Meetiiliin buluu fi iskileeroosis maltipilii: qorannoon bineensotaa maal qorate?

Meetiiliin buluu MS dhaaf barbaadi; barruulee gaaffii tokko deebisan fakkaatan argatta. Garuu akkas miti. Barruun tokko hantuutota dhukkubsataniif meetiiliin buluu akka yaalaatti kenne. Inni kaan bineensa tokkollee ittiin hin yaalle. Ogeessi paatolojii maayiliinii maaykirooskooppiidhaan akka arguuf, meetiiliin buluu akka halluu cuquliisaatti kutaa haphii ujummoo narvii lafee dugdaa irratti fayyadame.

Yaadni barruu guutuu kanaa kana irratti hundaa'a. Halluun kun baayoloojii keessatti gahee lama qaba; gaheewwan kun qaruuraa sana malee waan biraa wal hin qooddatan. Akka qoricha filatamaa qorannootiitti bineensa lubbuun jirutti hamma murtaa'een kennama; gaaffiinis dhibeen jijjiiramaa jiraachuu isaati. Akka halluu tishuutiitti yaaliin erga xumuramee booda tishuu du'eefi adeemsa fiikseeshiniitiin tursiifame irratti dibama; gaaffiinis tishuun maal akka fakkaatuudha. Garaagarummaa kana yoo hin hubanne, kutaa mala qorannoo paatolojii akka bu'aa yaalaatti dubbista.

EAE jechuun maal jechuudha, jechoota salphaadhaan

Ensefalomaayilaayitis autoimiyuunii yaalii, yeroo baay'ee EAE jedhamee gabaabbatu, amaloota iskileeroosis maltipilii tokko tokkoof moodeela bineensotaa beekamaadha. Qorataan hantuuta dhibee kanaaf saaxilamuu danda'u caccabaa pirootiinii maayiliinii fi kakaastuu deebii ittisa qaamaa cimaa waliin talaala. Sirni ittisa qaamaa sana booda sirna narvii giddugaleessaa bineensichaa mataa isaa haleela. Hantuutichi dadhabina qaama gara oliitti babal'atu qabaata; kunis eegee laafee rarra'u irraa hanga dugda-duubaa laamsha'uutti sadarkaa 0 hanga 5 irratti salphaatti qabxii kennamuufii danda'a.

Qabxii kennuun salphaa ta'uun kun EAE maaliif beekamaa akka ta'e, akkasumas maaliif hubannoo dogoggoraa kennuu akka danda'u ibsa. MS namootaa ofumaan ka'a, galmoota haleellaa bal'aa fi sirriitti hin murtoofne hirmaachisa; adeemsa deebi'ee ka'uu yookaan suuta hammaachuutti mallattoolee arguu, miiraa, hubannoo, serebeelamii fi sochii qaamaa fida. EAE haalota to'ataman keessatti adeemsota filataman, kan akka inflameeshinii, baduu maayiliinii fi miidhaa aksoonii, irra deebi'ee uuma. MS bifa xiqqeessameen hin uumu. Dubbistoonni bu'uura waliigalaa barbaadan himannaa dhibee tokkoo madaaluu isaanii dura, meetiiliin buluu sadarkaa seeliitti akkamitti hojjeta jedhamee akka yaadamu ilaaluun ni danda'ama.

Barruuleen armaan gadii lamaan antijeenota EAE adda addaatis fayyadaman; kunis barbaachisaadha. Qorannoon yaalaa MOG35-55, peptaayidii gabaabaa maayiliin oligoodendiroosaayit gilaaykoopirootiinii irraa argamuun dhibee kakaase. Qorannoon paatolojii MP4, walitti makama kutaalee maayiliin beezik pirootiinii fi pirootiiliipid pirootiinii, fayyadamuun dhibee kakaase. Gosaa fi antijeenii filachuun iddoowwan miidhaan itti mul'atuufi amala inflameeshinii jijjiira; kanaaf qorannoowwan lamaan yaalii tokko yeroo lama gaggeessuu miti.

