Walnyaatinsa Meetiiliin Buluu, Alkoolii, Buna fi Dabalatawwanii

Jechi “walnyaatinsi beekamaan hin jiru” jedhu qofti meetiiliin buluu alkoolii, buna ykn dabalatawwan walitti makaman waliin fayyadamuun nageenya qaba jechuun mirkaneessuuf gahaa miti. Jechi sun walitti makinsa sana namni tokko illee gahumsa qabuun hin qoranne jechuu ta’uu danda’a. Argannoo caalaatti faayidaa qabus dhoksuu danda’a: qorannoon tokko bu’aa tokko safaree jijjiirama hin argine, bu’aawwan biroo irratti garuu deebii hin kennine.

Alkoolii fi kafeyiniif ragaan kallattiin namoota irratti argame tokko tokko jira. Kiriyaatiinii, shiilaajiit, N-acetylcysteine (NAC) fi coenzyme Q10 (CoQ10) irratti garuu, maddoonni barruu kanaaf argaman meetiiliin buluu waliin afaaniin yeroo hunda fudhachuun nageenya ykn faayidaa qabaachuu hin mirkaneessan. Isaan kun gosoota ragaa garaagaraati; gabateen armaan gadii addaan isaan kaa’a.

Gabatee ragaa walnyaatinsaa

“Hanqina ragaa namoota irratti argamuu” jechuun barruu kanaaf ragaan mijataan walitti makinsa sana namoota irratti qorate hin argamne jechuu dha. Walnyaatinsi miidhaa qabu mirkanaa’eera, ykn qorannoon tokkollee jiraachuu hin danda’u jechuu miti. Gabateen kun walitti makinsawwan akkaataa jireenyaa ilaala; walnyaatinsa qorichoota ajajamanii fi sindiroomeen seerotooniinii madaallii qorichaa adda ta’e barbaadu.

Walitti makinsa	Ragaa jiru	Waan ragaan deeggaru	Waan hanga ammaatti hin furamne
Alkoolii	Qorannoon adeemsa etaanoolii qaama keessa jiru hantuutaa fi tola ooltota fayyaa qaban irratti gaggeeffame safartuu namoota irratti fudhatame of keessaa qaba.	Meetiiliin buluu tola ooltota keessatti farmaakookineetiksii etaanoolii hin jijjiirre.	Kun dhuguun nageenya qabaachuu hin mirkaneessu, machaa’uu hin ittisu, ykn yaala miidhaa guyyaa machii itti aanu hin mirkaneessu.
Buna ykn kafeyinii	Odeeffannoon PROVAYBLUE ajajuuf kennamu qorannoo walnyaatinsaa kilinikaa gabaasa.	Haalota qorannichaa keessatti, kafeyiniin meetiiliin buluu hidda dhiigaa keessa kennamu waliin yeroo kenname, hammi kafeyinii qaama keessa jiru hin jijjiiramne.	Bu’aan sun afaaniin irra deddeebi’anii fayyadamuu, oomishaalee garaagaraa, dhiibbaa hirribaa fi saaxilamummaa dhuunfaa irratti deebii hin kennu.
Kiriyaatiinii	Walitti makinsa kanaaf hanqinni ragaa namoota irratti argamuu jira.	Lamaanuu walitti makuun faayidaa dabalataa yaaduu ykn sochii qaamaa fida jedhuuf ragaan deeggaru hin jiru.	Qaamni hammam akka danda’u, dhiibbaawwan yeroo dheeraa fi walnyaatinsi walitti makinsa bal’aa keessatti uumamu hin mirkanoofne.
Shiilaajiit	Walitti makinsa kanaaf hanqinni ragaa namoota irratti argamuu jira.	Ibsi albuudaa ykn “deeggarsa maayitookondiriyaa” jedhu waliin fayyadamuuf mijachuu hin mirkaneessu.	Qabiyyeen oomishichaa sirriin fi meetiiliin buluu waliin fudhachuun nageenya qabaachuun madaallii adda ta’e barbaadu.
NAC	Hojiin qorannoo kilinikaa dura gaggeeffame qorannoo walitti makinsaa adurroota summaa’ina acetaminophen qaban irratti gaggeeffame of keessaa qaba.	Walitti makinsi kun haala summaa’inaa murtaa’aa yaala bineensotaa keessatti qorameera.	Kun dabalatawwan namoonni guyyaa guyyaan walitti makanii fudhataniif ykn mala meetiiliin buluu hojii dhabeessa gochuuf ragaa miti.
CoQ10	Walitti makinsa kanaaf hanqinni ragaa namoota irratti argamuu jira.	Lamaanuu waa’ee anniisaa seelii keessatti waliin kaafamuun isaanii wal-deeggarsa faayidaa qabu hin agarsiisu.	Nageenyi walitti makinsichaa fi faayidaan dabalataa hin mirkanoofne; CoQ10 mataan isaas qorichoota waliin walnyaatinsa qaba.

