Barruu qorannoo
Meetiiliin buluu fi summoomuu naayitiraayitii qurxummii keessatti
Meetiiliin buluun qurxummii akuwaariyamii keessatti summoomuu naayitiraayitiitiif gargaarsa ta'uun gahee oomisha murtaa'e irratti hundaa'e qaba. Bishaan faalame sirreessuu bakka hin bu'u; qurxummiin fuula bishaanii irratti hafuura argachuuf rakkachaa jirus dirqamaan naayitiraayitiin summoomera jechuu miti. Yaala filachuu dura safartuuwwan bishaanii fi seenaa dhiheenyaa taankii irraa jalqabi.
Garaagarummaan hubachuun barbaachisu oksijiinii bishaan keessatti argamu fi oksijiinii dhiigni geejjibuu danda'u gidduu jira. Inni jalqabaa gahaa fakkaatus, naayitiraayitiin isa lammaffaa miidhuu danda'a. Qilleensa bishaanitti galchuun qurxummii deeggara, garuu naayitiraayitiif saaxilamuu hin balleessu.
Naayitiraayitiin dhiiga qurxummii irratti maal godha
Qurxummiin naayitiraayitii agabaa isaaniitiin fudhatu. Dhiiga keessatti, naayitiraayitiin heemoogiloobiinii oksideessuun gara metheemoogiloobiiniitti jijjiira; kunis oksijiinii akka idileetti hidhuu hin danda'u. Haalli kanaan uumamu, metheemoogiloobineemiyaan, dhiigni miidhame halluu bunaa qabaachuu waan danda'uuf yeroo baay'ee dhukkuba dhiiga halluu bunaa jedhama.
Gabaasni USDA waa'ee yaalii qurxummii kaatfiishii chaanaalii naayitiraayitiif saaxiluu adeemsa geejjiba oksijiinii kana ibsa. Seeliin dhiigaa diimaan tokko naanna'uu itti fufuu danda'a, garuu heemoogiloobiiniin isaa keessaa kutaan tokko hojii isaa idilee raawwachuu dadhabuu danda'a. Safartuun oksijiinii bishaan qurxummii marsu safara; heemoogiloobiiniin hojii isaa hojjechuu danda'u hammam qurxummii keessa akka hafe hin safaru.
Fakkiin armaan olii iddoowwan lamaan kana adda baasa: naayitiraayitiin agabaa irratti seena, dandeettiin oksijiinii baachuu immoo dhiiga keessatti dhabamti. Inni adeemsa kana agarsiisa malee, qorannoo dhiigaa yookaan qurxummii murtaa'e tokko ilaaluun adda baasuu miti.
Naayitiraayitiin yeroo calalliin baayoloojikaalaa sirriitti hin gabbatin, humna isaa olitti fe'amu, yookaan jeeqamu rakkoo ta'uun isaa baramaa dha. Ibsi Purdue kan qorannoo dhukkuba dhiiga halluu bunaa gama yaala bineensotaatiin kennamu haalota kana kuufama balfa naayitiroojiinii qabu waliin walqabsiisa; bishaan jijjiiruunis saaxilamummaa kana haphisuuf mala tokko ta'uu ibsa. Qabatina yeroo sana jiru sirreessuunii fi dandeettii sirnichaa balfa adeemsisuu deebisuun hojiiwwan adda addaa dha.
Meetiiliin buluun eessatti fayyada
Sanadni oomisha meetiiliin buluu Kordon qophii isaa bishaanii 2.303% akka gargaarsa summoomuu naayitiraayitii qurxummii akuwaariyamii bishaan mi'aawaa fi bishaan galaanaa keessatti duubatti deebisuutti ibsa. Oomishtichi itti fayyadama kana metheemoogiloobiinii gara heemoogiloobiiniitti deebisuu waliin walqabsiisa. Kun himannaa waa'ee oomisha akuwaariyamii murtaa'e tokkoo ti malee, dhangala'aan halluu buluu qabu hundi yaala wal bakka bu'uu danda'u ta'uu ragaa hin ta'u.
Sanadni sun oomishichi baakteeriyoota naayitiraayitii fi naayitireetii uuman waan gufachiisuuf, sirnoota bishaan irra deebi'ee naanna'u kan calallii baayoloojikaalaa qaban keessatti akka hin fayyadamne akeekkachiisa. Keessumaa calalliin hanqate saaxilamummaa kana yoo fide, kun barbaachisaa dha. Akkasumas qurxummii nyaataaf oolan irratti akka qorichaatti fayyadamuu hin eeyyamu. Kanaaf, itti fayyadamuu dura bakka yaalaa adda ta'e, gosoota qurxummiitiif mijachuu isaa, fi qajeelfama guutuu qaruuraa irratti jiru ilaaluun barbaachisa.
