Búlúù mẹ́tílínì fún COVID-19 àti COVID pípẹ́: ẹ̀rí náà

Ìfẹ́ sí búlúù mẹ́tílínì fún COVID bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìbéèrè tó bójú mu. Àpapọ̀ kẹ́míkà náà kò gbowó, ó ti ní ìtàn pípẹ́ nínú ìṣègùn, iṣẹ́ yàrá ìwádìí sì fi hàn pé ó ní ipa lórí SARS-CoV-2. Ṣùgbọ́n láìpẹ́, ìbéèrè kan ṣoṣo yẹn pín sí ìbéèrè ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ mẹ́ta, àwọn òǹkàwé tó bá dà wọ́n pọ̀ yóò sì túmọ̀ ẹ̀rí náà lọ́nà tí kò tọ́.

Àwọn ìbéèrè mẹ́tẹ̀ẹ̀ta ni: ṣé ó ń tọ́jú àkóràn ní ìpele àkọ́kọ́ nínú àwọn aláìsàn, ṣé ó ń sọ fáírọ́ọ̀sì di aláìṣiṣẹ́ níta ara, àti ṣé ó ń ṣèrànwọ́ fún àwọn àmì àìsàn lẹ́yìn ìpele àkọ́kọ́ tí a mọ̀ sí COVID pípẹ́. Ọ̀kọ̀ọ̀kan ní ọ̀nà ìṣètò ìwádìí ọ̀tọ̀, àbájáde tí a ń wọn ọ̀tọ̀, àti ìdáhùn ọ̀tọ̀. Àpilẹ̀kọ yìí yà wọ́n sọ́tọ̀, ó sì parí pẹ̀lú àkọsílẹ̀ àwọn ìdánwò tí o lè ṣàyẹ̀wò kí o tó ṣe ìpinnu kankan pẹ̀lú oníṣègùn.

Àkóràn ní ìpele àkọ́kọ́: àmì ìlọsíwájú atẹ́gùn tí a rí léraléra láìsí ẹ̀rí ìwòsàn

Àtìlẹ́yìn àkọ́kọ́ fún lílo oògùn náà fún ète tuntun wà nínú àyẹ̀wò àlàyé kan ní 2021, tó ṣàyẹ̀wò ìmọ̀ nípa bí búlúù mẹ́tílínì ṣe ń ṣiṣẹ́, tó sì ṣe àkójọ ìdánwò márùn-ún tí a forúkọ sílẹ̀ nípa búlúù mẹ́tílínì nínú ìtọ́jú COVID-19. Àyẹ̀wò yẹn wúlò gẹ́gẹ́ bí ìtọ́sọ́nà ìbẹ̀rẹ̀, kì í ṣe gẹ́gẹ́ bí ẹ̀rí. Ó dábàá àwọn ọ̀nà ìṣiṣẹ́ bí ìyípo redox àti dídín ìpalára láti inú oxidation kù, ó sì ṣe àkójọ àwọn ìdánwò tí ọ̀pọ̀ jù lọ wọn kò tíì parí nígbà náà. Ipò àwọn ìdánwò ti yí padà láti ìgbà náà, nítorí náà àkọsílẹ̀ kọ̀ọ̀kan nílò àyẹ̀wò tuntun dípò gbígbẹ́kẹ̀ lé àkójọ 2021.

Àpẹẹrẹ tí a rí káàkiri àwọn ìtẹ̀jáde tó tẹ̀ lé e jọ ara wọn tó láti ṣàpèjúwe. Ọ̀pọ̀ ìwádìí ilé ìwòsàn ní Iran dán búlúù mẹ́tílínì wò gẹ́gẹ́ bí apá àpapọ̀ ìtọ́jú tí a fi kún ìtọ́jú déédéé, wọ́n sì ròyìn ìmúgbòòrò atẹ́gùn tó dára sí i ní àkókò kúkúrú àti àkókò kúkúrú sí i ní ilé ìwòsàn. Nínú ìròyìn ìpele 2 kan tó ní aláìsàn 80, àkókò tí wọ́n lò ní ilé ìwòsàn jẹ́ bí ọjọ́ 7 pẹ̀lú àpapọ̀ ìtọ́jú náà, ní ìfiwéra pẹ̀lú bí ọjọ́ 12 fún ìtọ́jú déédéé nìkan. Ìròyìn tó tóbi sí i, tó ní irú ètò ìpele 3 pẹ̀lú aláìsàn 223, tọ́ka sí ìtọ́sọ́nà kan náà, ṣùgbọ́n ìyàtọ̀ nínú ikú kò dé ìpele ìtumọ̀ pàtàkì nípa ìṣirò. Àwọn wọ̀nyí jẹ́ ìwádìí tí gbogbo ènìyàn mọ ìtọ́jú tí a ń fún ẹgbẹ́ kọ̀ọ̀kan, tí wọ́n sì lo ètò ìtọ́jú olóhun púpọ̀; èyí ṣe pàtàkì fún àwọn ìdí tí a ó padà sí nísàlẹ̀.