Suuraan fuula jalqabaa gosoota ragaa kanaaf kaartaa yaadaa dha. Fakkiiwwan wantoota keessaa hojjetamanii gaaffilee agarsiisu malee, qophiiwwan qoraman ykn walitti makinsawwan gorfaman hin agarsiisan.

Alkoolii: bu’aan bineensota irratti argame namoota irratti hin mul’anne

Qorattoonni sababii baayookeemikaalaa qofa irratti osoo hin hirkatin, meetiiliin buluu akkaataa qaamni etaanoolii itti adeemsisu jijjiiruu isaa qoraniiru.

Qorannoo Vonlanthen, Beer fi Lauterburg bara 2000 gaggeessan keessatti, meetiiliin buluu seelota tiruu addaan baafamanii fi hantuutota guutuu keessatti meetaboolizimii etaanoolii dabale. Tola ooltota fayyaa qaban keessatti garuu, farmaakookineetiksii etaanoolii hin jijjiirre; akkasumas daballii reeshiyoo laakteetii gara paayiruveetii etaanoolii waliin walqabatu hin sirreessine. Reeshiyoon kun mallattoo jijjiirama reedooksii qoramaa turee dha.

Kun faayidaan yaadame haalota qorannoo namootaa keessatti hin mul’anne jechuun ragaa ifaa dha. Meetiiliin buluu machii saffisaan irraa bahuuf fudhachuuf bu’uura hin kennu. Akkasumas safartuun meetaboolizimii fi madaalliin nageenyaa maaliif adda akka ta’an agarsiisa: etaanooliin qaama keessaa bahuun isaa jijjiiramuu dhabuun, murteessuu, qindoomina sochii ykn mallattooleen hin miidhaman jechuu sitti himuu hin danda’u.

Meetiiliin buluu akka sababa alkoolii itti dhugduutti ykn akka mala dhiibbaa dhuguu itti beenuuf hin fayyadamin. Meetiiliin buluu kutaa yaala fayyaa yoo ta’e, haala yaalaa sana keessatti waa’ee alkoolii garee si yaalu gaafadhu. Gaaffileen waa’ee taayiraamiinii fi nyaata raacitame gocha monoamine oxidase ugguruu waliin walqabatu; garuu etaanooliin qaama keessaa bahuu safaruu wajjin tokko miti.

Buna: hammi qaama keessa jiru jijjiiramuu dhabuun argannoo daangeffamaa dha

Qorannoon kafeyinii odeeffannoo qorichichaa irratti ibsame meetiiliin buluu hamma 2 mg/kg hidda dhiigaa keessa kennamu fayyadame. Kafeyiniin akka meeshaa qorannoo CYP1A2, inzaayimii meetaboolizimii isaa keessatti hirmaatuutti tajaajile. Hammi kafeyinii qaama keessa jiru akka hin jijjiiramne gabaafamuun, haalota sana keessatti meetiiliin buluu hamma kafeyinii qaama keessa naanna’u jijjiiree jiraachuu isaa ilaala. Kun ibsa qorannoo ti malee, gorsa hamma afaaniin fudhatamuu miti.

Namni buna dhugu yeroo baay’ee deebii bal’aa barbaada: walitti makinsi kun na dhiphisaa, hirriba na dhoowwaa, ykn saffisa rukuttaa onnee koo irratti dhiibbaa qabaataa? Bu’aan farmaakookineetiksii gaaffilee kana hunda deebisuu hin danda’u. FDA’n hirriba dhabuu, rukuttaa onnee cimaa ykn saffisaa, yaaddoo fi lallabbiin dhiibbaawwan hin barbaadamne kafeyinii mataa isaa keessaa akka ta’an ibsa. Walitti makinsa booda mul’achuun isaanii qofti walnyaatinsa keemikaalaa haaraa adda hin baasu, ykn hammi dabarsitoota ergaa narvii jijjiiramuu hin mirkaneessu.

