Búlú mẹ́tílẹ́nì fún ajá: lílò ní ilé ìwòsàn àti àwọn ìbéèrè nípa májèlé

Ajá kan ń fi ahọ́n lá omi búlú nínú àpótí ẹja tí a ṣẹ̀ṣẹ̀ fi oògùn sí. Ẹni tó ni ajá ka pé búlú mẹ́tílẹ́nì lè yí ìṣòro ẹ̀jẹ̀ padà, ó sì ń ronú bóyá ẹ̀kún kan láti inú ìgò oògùn ẹja lè ran ajá tó ń ṣàìsàn lọ́wọ́ ní ilé. Àwọ̀ kan náà ló wà nínú àwọn ipò méjèèjì. Kò sí èyíkéyìí tí ó yẹ kí a fi ṣe ìpinnu ìtọ́jú ní ilé.

Ìdàrúdàpọ̀ yìí wá láti dídà àwọn èrò méjì tí orúkọ wọn jọ mọ́ ara wọn. Ọ̀kan jẹ́ iṣẹ́ ìtọ́jú ní ilé ìwòsàn: dókítà ẹranko máa ń fún ajá ní ìwọ̀n tí a díwọ̀n dáadáa nípasẹ̀ iṣan ẹ̀jẹ̀ fún pàjáwìrì ẹ̀jẹ̀ kan pàtó, lẹ́yìn náà ó máa ń ṣe àyẹ̀wò ẹ̀jẹ̀ fún ọ̀pọ̀ ọjọ́. Èkejì jẹ́ ìfarahàn sí àwọ̀ náà: ajá gbé ìwọ̀n àwọ̀ tí a kò mọ̀ mì láti inú àpótí ẹja, omi tí a fi ń tẹ ẹja sínú fún ìtọ́jú, tàbí wàláà. Èkíní yẹ kí ó wáyé ní ilé ìwòsàn. Èkejì yẹ kí ó di ọ̀rọ̀ ìjíròrò lórí tẹlifóònù pẹ̀lú dókítà ẹranko. Àpilẹ̀kọ yìí ya àwọn méjèèjì sọ́tọ̀, ó ṣàlàyé ìdí tí kò fi sí àtẹ ìwọ̀n lílò ní ilé tí kò léwu fún ajá, ó sì pèsè tábìlì tí o lè mú lọ sí ilé ìwòsàn.

Ohun tí àwọn dókítà ẹranko ń lò ó fún gan-an

Lílò rẹ̀ fún ajá tí a ti fìdí múlẹ̀ ní ààlà: methemoglobinemia tó ní ìpa pàtàkì lórí ìlera tí oxidant kan fà. Hemoglobin tí ó ṣe déédéé ń gbé afẹ́fẹ́ oxygen nítorí pé irin inú rẹ̀ wà ní ipò ferrous tí a ti dín oxidation rẹ̀ kù. Àwọn kẹ́míkà oxidant ń yí irin náà sí ipò ferric, wọ́n sì ń ṣẹ̀dá methemoglobin, tí kò lè gbé oxygen. Ẹran ẹnu ajá lè dà bí búlú tàbí eérú nígbà tí ẹ̀jẹ̀ fúnra rẹ̀ ń di àwọ̀ búráùn ṣọ́kọ́léètì.

Nínú sẹ́ẹ̀lì ẹ̀jẹ̀ pupa, a lè dín búlú mẹ́tílẹ́nì kù sí leucomethylene blue, tí ó ń dá àwọn electron padà sí irin tí oxidation ti yí padà, tí ó sì ń mú hemoglobin tún ṣiṣẹ́. Ìyẹn ni ìhùwàpadà tí ń mú ìtọ́jú wá. Ó ṣàlàyé ìdí tí oògùn náà fi ń ran ẹni lọ́wọ́ kìkì nígbà tí methemoglobin tó pọ̀ jù bá jẹ́ ìṣòro náà. Kò ṣe ohunkóhun fún àìtó ẹ̀jẹ̀ lásán, oxygen tó dín kù nítorí àìsàn ẹ̀dọ̀fóró, tàbí májèlé tí methemoglobin kò ní ipa nínú rẹ̀.

