyoota lamaa qorannoo dabalataaf sababaa ta'a malee bu'uura yaalaa miti. Hirmaataan tokko qofti dhukkubbii narvii herpes zoster booda qaba ture; kanaaf kun yaalii dhukkubbii narvii herpes zoster boodaas miti. Miidhaa narvii qarqara qaamaa dhibee sukkaaraan dhufu, dhukkubbii narvii trigeminal ykn sindiroomee dhukkubbii naannoo walxaxaa irratti yaaliin namootaa meetiiliin buluu qaama guutuu keessatti hojjetu ilaallatu, kan ulaagaalee guutu, hin argamne. Qorannoowwan dhukkubbii narvii herpes zoster booda cina lafee dugdaatti taasifaman, kan motoroowwan barbaachaatiin yeroo tokko tokko mul'atan, meetiiliin buluu dawaa hadoochisaa naannoo waliin lafee dugdaa biratti kennan. Kun yaad-rimee adeemsa yaalaa keessa gala malee isa qaama guutuu miti.

Lulluuqqannaa, madaa fi buusaa: ragaa naannoo murtaa'ee gara biraatti dabarsuun hin danda'amne

Mallattooleen bu'aa namootaa irratti argaman hafan hundi naannoo murtaa'etti daangeffamu. Yaaliin qorannoo sadarkaa 2 ramaddii tasaa 2022 meetiiliin buluu afaan lulluuqqachuuf cunqina sadiin fayyadamuun dhukkubbii gubaa fi madaa haguuggii keessaa afaanii yaala kaansariitiin dhufu, hanga guyyaa 2tti kunuunsa idilee caalaa akka hir'ise argate. Dhangala'aan lulluuqqannaa haguuggii keessaa miidhame uwwisee itti aansuun tufama. Kana akka ragaa copha liqimfamuuf caqasuun qaama irratti dibamuu fi hamma qaama guutuu keessatti hojjetu kennuu walitti maka.

Akkasuma, yeroo diskii dugda gadii baasuu meetiiliin buluu qal'ifameen tishuu baqaqsanii yaalamuu uwwisuun yaalii dhukkubsattoota 115 garee sadii irraa odeeffannoon dhokfame keessatti qabxiilee dhukkubbii dugdaa gadi buuse. Yaaliin lilmee buusaa facet keessatti kennamu immoo ji'oota 3 fi 6 irratti qabxiilee dhukkubbii fi dandeettii dhabuu gadi aanaa gabaase. Bu'aan tokkoon tokkoon isaa iddoo itti kennameen walqabata. Isaan keessaa tokko illee gara oomisha afaaniin fudhatamutti hin darbu.

Waan bineensonni agarsiisan, fi bakka malni hojii gama lamaan dhiibbaa qabu

Moodeelonni dhukkubbii miidhaa narvii irraa maddu kan hantuutaa mala hojii yeroo baay'ee caqasamuuf yaada saayinsaawaa kennu. Yaalii jalqabaa 1992 keessatti, narviin sciatic erga hidham ee booda, meetiiliin buluu dhangala'aa naannoo lafee dugdaa keessatti kennamu miira dhukkubbii ho'aaf garmalee dabale kan duraan uumame gara sa'aatii 4f dhaabe. Kunis gahee naayitriik oksaayidii gara cGMPtti darbu lafee dugdaa keessatti qabuun wal sima. Qorannoon booda miidhaa narvii yeroo dheeraa dhiphisuu irraa uumamu irratti taasifame meetiiliin buluu ofuma isaatiin deebii dhukkubbii hir'isu akka qabu, akkasumas miira dhukkubbii garmalee dabalu kan sildenafil'n hammeeffame dhaabuu akka danda'u argate; kunis ammas dabarsa ergaa naayitriik oksaayidii hirmaachisa. Qorannoon 2021 mala hojii lammaffaa dabale: ergaa elektirikii narviin maddisiisu kallattiin ukkaamsuu, kan dhiibbaa ujummoowwan soodiyeemii fakkaatu. Qophii qorannichaan ilaalame keessatti ukkaamsuun kun kan lidocaine caalaa yeroo dheeraa ture.

Garaagarummaan xiqqaan tokko dagatamuu hin qabu, sababni isaas gurgurtoonni isa dhiisu. Barreeffamoonni naayitriik oksaayidii qorannoo yaala namootaa duraa keessatti meetiiliin buluu yeroo hunda dhukkubbii hir'isa hin jedhan. Moodeelota tokko tokko keessatti dabarsi ergaa naayitriik oksaayidii mataan isaa dhukkubbii hir'isuuf gargaara; meetiiliin buluu immoo hir'ina sana dhaaba. Miidhaa narvii dhibee sukkaaraa yaaliin uumame keessatti, meetiiliin buluu hir'ina deebii dhukkubbii sildenafil waliin walqabatu dhaabee, ofuma isaatiinis miira dhukkubbii garmalee dabalu hammeesse. Dhiibbaawwan mala hojii moodeela fi karaa adeemsa baayoloojikaatiin murtaa'u; kunis bu'aawwan bineensotaa gorsa hamma dawaa kennamuu godhanii fudhachuun maaliif akka hin danda'amneef sababaa dabalataa dha.