Ìwádìí tuntun kan tí a fi pín àwọn aláìsàn sí ẹgbẹ́ láìléto mú kí àwòrán náà ṣe kedere sí i. Nínú àwọn aláìsàn COVID-19 ARDS 122 tí a gba sí ilé ìwòsàn, ẹgbẹ́ tó gba búlúù mẹ́tílínì ní ẹnu pẹ̀lú ìtọ́jú déédéé ní ìlọsíwájú tó pọ̀ sí i nínú ìkúnrẹ́rẹ́ atẹ́gùn inú ẹ̀jẹ̀ ju ẹgbẹ́ tó gba ìtọ́jú déédéé nìkan lọ, pẹ̀lú ipa àpapọ̀ ẹgbẹ́ àti àkókò tó ní ìtumọ̀ pàtàkì nípa ìṣirò. Síbẹ̀, àkókò ní ilé ìwòsàn àti ikú ní oṣù kan àti oṣù mẹ́ta kò yàtọ̀ lọ́nà tó ní ìtumọ̀ pàtàkì nínú ìdánwò ARDS tí a pín àwọn aláìsàn sí ẹgbẹ́ láìléto. Àkójọpọ̀ ìròyìn ìtọ́jú ìgbàlà kékeré kan, láìsí ẹgbẹ́ ìfiwéra, nípa aláìsàn 50 tí àìsàn wọn le gan-an tí a fún ní búlúù mẹ́tílínì nípasẹ̀ iṣan ẹ̀jẹ̀, ròyìn pé ìpín atẹ́gùn ga sí i lẹ́yìn ìtọ́jú. Ṣùgbọ́n pẹ̀lú ikú 20 àti àìsí ẹgbẹ́ ìfiwéra, àkójọpọ̀ ìròyìn ìtọ́jú ìgbàlà náà kò lè fi hàn pé oògùn náà ló fa ìyípadà náà.

Ìdánwò tó lágbára jù lọ tí a lo pilasíbò gẹ́gẹ́ bí ìfiwéra fún ipa ìjà-fáírọ́ọ̀sì tọ́ka sí òdìkejì. Ìdánwò NCT04635605 pín àwọn aláìsàn tí a kò gba sí ilé ìwòsàn sí ẹgbẹ́ láìléto láti gba ìwọ̀n búlúù mẹ́tílínì kan ṣoṣo ní ẹnu tàbí pilasíbò, ó sì wọn iye fáírọ́ọ̀sì àti bí fáírọ́ọ̀sì ṣe kúrò. Àbájáde náà kò fi agbára iṣẹ́ hàn lórí fáírọ́ọ̀sì, gẹ́gẹ́ bí a ṣe ṣàkótán rẹ̀ nínú ìròyìn ìdánwò tí a tẹ̀ jáde. Gbígba àwọn aláìsàn sí ilé ìwòsàn kò dín kù pẹ̀lú nínú ìdánwò mìíràn tó jẹ mọ́ ọn ṣùgbọ́n tó yàtọ̀, èyí tí ó dán pilasima láti ọ̀dọ̀ àwọn tó ń bọ̀ lára àìsàn wò, tí a fi búlúù mẹ́tílínì ṣe ìtọ́jú rẹ̀ kí a tó fi sínú ẹ̀jẹ̀. Ìwádìí yẹn lórí aláìsàn 376 tí a kò gba sí ilé ìwòsàn rí pé ìwọ̀n gbígba sí ilé ìwòsàn àti ìyípadà iye fáírọ́ọ̀sì fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ bákan náà nínú ẹgbẹ́ pilasima àti ẹgbẹ́ pilasíbò nínú ìdánwò pilasima COnV-ert. Pilasima tí a fi búlúù mẹ́tílínì ṣe ìtọ́jú rẹ̀ jẹ́ ìlànà ṣíṣe ọjà ẹ̀jẹ̀, kì í ṣe ìtọ́jú pẹ̀lú búlúù mẹ́tílínì tó ń ṣiṣẹ́ káàkiri ara, nítorí náà a kò gbọ́dọ̀ kà á sí ìdánwò gbígba oògùn náà.

