Άρθρο

Κυανό του μεθυλενίου στη χειρουργική του τριχοφωλεακού συριγγίου: χαρτογράφηση και δεδομένα για την υποτροπή

Κυανό του μεθυλενίου στη χειρουργική του τριχοφωλεακού συριγγίου: χαρτογράφηση και δεδομένα για την υποτροπή

Το τριχοφωλεακό συρίγγιο είναι ένας πόρος κάτω από το δέρμα κοντά στον κόκκυγα, συχνά με πλευρικές διακλαδώσεις που είναι δύσκολο να φανούν κατά τη χειρουργική επέμβαση. Η επέμβαση αποτυγχάνει όταν παραμένει πάσχων ιστός, επομένως οι χειρουργοί χρειάζονται έναν αξιόπιστο τρόπο για να εντοπίζουν κάθε διακλάδωση πριν από την εκτομή. Η έγχυση κυανού του μεθυλενίου στο στόμιο του συριγγίου χρωματίζει μπλε το σύστημα των πόρων και παρέχει στον χειρουργό έναν ορατό χάρτη που μπορεί να ακολουθήσει.

Αυτός ο χάρτης είναι βοήθημα οπτικοποίησης, όχι θεραπεία. Η διάκριση έχει σημασία, επειδή η βιβλιογραφία για το κυανό του μεθυλενίου στη χειρουργική της τριχοφωλεακής νόσου αναμειγνύει δύο διαφορετικά ερωτήματα. Το πρώτο είναι αν η χρωστική επισημαίνει με ακρίβεια όλο τον πάσχοντα ιστό. Το δεύτερο είναι αν οι ασθενείς στις επεμβάσεις των οποίων χρησιμοποιήθηκε η χρωστική εμφανίζουν λιγότερες υποτροπές χρόνια αργότερα. Μια χρωστική μπορεί να αποτύχει στην πρώτη δοκιμασία στο μικροσκόπιο, αλλά να εξακολουθεί να συσχετίζεται με καλύτερες εκβάσεις στην κλινική πράξη, ή το αντίστροφο. Οι δύο δημοσιευμένες μελέτες που αναφέρονται συχνότερα για αυτό το θέμα απαντούν καθεμία μόνο σε ένα από αυτά τα ερωτήματα, με διαφορετικό σχεδιασμό και διαφορετική παρακολούθηση.

Τι προσπαθεί να δει ο χειρουργός

Σκεφτείτε τη χρωστική ως μια σήμανση πάνω σε μια κρυμμένη δομή. Ο χειρουργός εγχέει μπλε υγρό μέσω του δερματικού στομίου, περιμένει να εξαπλωθεί στους συνδεδεμένους πόρους και στη συνέχεια αφαιρεί τον χρωματισμένο ιστό. Οτιδήποτε δεν έφτασε να χρωματίσει η χρωστική, ή οποιοσδήποτε πάσχων ιστός δεν συνδεόταν ποτέ με τον πόρο στον οποίο έγινε η έγχυση, παραμένει άχρωμος και μπορεί να διαφύγει.

Επομένως, τρία πράγματα μπορούν να πάνε στραβά ανεξάρτητα το ένα από το άλλο. Η χρωστική μπορεί να μη γεμίσει κάθε διακλάδωση. Ο χειρουργός μπορεί να μην αφαιρέσει ό,τι έχει χρωματιστεί. Και ο ιστός έξω από το χρωματισμένο όριο μπορεί να εξακολουθεί να περιέχει μικροσκοπικές αλλοιώσεις. Οι παρακάτω μελέτες απομονώνουν διαφορετικά μέρη αυτής της αλυσίδας, γι’ αυτό τα αποτελέσματά τους δεν μπορούν να συνδυαστούν σε έναν κοινό μέσο όρο.

Οι αναγνώστες που συγκρίνουν χειρουργικές τεχνικές μπορεί επίσης να ενδιαφέρονται για την ευρύτερη επισκόπηση των χειρουργικών χρήσεων του κυανού του μεθυλενίου και για τις ξεχωριστές επεξηγήσεις σχετικά με το πώς διαφέρει η χρώση με χρωστική από τη θεραπεία του ιστού και πώς ορίζεται και μετράται η υποτροπή.

