Àpilẹ̀kọ
Búlúù mẹ́tílínì lòdì sí bíófíìmù: ohun tí àwọn ìwádìí yàrá tí ìmọ́lẹ̀ ń mú ṣiṣẹ́ ń wọn

Bíófíìmù kì í ṣe àkójọpọ̀ sẹ́ẹ̀lì tí ń léfòó nínú omi. Ó jẹ́ ìṣètò kan: àwọn sẹ́ẹ̀lì tí wọ́n lẹ̀ mọ́ ojú ohun kan, tí wọ́n wà nínú mátríìsì pólísákáráìdì, prótínì, àti DNA tó wà lẹ́yìn òde sẹ́ẹ̀lì, èyí tí àwọn fúnra wọn ṣe. Iye ọ́síjìn àti àwọn èròjà oúnjẹ ń yí padà láti òde dé inú rẹ̀. Ìṣètò yẹn ni ìdí tí èròjà kan tó ń pa àwọn bakitéríà tí wọ́n tú ká sínú omi láàárín ìṣẹ́jú díẹ̀ fi lè kùnà lòdì sí àwọn ẹ̀dá kan náà tí a dàgbà gẹ́gẹ́ bí fíìmù. A gbọ́dọ̀ túmọ̀ gbogbo ohun tí a sọ nípa búlúù mẹ́tílínì àti bíófíìmù ní ìbámu pẹ̀lú ìṣètò yẹn, nítorí mátríìsì náà ló ń pinnu iye àwọ̀ tí ń dé àwọn sẹ́ẹ̀lì àti iye ìmọ́lẹ̀ tí ń dé àwọ̀ náà.
Àtúnyẹ̀wò yìí dá lórí orísun mẹ́ta péré. Ọ̀kan jẹ́ fún ìmọ̀ ìpìlẹ̀. Méjì jẹ́ ìdánwò yàrá. Yíya ipa wọ̀nyẹn sọ́tọ̀ ni gbogbo ọ̀nà tí a lò, ó sì ń dènà àṣìṣe tó wọ́pọ̀ jù nínú kókó yìí: fífi èsì inú àwo ìdánwò sọ̀rọ̀ bí ẹni pé ó jẹ́ ẹ̀rí fún ìtọ́jú àkóràn nínú ènìyàn.
Orísun ìmọ̀ ìpìlẹ̀ náà jẹ́ nípa kẹ́mísírì, kì í ṣe pípa ẹ̀dá
Èyí tó pẹ́ jù nínú àwọn mẹ́tẹ̀ẹ̀ta ni àtúnyẹ̀wò àlàyé nípa ìdàgbàsókè àwọn èròjà phenothiazinium tí ìmọ́lẹ̀ ń mú ṣiṣẹ́ tí a tẹ̀ jáde ní 2005. Ó tọpasẹ̀ búlúù mẹ́tílínì láti àwọ̀ ọ̀rúndún kọkàndínlógún sí èròjà aṣáájú fún ìtọ́jú jẹjẹrẹ tí ìmọ́lẹ̀ ń mú ṣiṣẹ́, àti lẹ́yìn náà fún ìtọ́jú kẹ́míkà lòdì sí àwọn ẹ̀dá kéékèèké tí ìmọ́lẹ̀ ń mú ṣiṣẹ́. Ohun tí ó fi kún ìmọ̀ ni àlàyé ìbáṣepọ̀ ìṣètò àti ìṣe: fífi àwọn ẹgbẹ́ mẹ́tílì kún apá tó ń fa ìmọ́lẹ̀ mọ́ra ń mú kí ó tú sínú ọ̀rá dáadáa sí i, kí ó mú ọ́síjìn síńgílẹ́ẹ̀tì jáde sí i, àti kí agbára rẹ̀ láti pa bakitéríà nípasẹ̀ ìmọ́lẹ̀ pọ̀ sí i, nígbà tí ó ń fa ìyípadà rẹ̀ sí fọ́ọ̀mù leuco tí kò ṣiṣẹ́ tó bẹ́ẹ̀ lọ́ra. Ó tún sọ ìṣòro ẹ̀ka ìwádìí náà ní kedere. Ọ̀pọ̀ ìròyìn lo àwọn àwọ̀ ìṣòwò tí ó wọ́pọ̀, iṣẹ́ díẹ̀ sì ni a ṣe láti ṣẹ̀dá àwọn èròjà tuntun láti inú wọn.
