Búlúù methylene fún axolotl: ẹ̀rí àti àwọn ìkìlọ̀ ìtọ́jú ẹranko

Olùtọ́jú kan rí ohun funfun bí òwú lórí ẹ̀yà ìmí inú omi axolotl, ó wá búlúù methylene fún olú lórí axolotl, ó sì rí ìgò oògùn ẹja kan tó ti wà lórí àpótí. Omi inú àwọn tanki méjèèjì jọ ara wọn, ohun tó dà bí òwú náà jọ ara wọn, àkọlé ìgò sì sọ pé ó jẹ́ fún olú. Ó dà bí ohun tó ṣe kedere láti lo oògùn kan náà fún méjèèjì.

Èyí ni àṣìṣe pàtàkì tí àpilẹ̀kọ yìí fẹ́ dènà. Axolotl kì í ṣe ẹja tó ní ẹsẹ̀. Ó jẹ́ salamander tó ń pa àwọn àbùdá ìpele ọmọdé mọ́ lẹ́yìn tó dàgbà, tó ní awọ ara tí àwọn nǹkan lè gba kọjá, àwọn ẹ̀yà ìmí lóde ara tó dà bí ìyẹ́, tó nílò omi tútù, tí kò sì lè fara da púpọ̀ nínú àwọn ọ̀nà àbùjá tí àwọn olùtọ́jú ẹja máa ń lò. A kò lè yí ìtọ́sọ́nà olú ẹja padà sí ti axolotl nítorí pé wọ́n jọ ara wọn, ẹ̀rí amfíbíà nípa búlúù methylene kò sì fọwọ́ sí ṣíṣe bẹ́ẹ̀.

Àìbámu èrò: ìtọ́jú ẹja àti amfíbíà tó ń gba ìtọ́jú

Olùṣàpẹẹrẹ sọ́fitiwia Daniel Jackson máa ń lo ìdánwò tó rọrùn fún àwọn èrò. Èrò kan jẹ́ ẹyọ iṣẹ́ tó ní ipò tirẹ̀ àti àwọn òfin tirẹ̀. Ipò méjì tó jọ ara wọn lójú ìbòjú lè gbára lé àwọn èrò tó yàtọ̀ ní abẹ́lẹ̀, àwọn ìṣe tó sì láàbò nínú ọ̀kan lè kùnà nínú èkejì.

Ìtọ́jú ẹja àti ìtọ́jú amfíbíà jọ ara wọn. Méjèèjì kan ẹranko aláìsàn nínú omi, àwọ̀ tí a fi kún omi, àti ìrètí pé yóò ṣiṣẹ́ lòdì sí olú. Ṣùgbọ́n ní abẹ́lẹ̀, àwọn ẹranko tó ń gba ìtọ́jú yàtọ̀ ní ọ̀nà mẹ́ta tó ń yí gbogbo ìpinnu padà.