Ní ṣókí: búlúù mẹ́tílínì fún COVID fi àmì ìlọsíwájú léraléra hàn nínú àwọn òṣùwọ̀n atẹ́gùn, ṣùgbọ́n kò sí ẹ̀rí tó lè múni gbà pé ó ń mú fáírọ́ọ̀sì kúrò yára sí i, dín gbígba sí ilé ìwòsàn kù, tàbí dín ikú kù. Ó yẹ kí a máa tọpinpin ìkúnrẹ́rẹ́ atẹ́gùn, ṣùgbọ́n èyí kì í ṣe ohun kan náà pẹ̀lú wíwòsàn àkóràn.

Àwọn òǹkàwé tí kò tíì mọ bí búlúù mẹ́tílínì ṣe ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí ohun èlò redox máa ń retí nígbà míì pé ìlọsíwájú atẹ́gùn túmọ̀ sí pípa fáírọ́ọ̀sì. Kò túmọ̀ sí bẹ́ẹ̀. Ipò atẹ́gùn ń fi ìpalára ẹ̀dọ̀fóró, iṣẹ́ hẹ́mọ́glóbìnì, àti ìṣàn ẹ̀jẹ̀ hàn. Iye fáírọ́ọ̀sì ń fi bí fáírọ́ọ̀sì ṣe ń pọ̀ sí i hàn. Oògùn lè ní ipa lórí ọ̀kan láìní ipa lórí èkejì.

Sísọ fáírọ́ọ̀sì di aláìṣiṣẹ́ nínú yàrá ìwádìí: àbájáde tó lágbára, ìtumọ̀ tó ní ààlà

Nínú yàrá ìwádìí, àwọn àbájáde dà bí èyí tó lágbára púpọ̀ sí i, ìyàtọ̀ yẹn sì ń daru ọ̀pọ̀ àkótán. Iṣẹ́ àkọ́kọ́ lórí àwọn sẹ́ẹ̀lì tí a ń tọ́ nínú yàrá ìwádìí ròyìn pé ìwọ̀n micromolar kékeré ní ipa tó dé ìdajì ipa tó pọ̀ jù lọ lórí SARS-CoV-2 nínú àwọn sẹ́ẹ̀lì Vero E6; èyí ló pèsè ìdí fún àwọn ìdánwò lórí ènìyàn tí a mẹ́nu kàn nínú àwọn ìwádìí àkọ́kọ́ lórí àwọn sẹ́ẹ̀lì tí a ń tọ́. Àwọn ìdánwò tí fáírọ́ọ̀sì bá oògùn náà pàdé tààrà fi hàn lẹ́yìn náà pé búlúù mẹ́tílínì ń ba RNA fáírọ́ọ̀sì jẹ́ lẹ́yìn ọ̀pọ̀ wákàtí ìfarakanra, kódà láìsí mímú un ṣiṣẹ́ pẹ̀lú ìmọ́lẹ̀, bí iṣẹ́ Cagno àti àwọn alábàáṣiṣẹ́ rẹ̀ ṣe fi hàn.

