Buluu Meetileenii MCAS fi Histaamiinii Dandamachuu Dadhabuuf: Ragaa

Buluu meetileenii sindiroomee kaka'umsa seelota maastii (MCAS) yookaan histaamiinii dandamachuu dadhabuuf yaala mirkanaa'e miti. Barreeffamoonni qorannoo barruu kanaaf argaman haala lamaan keessaa tokkoof illee faayidaa itti fufiinsa qabu agarsiisuuf yaaliiwwan dhukkubsattootaa garee to'annoo qaban hin dhiheessine. Argannoowwan jiran yaaliiwwan laaboraatorii fi gabaasa dhimma yeroo baqaqsanii yaaluu wajjin walqabatu of keessatti qabatu; isaanis gaaffilee daangaa dhiphaa qaban deebisu.

Garaagarummaan kun barbaachisaadha, sababni isaas “inflammation hir'isa,” “seelota maastii tasgabbeessa,” fi “histaamiinii qulqulleessa” jechuun dhiibbaawwan adda addaa ibsu. Ragaan tokkoof argame salphaatti warra kaaniif dabarfamuu hin danda'u.

Jechoota sadan adda turuu qaban

MCAS mudannoowwan irra deddeebi'anii qaama guutuu keessatti mul'atan, kanneen seelonni maastii wantoota ergaa dabarsan gad-lakkisaniin walqabatu. Histaamiiniin wantoota ergaa dabarsan keessaa tokko, garuu seelonni maastii wantoota mallattoo dabarsan biroo illee oomishu. American Academy of Allergy, Asthma & Immunology madaallii MCAS ibsa: mudannoowwan amaloota adda ta'an qaban, yeroo mallattooleen jiran hammi wantoota ergaa dabarsan dhimmi ilaallatu sadarkaa bu'uuraa wajjin walbira qabamee dabaluun, fi deebiin yaala wantoota ergaa dabarsan sana irratti xiyyeeffatuuf kennamu walitti ilaalamu. Mallattoolee walitti qabaman qofti adda baasuu dhukkubichaa hin mirkaneessu.

Alarjiin battalaa IgE'n giddugaleeffamu deebii sirna ittisa qaamaa wanta alarjii kakaasu murtaa'eef kennamu of keessatti qaba. Wanti alarjii kakaasu IgE seelota maastii irra jiru wajjin yoo walitti hidhame, wantoota ergaa dabarsan gad-lakkisiisuu danda'a. Adeemsi alarjii beekamaan kun seelota maastii hirmaachisuu danda'a; garuu nama alarjii qabu hunda nama MCAS sababiin isaa hin beekamne qabu hin godhu. “Alarjii” jechuun adeemsota deebii battalaa kanaan alatti jiranis of keessatti qabata.

Histaamiinii dandamachuu dadhabuu jechuun yeroo baay'ee deebiiwwan miidhaa geessisan kanneen histaamiinii nyaata keessa jiruun dhufu jedhamee shakkamuuf fayyada. Alarjii nyaataa yookaan MCAS wajjin waljijjiiruun hin danda'amu. Qajeelfamni waldaalee hedduu bara 2021 waa'ee histaamiinii liqimfamee ragaan histaamiinii fudhachuu mallattoolee irra deebi'anii mul'atan wajjin walitti hidhu muraasaa fi wal-faallessu ta'uu ibsa; akkasumas safartuun daayaamiin ooksidaazii siiramii keessaa adda baasuu dhukkubichaa mirkaneessuu akka hin dandeenye akeekkachiisa. Jechi kun ibsa mallattooleef yaadame ibsa; deebiin nyaataaf kennamu qofti diigamuun histaamiinii hanqina qabaachuu hin mirkaneessu.

Yaaliiwwan seelota maastii dhugumaan maal safaran

Argannoowwan yaalii kallattiin argaman ibsa salphaa buluun meetileenii seelota maastii irraa gad-lakkifamuu haala amanamaa ta'een ittisa jedhu hin deeggaran.