Lo àtúnyẹ̀wò yẹn fún apá ọ̀nà ìṣe nínú àwòrán ìmọ̀ tí o fi ń lóye kókó náà: ìmọ́lẹ̀ ń mú àwọ̀ náà wọ ipò agbára gíga, ipò triplet sì ń bá ọ́síjìn ṣiṣẹ́ nípasẹ̀ ìfiránṣẹ́ agbára Irú II láti ṣe ọ́síjìn síńgílẹ́ẹ̀tì, tàbí nípasẹ̀ ìfiránṣẹ́ ẹlẹ́ktrọ́nì Irú I láti ṣe àwọn rádíkà. Ìkọlù tó ní ọ̀pọ̀ ọ̀nà yẹn ni ìdí tí àwọn ọ̀nà ìfaradà tí a mọ̀ tẹ́lẹ̀ kò fi ṣiṣẹ́ dáadáa lòdì sí pípa ẹ̀dá nípasẹ̀ ìmọ́lẹ̀. Má ṣe tọ́ka sí i gẹ́gẹ́ bí ẹ̀rí ìdínkù log. Kò wọn irú ìdínkù bẹ́ẹ̀. Àlàyé kẹ́mísírì ìmọ́lẹ̀ tó gbòòrò sí i lẹ́yìn ọ̀nà ìṣe yẹn wà nínú àkójọpọ̀ ẹ̀rí ìtọ́jú tí ìmọ́lẹ̀ ń mú ṣiṣẹ́. Àwọn òfin gígùn ìgbì tó ń pinnu bóyá fìtílà kan lè mú un ṣiṣẹ́ wà nínú bí búlúù mẹ́tílínì ṣe ń fa ìmọ́lẹ̀ pupa mọ́ra.
Ìdánwò bíófíìmù méjì, ìtumọ̀ èsì méjì tó yàtọ̀
Àwọn ìwé ìdánwò méjèèjì ṣe àyẹ̀wò ìṣe búlúù mẹ́tílínì tí ìmọ́lẹ̀ ń mú ṣiṣẹ́ lórí bíófíìmù inú ẹnu ní 660 nm, ó sì fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ pé kò sí ohun mìíràn tí wọ́n jọra nínú rẹ̀. Àwọn àwùjọ ẹ̀dá yàtọ̀, ọjọ́-orí yàtọ̀, ìgbékalẹ̀ àwọ̀ yàtọ̀, ìwọ̀n ìmọ́lẹ̀ yàtọ̀, àti ju gbogbo rẹ̀ lọ, àwọn òpin ìwọ̀n yàtọ̀. Ìyàtọ̀ yẹn ni kókó àpilẹ̀kọ yìí, òun náà sì ni ohun èlò ìfiwéra tuntun tó wà nísàlẹ̀ ń fi hàn.
Àkọ́kọ́ ni ìwádìí inú yàrá lórí bíófíìmù tó dàgbà tán lábẹ́ gọ́ọ̀mù, tí ó ní ọ̀pọ̀ ẹ̀yà ẹ̀dá tí a tẹ̀ jáde ní 2024. A dàgbà ẹ̀yà ẹ̀dá mẹ́tàlélọ́gbọ̀n papọ̀ lórí àwọn èékánná pólísítáírínì nínú Calgary Biofilm Device, a sì ń fún wọn ní oúnjẹ láìsí ọ́síjìn. A rọ́pò omi ìdagbasoke lẹ́yìn wákàtí 72, a sì tẹ̀síwájú pẹ̀lú ìdagbasoke títí di ọjọ́ 7 gẹ́gẹ́ bí àkókò tí a ṣètò. Ohun tí a fi ṣe ìdánwò ni búlúù mẹ́tílínì tí kò so mọ́ ohun ìgbékalẹ̀ mìíràn ní 0.01 percent, pẹ̀lú LED pupa 660 nm ní nǹkan bí 330 mW fún square cm, fún ìṣẹ́jú 5, ní ìjìnnà 2 mm. Tí a bá ṣe ìṣirò rẹ̀, èyí jẹ́ nǹkan bí 99 J fún square cm. Ìṣètò ìdánwò náà ya ipa àwọn ohun tí a ń dán wò sọ́tọ̀ ní kedere, pẹ̀lú ẹgbẹ́ mẹ́rin: ẹgbẹ́ àfiwé tí kò gba ìtọ́jú kankan, àwọ̀ láìsí ìmọ́lẹ̀, ìmọ́lẹ̀ láìsí àwọ̀, àti àwọ̀ pẹ̀lú ìmọ́lẹ̀.