Μακροχρόνια υποτροπή: μια μελέτη κοόρτης παρατήρησης

Τα δεδομένα για την υποτροπή προέρχονται από μια αναδρομική μελέτη κοόρτης που δημοσίευσαν ο Doll και οι συνεργάτες του στο International Journal of Colorectal Disease, σε ένα άρθρο του οποίου ο τίτλος δηλώνει άμεσα το κύριο αποτέλεσμα και του οποίου η μακροχρόνια παρακολούθηση του κυανού του μεθυλενίου στην οξεία τριχοφωλεακή νόσο εκτείνεται σε πολύ μεγαλύτερο διάστημα από ό,τι στις περισσότερες χειρουργικές μελέτες.

Οι ερευνητές εντόπισαν 1,960 ασθενείς που χειρουργήθηκαν για πρώτη φορά για τριχοφωλεακή νόσο σε τρία γερμανικά στρατιωτικά νοσοκομεία μεταξύ 1980 και 1996 και στη συνέχεια επέλεξαν 247 για λεπτομερή τηλεφωνική παρακολούθηση. Η μέση διάρκεια παρακολούθησης ήταν περίπου 15 έτη, με εύρος περίπου 9 έως 25 έτη. Ο πληθυσμός αποτελούνταν κυρίως από νεαρούς στρατιωτικούς άνδρες. Η χειρουργική τεχνική διέφερε: περίπου τα δύο τρίτα υποβλήθηκαν σε εκτομή με ανοικτή επούλωση, το ένα τέταρτο σε εκτομή με πρωτογενή σύγκλειση στη μέση γραμμή και οι υπόλοιποι σε μαρσιποποίηση.

Η έκθεση στη χρωστική ήταν απλή: σε 197 ασθενείς έγινε έγχυση κυανού του μεθυλενίου στην αρχή της επέμβασης για να οριοθετηθεί το σύστημα των πόρων, ενώ σε 50 δεν έγινε. Η χορήγηση περιγράφηκε ως μία προσεκτική έγχυση, χωρίς να αναφέρεται συγκέντρωση ή όγκος. Η χρήση δεν ήταν τυχαιοποιημένη. Οι χειρουργοί επέλεγαν τη χρωστική πολύ συχνότερα στη χρόνια νόσο με συρίγγια παρά στα οξέα αποστήματα, και συχνότερα όταν υπήρχαν περισσότερα στόμια συριγγίων, επομένως οι δύο ομάδες διέφεραν εξαρχής.

Η υποτροπή αξιολογήθηκε με προκαθορισμένο τηλεφωνικό ερωτηματολόγιο. Οι ασθενείς θεωρούνταν ότι είχαν υποτροπή μόνο μετά την αρχική επούλωση, εφόσον δεν είχε μεσολαβήσει μεταγενέστερος τραυματισμός στον κόκκυγα και πληρούσαν είτε ένα ισχυρό κριτήριο (διάγνωση από ιατρό, επαναληπτική τομή ή εκτομή, νέο συρίγγιο, τρίχες σε στόμιο, πυώδης έκκριση) είτε δύο ασθενέστερα κριτήρια (ερυθρότητα, οίδημα, πόνος, έκκριση).

Η μη προσαρμοσμένη συχνότητα υποτροπής σε ολόκληρη την περίοδο ήταν 32 στους 197 με χρωστική (16 τοις εκατό), έναντι 15 στους 50 χωρίς χρωστική (30 τοις εκατό). Οι εκτιμήσεις Kaplan-Meier στα 20 έτη, οι οποίες λαμβάνουν υπόψη τις διαφορετικές διάρκειες παρακολούθησης, ήταν περίπου 20 τοις εκατό με χρωστική και 38 τοις εκατό χωρίς, με τιμή p στη δοκιμασία log-rank ίση με 0.018. Σε ένα πολυμεταβλητό μοντέλο Cox, οι συγγραφείς ανέφεραν για τη χρήση χρωστικής έναν λόγο τύπου λόγου πιθανοτήτων ίσο με 0.45. Οι περισσότερες υποτροπές εμφανίστηκαν εντός πέντε ετών, αλλά ορισμένες εμφανίστηκαν ακόμη και 17 έτη μετά την επέμβαση, γεγονός που εξηγεί γιατί η μακροχρόνια παρακολούθηση έχει σημασία για τους ισχυρισμούς σχετικά με την υποτροπή της τριχοφωλεακής νόσου μετά τη χρήση κυανού του μεθυλενίου.