Àwọn ohun tó sábà máa ń fa èyí nínú ajá ni acetaminophen, nitrate tàbí nitrite, benzocaine àti àwọn oògùn oxidant tó jọ ọ́, àti nígbà míì ìpalára oxidation tó ní í ṣe pẹ̀lú àlùbọ́sà tàbí ata ilẹ̀. Fún acetaminophen, ìtọ́jú pàtàkì ni yíyọ májèlé kúrò nínú ara pẹ̀lú N-acetylcysteine, búlú mẹ́tílẹ́nì sì jẹ́ àfikún nígbà tí methemoglobin bá ní ipa pàtàkì, gẹ́gẹ́ bí a ṣe ṣàlàyé nínú ìtọ́sọ́nà Merck lórí májèlé láti ọ̀dọ̀ àwọn oògùn amúnirora. Fún àlùbọ́sà àti ata ilẹ̀, ìtọ́jú tó ṣe déédéé ni yíyọ májèlé kúrò nínú ara, oxygen àti ìrànwọ́ fífúnni ní ẹ̀jẹ̀, àti omi ìtọ́jú, nítorí pé ìpalára pàtàkì ni ìparun àwọn sẹ́ẹ̀lì ẹ̀jẹ̀ pupa tó ní àwọn ara Heinz tí ó máa ń pẹ́ kí ó farahàn láàárín ọ̀pọ̀ ọjọ́, kì í ṣe methemoglobin nìkan. Fífi ìlànà ìtọ́jú nitrate fún àwọn ẹranko tó ń jẹun padà lò fún ajá yóò léwu, nítorí màlúù lè fara da àwọn ìwọ̀n tó ń pa ajá lára; àwọn ìwé ìmọ̀ ìtọ́jú ẹranko lórí nitrate sì sọ èyí ní kedere.

Lílò méjì mìíràn nílò àlàyé tó ṣe kedere. Abẹ́rẹ́ àwọ̀ lágbègbè èèmọ̀ láti tọ́ka sí ẹ̀yà lymph sentinel jẹ́ lílò àwọ̀ nínú iṣẹ́ ìtọ́jú èèmọ̀ ajá, kì í ṣe ìtọ́jú tó kan gbogbo ara. Lílò rẹ̀ fún ìwádìí nínú shock ti distributive tàbí vasoplegic, níbi tí a ti ń fúnni ní àwọ̀ náà láti dín ìfiranṣẹ́ nitric oxide kù, ṣì wà ní ipele ìwádìí nínú ajá. Ìwádìí iṣẹ́ abẹ́ bypass fún ajá kan ní 2026 sọ ní kedere pé kò sí ẹ̀rí láti ìtọ́jú ẹranko ní ilé ìwòsàn tó ṣe àtìlẹ́yìn fún lílò rẹ̀ fún irú shock yẹn, àti pé ìwọ̀n gíga nínú àwọn àdánwò mú kí ìfúnpá àti iṣẹ́ ọkàn burú sí i. Nítorí náà, àkótán tó jẹ́ olóòótọ́ ni ipa kan tí a ti fìdí múlẹ̀, ipa kan gẹ́gẹ́ bí àwọ̀ nínú iṣẹ́ ìtọ́jú, àti pé àwọn tó kù jẹ́ ti ìwádìí. Ìtọ́sọ́nà fún àpótí ẹja, ìlànà ìtọ́jú ènìyàn, àti lílò fún fífi àwọ̀ sí àpẹẹrẹ ní yàrá ìdánwò kò ṣeé kó wá sí ìtọ́jú ajá.

