Barruu qorannoo
Meetiiliin buluu akkamitti oomishamee qulqulleeffama
Meetiiliin buluu walnyaatinsa keemikaalaatiin oomishama. Oomishtoonni molakiyuulii halluu kanaa ijaaru, haftee walnyaatinsaa irraa adda baasu, wanta barbaadamu kophaatti baasu, qulqullina isaas madaalu. Kun hojiiwwan adda addaati: kompaawundii buluu oomishuun qofti tuutni oomishaa ulaagaalee murtaa'an akka guutu hin mirkaneessu.
Odeeffannoon keemistrii ummataaf banaa kun akkamitti hojjetamuu akka danda'u ibsa. Mala qaruuraa tokkoof itti fayyadaman garuu adda hin baasu. Paateentiin kalaqaa fi fakkeenyota isaa ibsa; galmeen tuuta oomishaa ammoo yeroo oomisha dhugaa wanta raawwatame ibsa.
Meetiiliin buluu maal irraa oomishama?
Ibsaan IARC waa'ee oomisha daldalaa mala amiinoota aroomaatii gareewwan bakka bu'aniin jijjiiraman, kanneen keessaa N,N-dimethyl-p-phenylenediamine fi N,N-dimethylaniline, taayoosulfeetii soodiyemii fi riyeejantoota oksideessan waliin fayyadamu ibsa. Walnyaatinsi kun sirna qubeelaa meetiiliin buluu salfarii of keessaa qabu ijaara. Wanti xumurame yeroo baay'ee akka soogidda kiloorayidiitti, bishaan wanta jajjabaa sana waliin walqabate qabuun dhiyaata.
Kun keemikaalota jalqabaa gara wanta haaraatti jijjiiruudha. Wantoonni yeroo walnyaatinsa keemikaalaa itti fayyadaman ofumaan qabiyyee qaruuraa xumuramee hin ta'an. Faallaa kanaatiin, wanta tokko “wanta jalqabaa” jechuun hafteen isaa akka haqame hin mirkaneessu. Gaaffileen waa'ee qabiyyee haftee ragaa xiinxalaa barbaadu.
Boqonnaan IARC sun meetiiliin buluu gogaa akka kiristaalota magariisa dukkanaa'aa yookaan daakuu kiristaalaa calaqqisa naasii qabuutti ibsa, furmaanni isaa garuu buluu cimaadha. Mul'anni kamiyyuu qulqullina hin mirkaneessu.
Maloonni maxxanfaman wantoota adeemsicha keessa galchaniin adda ta'u
Malli duraanii kutaa ijaarsaa aroomaatii walitti hidhee, tartiiba walnyaatinsa oksideessuu keessatti qubeelaa gidduu cufa. Gosoonni isaa industirii keessatti itti fayyadaman wantoota oksideessan, qabannaa wantoota giddugaleessaa fi kophaatti baasuun adda ta'u.
Fakkeenyaaf, US4212971A mala daayoksaayidii maangaanizii ibsa, kunis tartiiba oksideessuu keessatti daaykiroomaatitti fayyadamuu hambisuuf qophaa'e. Salfeetii koopperiis adeemsa ibsame keessatti hirmaata. Garaagarummaan kun karoora qulqullinaaf barbaachisaadha: riyeejantii kiroomiyemii irraa fagaachuun madda faalamaa tokko jijjiira, maangaanizii fi koopperiin garuu ammas ilaalamuu qabu. “Adeemsa daaykiroomaatii hin qabne” fi “xurii elementootaa hin qabu” jechuun ibsa adda addaati.
Yaadawwan haaraan tokko tokko bu'uura qubeelaa duraan jiru irraa jalqabu. WO2018167185A1 qophii phenothiazine irratti hundaa'e ibsa, kunis haalojeeneessuu booda dimethylamine waliin walnyaachisuun halluu gareewwan bakka bu'aniin jijjiirame argamsiisa. Kun tooftaa walnyaatinsa keemikaalaa adda ta'e agarsiisa malee, malli kun bakka hundatti oomisha duraanii bakka bu'eera jechuun ragaa hin ta'u.
Bitaan tokko yeroo baay'ee maqaa maloota kanaa qofa irraa sadarkaa isaanii murteessuu hin danda'u. Walbira qabni faayidaa qabu adeemsi to'atame tokkoon tokkoon isaa wanta ulaagaalee yaadaman guutu irra deddeebi'ee oomishuu isaa ilaaluudha; kun xurii mala sanaaf addaa ta'es dabalata.