Pẹ̀lú ìmọ́lẹ̀, ipa náà pọ̀ sí i gan-an. Àpapọ̀ búlúù mẹ́tílínì àti ìmọ́lẹ̀ lésà pupa sọ omi tí fáírọ́ọ̀sì pọ̀ nínú rẹ̀ di aláìṣiṣẹ́ pátápátá, ó sì dáàbò bo àwọn ìpele sẹ́ẹ̀lì kan ṣoṣo nínú ìwádìí sísọ fáírọ́ọ̀sì di aláìṣiṣẹ́ nípasẹ̀ ìmọ́lẹ̀. Iṣẹ́ lórí àwọn ọjà ẹ̀jẹ̀ sọ ohun kan náà: bí 0.8 micromolar búlúù mẹ́tílínì pẹ̀lú ìmọ́lẹ̀ tí ojú lè rí dín agbára SARS-CoV-2 láti fa àkóràn nínú pilasima kù ní bí ìpele márùn-ún ti ìlọ́po mẹ́wàá, nígbà tí búlúù mẹ́tílínì láìsí ìmọ́lẹ̀ ṣe ohun tó kéré jù bẹ́ẹ̀ lọ, gẹ́gẹ́ bí àwọn ìdánwò dídín àwọn ohun tó ń fa àkóràn nínú pilasima kù ṣe fi hàn. A ròyìn irú pípà àwọn ohun tó ń fa àkóràn nínú àpẹẹrẹ láti ilé ìwòsàn pẹ̀lú ìmọ́lẹ̀ fún àkókò kúkúrú nínú ìwádìí tó tẹ̀ lé e lórí pípà àwọn ohun tó ń fa àkóràn nínú àpẹẹrẹ.

Ọ̀nà tó tọ́ láti lóye rẹ̀ ni pé ó jẹ́ ohun tó ń pa fáírọ́ọ̀sì níta sẹ́ẹ̀lì, kì í ṣe oògùn ìjà-fáírọ́ọ̀sì nínú sẹ́ẹ̀lì. Ìwádìí 2024 lórí ọ̀nà ìṣiṣẹ́ mú ìyàtọ̀ náà ṣe kedere: búlúù mẹ́tílínì sọ àwọn ẹ̀yà coronavirus níta sẹ́ẹ̀lì di aláìṣiṣẹ́ lọ́nà tí kò lè padà sẹ́yìn nínú òkùnkùn, ṣùgbọ́n ó fẹ́rẹ̀ẹ́ má ní ipa kankan lẹ́yìn tí àkóràn ti wọ àwọn sẹ́ẹ̀lì. Gbígba a ní ẹnu kò sì dáàbò bo àwọn eku tí àkóràn lè wọ̀ láti àkóràn apani nínú ìfiwéra ipa níta àti nínú sẹ́ẹ̀lì náà.

Ìyàtọ̀ yẹn ṣàlàyé àpẹẹrẹ tí a rí nínú ìtọ́jú aláìsàn. Àpapọ̀ kẹ́míkà kan lè dára gan-an fún pípà àwọn ohun tó ń fa àkóràn lórí ojú ohun, nínú àpẹẹrẹ, tàbí nínú pilasima, pàápàá pẹ̀lú ìmọ́lẹ̀, síbẹ̀ ó lè kùnà gẹ́gẹ́ bí oògùn ìjà-fáírọ́ọ̀sì káàkiri ara, nítorí pé àsopọ̀ ọ̀nà afẹ́fẹ́ tí àkóràn ti wọ̀ yàtọ̀ sí túùbù ìdánwò. Sísọ fáírọ́ọ̀sì di aláìṣiṣẹ́ nínú yàrá ìwádìí ń ṣe àtìlẹ́yìn fún lílò rẹ̀ fún ààbò àwọn ohun èlò àti ẹ̀jẹ̀. Kò fi ìdí búlúù mẹ́tílínì fún COVID múlẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ìtọ́jú aláìsàn tí a ti fìdí rẹ̀ múlẹ̀.

COVID pípẹ́: àròjinlẹ̀ nìkan, kò sí ìdánwò pípin sí ẹgbẹ́ láìléto tí ó ti parí

Ẹ̀rí fún búlúù mẹ́tílínì fún COVID pípẹ́ wà ní ìpele kan tó rẹlẹ̀ sí i. Àpilẹ̀kọ 2021 tí a sábà máa ń tọ́ka sí, tí ó ní “ìbànújẹ́ lẹ́yìn COVID” nínú àkọlé rẹ̀, jẹ́ lẹ́tà àròjinlẹ̀, kì í ṣe ìdánwò. Ó dábàá àwọn ọ̀nà tó jẹ mọ́ mitochondria àti ìgbóná nínú ètò iṣan ara tí àǹfààní lè gbà wáyé, ṣùgbọ́n kò ròyìn àbájáde kankan lẹ́yìn ìpele àkọ́kọ́ tí a fi ẹgbẹ́ ìfiwéra ṣàyẹ̀wò nínú lẹ́tà àròjinlẹ̀ nípa àwọn àmì àìsàn lẹ́yìn COVID. Èyí jẹ́ èrò ìbẹ̀rẹ̀, kì í ṣe àbájáde.