Ìdí tí kò fi sí àtẹ ìwọ̀n lílò ní ilé

Àwọn èsì ìwádìí lórí ayélujára ń ṣèlérí àtẹ ìwọ̀n búlú mẹ́tílẹ́nì fún ajá. Fún oògùn yìí, àtẹ kan kì í ṣe ohun èlò tó yẹ, nítorí ààlà ìwọ̀n tí kò léwu kéré, ṣíṣe àyẹ̀wò ìtẹ̀lé jẹ́ apá pàtàkì ìtọ́jú náà, nọ́ńbà nìkan kò sì lè mú kí ìpinnu náà má léwu.

Àwọn ìwé ìtọ́kasí ìtọ́jú ẹranko tí a tẹ̀ jáde sábà máa ń sọ ìwọ̀n 1 sí 1.5 mg fún kg tí a fi ń fúnni nípasẹ̀ iṣan ẹ̀jẹ̀, díẹ̀díẹ̀, gẹ́gẹ́ bí ojútùú ìdá kan nínú ọgọ́rùn-ún, lẹ́ẹ̀kan, fún methemoglobinemia. Àkọsílẹ̀ Merck lórí májèlé láti oògùn amúnirora ṣe àkójọ ààlà ìwọ̀n yẹn, ó sì sọ pé kí fífúnni gba ọ̀pọ̀ ìṣẹ́jú. Àwọn ìwé ìmọ̀ pàtó nípa oògùn fún ìtọ́jú ẹranko sọ pé kí a fúnni ní ìwọ̀n kan ṣoṣo díẹ̀díẹ̀, pẹ̀lú àyẹ̀wò ìtẹ̀lé ẹ̀jẹ̀ fún ọjọ́ mẹ́ta sí mẹ́rin, wọ́n sì ròyìn àìtó ẹ̀jẹ̀ tó le débi pí nílò fífúnni ní ẹ̀jẹ̀ ní ìwọ̀n tó tó 5 mg fún kg. Ìwọ̀n fífi àwọ̀ sí àsopọ̀ ní iṣẹ́ abẹ́ ní àṣà àwọn ọdún 1970s, tó sún mọ́ 3 mg fún kg, fa àìtó ẹ̀jẹ̀ tó pẹ́ kí ó farahàn, àti nínú ọ̀ràn kan, ìpalára kíndìnrín tó fa ikú lẹ́yìn ìparun àwọn sẹ́ẹ̀lì ẹ̀jẹ̀ pupa. Ààlà láàárín ìrànwọ́ àti ìpalára kéré.

Nọ́ńbà yẹn tún ń dáhùn àwọn ìbéèrè díẹ̀ ju bí ó ṣe dà lọ. Kò sọ ohunkóhun nípa bóyá methemoglobin wà níbẹ̀ ní tòótọ́, bóyá ohun tó fà á lè dáhùn sí oògùn yìí, àwọn oògùn mìíràn tí ajá ń lò, tàbí bóyá kíndìnrín àti àwọn sẹ́ẹ̀lì ẹ̀jẹ̀ pupa lè fara da oxidant. Àtẹ kan kò lè díwọ̀n methemoglobin nípasẹ̀ co-oximetry, kò lè ṣàyẹ̀wò ẹ̀jẹ̀ tí a tẹ́ sí orí gíláàsì fún àwọn ara Heinz, kò sì lè ṣọ́ hematocrit bí ó ṣe ń lọ sílẹ̀ lẹ́yìn ọjọ́ mẹ́ta. Ilé ìwòsàn lè ṣe bẹ́ẹ̀. Ìdí nìyẹn tí tábìlì tó wà ní ìsàlẹ̀ fi ṣe àkójọ ààlà ìwọ̀n gẹ́gẹ́ bí àlàyé ìtọ́jú ní ilé ìwòsàn fún ìjíròrò pẹ̀lú dókítà ẹranko, kì í ṣe gẹ́gẹ́ bí ìtọ́sọ́nà lílò. Má ṣe fún ajá ní búlú mẹ́tílẹ́nì ní ilé, má ṣe yí ìtọ́jú àpótí ẹja padà sí ìwọ̀n fún ajá, má sì ṣe tún àmì ìtọ́sọ́nà fún ènìyàn bí àlàyé fífi PROVAYBLUE ṣe ìtọ́jú lò gẹ́gẹ́ bí ìtọ́sọ́nà ìwọ̀n.