Hamma kafeyinii fudhatame yeroo ibsitu maddoota kafeyinii hunda dabali: buna, shaayii, dhugaatii anniisaa, oomishaalee sochii qaamaa dura fudhataman fi kiniiniiwwan. Daangaan kafeyinii waliigalaa namoota ga’eessota fayyaa qabaniif kaa’amu, daangaa nageenyaa walitti makinsawwan meetiiliin buluu waliin qorame miti. Bu’aan kafeyinii argames wantoota biroo hunda makaa anniisaa keessaa jiran hin hammatu.

Dabalatawwan: akkaataan hojii tokko walitti makinsa qorame miti

Kiriyaatiinii, NAC fi CoQ10 yeroo baay’ee marii meetaboolizimii anniisaa ykn dhiphina oksideeshinii keessatti waliin kaafamu. Ramaddiiwwan bal’aan sun bu’aa kilinikaa meetiiliin buluu itti dabaluun fidu tilmaamuu hin danda’an. Qorannoon walitti makinsaa faayidaa qabu walitti makinsicha wantoota isa keessatti hirmaatan tokko tokkoon wal bira qabee faayidaa fi miidhaa lamaanuu madaaluu qaba. Qorannoowwan wantoota tokko tokkoon irratti adda addaan gaggeeffaman wal bira qabuu sana kennuu hin danda’an.

NAC fakkeenya keessumaa faayidaa qabu dha. Wal bira qabuun laaboraatorii methemoglobinemia nitric oxide’n uumamu irratti gaggeeffame meetiiliin buluu, riboflavin fi NAC qaama lubbu-qabeeyyii alatti madaale. Maqaa isaanii barruu qorannoo tokko keessatti waliin arguun namoonni waliin liqimsuu qabu jechuu hin mirkaneessu. Wal bira qabuun laaboraatorii ta’e ykn qorannoon summaa’ina adurrootaa NAC summaa’ina meetiiliin buluu irraa eeguuf akka fayyadu hin mirkaneessu.

Shiilaajiit fi makaawwan wantoota hedduu qabaniif eenyummaan oomishaa shakkii biraa dabala. NCCIH’n qophiiwwan Ayurvedic tokko tokko keessatti waa’ee yaaddoo sibiilota summii qabanii ibsa. Kun oomishni shiilaajiit hundi faalameera jechuun hin mirkaneessu. Qabiyyeen fi qulqullinni gaaffilee walnyaatinsa qorichaa irraa adda ta’an jechuu dha; qorannoo faalamaa darbuu qofti nageenya walitti makinsaa hin mirkaneessu.

Walnyaatinsi wanta sadaffaa illee hirmaachisuu danda’a. NCCIH’n walnyaatinsa CoQ10 warfarin fi insulin waliin uumamuu danda’u adda baasa. Kun ragaa walnyaatinsa meetiiliin buluu miti. Wantoota lama barbaacha keessatti maqaan isaanii kaafame qofa ilaaluun walitti makinsa kilinikaa keessatti barbaachisaa ta’e maaliif bira darbuu akka danda’u agarsiisa.

Madaallii walnyaatinsaaf maal fiduu qabda

Meetiiliin buluu monoamine oxidase A namaa qulqulleeffame ugguruun isaa beekumsa hojii qorichaa yaaliin mirkanaa’e dha. Qorichoota seerotooniinii irratti hojjetan waliin summaa’inni seerotooniinii cimaan uumamuu danda’uunis odeeffannoo qorichichaa keessatti beekamtii qaba. Oomisha tokko dabalata jechuun waamuun, wantoota hojii qaban keessaa argaman balaa kana waliin madaaluu irraa hin oolchu.

Asxaalee dhugaa oomishaalee, cunqina meetiiliin buluu fi karaa itti fudhatame, hamma fudhatame, yeroo fudhatame, qorichoota biroo fi mallattoolee haaraa kamiyyuu ogeessa qorichaa ykn ogeessa yaalaa bira fidi. Yeroo beekuun akkaataa wanti tokko itti fudhatame deebisanii hubachuuf ni fayyada; garuu walitti makinsa hin qoratamneef yeroo gidduutti eegamuu qabu mirkanaa’e hin kennu. Meetiiliin buluu itti dabaluuf jecha yaala siif ajajame hin dhaabin.

Walitti makinsa booda burjaaja’uu ykn jeeqamuu haaraa ho’a qaamaa, dafqa baay’ee, hollachuu ykn maashaaleen jabaachuu waliin mul’achuun madaallii fayyaa hatattamaa barbaada. Haalota bal’aa fayyadamuu dhoowwan fi odeeffannoon deebii miidhaa qabu madaaluuf barbaachisu miidhaawwan cinaa fi nageenya meetiiliin buluu keessatti ibsamaniiru.