Àkọ́kọ́, bí ara ṣe ń gba oògùn wọlé yàtọ̀. Awọ ara amfíbíà ń jẹ́ kí àwọn nǹkan gba kọjá tó bẹ́ẹ̀ tí àwọn oníṣègùn ẹranko fi máa ń fún wọn ní oògùn nípa rírì wọ́n sínú omi oògùn, ìtọ́sọ́nà boṣewa sì sọ fún àwọn oníṣègùn láti ṣe àkíyèsí bí oògùn ṣe ń gba awọ ara tó ní àìsàn kọjá àti ìyàtọ̀ láàárín àwọn ẹ̀yà ẹranko, gẹ́gẹ́ bí a ṣe ṣàlàyé nínú ìtọ́sọ́nà Merck nípa àwọn ọ̀nà ìṣègùn fún amfíbíà. Ẹja máa ń gba ọ̀pọ̀ oògùn tó wà nínú omi wọlé ní pàtàkì nípasẹ̀ àwọn ẹ̀yà ìmí inú omi, awọ ara sì máa ń kó ipa kékeré nìkan nínú ẹja ńlá, gẹ́gẹ́ bí àtúnyẹ̀wò 2023 nípa bí ẹja ṣe ń gba oògùn wọlé ṣe sọ. Nítorí náà, ìfojúrí oògùn tí ẹja lè fara dà kò sọ púpọ̀ nípa ohun tí ara axolotl yóò gbà wọlé. A gbọ́dọ̀ yọ àfikún àsọdùn kan kúrò. Àwọn ẹ̀yà ìmí inú omi axolotl ní àwọn sẹ́ẹ̀lì tó ń lo agbára láti gbé àwọn nǹkan wọlé tàbí jáde, gẹ́gẹ́ bí ìwádìí ìṣètò kéékèèké àwọn ẹ̀yà ìmí inú omi axolotl ṣe fi hàn, ṣùgbọ́n kò sí ìwádìí tó fi hàn pé àwọn ẹ̀yà ìmí axolotl ń gba búlúù methylene wọlé ju ti ẹja lọ. Àwọn ìwádìí ìṣàn àwọn nǹkan kọjá ara tí a ṣe tẹ́lẹ̀ nínú salamander tó jẹ́ ìbátan wọn sì rí i pé awọ ara ṣe pàṣípààrọ̀ púpọ̀ nígbà tí a so àwọn ẹ̀yà ìmí inú omi wọn mọ́, gẹ́gẹ́ bí Baldwin àti Bentley ṣe ròyìn.

Ẹlẹ́ẹ̀kejì, àyíká yàtọ̀. Ìtọ́jú axolotl sinmi lórí omi tútù àti àlẹ̀mọ́ abẹ̀mí tó ń ṣiṣẹ́ dáadáa. Ìlànà àwùjọ axolotl tí a ṣàpèjúwe nínú ìtọ́sọ́nà ìtọ́jú Ambystoma Genetic Stock Center ń pa àwọn àgbà mọ́ ní ìwọ̀n 15 sí 18, ó sì kìlọ̀ pé a kò gbọ́dọ̀ pa wọ́n mọ́ lókè ìwọ̀n 22 ní àfojúsùn, pẹ̀lú omi tí a ti yọ kílóríìnù kúrò nínú rẹ̀ àti àlẹ̀mọ́ abẹ̀mí tó ń yí amonia àti nitrite padà. Ohunkóhun tó bá ba àwọn bakitéríà tó ń ṣe nítrífíkéṣọ̀nù jẹ́ ń ṣe ẹranko náà nípalára lọ́nà àìtààrà, nítorí pé ìdọ̀tí ń bá a lọ láti kóra jọ nígbà ìtọ́jú.

Ẹlẹ́ẹ̀kẹta, ìdánimọ̀ àìsàn yàtọ̀. A sábà máa ń pè ohun funfun bí òwú lórí axolotl ní olú, ṣùgbọ́n ọ̀rọ̀ ìṣègùn ẹranko fún un sábà jẹ́ saprolegniasis, àkóràn móòlù omi lórí awọ ara tàbí ẹ̀yà ìmí inú omi tó ti bà jẹ́. Ó ń mú ohun tó fẹ́rẹ̀ẹ́ funfun, tó dà bí òwú jáde, ó sì sábà ń kan àwọn ẹranko tí amonia tàbí bí a ṣe mú wọn ti ba ìpele ọ̀rá ààbò ara wọn jẹ́. Àlàyé MSD Veterinary Manual nípa àwọn àìsàn amfíbíà tó lè ràn dámọ̀ràn kí a fi ìyọ̀ kékeré láti awọ ara tí ó ń fi hyphae tàbí zoospores hàn jẹ́rìí sí i, nítorí pé fífi ojú lásán ṣírò lè mú kí a da móòlù omi pọ̀ mọ́ ọgbẹ́ bakitéríà, awọ ara tó ń yọ, tàbí ìdọ̀tí.