Èkejì ni ìwádìí inú yàrá lórí bíófíìmù àwọn ẹ̀dá tó kọ́kọ́ ń gbé inú ẹnu tí a tẹ̀ jáde ní 2021. A dàgbà ẹ̀yà Streptococcus mẹ́rin papọ̀ fún wákàtí 24 nínú àwọn àwo olókòtò 96, pẹ̀lú sucrose 1 percent. Èròjà tí ìmọ́lẹ̀ ń mú ṣiṣẹ́ náà jẹ́ búlúù mẹ́tílínì tí a so mọ́ àwọn patikulu nánò beta cyclodextrin ní 4.65 micromolar. Èyí jẹ́ ìgbékalẹ̀ ìfiránṣẹ́ tí a ṣe láti gbé àwọ̀ náà gba àwọn ìdènà bíófíìmù kọjá. Àwọn orísun ìmọ́lẹ̀ méjèèjì jẹ́ pupa ní 660 nm, pẹ̀lú ìfarahàn fún ìṣẹ́jú-àáyá 90, ṣùgbọ́n ìwọ̀n wọn yàtọ̀ gidigidi: 320 J fún square cm fún ẹgbẹ́ lésà àti 8.1 J fún square cm fún ẹgbẹ́ LED. Àwọn ẹgbẹ́ àfiwé ní àwọ̀ láìsí ìmọ́lẹ̀, lésà nìkan, LED nìkan, ojútùú iyọ̀ gẹ́gẹ́ bí ẹgbẹ́ àfiwé aláìṣiṣẹ́, àti chlorhexidine 0.2 percent gẹ́gẹ́ bí ààlà ìfiwéra fún ohun tó ń ṣiṣẹ́ lòdì sí àwọn ẹ̀dá kéékèèké.
Àwùjọ ẹ̀dá aláìlò ọ́síjìn tó ní ẹ̀yà 33 tí ó dàgbà fún ọjọ́ 7 àti fíìmù àwọn ẹ̀dá aṣáájú tó ní ẹ̀yà 4 tí ó dàgbà fún wákàtí 24 jẹ́ ètò ìwọ̀n méjì tó yàtọ̀. A kò lè ṣírò àpapọ̀ iye àárín fún àwọn nọ́ńbà tó tẹ̀ lé.
Ohun tí ìwádìí kọ̀ọ̀kan wọn gan-an
Nínú ìwádìí bíófíìmù tó dàgbà tán, àwọn òpin ìwọ̀n ni iṣẹ́ mẹtabólísímù nípasẹ̀ ìyípadà TTC tí a kà ní 485 nm, àti iye bakitéríà nípasẹ̀ ìsopọ̀ DNA-DNA lórí àtẹ checkerboard, sí àwọn ìwádìí-àmì fún ẹ̀yà 33 náà, pẹ̀lú ààlà ìwárí tó sún mọ́ sẹ́ẹ̀lì 10,000. Kò sí ìdàgbàsókè lórí àwo láti ka àwọn ẹ̀dá tí wọ́n ṣì lè dàgbà, kò sí ìwọ̀n àpapọ̀ ohun ẹ̀dá pẹ̀lú crystal violet, kò sí àwòrán àwọn ẹ̀dá alààyè àti òkú, kò sì sí àtẹ̀lé láti mọ̀ bóyá wọ́n tún dàgbà. LED nìkan dín iṣẹ́ mẹtabólísímù kù ní nǹkan bí 50 percent ní ìfiwéra pẹ̀lú àwọn ẹgbẹ́ tí kò gba LED, àwọ̀ pẹ̀lú LED sì dín in kù ní nǹkan bí 55 percent. Nípa ìṣirò iṣeeṣe, àwọ̀ nìkan wà ní ẹgbẹ́ kan náà pẹ̀lú ẹgbẹ́ àfiwé tí kò gba ìtọ́jú. Ní àwọn