Яңак күзәнәкләрен метилен зәңгәре белән буяу: нәрсәне күзәтергә

Укучы предмет пыяласына яңак күзәнәкләре суспензиясенең бер тамчысын куя, микроскоптан карый һәм берни дә диярлек күрми. Якты кырда берничә тонык шәүлә генә йөзеп йөри. Ул фокусны көйли, аннары яктылыкны арттыра һәм, ахырда, пыяла буш дигән нәтиҗәгә килә. Пыяла буш түгел. Күзәнәкләр анда бар. Алар үтә күренмәле диярлек, һәм бу буяу нәкъ шул үтә күренмәлелек проблемасын хәл итү өчен кулланыла.

Көтелгән күренеш белән чын сурәт арасындагы бу аерманы эш тәртибенә күчкәнче үк аңлатып үтү файдалы. Яңа өйрәнә башлаучылар микроскоп вак детальләрне камерадагы зум ерактагы язуны якынайтып күрсәткән кебек ачып бирер дип көтә. Якты кырлы микроскопның мөмкинлеге таррак: ул яктылык йотылуындагы аермаларны күрсәтә. Буялмаган яңак күзәнәге яктылыкны диярлек йотмый, шуңа күрә күренештә дә сизелерлек аерма тудырмый. Метилен зәңгәре шул аерманы өсти. Ул күзәнәк эчендә тигезсез бәйләнә һәм структураны контрастка әйләндерә. Укучылар бу төшенчәне аңлагач, һәр киләсе адым әзер күрсәтмә буларак түгел, ә шул принципның нәтиҗәсе буларак кабул ителә.

Гади буяуларның мәктәп лабораториясендә контрастны ничек арттыруы турында башлангыч мәгълүмат монда ярдәм итә, ә буяу алдыннан якты кырлы микроскопны көйләүне искә төшерү уңышсыз препаратларның яртысын булдырмый калырга мөмкинлек бирә. Төснең химик нигезе микроскопиядә метилен зәңгәре белән таныштыру мәкаләсендә аңлатыла; анда ни өчен нәкъ шушы буяу лаборатория өстәлендә еш очравы турында сүз бара.

Дәрестә эшләү тәртибе

Түбәндәге дымлы препарат ысулы — гомуми дәресләр өчен иң гади төп вариант. Аңа ялкын да, фиксация этабы да кирәк түгел. Кайбер колледж кулланмаларындагы фиксацияләнгән мазок варианты һавада киптерүне һәм кыска вакытлы җылылык фиксациясен өсти. Моңа Biology LibreTexts аша бастырылган North Central Texas College яңак мазогы буенча бирем мисал була ала. Ләкин җылылык фиксациясе — микробиологиядәге гадәти алым, эпителий күзәнәкләрен күрү өчен мәҗбүри шарт түгел.

Кирәкле әйберләр: чиста предмет һәм каплагыч пыялалар, стериль бер тапкыр кулланыла торган тампоннар (өстенлекле вариант) яки яңа яссы теш чистарткыч таякчыклар, 0.5–1 процентлы метилен зәңгәренең судагы эремәсе салынган тамызгыч шешә, дистилляцияләнгән яки деионлаштырылган су, сеңдергеч кәгазь, перчаткалар һәм гомуми зурайтуы 100x һәм 400x булган катлаулы оптик микроскоп.

1. Авызны гади су белән чайкагыз. Бу соңрак көчле буялып, игътибарны күзәнәкләрдән читкә юнәлтә торган ризык кисәкчекләрен бетерә.
2. Һәр укучы үрнәкне үз яңагыннан гына ала. Яңа стериль тампон белән яңакның эчке ягын җиңелчә ышкыгыз. Басым ясагыз, кырмагыз. Уңайсызлык яки кан китү башланганчы ук туктагыз.
3. Тампонны чиста предмет пыяласының уртасы буйлап тәгәрәтеп, юка катлам җәегез. Юка катлам — препаратның аңлаешлы күренүен билгеләүче иң мөһим шарт. Калын ак утырма буялгач, бернәрсә дә аерып булмый торган зәңгәр массага әйләнәчәк.
4. Мазок өстенә бер тамчы метилен зәңгәре салыгыз. Аны 1–3 минутка калдырыгыз. Күп кенә колледж эш тәртипләрендә бер минут җитә; NCERTның IX сыйныф өчен табигать фәннәре лабораториясе кулланмасы вакытлы препарат өчен якынча 3 минут тәкъдим итә. Озаграк тоту яхшырак дигән сүз түгел, һәм артык буяу — вакытны билгеләүдә иң еш очрый торган хата.
5. Җирле эш тәртибенә туры китереп, дистилляцияләнгән су белән сак кына чайкагыз яки артык буяуны сеңдергеч кәгазь белән алыгыз. Фон куе зәңгәр түгел, ә ачык зәңгәр булырга тиеш.
6. Каплагыч пыяланы авыш тотып төшерегез: башта бер кыры тисен, аннары аны әкрен генә төшереп бетерегез. Бу һава куыклары керүен булдырмый.
7. Күзәнәкләрне табу өчен кечкенә зурайтудан башлагыз, фокусның һәм үзәкләштерүнең дөреслеген тикшерегез, аннары 100x, ахырда 400x зурайтуга күчегез. 400x зурайтуда фокусны төгәл көйләү механизмын гына кулланыгыз.