Kaartaa: moodeela irraa gara gaaffiitti, achiis gara daangaatti

Gabatee kana banamaa kaa'i. Inni wabii bu'uuraa barruu kanaati. Tarreen hundi moodeelli gaaffii kilinikaa kam deebisuu akka danda'u, dhugumaan maal akka safaramee fi bu'aa gara namootaatti dabarsuun eessatti akka dhaabbatu ibsa.

Namni mata duree itti aanu mirkaneeffatu kamiyyuu qorannoowwan kilinikaa duraa akkamitti dubbifaman irraa gargaarsa argachuun tarjaalee kana irra deebi'ee fayyadamuu danda'a: gosa bineensaa fi antijeenii, gahee kompawundichaa, bu'aawwan safaramanii fi bu'aan sun adeemsa dhibee moo suuraa tishuu yeroo tokkoo akka ta'e gaafadhu.

Bu'aa yaalaa: hamma murtaa'een kennuun maal jijjiire?

Qorannoon yaalaa 2016 kan Journal of Neuroimmunology keessatti maxxanfame hantuutota C57BL/6 dhalaa, umuriin isaanii gara torban 8 hanga 10 ta'e, tokkoon tokkoon isaanii MOG35-55 hamma 250 micrograms tiin talaalaman fayyadame. Dhibeen erga kakaafamee booda bineensonni EAE qaban carraadhaan garee meetiiliin buluu yookaan garee EAE hin yaalamneetti ramadaman; qabxiin kilinikaas hanga gara guyyaa 30 tti hordofame.

Guyyaa 15 irraa hanga guyyaa 30 tti, P 0.01 gadi ta'een, qabxiin kilinikaa hantuutota yaalaman keessatti hantuutota EAE garee to'annoo caalaa haala istaatistikiitiin hiika qabuun gadi aanaa ture. Xiinxalli ujummoo narvii lafee dugdaas kallattii wal fakkaatu agarsiise; bineensota yaalaman keessatti seenuun seelota inflameeshinii, baduun maayiliinii fi dhabamuun aksoonii xiqqaa turan.

Kutaan adda ta'e tuuta safartuuwwan dabarsa mallattoolee ture. Yaalichi kaka'uu AMPK fi mul'achuu SIRT1 dabale; kaka'uu NF-kB, to'ataa inflameeshinii ijoo ta'e, ammoo ukkaamse. Gama sirna ittisa qaamaa madaquutiin deebii Th17 hir'isee deebii Treg cimse. Kanaaf tartiibni yaada dhihaate meetiiliin buluu irraa gara AMPK fi SIRT1, achii gara hir'achuu dabarsa mallattoolee NF-kB, achii gara Th17 inflameeshinii kakaasu irraa Treg to'atuutti ce'uu, achii gara miidhaa tishuu salphaatti, dhumarrattis gara qabxii gadi aanaatti jedhuudha.

Tartiibni kun hiika kenname malee walitti aansuu sababaa ragaan mirkanaa'e miti. Qorannichi qorichi, jijjiiramni mallattoolee fi fooyya'iinsi dhibee waliin akka socho'an agarsiisa. AMPK fi SIRT1 faayidaa guutuu akka fidan hin mirkaneessu; barruun uummataaf galmeeffamee argamus hamma sirrii miiligiraamii kiiloogiraamii tokkoof kennamu, karaa ittiin kennamu, guyyaa jalqabame yookaan yeroo itti fufe, cuunfaa qofa irraa sirna yaalichaa irra deebi'anii gaggeessuuf iftoomina gahaa hin kennu. Lakkoofsa hamma qorichaa barruu kana ilaalchisee fuula gurgurtaa irratti caqasame kamiyyuu, yoo kutaa mala qorannoo barruu guutuu wabii hin godhatin, akka waan hin mirkanoofneetti ilaali. Mallattoon sirna ittisa qaamaa jalqabaa kun gara ragaa kilinikaatti guddachuu isaa ilaaluuf, kuusaan ragaa bal'aan meetiiliin buluu namoota irratti argame bakka itti ilaallamuudha.

