अल्कोहोल, कॅफीन आणि पूरक पदार्थांसोबत मेथिलीन ब्लू

“कोणतीही ज्ञात परस्परक्रिया नाही” या वाक्याच्या आधारावर मेथिलीन ब्लूचा अल्कोहोल, कॉफी किंवा पूरक पदार्थांच्या संचासोबत वापर सुरक्षित असल्याचे मानता येत नाही. या वाक्याचा अर्थ असा असू शकतो की त्या संयोजनाची कोणीही पुरेशी चाचणी केलेली नाही. त्यातून एक अधिक उपयुक्त निष्कर्षही झाकोळला जाऊ शकतो: एखाद्या अभ्यासात एक परिणाम मोजला गेला आणि त्यात कोणताही बदल आढळला नाही, पण इतर परिणामांबाबतचे प्रश्न अनुत्तरित राहिले.

अल्कोहोल आणि कॅफीनबाबत मानवांवरील काही थेट पुरावे उपलब्ध आहेत. क्रिएटिन, शिलाजित, एन-अॅसिटिलसिस्टीन (NAC) आणि कोएन्झाइम Q10 (CoQ10) यांबाबत या लेखासाठी शोधलेल्या स्रोतांमधून मेथिलीन ब्लूसोबत नियमित तोंडावाटे घेतल्या जाणाऱ्या संयोजनांची सुरक्षितता किंवा लाभ सिद्ध होत नाहीत. या पुराव्यांच्या वेगवेगळ्या श्रेणी आहेत आणि खालील तक्त्यात त्या स्वतंत्र ठेवल्या आहेत.

परस्परक्रियांबाबतच्या पुराव्यांचा तक्ता

“मानवी पुराव्यांची उणीव” म्हणजे या लेखासाठी मानवांमधील संयोजनाबाबतचे योग्य पुरावे आढळले नाहीत. याचा अर्थ हानिकारक परस्परक्रिया सिद्ध झाली आहे किंवा कोणताही अभ्यास अस्तित्वात असूच शकत नाही असा नाही. हा तक्ता जीवनशैलीशी संबंधित संयोजनांबाबत आहे; डॉक्टरांनी लिहून दिलेल्या औषधांशी परस्परक्रिया आणि सेरोटोनिन सिंड्रोम यांसाठी औषधांचे स्वतंत्र मूल्यांकन आवश्यक आहे.

मुखपृष्ठावरील चित्र या पुराव्यांच्या श्रेणींचा संकल्पनात्मक नकाशा आहे. घटकांची रेखाचित्रे चाचणी केलेली मिश्रणे किंवा शिफारस केलेली संयोजने दर्शवत नसून प्रश्न अधोरेखित करतात.

अल्कोहोल: प्राण्यांमध्ये दिसलेला परिणाम मानवांमध्ये दिसला नाही

केवळ जैवरासायनिक तर्कावर अवलंबून न राहता, मेथिलीन ब्लूमुळे शरीरातील एथेनॉलच्या प्रक्रियेत बदल होतो का, हे संशोधकांनी तपासले आहे.

Vonlanthen, Beer आणि Lauterburg यांच्या 2000 मधील अभ्यासात, मेथिलीन ब्लूमुळे विलग केलेल्या यकृताच्या पेशींमध्ये आणि जिवंत उंदरांमध्ये एथेनॉलचे चयापचय वाढले. मात्र, निरोगी मानवी स्वयंसेवकांमध्ये त्याने एथेनॉलच्या औषधगतिकीत बदल केला नाही किंवा एथेनॉलशी संबंधित लॅक्टेट-ते-पायरुवेट गुणोत्तरातील वाढही सुधारली नाही. हे गुणोत्तर अभ्यासल्या जात असलेल्या रेडॉक्स बदलाचे एक निदर्शक होते.

मानवी अभ्यासाच्या परिस्थितीत प्रस्तावित लाभ प्रत्यक्षात न दिसल्याचे हे स्पष्ट उदाहरण आहे. नशा लवकर उतरण्यासाठी मेथिलीन ब्लू घेण्याला यातून कोणताही आधार मिळत नाही. चयापचयाचे मोजमाप आणि सुरक्षिततेचे मूल्यांकन वेगवेगळे का आहेत, हेही यातून स्पष्ट होते: एथेनॉलच्या निष्कासनात बदल न झाल्याने निर्णयक्षमता, हालचालींचा समन्वय किंवा लक्षणे यांवर परिणाम होणार नाही असे सांगता येत नाही.