Ìtakora náà: oògùn ìdènà májèlé àti oxidant ní ìgbà kan náà

Wo búlú mẹ́tílẹ́nì bí àwọn èrò méjì nínú ìgò kan. Ní ìwọ̀n kékeré, tí a ń fúnni díẹ̀díẹ̀ lábẹ́ àbójútó, tí àwọn ètò reductase sì ń ṣiṣẹ́, ó ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí olùrànlọ́wọ́ tí ń dín oxidation kù, ó sì ń dín methemoglobin kù. Ní ìwọ̀n tó ga jù, tàbí nígbà tí ohun tó ń dáàbò bo àwọn sẹ́ẹ̀lì ẹ̀jẹ̀ pupa kò lè kojú rẹ̀ mọ́, ó ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí oxidant, ó sì ń ṣẹ̀dá ìpalára tí a fẹ́ kí ó tún ṣe: methemoglobin tó pọ̀ sí i, àwọn ara Heinz, ìpalára sí àwọ̀ sẹ́ẹ̀lì, àti ìparun àwọn sẹ́ẹ̀lì ẹ̀jẹ̀ pupa.

Ìtakora yẹn dá lórí ìwọ̀n, ó sì lè pẹ́ kí ó farahàn. Àìtó ẹ̀jẹ̀ lè farahàn lẹ́yìn ọjọ́ mẹ́ta sí mẹ́rin tí a fún ajá ní oògùn náà, èyí ló fà á tí àwọn ìwé ìtọ́kasí fi tẹnumọ́ àyẹ̀wò ẹ̀jẹ̀ ìtẹ̀lé bó tilẹ̀ jẹ́ pé ajá lè dà bí ẹni tí ara rẹ̀ ti yá láàárín ìdajì wákàtí. Ìparun líle àwọn sẹ́ẹ̀lì ẹ̀jẹ̀ pupa lè tú hemoglobin sínú plasma àti ìtọ̀, ó sì lè pa kíndìnrín lára. Àwọn ìwọ̀n gíga tí a fún ajá nípasẹ̀ iṣan ẹ̀jẹ̀ nínú ìwádìí kan mú methemoglobin pọ̀ sí i láàárín ìṣẹ́jú kan dípò kí wọ́n dín in kù.

Àwọn ìbáṣepọ̀ méjì yẹ fún àfiyèsí pàtàkì. Búlú mẹ́tílẹ́nì jẹ́ ohun tó lágbára láti dènà iṣẹ́ monoamine oxidase lọ́nà tí a lè yí padà. Àmì ìtọ́sọ́nà fún ènìyàn ní ìkìlọ̀ nínú àpótí nípa àìsàn serotonin nígbà tí a bá lò ó pọ̀ mọ́ àwọn oògùn tó ń ṣiṣẹ́ lórí serotonin. Fún ajá, ìtàn oògùn tó ṣe pàtàkì ní trazodone, fluoxetine àti àwọn oògùn mìíràn tó ń dènà gbígba serotonin padà, clomipramine, selegiline, àti àwọn oògùn bí tramadol. Àwọn àmì rẹ̀ ni àìbalẹ̀ tàbí ìyípadà nínú ìrònú àti ìmọ̀lára, ìwọ̀n ooru ara gíga, lílù ọkàn kánkán tàbí ìfúnpá tí kò dúró ṣinṣin, gbígbọ̀n, líle ara, àìṣọ̀kan ìrìn àti ìṣipopada, àti ìkọlù warápá. Ẹ̀rí láti ọ̀dọ̀ ènìyàn ni ìkìlọ̀ líle náà ti wá jù lọ, nítorí náà a kò tíì díwọ̀n bí ó ṣe ń ṣẹlẹ̀ nínú ajá dáadáa, ṣùgbọ́n ìtàn oògùn gbọ́dọ̀ wà nínú gbogbo ìpè fún àyẹ̀wò ìpele pàjáwìrì.