Το μοτίβο των υποομάδων χρειάζεται προσοχή. Στην οξεία νόσο με σχηματισμό αποστήματος, οι εκτιμήσεις στα 20 έτη ήταν περίπου 19 τοις εκατό με χρωστική έναντι 43 τοις εκατό χωρίς, αλλά με μόλις 79 ασθενείς η διαφορά δεν έφτασε σε στατιστική σημαντικότητα (p = 0.078). Στη χρόνια νόσο, οι εκτιμήσεις ήταν περίπου 19 τοις εκατό έναντι 24 τοις εκατό (p = 0.35), χωρίς ουσιαστικά αποδείξιμη διαφορά. Επομένως, η συνολική συσχέτιση καθοριζόταν από μια υποομάδα πολύ μικρή για να στηρίξει αυτοτελώς το συμπέρασμα, σε μια μελέτη όπου η κατανομή της παρέμβασης δεν ήταν τυχαία και η ομάδα ελέγχου περιλάμβανε μόνο 50 ασθενείς.

Εξίσου σημαντικό είναι τι δεν δείχνει αυτή η μελέτη. Δεν μέτρησε την ακρίβεια της χαρτογράφησης, δεν συνέκρινε ιστολογικά ευρήματα μεταξύ επεμβάσεων με και χωρίς χρωστική και δεν ανέφερε αξιοποιήσιμη σύγκριση με και χωρίς χρωστική για επιπλοκές του τραύματος ή χρόνο επούλωσης. Αποτελεί ένδειξη συσχέτισης ανάμεσα στη χρήση χρωστικής και τη μικρότερη μακροχρόνια υποτροπή σε μία ιστορική κοόρτη, όχι απόδειξη ότι η χρωστική την προκάλεσε. Η σύγχυση λόγω ένδειξης, οι επιδράσεις της χρονικής περιόδου και ο συνδυασμός διαφορετικών τεχνικών παραμένουν ανοικτά ζητήματα.

Τι χρωματίζει πραγματικά η χρωστική: μια μελέτη ζευγαρωμένων δειγμάτων

Η δεύτερη μελέτη εξετάζει άμεσα το ερώτημα της χαρτογράφησης, αλλά με έναν σχεδιασμό που μπορεί εύκολα να παρερμηνευτεί. Ο Idiz και οι συνεργάτες του δημοσίευσαν αυτό που ονόμασαν προοπτική τυχαιοποιημένη δοκιμή, και η μελέτη ζευγαρωμένων ιστοπαθολογικών δειγμάτων από εκτομή τριχοφωλεακής νόσου με καθοδήγηση κυανού του μεθυλενίου εξακολουθεί μερικές φορές να αναφέρεται ως τυχαιοποιημένη τεκμηρίωση. Το μητρώο της ίδιας μελέτης καταγράφει μία μόνο ομάδα, χωρίς κατανομή και χωρίς τυφλοποίηση, επομένως η ακριβής ταξινόμηση είναι προοπτική μελέτη ενός σκέλους με ζευγαρωμένα δείγματα από τον ίδιο ασθενή, όχι τυχαιοποιημένη σύγκριση χρωστικής έναντι μη χρήσης χρωστικής.