Bu'aa paatolojii: tishuun ji'oota ja'aa maal agarsiise?

Qorannoon MP4 kan 2015 PLoS ONE keessatti maxxanfame hantuutota C57BL/6 dhalaa MP4 hamma 200 micrograms kakaastuu Freund guutuu keessatti kennamuun talaalaman fayyadame; guyyaa talaallii fi deebi'anii 48 hours booda summiin pertussis itti kenname. Bineensi tokkollee meetiiliin buluu akka qorichaatti hin fudhanne. Fiikseeshinii fi tishuu meeshaa keessatti dhaabuu booda, kutaaleen ujummoo narvii lafee dugdaa qaxxaamuraan muraman, furdina 1 micrometer qaban, maaykirooskooppii ifaatiif meetiiliin buluudhaan halluu dibaman; bal'inaan caalaatti ilaaluufis karaa narvii gara fuulduraa fi cinaachaa irratti maaykirooskooppiin elektiroonii fayyadame.

Tishuun sadarkaalee sadiitti saamuda godhamee fudhatame: yeroo dhibeen cimaa ta'ee fiixee irra ga'e hantuutota 7 irraa, erga jalqabamee ji'oota sadii booda hantuutota 5 irraa, fi erga jalqabamee ji'oota ja'a booda hantuutota 10 irraa. Sadarkaalee sanatti giddugaleessi qabxii kilinikaa waluma fakkaata ture; sadarkaa 0 hanga 5 irratti gara 1.7 hanga 1.8 ture. Tishuun garuu seenaa biraa hima ture. Miidhaan maayiliinii qofti yeroo fiixee dhibee cimaatti gara faayibaroota 569,000 square millimeter tokko keessatti ture irraa ji'oota ja'a booda gara 1,496,000 tti ol ka'e; wal bira qabamuun yeroo dhibee cimaa fi yeroo dheeraa kun P 0.027 ta'een haala istaatistikiitiin hiika qaba ture. Miidhaan maayiliinii fi aksoonii walitti makame ji'oota ja'a keessatti tilmaamaan dachaa lama ta'e. Faayibaroonni maayiliiniin isaanii deebi'ee ijaaramaa jiru sadarkaa hunda irratti dhibbeentaa tokko gadi turan; kunis abdii suphaa ilaalchisee qabxiidha of eeggannoo gaafatu.

Miidhaan aksoonii bifa U hordofe: yeroo fiixee dhibee cimaatti ol aanaa, ji'oota sadii booda gadi aanaa, ji'oota ja'a booda ammoo hunda caalaa ol aanaa ture. Dhiita'ina maayitookondiriyaa fi hir'achuu fageenya niwuroofilaamentoota gidduu wajjinis walitti dhufeenya qaba ture. Madaalliin qabxii fi sadarkaa osoo hin beekin gaggeeffame; kunis qabxiin kilinikaa miidhaa caasaa itti fufaa jiru gadi xiqqeessee agarsiiseera jedhu cimsuuf gargaara.

Wal hin simne kun gumaacha dhugaa qorannichaa dubbisaa MS tiif qabuudha. Qabxiin hir'ina dandeettii hin jijjiiramne jechuun tishuunis hin jijjiiramne jechuu hin turre. Barruun kun himannaa yaala meetiiliin buluu fi MS kamiyyuu maaliif deeggaruu akka hin dandeenyes ni agarsiisa. Inni yeroo qorate malee yaala hin qoranne.

Qorannoowwan lamaan keessaa tokko illee maaliif faayidaa dhukkubsattootaaf jiru hin mirkaneessu?

Tokkoon tokkoon barruu gaaffii dhiphaa tokko sirriitti kan deebisu, garuu gaaffii dhukkubsattootaa matumaa kan hin deebisne akka ta'etti ilaali.

Tokkoffaa, sababni adda. EAE antijeenii fi kakaastuu deebii ittisa qaamaa murtaa'aniin itti yaadamee kakaafama. MS namootaa ofumaan guddachuun seelota T, seelota B, ittisa qaamaa uumamaa fi gliyaa achuma jiraatan dabalatee sirna ittisa qaamaa bal'aa hirmaachisa. Kompawundiin hantuuta keessatti deebii gara MOG tti caalaatti xiyyeeffatu jijjiiru, deebii namaa bal'aa sana jijjiiruu qaba jechuu miti.