Títí dé ìparí 2026, a kò rí ìdánwò tí a forúkọ sílẹ̀, tí a pín àwọn olukópa sí ẹgbẹ́ láìléto, tí ó ti parí, tí ó sì dán búlúù mẹ́tílínì wò ní pàtó fún àwọn ipa àìsàn lẹ́yìn ìpele àkọ́kọ́ tí a ti fìdí wọn múlẹ̀. Àwọn ìròyìn kékeré tí ó tọpinpin àwọn aláìsàn ní ìpele àkọ́kọ́ lẹ́yìn búlúù mẹ́tílínì tàbí ìtọ́jú tí ìmọ́lẹ̀ ń mú ṣiṣẹ́, tí wọ́n sì béèrè nípa àwọn àmì àìsàn tí kò lọ, kò lè kún àlàfo náà. Wọ́n kéré, wọn kò ní ẹgbẹ́ ìfiwéra, wọ́n sì sábà máa ń da búlúù mẹ́tílínì pọ̀ mọ́ ìtọ́jú ìmọ́lẹ̀ tàbí àwọn oògùn mìíràn, nítorí náà wọn kò lè fi hàn pé a dènà tàbí tọ́jú COVID pípẹ́.

Ẹnikẹ́ni tó ń ṣàyẹ̀wò ìsọ̀rọ̀ kan níbí yẹ kí ó béèrè ìbéèrè mẹ́ta. Ṣé a ṣàlàyé pé àwọn olukópa wà lẹ́yìn ìpele àkọ́kọ́, dípò kí wọ́n wà ní ìpele àkọ́kọ́. Ṣé ẹgbẹ́ ìfiwéra wà. Ṣé a lo òṣùwọ̀n tí a ti fìdí ìgbẹ́kẹ̀lé rẹ̀ múlẹ̀ láti wọn àárẹ̀, àìlè fara da ìsapá, ìṣòro ìrònú, tàbí àmì àìsàn mìíràn tí a ti yàn ṣáájú. Bí ìdáhùn sí èyíkéyìí bá jẹ́ bẹ́ẹ̀ kọ́, ìròyìn náà jẹ́ ìmọ̀ abẹ́lẹ̀, kì í ṣe ẹ̀rí agbára iṣẹ́.

Àkíyèsí nípa àwọn ètò ìtọ́jú àpapọ̀ àti naltrexone ní ìwọ̀n kékeré

Àwọn ètò ìtọ́jú kan lórí ayélujára ń da búlúù mẹ́tílínì pọ̀ mọ́ naltrexone ní ìwọ̀n kékeré fún àárẹ̀ lẹ́yìn àkóràn fáírọ́ọ̀sì. Èyí ń dá ìṣòro mímọ ohun tó fa àbájáde sílẹ̀. Nígbà tí a bá bẹ̀rẹ̀ ìtọ́jú méjì pọ̀, tí àwọn àmì àìsàn sì yí padà, ìyípadà náà kò fi hàn èwo nínú àwọn ìtọ́jú náà ló kó ipa, bóyá èyíkéyìí kó ipa rárá, tàbí bóyá àpapọ̀ náà ní ààbò. Bíbọ̀ lára àìsàn lọ́nà àdánidá, ìsinmi, ìdáhùn sí pilasíbò, àti ìtọ́jú mìíràn tí a ń gba ní àkókò kan náà tún lè ṣàlàyé ìlọsíwájú.