Συμμετείχαν τριάντα τρεις ασθενείς με μη επιπλεγμένη πρωτοπαθή νόσο. Η οξεία φλεγμονή, το απόστημα και η υποτροπιάζουσα νόσος αποκλείστηκαν, επομένως αυτός ο πληθυσμός είναι σχεδόν το αντίθετο της οξείας υποομάδας στην οποία η μελέτη του Doll υπέδειξε τη μεγαλύτερη επίδραση. Κάθε ασθενής έλαβε τουλάχιστον 4 mL κυανού του μεθυλενίου μέσω κάθε στομίου συριγγίου, υπό αρκετή πίεση ώστε η χρωστική να διαρρεύσει από τον πόρο. Στη συνέχεια, ο χειρουργός αφαίρεσε όλο τον μπλε ιστό μαζί με το στόμιο του συριγγίου ως ένα δείγμα (Ομάδα 1), επιθεώρησε την εναπομείνασα κοιλότητα και αφαίρεσε ξεχωριστά τυχόν μακροσκοπικά ύποπτο, μη χρωματισμένο κοκκιώδη ιστό ως δεύτερο δείγμα (Ομάδα 2).

Ένας παθολογοανατόμος, χωρίς γνώση της προέλευσης των δειγμάτων, βαθμολόγησε πέντε μικροσκοπικά χαρακτηριστικά και στα δύο δείγματα: διευρυμένους τριχοθυλάκους, διάσπαρτα πετάλια κερατίνης, φλεγμονώδη διήθηση, στελέχη τριχών και ίνωση.

Η χρωστική συγκεντρώθηκε στον ιστό με τις εντονότερες αλλοιώσεις, αλλά δεν οριοθέτησε όλη τη νόσο. Οι παθολογικές αλλοιώσεις παρέμεναν συχνές στο μη χρωματισμένο δεύτερο δείγμα: διευρυμένοι θύλακοι σε 31 από 33, πετάλια κερατίνης σε 29 από 33, φλεγμονή σε 30 από 33. Τα στελέχη τριχών ήταν το χαρακτηριστικό με τη σαφέστερη διαφορά, καθώς υπήρχαν σε 29 από 33 χρωματισμένα δείγματα, αλλά μόνο σε 5 από 33 μη χρωματισμένα. Οι μέσες βαθμολογίες έντασης ήταν υψηλότερες στον χρωματισμένο ιστό για κάθε χαρακτηριστικό. Με απλά λόγια, το μπλε όριο επισήμαινε το κέντρο της νόσου χωρίς να περικλείει όλο τον ιστολογικά παθολογικό ιστό.

Δύο περιορισμοί επιβάλλουν επιφυλάξεις ακόμη και για αυτό το συμπέρασμα. Το δεύτερο δείγμα δεν αποτελούσε συστηματική δειγματοληψία όλου του μη χρωματισμένου ιστού. Λαμβανόταν μόνο όταν ο χειρουργός έβλεπε ύποπτο κοκκιώδη ιστό και επέλεγε να κάνει πρόσθετη εκτομή, επομένως δειγματοληπτούσε κατά προτίμηση τις πιο ύποπτες στην όψη μη χρωματισμένες περιοχές και δεν μπορεί να δώσει πραγματική ευαισθησία ή ποσοστό ψευδώς αρνητικών αποτελεσμάτων για τη χαρτογράφηση με χρωστική. Επιπλέον, η μελέτη δεν ανέφερε καμία κλινική έκβαση: ούτε ποσοστό υποτροπής, ούτε ποσοστό λοίμωξης, ούτε ποσοστό διάσπασης του τραύματος, ούτε χρόνο επούλωσης. Η μικροσκοπική παθολογική αλλοίωση πέρα από το μπλε όριο είναι υποκατάστατος δείκτης, όχι απόδειξη ότι αυτοί οι ασθενείς θα εμφάνιζαν υποτροπή.