Irú ẹranko náà tún ṣe pàtàkì. Ajá lè ní àìtó ẹ̀jẹ̀ tó ní í ṣe pẹ̀lú àwọn ara Heinz láti ọ̀dọ̀ oògùn yìí, ṣùgbọ́n ológbò fara sí ewu náà púpọ̀ sí i nítorí hemoglobin ológbò ní àwọn ẹgbẹ́ kẹ́míkà tó ṣeé ṣe oxidation sí púpọ̀ sí i, àwọn sẹ́ẹ̀lì ẹ̀jẹ̀ pupa ológbò kò sì yọ ìpalára kúrò dáadáa. A kò gbọ́dọ̀ lo ìlànà ìtọ́jú ajá fún ológbò nípa ṣíṣàtúnṣe rẹ̀ sí ìwọ̀n ara. Òfin àpapọ̀ 21 CFR apá 500.27 ṣàkọsílẹ̀ àìtó ẹ̀jẹ̀ tó ní í ṣe pẹ̀lú àwọn ara Heinz tí ó fa ikú nínú àwọn ológbò tí a fún ní àwọn ọjà búlú mẹ́tílẹ́nì fún ìtọ́jú ọ̀nà ìtọ̀ ní ẹnu, gẹ́gẹ́ bí ìtọ́sọ́nà lórí àmì ọjà. Ìtàn yẹn jẹ́ ìránnilétí pé fífúnni ní ẹnu kì í ṣe ọ̀nà tí kò le nígbà gbogbo.

Tábìlì lílò ní ilé ìwòsàn àti ìfarahàn sí oògùn

Mú tábìlì yìí lọ sọ́dọ̀ dókítà ẹranko dípò fífi ṣe ìtọ́jú fúnra rẹ. Ó ya lílò lábẹ́ àbójútó ní ilé ìwòsàn sọ́tọ̀ kúrò nínú ìfarahàn láìròtẹ́lẹ̀, èyí sì ni ìyàtọ̀ tó ń jẹ́ kí ìpinnu má léwu. Jíròrò rẹ̀ pẹ̀lú ilé ìwòsàn; kò rọ́pò ṣíṣe àyẹ̀wò láti mọ àìsàn.

Bí ajá bá fara hàn sí oògùn náà: ohun tí o yẹ kí o ṣe báyìí

Lákọ̀ọ́kọ́, dá mímu omi síwájú dúró, kí o sì pa ẹ̀rí mọ́: ìgò ọjà tàbí fọ́tò àmì rẹ̀, ìfojúsùn rẹ̀, iye tí a fi sínú iye omi wo bí ó bá jẹ́ àpótí ẹja, iye tí a fojú díwọ̀n pé ajá gbé mì, àkókò, ìwọ̀n ara ajá, àwọn àmì tó ń fi hàn lọ́wọ́lọ́wọ́, àìsàn tí a mọ̀ pé ó ní, àti gbogbo oògùn àti àfikún oúnjẹ. Àtòjọ yẹn gan-an ni a fi ń ṣe àyẹ̀wò ìpele pàjáwìrì májèlé. Ìtọ́sọ́nà gbogbogbò láti ọ̀dọ̀ ASPCA lórí májèlé nínú ẹranko ilé sọ fún àwọn tó ni ẹranko pé kí wọ́n pa àpò tàbí ìgò ọjà mọ́, kí wọ́n sì pè dípò dídúró de àwọn àmì, iṣẹ́ ìṣàkóso májèlé ASPCA àti àwọn iṣẹ́ bí Pet Poison Helpline sì wà fún irú ìpè yìí lẹ́gbẹ̀ẹ́ ilé ìwòsàn déédéé tàbí ilé ìwòsàn pàjáwìrì.