Waan hin qoratamne, fi daangaa nageenyaa

Dhukkubbii miidhaa narvii irraa maddu yeroo dheeraa, miidhaa narvii dhibee sukkaaraan dhufu, dhukkubbii narvii trigeminal, sindiroomee dhukkubbii naannoo walxaxaa ykn dhukkubbii narvii herpes zoster booda irratti meetiiliin buluu afaaniin liqimfamu ilaalchisee yaaliin qorannoo ramaddii tasaa ykn gareen hordoffii kilinikaa amanamaan hin argamne. Yaaliin kallattiin dhukkubbii narvii irraa madduuf itti fayyadama qaama guutuu qorate qorannoo yaalii duraa ujummoo dhiigaa keessaa dhukkubsattoota 10 irratti gaggeeffame, mallattoo bu'aa guyyoota 1 hanga 2 qabu qofa dha. Bu'aawwan diskii keessaa, gogaa keessaa, buusaa keessaa, cina lafee dugdaa fi lulluuqqannaa afaanii gama hojii dawaatiin gara copha daldalaan gurguramutti tilmaamanii dabarsuun hin danda'amu. Cophni kun cunqina iddoo galmaatti ga'u irratti dachaa kudhanii hedduun adda ta'a; akkasumas adeemsa yaalaatiin iddoo murtaa'etti hin kaa'amu.

Karaawwan kennamuu walitti makuun akeekkachiisa nageenyaa illee qaba. Kutaan naannoo lafee dugdaa tokko isa biraa bakka bu'uu hin danda'u: diskii keessaa, cina lafee dugdaa, iddoo epidural fi dhangala'aa naannoo lafee dugdaa keessatti kennamuun gama hojii dawaa fi summummaatiin adda adda. Meetiiliin buluu dhangala'aa naannoo lafee dugdaa keessatti kennamuu booda miidhaan summummaa narvii cimaa mul'achuun akeekkachiisa balaa ifa ta'e akka kennamu taasise. Kana irraa adda, meetiiliin buluu dawaawwan seerotooniin irratti hojjetan waliin walitti dhufeenya qaba; hanqina G6PD keessattis fayyadamuun dhorkamaa dha. Kanaaf dhukkubsataan dhukkubbii qabu kamiyyuu isa fayyadamuuf yaadu jalqaba gamaaggama miidhaawwan cinaa fi haalawwan itti fayyadamuu dhorkaman dubbisuu fi ogeessa yaalaa waliin mari'achuu qaba; kanaafis gaaffilee meetiiliin buluu irratti gaafachuu qabdu kana fayyadamuu danda'a.

Ragaa kana akkamitti fayyadamuu qabda

Namni meetiiliin buluu dhukkubbiif madaalu kamiyyuu ragaa caqasame tokkoon tokkoon isaa irratti gaaffilee sadii gaafachuu qaba. Haala dhukkubaa kam sirriitti ilaallata? Sababni isaas baqaqsanii yaaluu bawasiirii irraa bayyanachuun miidhaa narvii dhibee sukkaaraa miti. Karaa kennamuu kam sirriitti ilaallata? Sababni isaas diskii ykn gogaa keessatti kennamuun hamma liqimfamu miti. Akkasumas bu'aa kam yeroo hammamii keessatti madaala? Sababni isaas guyyoonni dhukkubbii adeemsa yaalaa irraa hir'isuu ji'oota miidhaa narvii to'achuu miti.

Ragaa ammaa irratti, mallattooleen meetiiliin buluu namootaa keessatti dhukkubbii hir'isuu agarsiisan kenninsa naannoo murtaa'e ykn adeemsa yaalaatiin raawwatamutti daangeffamu; bu'a-qabeessummaan isaas haalawwan itti yaalamu adda addaa keessatti wal hin simu. Ragaan qaama guutuu irratti hojjetuu qorannoo yaalii duraa ujummoo dhiigaa keessaa baay'ee xiqqaa tokko qofaatti daangeffama; ragaan kilinikaa tokko illee meetiiliin buluu daldalaan gurguramu afaaniin fudhachuun dhukkubbii miidhaa narvii irraa maddu ykn dhukkubbii yeroo dheeraa yaaluu hin deeggaru.