ìkà tí a rí láti inú DNA, àwọ̀ nìkan, LED nìkan, àti àwọ̀ pẹ̀lú LED, gbogbo wọn wà ní ìsàlẹ̀ ẹgbẹ́ àfiwé pẹ̀lú ìyàtọ̀ tó ṣe pàtàkì nípa ìṣirò iṣeeṣe, láìsí ìyàtọ̀ tó ṣe pàtàkì láàárín àwọn mẹ́tẹ̀ẹ̀ta. Àwọn òǹkọ̀wé sọ ohun tí èyí túmọ̀ sí ní tààràtà: àwọn ìtọ́jú náà kò pa bíófíìmù ọ̀pọ̀-ẹ̀dá tó ti fìdí múlẹ̀, tí ó sì lẹ̀ mọ́ ojú ohun kan, run. Bíófíìmù tó dàgbà tán ní àgbègbè tó yí eyín ká sì nílò kí a tú ìṣètò rẹ̀ ká nípasẹ̀ iṣẹ́ ẹ̀rọ; ìṣe ìmọ́lẹ̀ lè jẹ́ àfikún sí i nìkan, ní ìwọ̀n tó pọ̀ jù lọ.
Nínú ìwádìí àwọn ẹ̀dá aṣáájú, òpin ìwọ̀n náà ni àwọn ẹ̀dá kéékèèké tí wọ́n ṣì lè dàgbà, tí a rí lórí àwọn ohun èlò ìdagbasoke tó yan àwọn ẹ̀dá pàtó, tí a sì fi iye wọn hàn lórí òṣùwọ̀n log. Ẹgbẹ́ àwọ̀ láìsí ìmọ́lẹ̀ kò yàtọ̀ sí ojútùú iyọ̀. Àwọn ẹgbẹ́ méjèèjì tí ìmọ́lẹ̀ mú ṣiṣẹ́, lésà pẹ̀lú àwọ̀ tí a fi sínú ohun ìgbékalẹ̀ àti LED pẹ̀lú àwọ̀ tí a fi sínú ohun ìgbékalẹ̀, dín iye àwọn ẹ̀dá tí wọ́n ṣì lè dàgbà kù tó nǹkan bí 4 log ní ìfiwéra pẹ̀lú ẹgbẹ́ àfiwé aláìṣiṣẹ́. Èyí jẹ́ ìdínkù ìlọ́po 10,000 tàbí 99.99 percent lórí ìwọ̀n yẹn, kò sì sí ọ̀kan nínú wọn tó yàtọ̀ sí chlorhexidine nípa ìṣirò iṣeeṣe. A kò ròyìn àwọn iye fún ìmọ́lẹ̀ nìkan àti àwọ̀ nínú òkùnkùn nìkan gẹ́gẹ́ bí àwọn nọ́ńbà log ọ̀tọ̀ tí a lè gbẹ́kẹ̀ lé. Nítorí náà, àkótán olóòótọ́ ni èyí tí ìwé náà ṣe àtìlẹ́yìn fún: àwọ̀ tí a fi sínú ohun ìgbékalẹ̀, tí ìmọ́lẹ̀ mú ṣiṣẹ́, ló fa ìdínkù náà; àwọ̀ nínú òkùnkùn kò fa a; ìwọ̀n ìdínkù náà sì bá ààlà ìfiwéra ohun apakòkòrò mu nínú àwòṣe fíìmù ọ̀dọ́ yìí.
Kò sí ìwé kankan nínú àwọn méjèèjì tó wọn ìdàgbàsókè lẹ́ẹ̀kan sí i lẹ́yìn ìtọ́jú, àpapọ̀ ohun ẹ̀dá tó ṣẹ́ kù, tàbí ìṣètò mátríìsì. Ìdínkù CFU kò sọ ohunkóhun nípa mátríìsì tó ṣẹ́ kù. Ìlọ́lẹ̀ iṣẹ́ mẹtabólísímù kò sọ ohunkóhun nípa àwọn ẹ̀dá tó là á já. Ìkà DNA kò lè sọ ẹni tó ṣì wà láàyè.