Qorannoo Kimura fi hiriyoota isaa bara 1999 marsaa dhiigaa ujummoolee xixiqqoo hantuutaa irratti gaggeessan keessatti, qorattoonni maayikirooskoopii qaama lubbuun jiru keessatti ilaaluun seelota maastii ujummoolee dhiiga deebisan xixiqqoo meesentarii bira jiran ilaalan. Buluu meetileenii 50 micromolar ta'e bakka sanatti dhangalaasaa dabarsuun giraanuloonni gad akka lakkifaman taasise. Seelonni dhiigaa adiinis haguuggii keessaa ujummoo dhiigaa irratti caalaatti maxxananii, suuta jedhanii gangalatan. Dursanii ketotifen kennuun deebii gad-lakkifamuu giraanulootaa ukkaamse. Kun qophii bineensaa ergaa dabarsuu naayitirik ooksaayidii wajjin walqabatu qoratu ture; namoota MCAS qabaniif afaaniin yaala kennuu hin turre.

Qorannoon bara 2001 seelota baasoofiilii namaa fi seelota maastii peeritooniyamii hantuutaa irratti gaggeeffame gad-lakkifamuu histaamiinii kallattiin safare. Haalota qoraman jalatti, buluun meetileenii seelota baasoofiilii namaa irraa gad-lakkifamuu bu'uuraa yookaan sirna ittisa qaamaatiin kakaafame hin jijjiirre. Seelonni baasoofiilii seelota ittisa qaamaa walitti dhihaatan ta'anis, seelota maastii tishuu keessaa wajjin waljijjiiramoo miti.

Yaaliin biroon sarara seelii hantuutaa RBL-2H3 fayyadamu buluun meetileenii gad-lakkifamuu histaamiinii bu'uuraa yookaan L-arginine'n kakaafame irratti dhiibbaa akka hin qabne argate. Sararri seelii, seelonni adda baafaman fi seelonni maastii qophii ujummoolee dhiigaa xixiqqoo lubbuun jiru keessatti argaman ergaawwan naannoo isaanii fi wantoota yaalii keessatti isaan mudatan irratti garaagarummaa qabu. Moodeelota kana keessatti bu'aan jijjiirama hin agarsiisne yookaan bu'aan gad-lakkifamuu giraanulootaa deebii namaa hunda hin tilmaamu. Walitti qabamanii, himannaa waliigalaa “tasgabbeessaa seelota maastii” jedhu sababeessuun akka rakkisu taasisu.

Safartuuwwan inflammation waliigalaa gaaffii klinikaa irraa daran fagaatu. Saayitookaayinii yookaan pirootiinii mallattoo dabarsu keessatti jijjiiramni jiraachuun, gad-lakkifamuun giraanulootaa seelota maastii hir'achuu hin mirkaneessu, yoo sun safarame malee. Gad-lakkifamuun wantoota ergaa dabarsan hir'achuun yoo agarsiifame illee, mudannoowwan hir'achuu yookaan dandeettiin hojii guyyaa guyyaa fooyya'uu mirkaneessuuf ammas ragaan dhukkubsattootaa barbaachisa. Garaagarummaan mallattoolee inflammation fi bu'aawwan fayyaa gidduu jiru asittis ni hojjeta.

Dhimmi hospitaalaa gaaffii biraa deebisa

Gabaasni dhimma baqaqsanii itittuu dhiigaa ujummoo sombaa keessaa baasuu bara 2017 dhukkubsataa rakkoo seelota maastii qabaachuu danda'u tokko, baqaqsanii yaaluu booda shokii ujummooleen dhiigaa bal'achuun dhufu mudate ibsa. Dhukkubsatichi mormitoota H1 fi H2, isteerooyidoota fi buluu meetileenii argate; haalli sochii dhiigaa isaas fooyya'e.

Sun hubannoo klinikaa ti, garuu bu'aan isaa haala baqaqsanii yaaluu walxaxaa keessatti marsaan dhiigaa deebi'ee fooyya'uu ture. Yaaliiwwan hedduun kennamaniiru, gareen walbira qabamu hin turre, adda baafamuun dhukkubichaas hin mirkanoofne. Gabaasichi gumaacha buluu meetileenii addaan baasuu, gad-lakkifamuu wantoota ergaa dabarsan dhaabsisuu isaa agarsiisuu yookaan irra deddeebi'anii fayyadamuun deebiiwwan nyaataa yeroo dheeraa turan fooyyessuu mirkaneessuu hin danda'u. Miidhaa dhiibbaa dhiigaa kan mudannoo tokko hordofee dhufu fooyyessuun fi mudannoo sana ittisuun kaayyoo yaalaa adda addaati.