Ẹ̀rí amfíbíà wo ló wà ní tòótọ́

Àkótán òtítọ́ náà kúrú. Ìlò wà nínú ìtàn, a mẹ́nu kàn án nínú ìwé àtòjọ oògùn, ìdánwò salamander kan tó kan ọ̀ràn yìí tààrà sì wà tí kò ṣàṣeyọrí. Kò sí ìdánwò tí a ṣàkóso tó fi hàn pé búlúù methylene ń wo àkóràn Saprolegnia tó ti fìdí múlẹ̀ sàn nínú axolotl tó ti yọ láti inú ẹyin.

Ìlò rẹ̀ nígbà àtijọ́ jẹ́ òtítọ́, ṣùgbọ́n ó jẹ́ ẹ̀rí aláìlágbára. Ìwé ìròyìn àtijọ́ kan ti Indiana University Axolotl Colony, tí University of Kentucky fi sínú ibi ìpamọ́, ṣàpèjúwe bí a ṣe lo búlúù methylene lórí olú tó ń hù lórí àwọn ẹ̀yà ìmí inú omi àti àwọn ìka ẹsẹ̀, nínú ìwé ìròyìn àwùjọ axolotl tí a fi pamọ́. Ìyẹn ṣe àkọsílẹ̀ pé àwùjọ kan dán an wò ní ọ̀pọ̀ ọdún mẹ́wàá sẹ́yìn. Kò fìdí ìfojúrí tó láàbò tàbí ìwọ̀n ìwòsàn múlẹ̀. Mímẹ́nu kàn án nínú ìwé àtòjọ oògùn náà jẹ́ ẹ̀rí díẹ̀ bákan náà. Ìwé àkójọpọ̀ kan tí ọ̀pọ̀ ènìyàn máa ń tọ́ka sí, láti ọwọ́ Smith nínú ILAR Journal, ṣe àtòjọ búlúù methylene lára àwọn oògùn lòdì sí olú fún amfíbíà, ní ìbámu pẹ̀lú àwọn ìwé àtijọ́. Tábìlì inú ìwé àtòjọ oògùn ń ṣe àkọsílẹ̀ ohun tí a ròyìn, kì í ṣe àbájáde ìdánwò. A kò sì gbọ́dọ̀ ka àwọn ìfojúrí fún rírì ẹranko sínú omi oògùn tí a tẹ̀ síbẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ìlànà ilé tí a ti fìdí rẹ̀ múlẹ̀.

Ìdánwò salamander tààrà náà tọ́ka sí òdìkejì. Nínú ìwádìí lórí àwọn àpò ẹyin salamander Hynobius dunni tó ní àkóràn tó dà bí Saprolegnia, tí a tẹ̀ jáde nínú The Herpetological Bulletin, a ṣàpèjúwe rírì wọn sínú omi búlúù methylene gẹ́gẹ́ bí ohun tí kò ṣàṣeyọrí, nígbà tí yíyọ àwọn ẹyin tó ní àkóràn àti àwọn tí kò lè dàgbà kúrò lọ́nà ti ara ṣiṣẹ́ dáadáa jù. Àwọn àpò ẹyin kì í ṣe axolotl ọ̀dọ́ tàbí àgbà, iye ìtúnṣe ìdánwò náà sì kéré, ṣùgbọ́n èyí ni ìdánwò tó sún mọ́ ọ̀ràn náà jù lọ, kò sì ṣe àtìlẹ́yìn fún àwọ̀ náà.

Àwọn ìwé àkójọpọ̀ ìwádìí fohùn ṣọ̀kan nípa àlàfo yìí. Àtúnyẹ̀wò 2022 nípa saprolegniosis ṣe àtòjọ búlúù methylene lára àwọn ìtọ́jú tí a ròyìn fún amfíbíà, ṣùgbọ́n ó kìlọ̀ pé ọ̀pọ̀ ìlànà amfíbíà ni a yá láti inú ìṣègùn ẹja láìsí ìdánwò tó péye fún amfíbíà pàtó nípa bí wọ́n ṣe ń ṣiṣẹ́ tàbí ààbò wọn. Ìkìlọ̀ yẹn ni ojú tó tọ́ láti fi wo gbogbo ìgò oògùn ẹja tí a jíròrò ní ìsàlẹ̀.