Má ṣe fún ajá ní búlú mẹ́tílẹ́nì gẹ́gẹ́ bí oògùn ìdènà májèlé ní ilé. Má ṣe mú kí ó bì àyàfi bí dókítà ẹranko tàbí onímọ̀ májèlé bá pàṣẹ ní pàtó, nítorí mímú kí ó bì kò yẹ tàbí ó léwu nínú àwọn ìfarahàn kan àti nígbà tí àwọn àmì kan bá wà. Má ṣe fún un ní hydrogen peroxide ní ìpinnu ara rẹ. Bí ó bá ṣeé ṣe, dènà rẹ̀ láti fi ahọ́n lá àwọ̀ tó wà lára irun rẹ̀, fi omi ṣan àwọ̀ tó kàn awọ ara gẹ́gẹ́ bí ilé ìwòsàn ṣe gbà ọ́ níyànjú, kí o sì pa ọjà náà mọ́ kúrò lójú rẹ̀.

Wá àyẹ̀wò pàjáwìrì kíákíá fún ìṣòro mímí, ẹran ẹnu tó jẹ́ búlú tàbí eérú, àìlera tó pọ̀ tàbí ṣíṣubú, àìmọ̀kan, ìkọlù warápá, àìbalẹ̀ tó le tàbí gbígbọ̀n pẹ̀lú ìwọ̀n ooru ara gíga, tàbí ẹran ẹnu tó rẹ̀ tàbí tó di yẹ́lò pẹ̀lú ìtọ̀ tó dúdú tàbí búráùn pupa. Ṣàkíyèsí ìdádúró náà: ajá tó dà bí ẹni tí ara rẹ̀ dá ní ìrọ̀lẹ́ ọjọ́ ìfarahàn ṣì lè ní àìtó ẹ̀jẹ̀ nítorí ìparun àwọn sẹ́ẹ̀lì ẹ̀jẹ̀ pupa ní àwọn ọjọ́ tó tẹ̀ lé e, nítorí náà àyẹ̀wò ìpele pàjáwìrì kan alẹ́ náà àti àyẹ̀wò ẹ̀jẹ̀ ìtẹ̀lé. Àtúnyẹ̀wò ìṣàkóso methemoglobinemia tó bẹ̀rẹ̀ lójijì nínú Journal of Veterinary Internal Medicine dábàá àyẹ̀wò hematocrit fún ọ̀pọ̀ ọjọ́ lẹ́yìn àwọn ìpinnu ìtọ́jú nítorí ìdí yìí gan-an.

Ààlà kan tó kẹ́yìn ń jẹ́ kí gbogbo ojú ìwé mìíràn lórí ojúlé yìí dúró sí ipò tó yẹ. Àwọn ìtọ́sọ́nà ìtọ́jú ẹja, àwọn ìgbésẹ̀ yíyọ àwọ̀ kúrò nínú omi lẹ́yìn fífi oògùn sí àpótí ẹja, ìmọ̀ kẹ́míkà àwọ̀, àti àwọn ìlànà fífi àwọ̀ sí àpẹẹrẹ ń ṣàlàyé àwọn àpótí ẹja, ohun èlò gíláàsì, àti àwọn màíkírọ́ṣíkóòpù. Kò sí èyíkéyìí nínú wọn tó jẹ́ ìwé àṣẹ oògùn fún ajá. Ìbéèrè nípa ajá máa ń parí lọ́nà kan náà: pe dókítà ẹranko, mú àmì ọjà àti àwọn nọ́ńbà wá, kí o sì jẹ́ kí àyẹ̀wò ẹ̀jẹ̀ pinnu.