मद्यपान करण्याचे कारण म्हणून किंवा मद्यपानाचे परिणाम भरून काढण्याचा मार्ग म्हणून मेथिलीन ब्लूचा वापर टाळा. मेथिलीन ब्लू वैद्यकीय उपचारांचा भाग असल्यास, त्या उपचारांच्या संदर्भात अल्कोहोलबद्दल उपचार करणाऱ्या पथकाला विचारा. टायरामिन आणि आंबवलेले पदार्थ यांबाबतचे प्रश्न मोनोअमाइन ऑक्सिडेजच्या अवरोधनाशी संबंधित आहेत, पण ते एथेनॉलचे निष्कासन मोजण्यास समतुल्य नाहीत.

कॉफी: संपर्कपातळीत बदल न होणे हा मर्यादित निष्कर्ष आहे

औषधाच्या माहितीत नमूद केलेल्या कॅफीन अभ्यासात मेथिलीन ब्लूची 2 mg/kg मात्रा शिरेतून दिली होती. कॅफीनचा वापर त्याच्या चयापचयात सहभागी असलेल्या CYP1A2 या विकराची क्रिया तपासण्यासाठी केला गेला. संपर्कपातळीत बदल न झाल्याचा नोंदवलेला निष्कर्ष, त्या परिस्थितीत रक्ताभिसरणातील कॅफीनचे प्रमाण मेथिलीन ब्लूमुळे बदलले का, एवढ्याच प्रश्नाशी संबंधित आहे. हे अभ्यासाचे वर्णन आहे, तोंडावाटे घेण्याच्या मात्रेची शिफारस नाही.

कॉफी पिणाऱ्या व्यक्तीला सहसा अधिक व्यापक उत्तर हवे असते: या संयोजनामुळे मला चिंता जाणवेल का, झोप येणार नाही का किंवा माझ्या हृदयगतीवर परिणाम होईल का? औषधगतिकीचा निष्कर्ष या सर्व प्रश्नांची उत्तरे देऊ शकत नाही. FDA कॅफीनच्या स्वतःच्या प्रतिकूल परिणामांमध्ये निद्रानाश, धडधड, चिंता आणि मळमळ यांचा उल्लेख करते. संयोजन घेतल्यानंतर ही लक्षणे दिसणे, एवढ्यावरूनच नवी रासायनिक परस्परक्रिया ओळखता येत नाही किंवा न्यूरोट्रान्समीटरच्या पातळीत बदल झाल्याचे सिद्ध होत नाही.

शरीराला मिळालेल्या कॅफीनचे प्रमाण सांगताना त्याचे सर्व स्रोत समाविष्ट करा: कॉफी, चहा, एनर्जी ड्रिंक्स, व्यायामापूर्वी घेण्याची उत्पादने आणि गोळ्या. निरोगी प्रौढांसाठीची कॅफीनची सर्वसाधारण मर्यादा ही मेथिलीन ब्लूच्या संयोजनांसाठी चाचणी केलेली सुरक्षिततेची मर्यादा नाही. तसेच, कॅफीनबाबतचा निष्कर्ष ऊर्जा वाढवण्यासाठीच्या मिश्रणातील इतर प्रत्येक घटकाला लागू होत नाही.

पूरक पदार्थ: कार्यपद्धती म्हणजे चाचणी केलेला संच नव्हे

ऊर्जेच्या चयापचयाबाबत किंवा ऑक्सिडेटिव्ह ताणाबाबतच्या चर्चेत क्रिएटिन, NAC आणि CoQ10 यांचा अनेकदा एकत्र उल्लेख होतो. या व्यापक श्रेणींवरून मेथिलीन ब्लू जोडल्यावर होणाऱ्या नैदानिक परिणामाचा अंदाज लावता येत नाही. उपयुक्त संयोजन अभ्यासात त्या संयोजनाची त्यातील स्वतंत्र घटकांशी तुलना केली जाईल आणि लाभ व हानी या दोन्हींचे मूल्यांकन केले जाईल. प्रत्येक घटकावरील स्वतंत्र अभ्यास ही तुलना देऊ शकत नाहीत.