Àwọn dátà ààbò kò pé bákan náà. Kò sí ìwádìí axolotl tó ní agbára ìṣirò tó péye tó ṣàlàyé ààlà láàárín ìwọ̀n ìtọ́jú àti ìwọ̀n tó lè ṣeni léṣe fún búlúù methylene. Àpilẹ̀kọ ìṣègùn ẹranko kan nípa ìtọ́jú àwọn kòkòrò tó ń gbé lórí ara axolotl mẹ́nu kan àwọn àníyàn nípa ìpalára olóró búlúù methylene nínú ẹ̀yà ẹranko yìí. Àwọn ipa tó ń ṣeni léṣe láìpa ẹranko náà lè wáyé, kódà nígbà tí ó bá là á já, gẹ́gẹ́ bí a ṣe rí nígbà tí fífi búlúù methylene ṣe àmì yí ìhùwàsí ọmọ ọ̀pọ̀lọ́ àti ewu kí a mú wọn padà. Líla á já kì í ṣe ẹ̀rí pé ohun náà kò ní ipa.

Ohun tí ìtọ́sọ́nà ìṣègùn ẹranko dámọ̀ràn dípò rẹ̀

Àwọn orísun ìṣègùn ẹranko fohùn ṣọ̀kan lórí ìtẹ̀lé àwọn ìgbésẹ̀ kan, búlúù methylene fún ẹranko tó ti yọ láti inú ẹyin kì í sì í ṣe àárín rẹ̀. Ètò ìtẹ̀lé náà ṣe pàtàkì ju ọjà kọ̀ọ̀kan lọ.

Bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú omi. Ṣàyẹ̀wò amonia, nitrite, nitrate, pH, àti ìwọ̀n òtútù tàbí ooru, yọ kílóríìnù tàbí chloramine kúrò, kí o sì jẹ́rìí pé àlẹ̀mọ́ ń ṣiṣẹ́. Ìwé ìtọ́jú axolotl Lafeber tí oníṣègùn ẹranko ti ṣàyẹ̀wò sọ pé amonia àti nitrite gbọ́dọ̀ jẹ́ òdo, nitrate sì gbọ́dọ̀ wà ní ìsàlẹ̀ 10 ppm. Ó sì fi síṣàn omi gba àlẹ̀mọ́, yíyí omi padà, àti pípa omi mọ́ ní tútù sínú ìdènà àìsàn ojoojúmọ́. Ìgbésẹ̀ yìí jẹ́ ìtọ́jú, kì í ṣe ìpèsè abẹ́lẹ̀ lásán, nítorí pé ìpalára amonia sí ìpele ọ̀rá ààbò ara ń mú kí ẹranko rọrùn fún móòlù omi láti kàn.

Gba ìdánimọ̀ àìsàn fún ohunkóhun tó ju àmì kékeré tí kò ṣe pàtàkì lọ. Oníṣègùn ẹranko lè yọ àpẹẹrẹ kékeré láti ibi ọgbẹ́, jẹ́rìí sí móòlù omi, yọ àsopọ̀ tó bà jẹ́ ní agbègbè náà kúrò níbi tó yẹ, kí ó sì ṣe ìyàtọ̀ rẹ̀ sí àkóràn bakitéríà tó nílò ìtọ́jú mìíràn. Àwọn ìwé ìwádìí nípa ẹyin ẹja jẹ́ kókó ọ̀tọ̀ tí a jíròrò nínú ìtọ́sọ́nà búlúù methylene fún ẹyin ẹja, àwọn ìlànà gbogbogbòò fún tanki ẹja sì wà nínú ìtọ́sọ́nà ìpinnu ìtọ́jú ẹja inú akúẹ́rìọ̀mù. Èyíkéyìí kò kan ọ̀ràn amfíbíà.