Ìfiwéra ọ̀nà ìdánwò àti òpin ìwọ̀n
Tábìlì yìí ni ohun èlò ìfiwéra fún àpilẹ̀kọ yìí. Ka ìlà kọ̀ọ̀kan láti òsì sí ọ̀tún láti rí ohun tí ìwádìí kan fi hàn, kí o sì ka òpó kọ̀ọ̀kan láti òkè sí ìsàlẹ̀ láti rí àwọn ìbéèrè tí ìwádìí méjèèjì kò dáhùn.
| Ohun tí a ń yí padà tàbí wọn | Àwòṣe tó dàgbà tán lábẹ́ gọ́ọ̀mù (2024) | Àwòṣe àwọn ẹ̀dá aṣáájú (2021) |
|---|---|---|
| Àwùjọ ẹ̀dá àti ọjọ́-orí | Ẹ̀yà 33, nǹkan bí ọjọ́ 7, láìsí ọ́síjìn | Ẹ̀yà Streptococcus 4, wákàtí 24 |
| Ohun tí wọ́n dàgbà lé lórí | Ẹ̀rọ Calgary, àwọn èékánná pólísítáírínì | Ojú àwo olókòtò 96 |
| Èròjà tí ìmọ́lẹ̀ ń mú ṣiṣẹ́ | Àwọ̀ tí kò so mọ́ ohun ìgbékalẹ̀ mìíràn, 0.01 percent | Àwọ̀ nínú àwọn patikulu nánò beta cyclodextrin, 4.65 micromolar |
| Ìmọ́lẹ̀ | LED 660 nm, nǹkan bí 99 J fún square cm ní 5 min | Lésà 660 nm ní 320 J fún square cm àti LED ní 8.1 J fún square cm, ọ̀kọ̀ọ̀kan fún 90 s |
| Ẹgbẹ́ àfiwé àwọ̀ nínú òkùnkùn | Bẹ́ẹ̀ ni, ó wà ní ẹgbẹ́ kan náà pẹ̀lú èyí tí kò gba ìtọ́jú fún mẹtabólísímù | Bẹ́ẹ̀ ni, kò sí ìyàtọ̀ sí ojútùú iyọ̀ |
| Ẹgbẹ́ àfiwé ìmọ́lẹ̀ nìkan | Bẹ́ẹ̀ ni, ó ṣàlàyé ohun tó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ gbogbo ipa lórí mẹtabólísímù | Bẹ́ẹ̀ ni, ẹgbẹ́ lésà nìkan àti LED nìkan lọ́tọ̀ọ̀tọ̀ |
| Iye àwọn ẹ̀dá tí wọ́n ṣì lè dàgbà (CFU) | A kò wọn ọn | Bẹ́ẹ̀ ni, ìdínkù tó nǹkan bí 4 log pẹ̀lú àwọ̀ tí ìmọ́lẹ̀ mú ṣiṣẹ́ |
| Iṣẹ́ mẹtabólísímù | Bẹ́ẹ̀ ni, TTC, ìdínkù nǹkan bí 55 percent fún àwọ̀ pẹ̀lú ìmọ́lẹ̀ | A kò wọn ọn |
| Iye DNA | Bẹ́ẹ̀ ni, ìsopọ̀ lórí àtẹ checkerboard, ó dín kù láìsí ìyàtọ̀ láàárín àwọn ẹgbẹ́ tó gba ohun ìdánwò | A kò wọn ọn |
| Àpapọ̀ ohun ẹ̀dá, yíya àwòrán, ìdàgbàsókè lẹ́ẹ̀kan sí i | Kò sí | Kò sí |
Ìyàtọ̀ mẹ́ta yẹ fún ìtẹnumọ́. Àkọ́kọ́, nínú àwòṣe tó dàgbà tán, ẹgbẹ́ ìmọ́lẹ̀ nìkan ló ṣàlàyé ohun tó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ gbogbo ipa lórí mẹtabólísímù. Nítorí náà, nọ́ńbà 55 percent náà kì í ṣe ìwọ̀n pípa ẹ̀dá tí àwọ̀ fa. Èkejì, nínú àwòṣe ọ̀dọ́, ìgbékalẹ̀ àwọ̀ nínú òkùnkùn kò ṣiṣẹ́, ipa náà sì hàn pẹ̀lú ìmọ́lẹ̀ nìkan; èyí ni àmì pé ìmọ́lẹ̀ ló mú un ṣiṣẹ́. Ẹ̀kẹta, ìdínkù 80 percent nínú àwọn ìkà tí a rí láti inú DNA sún mọ́ 0.7 log nípa ìṣirò bí ohun tí a ń wọn bá jẹ́ iye àwọn ẹ̀dá tí wọ́n ṣì lè dàgbà nìkan. Kì í ṣe bẹ́ẹ̀, nítorí náà a kò gbọ́dọ̀ tọ́ka sí i láéláé gẹ́gẹ́ bí ìwọ̀n pípa ẹ̀dá lórí òṣùwọ̀n log. Àlàyé tó jọmọ́ bíófíìmù eyín wà nínú àkójọpọ̀ ìwádìí bíófíìmù inú ẹnu àti eyín. Ọ̀nà gbogbogbò fún yíya àwọn àwòṣe, ọ̀nà ìfiránṣẹ́, àti òpin ìwọ̀n sọ́tọ̀ láàárín àwọn ìwádìí wà ní kíkún nínú ìtọ́sọ́nà àwọn ọ̀nà ìdánwò yàrá.