Ọgbọ́n yẹn tún kan àwọn ìdánwò ìtọ́jú àpapọ̀ fún COVID ní ìpele àkọ́kọ́ lókè, níbi tí a ti fún àwọn aláìsàn ní búlúù mẹ́tílínì pẹ̀lú vitamin C, N-acetylcysteine, tàbí àwọn ohun mìíràn lẹ́gbẹ̀ẹ́ ìtọ́jú déédéé. Àkókò kúkúrú sí i ní ilé ìwòsàn nínú ẹgbẹ́ àpapọ̀ ìtọ́jú kò ya ipa búlúù mẹ́tílínì sọ́tọ̀. Àwọn òǹkàwé tí ń gba búlúù mẹ́tílínì pẹ̀lú àwọn àfikún oúnjẹ tàbí oògùn mìíràn yẹ kí wọ́n ṣàyẹ̀wò ìsọfúnni nípa ìbáṣiṣẹ́ àwọn oògùn àti àwọn ipò tí kò yẹ kí a lò wọ́n pẹ̀lú oníṣègùn, dípò kí wọ́n rò pé ìròyìn ìrírí ẹni kan pẹ̀lú àpapọ̀ ìtọ́jú kan náà kan àwọn. Àlàyé ààbò búlúù mẹ́tílínì ṣe pàtàkì gan-an nítorí pé àwọn oògùn tó ń ní ipa lórí serotonin, àìtó G6PD, àìlera iṣẹ́ kíndìnrín, àti oyún ń yí ìṣirò ewu padà pátápátá.

Àkọsílẹ̀ àwọn ìdánwò àti ìwádìí pẹ̀lú àwọn àbájáde tí a ń wọn fún ipò kọ̀ọ̀kan

Lo tábìlì yìí gẹ́gẹ́ bí ìtọ́kasí ìpilẹ̀ṣẹ̀ fún àpilẹ̀kọ yìí. Ipò àìsàn ló ń pinnu àbájáde tí ó yẹ kí a kà sí pàtàkì. Àwọn àkọsílẹ̀ ìdánwò fi ipò tí a ròyìn títí dé ìparí 2026 hàn; ṣàyẹ̀wò ipò lọ́wọ́lọ́wọ́ kí o tó tọ́ka sí wọn, nítorí pé àwọn àkọsílẹ̀ máa ń pẹ́ lẹ́yìn àwọn ìtẹ̀jáde.

Bí a ṣe lè lo ẹ̀rí yìí

Ya àwọn ipò mẹ́tẹ̀ẹ̀ta sọ́tọ̀. Fún àkóràn ní ìpele àkọ́kọ́, àkótán olóòótọ́ ni pé ìlọsíwájú atẹ́gùn lè wà, ṣùgbọ́n a kò tíì fìdí ipa lórí bíbá fáírọ́ọ̀sì kúrò, gbígba sí ilé ìwòsàn, tàbí yíyè múlẹ̀. Fún mímú àwọn ohun nínú yàrá ìwádìí, búlúù mẹ́tílínì pẹ̀lú ìmọ́lẹ̀ jẹ́ ọ̀nà sísọ fáírọ́ọ̀sì di aláìṣiṣẹ́ tí a ti fìdí rẹ̀ múlẹ̀ ní àwọn ipò tí a dán an wò. Fún COVID pípẹ́, kò sí ìpìlẹ̀ ìdánwò fún ìtọ́jú lọ́wọ́lọ́wọ́.

Ẹnikẹ́ni tó ń ronú lílò rẹ̀ yẹ kí ó bá oníṣègùn jíròrò ìwọ̀n, àkókò lílò, àwọn oògùn tó lè bá a ṣiṣẹ́, àti bóyá ó yẹ fún un, ó sì yẹ kí ó ṣàyẹ̀wò bóyá àbájáde ìdánwò tó tẹ̀ lé e yí ìwọ̀ntúnwọ̀nsì ẹ̀rí padà. Àwọn àkọsílẹ̀ ìdánwò máa ń ṣe àtúnṣe lẹ́yìn tí àwọn àyẹ̀wò ti lọ sí ìtẹ̀jáde, ẹ̀ka ìwádìí yìí sì ti yí padà lẹ́ẹ̀kan láti àbá sí àwọn àbájáde lápá kan. Àṣà ṣíṣàyẹ̀wò àkọsílẹ̀ náà lẹ́ẹ̀kan sí i ṣe pàtàkì ju ìwádìí kan ṣoṣo lọ.