Lo ìtọ́jú tó yẹ fún axolotl lábẹ́ ìtọ́sọ́nà oníṣègùn ẹranko. MSD ṣe àtòjọ ìtọ́jú iyọ̀, yíyọ àsopọ̀ tó bà jẹ́ kúrò ní àwọn ọgbẹ́ agbègbè kan, àti àwọn oògùn lòdì sí olú fún amfíbíà gẹ́gẹ́ bí àwọn àṣàyàn tó sinmi lórí ọ̀ràn náà. Ó mẹ́nu kan búlúù methylene fún ẹyin dípò kí ó jẹ́ ìmọ̀ràn pàtàkì fún àìsàn awọ ara tàbí ẹ̀yà ìmí inú omi tó ti fìdí múlẹ̀. Àwọn ìlànà iyọ̀ tàbí ooru gbogbogbòò fún amfíbíà nílò àtúnṣe tó bá ẹ̀yà ẹranko mu. Ìwádìí ààbò kan tí àwọn ẹranko gba àwọn ìtọ́jú tó yàtọ̀ ní ìtẹ̀lé rí i pé fífi wọn sínú 5 ppt sodium chloride fún àkókò kúkúrú kò fi àmì ìpalára kankan hàn tí a lè ṣàkíyèsí, nígbà tí 20 ppt fa àwọn àmì ìpalára lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀, gẹ́gẹ́ bí a ṣe ròyìn nínú àwọn ìwé ìpàdé ARAV nípa bí axolotl ṣe lè fara da iyọ̀. Ìwádìí yẹn dán agbára láti fara dà á wò, kì í ṣe ìwòsàn, ṣùgbọ́n ó fi hàn pé a kò lè da àwọn ìlànà iyọ̀ tó ga kọ tààrà. Ààlà wà fún ooru bákan náà fún ẹranko tó fẹ́ ìwọ̀n 16 sí 18. Àwọn oògùn lòdì sí olú tí a nílò ìwé àṣẹ oníṣègùn fún jẹ́ ẹ̀ka ọ̀tọ̀ sí àwọn àwọ̀ akúẹ́rìọ̀mù. Ìrírí tààrà pẹ̀lú itraconazole lòdì sí chytrid nínú axolotl, tí a ròyìn nínú ìwádìí pípa àkóràn rẹ́ nínú àwùjọ ẹranko yàrá ìwádìí, mú àkóràn kúrò pẹ̀lú ìlànà ìtọ́jú tí a dín kù, ṣùgbọ́n ó ṣì ṣe àkọsílẹ̀ ikú. Èyí fi ìdí rẹ̀ múlẹ̀ pé oníṣègùn ẹranko ló gbọ́dọ̀ yan ìwọ̀n oògùn, dípò ṣíṣe ìpinnu ara ẹni láti orí ìlà kan nínú ìwé àtòjọ oògùn.

Wá àyẹ̀wò oníṣègùn ẹranko kíákíá nígbà tí ohun tó dà bí òwú bá ń tàn ká, bá kan apá púpọ̀ ti àwọn ọ̀pá ẹ̀yà ìmí inú omi, bá tún padà lẹ́yìn àtúnṣe ìtọ́jú, tàbí bá wá pẹ̀lú àìlera, àìfẹ́ jẹun, pípadánù ìwọ̀n ara, ọgbẹ́ tó ṣí, ìṣòro nínú ìrìn àwọn ẹ̀yà ìmí inú omi, tàbí dídúró ní ojú omi fún ìgbà pípẹ́. Àwọn àpẹẹrẹ wọ̀nyẹn tọ́ka sí àìsàn tó ti tàn ká tàbí ìṣòro kejì, wọ́n sì nílò àyẹ̀wò pẹ̀lú ohun èlò amúgbòòrò àti ètò tó bá ẹ̀yà ẹranko mu, kì í ṣe omi oògùn tó lágbára jù.