Qulqulleessuun hafteewwan gosoota adda addaa irratti xiyyeeffata
Halluuwwan walitti dhihoo ta'an rakkoo tokko. Azure A, Azure B fi Azure C caasaa meetiiliin buluu wajjin walitti dhihoo ta'e qabu. Kanaaf isaan adda baasuun, suudoo hin bulbulamne kan walitti dhufeenya hin qabne haquu caalaa rakkisaa ta'uu danda'a. Calaltuun qaawwa xixiqqaa qabu suudoowwan qabachuu danda'a; xuriin halluu bulbulame garuu keessa darba.
Rakkoon lammaffaan haftee sibiilota of keessaa qabuudha. Sadaffaan bulbulessaa adeemsaa kophaatti baasuu booda hafuudha. Tarkaanfiin qulqulleessuu gosa tokko hir'isu gosa biraa baay'inaan osoo hin jijjiirin dhiisuu danda'a.
Maloonni maxxanfaman lama garaagarummaa kana agarsiisu:
- Kuufama jajjabaa uumuu, bulbulessaan baasuu fi kiristaala uumuu. US12215234B2 yeroo bulbulessaan baasuutti kuufama jajjabaa uumuun sibiilota haquu ibsa; itti aansuun qulqulleessuu dabalataa fi kophaatti baasuun raawwatama. Sanadichi haala beezii uumama xurii halluu waliin walqabsiisa; akkasumas to'annoo pH fi xurii orgaanikii tokkoof mala kiristaala uumuu adda ta'e irratti mari'ata. Kun adeemsa keessatti bu'aa fi hanqina wal madaalchisuu agarsiisa: haalawwan adda baasuuf faayidaa qaban jijjiirama keemikaalaa hin barbaadamneefis madaalamuu qabu. Raawwiin gabaafame fakkeenyota ibsaman sanaaf kan ta'u malee, meetiiliin buluu daldalaan gurguramu hundaaf miti.
- Bifa yeroo muraasaaf hir'ifame qulqulleessuu. US20160200696A1 kompileeksii leucomethylene-blue pirootooneeffamee tasgabbaa'e ibsa. Adeemsichi meetiiliin buluu hir'isa, wanta giddugaleessaa sana qulqulleessa, achiis oksideessuun gara bifa duraaniitti deebisa. Faayidaan yaadame bifa keemikaalaa jijjiiruun halluuwwan azure fi faaltota sibiilaa irraa adda baasuu salphisuu isaati. “Leuco” bifa hir'ifame adda baasa; ofuma isaatiin “qulqulluu” jechuu miti.
Maloonni kun adda baasuu raawwachuuf amaloota keemikaalaa adda addaatti fayyadamu. Jiraachuun isaanii ibsi adeemsaa gahaan jecha “calalame” jedhu caalaa maaliif odeeffannoo akka kennu ibsa; garuu kamiyyuu bu'aa tuuta oomishaa dhugaa bakka hin bu'u.
Fakkii adeemsaa: gaaffileen qulqullinaa eessatti ka'u
Cuunfaa yaad-rimee adeemsota maxxanfamanii fi qajeeltoowwan qulqullinaa asitti mari'atamanii. Xiyyaawwan sarara guutuu qaban yaa'a wantootaa agarsiisu; xiyyaawwan sarara ciccitaa qaban sadarkaalee gaaffilee xiinxalaa waliin walqabsiisu. Kun yeroo iddattoo fudhachuun dirqama ta'u hin murteessu; qorannoowwan sadarkaalee hedduu irratti hojiirra ooluu danda'u. Wantoonni haqaman yeroo qulqulleessuutti adeemsicha keessaa bahu; qorannoowwan laaboraatorii wanta hafe safaru.
Gabateen gaaffilee sana ragaa faayidaa qabu waliin walqabsiisa. HPLC jechuun kiroomaatogiraafii dhangala'aa raawwii olaanaa; IR jechuun ispeektrooskoopii infraaredii; GC jechuun kiroomaatogiraafii gaazii; ICP-MS jechuun ispeektroometirii maasii pilaazmaa indaakshinaan walqabsiifame.