Ìdí tí ìwádìí bíófíìmù fi nílò òfin ìtumọ̀ tirẹ̀
Ohun mẹ́rin ló ń pinnu bóyá èsì búlúù mẹ́tílínì lórí bíófíìmù ní ìtumọ̀ kankan kọjá àwo ìdánwò tirẹ̀.
Ọjọ́-orí bíófíìmù àti mátríìsì ni àkọ́kọ́. Àwọn fíìmù tó ti pẹ́ nípọn sí i, ìsopọ̀ láàárín àwọn apá wọn pọ̀ sí i, ó sì ṣòro sí i fún àwọ̀ láti wọ inú wọn. Àwọn òǹkọ̀wé 2021 dárúkọ ìṣòro wíwọ inú fíìmù àti àìtàn ìmọ́lẹ̀ dáadáa nínú bíófíìmù tó ní ìṣètò gẹ́gẹ́ bí àwọn ìdènà pàtàkì. Àwọn ọ̀nà ìgbékalẹ̀ bí fífi àwọ̀ sínú cyclodextrin jẹ́ ìgbìyànjú láti yanjú ìdènà yẹn gan-an. Ìdí nìyẹn tí ìgbékalẹ̀ fi jẹ́ ohun tí a ń dán wò, kì í ṣe àlàyé kékeré lásán.
Ìṣirò ìwọ̀n ìmọ́lẹ̀ ni èkejì. Àwọn iye agbára ìmọ́lẹ̀ fún ẹyọ àgbègbè níbí ní ìyàtọ̀ tó fẹ́rẹ̀ẹ́ tó ìlọ́po ogójì, láti 8.1 sí 320 J fún square cm ní gígùn ìgbì kan náà. Agbára ìmọ́lẹ̀ fún ẹyọ àgbègbè ní àkókò kọ̀ọ̀kan sì wà láti 90 mW sí ọ̀pọ̀ W fún square cm. Gígùn ìgbì kan náà kò túmọ̀ sí ìfarahàn kan náà, kò sì sí ìwádìí kankan nínú àwọn méjèèjì tó yí ìwọ̀n padà lọ́nà tó ṣètò tó láti fi ìbáṣepọ̀ náà hàn lórí ìlà ìyípadà.
Àwọn ẹgbẹ́ àfiwé ni ẹ̀kẹta. Ìwádìí tí kò ní ẹgbẹ́ àwọ̀ nínú òkùnkùn kò lè mú ṣíṣe májèlé tí àwọ̀ fúnra rẹ̀ lè ṣe kúrò gẹ́gẹ́ bí ìdí. Ìwádìí tí kò ní ẹgbẹ́ ìmọ́lẹ̀ nìkan kò sì lè sọ pé mímú àwọ̀ ṣiṣẹ́ nípasẹ̀ ìmọ́lẹ̀ ló fa ohunkóhun. Àwọn ìwé méjèèjì ní àwọn méjèèjì, èyí sì jẹ́ àǹfààní wọn. Ìwé fíìmù tó dàgbà tán fi ìdí tí ẹgbẹ́ ìmọ́lẹ̀ nìkan fi ṣe pàtàkì hàn: láìsí rẹ̀, a ì bá túmọ̀ èsì mẹtabólísímù náà gẹ́gẹ́ bí ipa àwọ̀.