NAC हे विशेषतः उपयुक्त उदाहरण आहे. नायट्रिक ऑक्साइडमुळे निर्माण झालेल्या मेथेमोग्लोबिनेमियाशी संबंधित प्रयोगशाळेतील तुलनात्मक अभ्यासात मेथिलीन ब्लू, रिबोफ्लेविन आणि NAC यांचे शरीराच्या बाहेर प्रयोगशाळेत मूल्यांकन केले गेले. एखाद्या संशोधन लेखात त्यांची नावे एकत्र आढळल्याने लोकांनी ते एकत्र तोंडावाटे घ्यावेत असे सिद्ध होत नाही. प्रयोगशाळेतील तुलना किंवा मांजरांमधील विषबाधेचा अभ्यास, यांपैकी कोणताही अभ्यास मेथिलीन ब्लूच्या विषारी परिणामांपासून संरक्षण म्हणून NAC च्या वापराला पुष्टी देत नाही.

शिलाजित आणि अनेक घटक असलेल्या मिश्रणांबाबत उत्पादनाची नेमकी ओळख हा आणखी एक अनिश्चिततेचा मुद्दा आहे. NCCIH काही आयुर्वेदिक मिश्रणांमध्ये विषारी धातूंबाबतच्या चिंतांचे वर्णन करते. यावरून प्रत्येक शिलाजित उत्पादन दूषित आहे असे सिद्ध होत नाही. याचा अर्थ घटकरचना आणि गुणवत्ता हे औषधांमधील परस्परक्रियांपेक्षा वेगळे प्रश्न आहेत; दूषित घटकांच्या चाचणीत उत्तीर्ण झाल्याने संयोजनाची सुरक्षितता सिद्ध होत नाही.

परस्परक्रियेत तिसऱ्या पदार्थाचाही सहभाग असू शकतो. NCCIH CoQ10 च्या वॉरफरिन आणि इन्सुलिनसोबत संभाव्य परस्परक्रिया नमूद करते. हे मेथिलीन ब्लूसोबतच्या परस्परक्रियेचे पुरावे नाहीत. शोधात नमूद केलेले केवळ दोन घटक तपासल्यास वैद्यकीयदृष्ट्या महत्त्वाचे संयोजन कसे नजरेआड होऊ शकते, हे यातून दिसते.

परस्परक्रियेच्या मूल्यांकनासाठी काय सोबत आणावे

मेथिलीन ब्लूमुळे शुद्ध केलेल्या मानवी मोनोअमाइन ऑक्सिडेज A चे अवरोधन होते, हे प्रायोगिक औषधशास्त्रात सिद्ध झाले आहे. सेरोटोनिन प्रणालीवर परिणाम करणाऱ्या औषधांसोबत गंभीर सेरोटोनिन विषाक्तता उद्भवू शकते, हेही त्याच्या औषधविषयक माहितीत नमूद आहे. एखाद्या उत्पादनाला पूरक पदार्थ म्हटल्याने त्यातील सक्रिय घटक या धोक्यांच्या दृष्टीने तपासण्याची गरज संपत नाही.

प्रत्यक्ष उत्पादनांची लेबले, मेथिलीन ब्लूची सांद्रता आणि ते देण्याचा मार्ग, घेतलेली प्रमाणे, ते घेतल्याच्या वेळा, इतर औषधे आणि कोणतीही नवीन लक्षणे यांची माहिती फार्मासिस्ट किंवा चिकित्सकाकडे आणा. काय आणि कधी घेतले याचा क्रम समजून घेण्यासाठी वेळेची माहिती उपयुक्त असते; मात्र, अभ्यास न झालेल्या संचातील पदार्थ किती अंतराने घ्यावेत याचा प्रमाणित कालावधी ती देत नाही. मेथिलीन ब्लू घेता यावे म्हणून डॉक्टरांनी लिहून दिलेले उपचार थांबवू नका.

संयोजन घेतल्यानंतर नव्याने गोंधळलेली अवस्था किंवा अस्वस्थता यांसोबत ताप, खूप घाम येणे, कंप किंवा स्नायूंचा ताठरपणा दिसल्यास तातडीचे वैद्यकीय मूल्यांकन आवश्यक आहे. वापर टाळावा लागणाऱ्या व्यापक परिस्थिती आणि प्रतिकूल प्रतिक्रियेचे मूल्यांकन करण्यासाठी आवश्यक माहिती यांचा समावेश मेथिलीन ब्लूचे दुष्परिणाम आणि सुरक्षितता या लेखात आहे.