Οι δύο μελέτες δίπλα δίπλα

Doll και συν., 2008Idiz και συν., 2014
ΣχεδιασμόςΑναδρομική μελέτη κοόρτης παρατήρησης, μη τυχαιοποιημένη σύγκριση με και χωρίς χρωστικήΠροοπτική μελέτη ενός σκέλους, ζευγαρωμένα δείγματα από τον ίδιο ασθενή
Ασθενείς247, συνδυασμός οξείας και χρόνιας νόσου, στρατιωτικά νοσοκομεία33, μόνο μη επιπλεγμένη πρωτοπαθής νόσος
Πρωτόκολλο χρωστικήςΜία έγχυση, η δόση δεν αναφέρθηκεΤουλάχιστον 4 mL ανά στόμιο, η συγκέντρωση δεν αναφέρθηκε
Κύριο καταληκτικό σημείοΥποτροπή βάσει ερωτηματολογίου, μέση παρακολούθηση 15 έτηΥπολειπόμενες μικροσκοπικές αλλοιώσεις πέρα από το όριο της χρωστικής, χωρίς κλινική παρακολούθηση
Εκβάσεις τραύματοςΚαμία αξιοποιήσιμη σύγκριση με και χωρίς χρωστικήΔεν αναφέρθηκαν
Κύριο αποτέλεσμαΥποτροπή στα 20 έτη περίπου 20% με χρωστική έναντι 38% χωρίςΟ μη χρωματισμένος ιστός παρέμενε παθολογικός, αν και με λιγότερο έντονες αλλοιώσεις

Αυτές οι γραμμές δεν συνδυάζονται σε ένα ενιαίο συμπέρασμα. Η μελέτη κοόρτης μετρά μια κλινική έκβαση σε βάθος δεκαετιών χωρίς να εξετάζει την ακρίβεια της χαρτογράφησης. Η μελέτη ζευγαρωμένων δειγμάτων εξετάζει την πληρότητα της χαρτογράφησης στο μικροσκόπιο χωρίς να μετρά καμία κλινική έκβαση. Καμία δεν είναι τυχαιοποιημένη σύγκριση χειρουργικής με καθοδήγηση χρωστικής έναντι χειρουργικής χωρίς τέτοια καθοδήγηση, με καταληκτικά σημεία τόσο την υποτροπή όσο και τις εκβάσεις του τραύματος, και καμία τέτοια δοκιμή δεν περιλαμβάνεται σε αυτό το ζεύγος μελετών.

Απομένουν, λοιπόν, τρεις ακριβείς διαπιστώσεις για όποιον συζητά με έναν χειρουργό τις επιλογές χρήσης κυανού του μεθυλενίου στο τριχοφωλεακό συρίγγιο. Πρώτον, μία μακροχρόνια αλλά μη τυχαιοποιημένη μελέτη συσχετίζει τη χρήση χρωστικής με μικρότερη υποτροπή, κυρίως στις οξείες περιπτώσεις, με μεγάλη αβεβαιότητα. Δεύτερον, μία μικρή μελέτη μηχανισμού δείχνει ότι η χρώση με χρωστική υποεκτιμά την ιστολογική έκταση της νόσου, χωρίς να δείχνει ότι τα πρόσθετα μικροσκοπικά ευρήματα προκαλούν υποτροπή. Τρίτον, καμία από τις δύο μελέτες δεν στηρίζει ισχυρισμούς για λοίμωξη του τραύματος, ταχύτητα επούλωσης ή ποσοστά επιπλοκών στη χειρουργική με καθοδήγηση χρωστικής, επειδή καμία δεν μέτρησε αυτές τις συγκρίσεις.

Το πρακτικό ερώτημα που αξίζει να τεθεί στη χειρουργική συμβουλευτική είναι, επομένως, συγκεκριμένο: με δεδομένη την προγραμματισμένη τεχνική (ανοικτή επούλωση, σύγκλειση ή κρημνός), χρησιμοποιεί ο χειρουργός χρωστική για να εντοπίζει τους πόρους και πώς αντιμετωπίζει τον ύποπτο μη χρωματισμένο ιστό στο χείλος της κοιλότητας; Τα δεδομένα υποδεικνύουν μια εύλογη αλλά μη αποδεδειγμένη συσχέτιση της χρωστικής με την υποτροπή και έναν τεκμηριωμένο περιορισμό της ως ανατομικού δείκτη. Οτιδήποτε πέρα από αυτά αποτελεί προέκταση των συμπερασμάτων πέρα από τα διαθέσιμα δεδομένα.

Google AdSense