Haala yaalaa bal'inaan hubachuuf qajeelfama itti fayyadamaa fi daangaawwan meetiiliin buluu akuwaariyamii keessatti dubbisi. Qajeelfama yaala metheemoogiloobineemiyaa namaaf qophaa'e gara bishaan yaalaa qurxummii hin dabarsin: karaan kenninsaa, qophiin oomishaa, fi kan yaalamu adda adda.
Mallattoo qajeelfamaa akka ajaja guutuutti dubbisi
Tarree sakatta'iinsaa kana qaruuraa qabatamaa fi qajeelfama oomishtichaa yeroo ammaa waliin fayyadami. Dhangala'aa haphisuu dura deebiiwwan galmeessi; qabatinni qofti karoora yaalaa miti.
| Sakatta'iinsa | Odeeffannoo galmeessuu qabdu | Dogoggora kun ittisu |
|---|---|---|
| Eenyummaa oomishaa | Oomishticha, wanta hojii irra oolu, cimina qophichaa, fi yeroo itti darbu | Maqaa kompaawundii akka ibsa oomishaa guutuutti fudhachuu |
| Itti fayyadama yaadame | Summoomuun naayitiraayitii fi haalli akuwaariyamii ilaallatu hammachuu isaa | Qajeelfama yaala hanqaaquu yookaan itti fayyadama biraa fudhachuu |
| Bineensotaa fi haala itti fayyadamaa | Gosa, sadarkaa jireenyaa, haala bishaan mi'aawaa yookaan galaanaa, faayaaf yookaan nyaata oomishuuf ta'uu | Qajeelfama mallattoo irratti jiru haala inni ibseen ala babal'isuu |
| Qajeelfama saaxilamummaa | Hanga bishaanii qabatamaa, baay'ina, yeroo turtii, fi qajeelfama hordoffii | Hanga kennamu garagalchuun haalota saaxilamummaa isaa dagachuu |
| Walsimannaa sirnichaa | Calallii baayoloojikaalaa, yaalawwan biroo, biqiltoota, fi ulaagaalee oomishicha baasuu | Yeroo yaalaa rakkoo qulqullina bishaanii lammaffaa uumuu |
Marii adda ta'e waa'ee hanga yaalaa akuwaariyamii keessatti kennamuu fi qabatina oomishaa, baay'inni qaruuraa keessaa dhangalaafamuu fi qabatinni bishaan keessatti uumamu maaliif safartuuwwan adda addaa akka ta'an ibsa. Yaalawwan walitti makuu dura walsimannaa akuwaariyamii fi dhimmawwan nageenyaa ilaali.
Naayitiraayitii, naayitireetii, amooniyaa fi kilooriniin rakkoolee adda addaa dha
Maqaan walfakkaachuun yaalli walfakkaataa ta'uu hin agarsiisu. Walbira qabaan balaa naannoo kan MSD Veterinary Manual saaxilamummaa kana adda baasa; gosoota qurxummii fi haalota bishaanii gidduutti miidhamuu naayitiraayitiin walqabatu irratti garaagarummaan guddaan jiraachuu cimsee ibsa.
| Rakkoo shakkame | Wanta sakatta'amuu qabu | Wanta mallattoon itti fayyadama naayitiraayitiif jedhu hin mirkaneessine |
|---|---|---|
| Naayitiraayitii, NO₂⁻ | Bu'aa naayitiraayitii, yuunitii gabaasaa, gosa qurxummii, fi keemistirii bishaanii | Hargansuun saffisaan uumamu hundi dhukkuba dhiiga halluu bunaa ta'uu |
| Naayitireetii, NO₃⁻ | Safartuu naayitireetii adda ta'e fi kuufama yeroo dheeraa | Meetiiliin buluun naayitireetii balleessuu |
| Amooniyaa | Naayitiroojiinii amooniyaa waliigalaa, pH, fi ho'a | Meetiiliin buluun saaxilamummaa amooniyaa sirreessuu |
| Kiloorinii yookaan kilooramiinii | Bishaan madda irraa dhufu qulqulleessuu fi qorannoo kiloorinii mijataa | Halluu kennituun kun waliigalaan kiloorinii balleessituu ta'uu |
| Oksijiinii bishaan keessatti bulbulame xiqqaa | Safartuu oksijiinii fi gahumsa qilleensa bishaanitti galchuu | Qorichi bishaaniif oksijiinii gahaa kennuu |
Bu'aa qorannoo tokko gatii wabii waliin walbira qabuu dura yuunitii isaa sakatta'i. Bu'aan akka naayitiraayitii-naayitiroojiiniitti, NO₂-N, ibsame ulfaatina naayitiroojiinii qofa agarsiisa. Tilmaamaan 3.3 tiin baay'isuun gara qabatina ulfaatina ayoonii naayitiraayitii guutuutti jijjiira. Kanaaf 0.30 mg/L NO₂-N tilmaamaan 0.99 mg/L NO₂⁻ dha, 0.30 mg/L NO₂⁻ miti. Fakkeenyi herregaa kun daangaa nageenyaa miti.