Haala dhukkubaa fi bu'aa safaramu walbira qabuu

Faayidaan yaadame tokko dhugumaan maal akka barbaadu adda baasuuf walbira qabuu kana fayyadamaa. Ulaagaaleen ragaa armaan gadii garaagarummaa adda baasuu dhukkubaa fi yaalii olitti ibsame walitti fiduun qophaa'an; meeshaa adda baasuu dhukkubaa mirkanaa'e miti.

Dhiibbaa yaadame	Haala dhukkubaa yookaan adeemsa dhimmi ilaallatu	Ragaa isa deeggaru	Wanta osoo hin mirkanaa'in hafu
Kaka'umsa seelota maastii ittisa	Moodeela ibsame keessatti seelonni maastii wantoota ergaa dabarsan gad-lakkisuu	Safartuuwwan to'ataman kan gad-lakkifamuu giraanulootaa fi wantoota ergaa dabarsan dhimmi ilaallatu, to'annoo seelonni lubbuun jiraachuu waliin	Namoota MCAS mirkanaa'e qabaniif faayidaa qabaachuu
MCAS to'ata	Mudannoowwan irra deddeebi'anii qaama guutuu keessatti mul'atan, amaloonni isaanii klinikaan ibsaman	Bu'aawwan dhukkubsattootaa to'ataman kan akka baay'ina mudannoo, hamma cimina isaa, dandeettii hojii fi dhiibbaawwan miidhaa geessisanii, madaallii wantoota ergaa dabarsan mijataa waliin	Faayidaan sun histaamiiniin saffisaan diigamuu irraa dhufuu
Deebiiwwan histaamiinii nyaataan walqabatan fooyyessa	Ibsa biroo erga madaalanii booda, mallattoolee irra deebi'anii mul'atan kanneen histaamiinii liqimfame wajjin walqabatan	Haalota walfakkaatan jalatti, walbira qabuu mallattoolee kan eenyu maal akka argate dhokfamee fi to'annoo jala gaggeeffame	Hanqina DAO bu'uuraa yookaan alarjii IgE'n giddugaleeffamuuf faayidaa qabaachuu
Histaamiiniin qaama keessaa saffisaan akka haqamu taasisa	Meetaabolizimii histaamiinii	Haala saaxilamummaa to'atame jalatti safartuuwwan mirkanaa'an kan adeemsa histaamiinii, ragaa inzaayimii addaa waliin	Mallattooleen hir'achuu yookaan mudannoowwan seelota maastii hir'achuu
Shokii yookaan inflammation waliigalaa fooyyessa	Kufuu marsaa dhiigaa yookaan adeemsa inflammation adda baafame	Bu'aawwan sochii dhiigaa yookaan bu'aa inflammation dhugumaan safaramu, walbira qabduu mijataa waliin	Alarjii, mudannoowwan MCAS yookaan nyaata dandamachuu dadhabuu ittisuu

Diigamuun histaamiinii ukkaamsuu MAO miti

Histaamiiniin karaalee meetaabolizimii ijoo lama qaba; isaanis daayaamiin ooksidaazii (DAO) fi histaamiin N-meetiltaansifereez (HNMT) hirmaachisu. Inzaayimoonni kun moonooamiin ooksidaazii A (MAO-A) irraa adda. Fakkiin fuula jalqabaa gad-lakkifamuu wantoota ergaa dabarsan karaalee diigamuu kanneen irraa adda baasa; maqaan inzaayimootaa irratti barreeffames karaalee agarsiisa malee oomisha histaamiinii irraa uumamu miti.