| Sadarkaa yookaan yaaddoo | Wanta to'annoo barbaaduu danda'u | Ragaa isaaf deebii kennu |
|---|---|---|
| Keemikaalota galan | Eenyummaa dogoggoraa, qulqullina jijjiiramaa yookaan faaltota wantoota galan waliin dhufan | Ulaagaalee wantoota galanii, mirkaneessa eenyummaa fi madaallii gahumsa dhiyeessaa |
| Walnyaatinsa keemikaalaa | Halluuwwan walitti dhihoo ta'an, wantoota jalqabaa hafanii fi wantoota giddugaleessaa | Maloota kiroomaatogiraafii mijatoo, wantoota barbaadaman adda baafaman, dandeettii hamma xiqqaa adda baasuu fi daangaalee fudhatamaa qaban |
| Riyeejantoota sibiilota qaban | Hafteewwan elementootaa adeemsa keessa darban | Xiinxala elementii tokkoof addaa, kan akka ICP-MS, garee elementootaa sababa gahaan filatame hammatu |
| Adda baasuu bulbulessaa irratti hundaa'ee fi gogsuu | Bulbulessitoota adeemsaa hafan | Madaallii bulbulessaa fi qorannoo haftee bulbulessaa mijataa, yeroo baay'ee GC |
| Wanta kophaatti baafame | Eenyummaa, qabiyyee yookaan bu'uura bishaanii dogoggoraa | Adda baasuu wal guutu, qorannoo qabiyyee fi qorannoo bishaanii yookaan kasaaraa yeroo gogsuu mijataa |
Maloonni kun gaaffilee adda addaatiif deebii kennu. Ibsaan USP waa'ee qorannoo haftee bulbulessaa kiroomaatogiraafiin gaazii yoom akka barbaachisu irratti mari'ata; xiinxala halluuwwan walitti dhihoo ta'an bakka hin bu'u. Safarri elementootaas haaluma wal fakkaatuun halluuwwan azure adda baasuu hin danda'u. Malli tokko wanta qoratamuuf mijataa ta'uu qaba. Qajeelfamni xurii meetiiliin buluu fi maloota qorannoo garaagarummaa xiinxalaa kana bal'inaan ibsa.
Dhibbeentaan dhumaa maaliif haala isaa waliin ilaalamuu qaba
Qorannoon qabiyyee mala fi bu'uura gabaasaa murtaa'e jalatti hamma wanta addaa tokkoo safara. Malli qorannoo xurii ammoo garee kompaawundoota biroo murtaa'e safara. Bu'aawwan kun walitti dhufeenya qabu, garuu waliif bakka hin bu'an.
Bu'uura ulaagaalee ICH Q6A qorannoo eenyummaa, qabiyyee fi xurii adda baasa. Akkasumas qorannoo bishaanii wantoota jiidhina hawaa xuuxanii fi haayidireetotaaf barbaachisu irratti xiyyeeffata. Wanta bishaan caasaa isaa keessatti qabuuf, bu'aan bu'uura gogaa irratti gabaafame, bu'uura sana osoo herrega keessa hin galchin, akka dhibbeentaa daakuu akkuma fudhatameetti dubbifamuu hin danda'u.
Seenaa adeemsaas dhimma dabalataa fida. Qajeelfamni ICH Q7 waa'ee wantoota qorichaa hojii irra oolan ibsa gosootaa fi hamma xurii adeemsa oomishaa to'atame waliin walqabate, akkasumas walbira qaboota jijjiirama wantoota galanii yookaan oomishaa mul'isuu danda'an gaafata. Akkasumas eenyummaa tuuta oomishaa, daangaalee qorannoo fi bu'aawwan lakkoofsaa ragaa xiinxalaa irratti kaa'amuu qaban murteessa. Sanadoonni qajeelfama qorichaa kun qajeeltoowwan qulqullinaa ibsu; oomisha daldala xixiqqaatiin gurguramuuf sadarkaa qorichaa hin kennan.
Kun waa'ee Blupreme maal mirkaneessa
Odeeffannoon qulqullinaa Blupreme maxxanse galmeewwan tuuta oomishaa qaruuraa tokkoo tuuta wanta meetiiliin buluu fi ragaa xiinxalaa isaa waliin walqabsiisan ibsa. Kun ibsa hordofamummaa maddaati. Mala walnyaatinsa keemikaalaa, tartiiba qulqulleessuu yookaan haalawwan hojii warshaa oomishtuu wanta sanaa hin ibsu.
Kanaaf, sanadoota oomishaa dabalataa malee, maloota paateentii armaan olii keessaa tokko illee “akkaataa Blupreme meetiiliin buluu itti oomishu” jedhamee ibsamuu hin qabu. COA wanta galtees ofuma isaatiin cimina furmaata xumuramee, raawwii paakeejii yookaan jarmii irraa bilisa ta'uu mirkaneessuu hin danda'u. Garaagarummaan kun COA wanta galtee fi qorannoo oomisha xumuramee walbira qabuun ibsameera.
Murtii bittaaf, tuuta oomishaa dhugaa fi itti fayyadama barbaadamu irraa jalqabaa. Gabaasa tuuta sanaan wal simatu gaafadhaa, malootaa fi daangaalee qoradhaa, xuriin adeemsaa dhimmichaaf barbaachisu akkamitti akka to'atamu gaafadhaa. Tarreen mirkaneessaa walbira qabaa bitaa meetiiliin buluu gaaffilee kana gara walbira qabaa dhiyeessitootaa wal fakkaatuutti jijjiira.