Maaliif kilooraayidii fi seenaan geejjibaa barbaachisoo ta'an
Kilooraayidiin agabaa qurxummii bishaan mi'aawaa keessa jiraataniin seenuuf naayitiraayitii waliin dorgoma. Qajeelfamni soogiddaa horsiisa bineensota bishaanii kan University of Florida kilooraayidii bishaanii dabaluun fudhatama naayitiraayitii hir'isuu akka danda'u ibsa. Kilooraayidiin kiloorinii jarmii balleessu miti. Adeemsi ittisaa kun metheemoogiloobiinii duraan dhiiga keessa jiru irratti hojjechuu irraas adda.
Yaaliin 96 sa'aatii qurxummii tilaapiyaa Naayil dargaggoota irratti taasifame qabatina kilooraayidii alaa lama qorate. Haalota qorannoo sana jalatti, kilooraayidiin baay'een summummaa naayitiraayitii fi uumama metheemoogiloobiinii hir'ise. Kun akuwaariyamii gosoota walmakaa qabuuf hanga soogiddaa waliigalaa itti dabalamu hin murteessu: gosti qurxummii, kilooraayidiin duraan jiru, saaxilamummaan, fi jiraattonni biroo ammas ilaallatamuu qabu. Yaalichi meetiiliin buluu hin qoranne.
Geejjibni sababoota ta'uu danda'an biroo dabala. Yaaliiwwan geejjibaa bakka horsiisaa irratti University of Florida gaggeesse keessatti, meetiiliin buluun akka dabalata maaykiroobota ittisuutti qoratame bu'aa bifa alaa fi amala irratti gabaafame hin fooyyessine. Argannoon sun haala geejjibaa qoratame ilaallata malee, yaala summoomuu naayitiraayitii mirkanaa'ee miti. Qajeelfamni sun kuufamni amooniyaa, jijjiiramni pH, ho'aa fi oksijiinii akkamitti dhiphina geejjibaa irratti dhiibbaa akka qabanis ibsa. pH fi ho'i olka'uun qooda amooniyaa summii qabu kan ayoonii hin taane dabala. Bishaan geejjibaa halluu buluu qabu jijjiiramoonni kun to'atamuu isaanii agarsiisuu hin danda'u.
Deebii hatattamaa karoora bayyanannaa irraa adda baasi
Qurxummii rakkachaa jiraniif qilleensa bishaanitti galchuu deeggaruun qurxummii fi bishaan lamaan isaanii dafee madaali. Ogeessi yaala bineensota bishaanii yookaan tajaajilli fayyaa qurxummii hargansuu baay'ee rakkisaa, madaallii qaamaa dhabuu, yookaan du'a itti fufaa jiru madaaluu qaba. Gosa qurxummii, hanga bishaanii taankii, bu'aa qorannoo yuunitii isaa waliin, hojii kunuunsaa dhiheenyaa, fi oomishaalee fayyadamaman hunda qopheessi.
Rakkoo qulqullina bishaanii galmeeffame haphisuuf, bishaan bakka buusu kan sirriitti qophaa'ee fi walsimu fayyadami. Tarkaanfiin tokko saaxilamummaa sana fureera jettee tilmaamuu mannaa haalota irra deebi'ii sakatta'i. Balfi maaliif akka kuufame baruuf nyaachisuu, baay'ina qurxummii keessa jiranii, fi dandeettii calallii irra deebi'ii ilaali. Qajeelfamni sirna bishaan irra deebi'ee naanna'u kan University of Florida wantoota kana akka murteessitoota ijoo qulqullina bishaaniitti adda baasa.
Qurxummiin hargansuun isaa gara idileetti deebi'e waa'ee haala isaa ragaa abdachiisaa kenna. Qorannoon bishaanii irra deebi'amee taasifamu gaaffii adda ta'e deebisa: bayyanannaan itti fufuuf naannoon sun gahumsa nageenyaa qabaachuu isaa.