Ramsay fi hiriyoonni isaa buluun meetileenii MAO-A akka ukkaamsu agarsiisan; argannoon kun summii seerotoninii wajjin walqabata. MAO-A ukkaamsuun sochiin DAO yookaan HNMT dabaluuf ragaa miti; histaamiiniin qaama keessaa saffisaan haqamuu isaas hin agarsiisu. Maqaan inzaayimootaa wal fakkaachuun dhiibbaa yaalaa waloo hin mirkaneessu.

Garaagarummaan qorannoo salphaatti dagatamus jira. Qorannoon safartuu DAO bara 2020 dhukkubsattoota 22 fi namoota garee to'annoo 22 hirmaachise sochii inzaayimii tilmaamuuf walnyaatinsa laaboraatorii fayyadame keessatti buluu meetileenii akka oomisha halluu qabuutti uume. Hirmaattonni buluu meetileeniin yaalamaa hin turre. Kanaaf, jechoota lamaan barruu qorannoo tokko keessatti argachuun dirqama qorannoo yaalaa ta'uu isaa hin agarsiisu.

Jijjiiramni mallattoolee maaliif adeemsa isaa mirkaneessuu hin dandeenye

Mariin waltajjii gaaffii kana kakaase buluu meetileenii booda bullaa'insi nyaataa fooyya'uu fi ariitiin fincaan baasuuf dhaga'amu hir'achuu ilaalchisee gabaasota qaba. Gabaasni kun jijjiiramoota namoonni akka isaanitti dhaga'aman ibsu. Hammi histaamiinii meeqa akka ta'e hin safaran, MCAS hin mirkaneessan yookaan tishuun afuuffee fincaanii histaamiinii dandamachuu akka danda'e hin agarsiisan.

Mallattooleen yeroo nyaanni, kaafeeniin, sadarkaan bishaan qaamaa, qorichoonni fi wantoonni namni saaxilamu biroo jijjiiraman olka'uu fi gadi bu'uu danda'u. Wanti hubatame sirrii ta'uu danda'a, ibsi isaaf yaadame sirrii ta'uu baatus. Ariitiin fincaan baasuuf dhaga'amu illee madaallii mataa isaa barbaada: mallattooleen afuuffee fincaanii fi infekshiniin ujummoo fincaanii mirkanaa'e argannoowwan adda addaati. Mallattooleen salphachuun qofti infekshiniin yookaan sochiin seelota maastii sababa ta'uu adda baasuu hin danda'u.

Miira-dhaga'ummaa garmalee amma illee ilaalamuu qaba

Buluun meetileenii mataan isaa miira-dhaga'ummaa garmalee fiduu danda'a. Odeeffannoon ajaja qorichaa PROVAYBLUE karaa ujummoo dhiigaa kennamuu anaafilaaksis ibsa; oomisha gosa buluu meetileenii tokkoof miira-dhaga'ummaa garmalee cimaa erga mudatee booda akka hin fayyadamne dhorka. Qorichoota walitti bu'an waliin sindiroomee seerotoninii ilaalchisees akeekkachiisa, akkasumas hanqina G6PD keessatti itti fayyadamuu dhorka. Ibsi qorichaa kun balaa barbaachisoo ta'an mirkaneessa; oomisha afaaniin fudhatamu kan hin qoratamneef balaa hunda hammaan hin ibsu.

Ragaan buluu meetileenii farra histaamiinii ajajame yookaan kunuunsa mirkanaa'e biroo bakka buusuu hin deeggaru. Hafuura baafachuun rakkachuu, qoonqoon dhiita'uu yookaan kufuun gargaarsa fayyaa hatattamaa barbaada malee halluu tokkoon yaalii gochuu miti. Marii ogeessa fayyaa waliin karoorfameef, gaaffilee waa'ee buluu meetileenii gaafatan kana fayyadamuun himannaa sirrii, oomisha, qorichoota yeroo ammaa fudhatanii fi seenaa mallattoolee qabatanii dhihaadhaa. Gaaffiin hojii irra oolu yaalli yaadame adda baafama dhukkubaa fi bu'aa kam irratti xiyyeeffachuu akka yaade, akkasumas itti fayyadama addaa sanaaf ragaan jiraachuu fi dhiisuu isaati.