Àtòjọ àyẹ̀wò ìbámu ọjà: mú èyí lọ sọ́dọ̀ oníṣègùn ẹranko rẹ

Àtòjọ àyẹ̀wò yìí ni ohun èlò àkọ́kọ́ tí a dá fún àpilẹ̀kọ yìí. Kò dámọ̀ràn ọ̀nà kan. Ó sọ àwọn ìbéèrè tí ó gbọ́dọ̀ ní ìdáhùn fún ọ kí a tó yan ọ̀nà èyíkéyìí. Mú ìgò náà, fọ́tò àkọlé rẹ̀, àti àwọn ìdáhùn wọ̀nyí lọ sí ìpàdé oníṣègùn.

Bí ìlà èyíkéyìí kò bá ní ìdáhùn, ìpinnu ìtọ́jú kò tíì ṣe tán. Ìlà tí kò ní ìdáhùn jẹ́ ìdí láti dánu dúró kí o sì wá ìrànlọ́wọ́, kì í ṣe láti yan ìwọ̀n oògùn tó lágbára jù.

Àwọn pàkúté tó kan àwọn olùtọ́jú axolotl ní pàtó

Àwọn pàkúté mẹ́ta máa ń tún farahàn nínú àwọn àpérò. Mímú tanki gbóná láti gbógun ti olú ń yá ìlànà ẹja ilẹ̀ olóoru tó ń ṣe ẹranko omi tútù tí a pa mọ́ ní ìwọ̀n tó sún mọ́ 18 nípalára. Dída ìlànà iyọ̀ gbogbogbòò fún amfíbíà kọ ń kọ dátà agbára ẹ̀yà ẹranko pàtó láti fara dà á, tí a sọ lókè, sílẹ̀. Fífi oògùn sínú akúẹ́rìọ̀mù àkọ́kọ́ nítorí pé àpótí ọ̀tọ̀ dà bí iṣẹ́ àfikún ń mú àlẹ̀mọ́ abẹ̀mí, ewéko, àti àwọn ohun tó ń di ibi ìsopọ̀ mọ́ fara kan àwọ̀ tí a mọ̀ pé ó ń da àwọn bakitéríà tó ń ṣe nítrífíkéṣọ̀nù rú. Àpótí ọ̀tọ̀ lábẹ́ ìtọ́sọ́nà oníṣègùn ẹranko ṣì nílò omi tí a ti yọ kílóríìnù kúrò nínú rẹ̀, ìṣàkóso ìwọ̀n òtútù tàbí ooru, fífi afẹ́fẹ́ wọ omi díẹ̀díẹ̀, àti ètò àbójútó.

Kò sí èyíkéyìí nínú èyí tó túmọ̀ sí pé búlúù methylene jẹ́ olóró fún axolotl ní gbogbo ipò. Ìlò rẹ̀ nínú àwọn àwùjọ axolotl nígbà àtijọ́ fi hàn pé a ti dán an wò. Ṣùgbọ́n dídán an wò kì í ṣe fífi ìdí rẹ̀ múlẹ̀, agbára ẹja láti fara dà á kì í sì í ṣe ààbò amfíbíà. Títí dátà ìdánwò axolotl tí a ṣàkóso yóò fi wà, ó jẹ́ àṣàyàn tí a kò tíì fìdí rẹ̀ múlẹ̀. Ìlò rẹ̀, bí ó bá yẹ nígbà kankan, gbọ́dọ̀ wà nínú ètò oníṣègùn ẹranko pẹ̀lú ìdánimọ̀ àìsàn tí a ti jẹ́rìí sí, ibi ìlò tó bá a mu, àti ibi ìparí tí a ti ṣàlàyé.