Àwọn òpin ìwọ̀n ni ẹ̀kẹrin. Bí ẹ̀dá ṣe ṣì lè dàgbà, mẹtabólísímù, iye DNA, àpapọ̀ ohun ẹ̀dá, ìṣètò, àti ìdàgbàsókè lẹ́ẹ̀kan sí i jẹ́ ohun mẹ́fà ọ̀tọ̀ tí a lè sọ nípa èsì. Kò sí ìwé kankan níbí tó wọn ju méjì lọ. Ní pàtàkì, kò sí ìwọ̀n ìdàgbàsókè lẹ́ẹ̀kan sí i ní ibikíbi nínú wọn. Nítorí náà, a kò wọn bí ipa náà ṣe ń tẹ̀síwájú; a kò fi hàn pé ó ń tẹ̀síwájú.
Ohun tí èyí kò fi hàn nípa ìtọ́jú àkóràn
Kò sí ọ̀kan nínú àwọn ìṣètò ìdánwò wọ̀nyí tó ní ìṣàn ẹ̀jẹ̀, àwọn sẹ́ẹ̀lì ààbò ara, ìṣàn itọ́, ìyípadà omi inú àlàfo gọ́ọ̀mù, tàbí yíyọ ohun tó lẹ̀ mọ́ ojú ohun kan kúrò nípasẹ̀ iṣẹ́ ẹ̀rọ. Iye àwọ̀ nínú kòtò àwo ìdánwò kì í ṣe iye rẹ̀ nínú àsopọ̀ ara lẹ́yìn fífi wọ ara ènìyàn ní ọ̀nà kankan. Ìfarahàn ẹ̀ẹ̀kan fún ìṣẹ́jú 5 tàbí ìṣẹ́jú-àáyá 90 sí fíìmù ọ̀dọ́, tàbí kódà fíìmù tó dàgbà tán nínú yàrá, kì í ṣe ètò ìtọ́jú. Àwọn òǹkọ̀wé fíìmù tó dàgbà tán sọ èyí fúnra wọn nípa ṣíṣàpèjúwe ìṣe ìmọ́lẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ohun tí ó lè jẹ́ àfikún sí yíyọ fíìmù kúrò nípasẹ̀ iṣẹ́ ẹ̀rọ, dípò ọ̀nà ìparun tí ó lè dá dúró fúnra rẹ̀.
Àkótán tó tọ́ ní ààlà tó dín, ó sì dúró ṣinṣin. Búlúù mẹ́tílínì tí ìmọ́lẹ̀ mú ṣiṣẹ́ lè dín mẹtabólísímù àti iye ẹ̀dá tí a rí láti inú DNA kù nínú àwùjọ ẹ̀dá inú ẹnu tó dàgbà tán nínú yàrá láìpa àwùjọ náà run. Nínú ìṣètò yẹn, ìmọ́lẹ̀ nìkan ló ṣe ọ̀pọ̀ jù lọ nínú iṣẹ́ lórí mẹtabólísímù. Àwọ̀ tí cyclodextrin gbé, tí ìmọ́lẹ̀ mú ṣiṣẹ́, lè dín iye àwọn ẹ̀dá tí wọ́n ṣì lè dàgbà kù ní ọ̀pọ̀ ìpele ìlọ́po mẹ́wàá nínú fíìmù streptococcal ọ̀dọ́ nínú yàrá, sí ìwọ̀n tó ṣeé fi wé chlorhexidine nínú àwòṣe kan náà. Bóyá ọ̀kan nínú àwọn ohun tí a rí wọ̀nyí lè kan àkóràn nínú ènìyàn sinmi lórí ìfiránṣẹ́, bí ìmọ́lẹ̀ ṣe lè dé ibẹ̀, ọ́síjìn, ìṣètò ara, àti àwọn òpin ìwọ̀n ìtọ́jú tí a kò ṣe àwọn ìdánwò wọ̀nyí láti wọn.