Lammaffaa, bifa mul'achuun adda. Hantuuta keessatti dadhabinni eegee irraa gara dugda-duubaatti ol babal'atu mallattoo safaruuf mijataadha. Garaagarummaa hedduu MS namootaa lakkoofsa sochii qaamaa tokkotti cuunfa. Qorichoonni yeroo baay'ee adeemsa MS namootaa osoo hin jijjiirin qabxii EAE yeroo gabaabaa jijjiiru; kanaaf EAE meeshaa calallii fi adeemsa hojii qorachuuti malee kilinika xiqqeessame miti.

Sadaffaa, hammi qaamni qorichaaf saaxilamuu fi yeroon itti kennamu hin furamne. Yaalii hantuutaa guyyaa 30 keessatti jalqabuma irraa hamma qorichaa walitti fufiinsaan kennuun, nama dhibeen duraan itti hundeeffame keessatti yeroo dheeraaf afaaniin fudhachuu miti; qorannoowwan lamaan keessaas tokko illee sadarkaa qorichaa sirna narvii keessatti hin safarre. Walitti hidhamiinsa kana malee, cunqina qorichaa gabatee laaboraatorii irratti jiru yookaan hamma hantuutaaf kenname irraa gara sirna yaala namaatti ceesisuuf riqichi hin jiru.

Afraffaa, barruuleen lamaan bu'aa walii irra deebi'anii hin mirkaneessan. Antijeenota adda addaa, gaaffilee adda addaa, bu'aawwan safaraman adda addaa; tokko keessatti immoo yaalli matumaa hin jiru. Isaaniin qorannoowwan yaala MS bu'aa gaarii agarsiisan lama jedhanii waliin caqasuudhaan ramaddii dogoggoraa uumu.

Kun dubbistoota ragaa madaalaniif maal jechuudha?

Barruulee kana keessatti sirni yaala meetiiliin buluu MS dhaaf mirkanaa'e hin jiru. Qorannoon yaalaa MOG EAE keessatti AMPK, SIRT1, NF-kB fi madaallii Th17 fi Treg irratti qorannoo dabalataa deeggera. Qorannoon paatolojii qabxiin jijjiirama hin agarsiifne illee miidhaan tishuu itti fufuu akka danda'u, akkasumas meetiiliin buluu kutaa mala qorannoo keessatti yeroo tokko tokko kabajaa qorichaa osoo hin taane qaruuraa halluu jechuu akka ta'e yaadachiisa. Dubbistoonni qorannoo iskileeroosis maltipilii itti fufaa jiru hordofan garaagarummaa halluu tishuu fi qorichaa kana yaadatti qabachuu qabu. Namni kamiyyuu mata dureewwan laaboraatorii irratti hundaa'ee tarkaanfii fudhachuu isaa dura, gaaffileen nageenyaa, balaa dhiigaa fi walitti dhufeenya qorichootaa dabalatee, ragaa nageenya meetiiliin buluu waliigalaa waliin marii ogeessa yaalaa keessatti ilaalamuu qabu.

Xumura isaa hima tokkoon ibsuun ni danda'ama. Qorannoon wabii godhatame tokko hantuutota MOG EAE qabaniif meetiiliin buluu hamma murtaa'een kennee, jijjiirama sirna ittisa qaamaa inflameeshinii hir'isu waliin dhibee salphaa ta'e gabaase; qorannoon wabii godhatame inni kaan ammoo qoricha homaa hin kennine, miidhaa maayiliinii fi aksoonii ji'oota ja'a keessatti walitti kuufamaa jiru galmeessaa meetiiliin buluu ujummoo narvii lafee dugdaa halluu itti dibuuf qofa fayyadame; kanaaf qorannoowwan lamaan meetiiliin buluu MS namootaa akka gargaaru hin mirkaneessan.