Буяу концентрациясе турында бер төгәл искәрмә кирәк. Мәктәптәге эш тәртипләре күбесенчә 1 процентлы метилен зәңгәренең судагы эремәсенә нигезләнә. Көчлерәк запас эремә яки озак тәэсир итү төшкә караганда фонны тизрәк куерта, һәм бу бирем өчен кирәк булган контраст кирегә әйләнә.

Яңак материалын хәвефсез эшкәртү

Яңак үрнәкләренә селәгәй һәм авыз куышлыгының гадәти микроорганизмнары да эләгә. Шуңа күрә үрнәк бирүчеләр сәламәт сыйныфташлар булса да, һәр яңа мазокны йогышлы булуы ихтимал материал дип кабул итегез. Америка микробиология җәмгыятенең укыту лабораторияләре өчен биохәвефсезлек күрсәтмәләре гомуми принципларны билгели: дәрес алдыннан хәвефне бәяләү, перчатка кию, чәчрәү мөмкин булган очракларда күзләрне саклау, эштән соң кулларны юу, өстәлләрне дезинфекцияләү һәм пычранган бер тапкыр кулланыла торган әйберләрне расланган биологик калдыклар җыю тәртибе буенча ташлау.

Дәрестәге дүрт кагыйдә хәвефнең күпчелек өлешен киметә. Һәр тампон һәм һәр предмет пыяласы — бер үрнәк бирүче өчен генә; аларны уртак кулланырга ярамый. Үрнәкне һәркем үзеннән генә ала, күршесеннән алмый. Бер тапкыр кулланыла торган тампоннар һәм теш чистарткыч таякчыклар турыдан-туры билгеләнгән калдыклар савытына салына, өстәлгә кире куелмый. Метилен зәңгәренең үзе тирене һәм киемне буйый, күзләрне ярсыта, шуңа күрә перчаткалар һәм буяулар белән эшләүнең гадәти гигиена кагыйдәләре кирәк. Бу биремне мазоктагы берәр нәрсәне үрчетүгә кадәр киңәйтмәгез һәм мәктәпнең хәвефсезлек тәртибеннән читтә яңа алынган кеше материалына үз белдегегез белән җылылык фиксациясе кулланмагыз.

Нәрсәне күзәтергә һәм ни өчен ул шулай күренә

100x зурайтуда киң, яссы, ачык зәңгәр күзәнәкләрне эзләгез; аларның тышкы сызыклары тигезсез овал яки күппочмаклы була. Алар аерым-аерым яки бер-берсен өлешчә каплаган сирәк катламнар булып ята. Һәр күзәнәктә гадәттә бер куерак зәңгәр тап була. Бу тап — күзәнәк төше. Урнашуын да билгеләгез: яссы эпителий күзәнәкләре шарлар түгел, ә юка плиткаларга охшаган. Шуңа күрә аларның кырлары түгәрәк шарларны түгел, ярылган глазурьне хәтерләтә.

400x зурайтуда өч билге ачык аерыла. Күзәнәк чиге аны әйләндереп алган юка, куерак сызык булып күренә. Цитоплазма эчке өлешне тигез ачык зәңгәр төс белән тутыра. Төш куерак һәм тыгызрак күренә, еш кына овал була, гадәттә үзәккә якын урнаша, ләкин һәрвакытта да түгел. Укучылардан бу өч билгене дә, шулай ук форманы һәм зурайтуны язып куюларын сорагыз, чөнки эш битендә нәкъ шулар таләп ителә.

Монда төгәллеккә кагылышлы бер мөһим мәсьәлә бар, һәм күп кенә эш битләрендә ул дөрес бирелми. Күренә торган чик плазматик мембрана урнашкан өлкәгә туры килә, ләкин мембрананың үзе — калынлыгы якынча 7–10 нанометр булган липидларның ике катламы — мәктәп микроскобы аерып күрсәтә алган зурлыктан күпкә кечерәк. Укучылар күзәнәкнең оптик кырыен һәм шунда тупланган буяуны күрәләр. Органоидлар турында да шундый ук саклык кирәк. Бу препаратта митохондрияләр, эндоплазматик ретикулум, Гольджи аппараты һәм рибосомалар күренми. NCBIның күзәнәк биологиясендә микроскопия кораллары турында белешмәсе аңлатканча, гадәти яктылык микроскобы яхшы шартларда якынча 0.2 микрометрга кадәрге детальләрне аерып күрсәтә ала, ә ультраструктура элементларының күпчелеге бу чиктән кечерәк яки аңа якын. Файдалы детальләр өстәми торган көчлерәк зурайту сурәтне генә зурайта.

Ни өчен төш иң куе буяла? Метилен зәңгәре — катионлы буяу: эремәдә ул уңай корылган һәм күзәнәктәге тискәре корылган матдә белән, иң элек нуклеин кислоталары белән бәйләнә. Хроматин ДНКны төштә туплый, шуңа күрә төштә иң күп буяу җыела. Цитоплазмада РНК һәм башка корылган молекулалар бар, шуңа күрә ул да буяла, ләкин буяу анда таралыбрак урнаша һәм төс ачыграк була. Мөһим искәрмә: метилен зәңгәре ДНКга гына хас буяу түгел. Төшләрне сурәтләүдә метилен зәңгәренең таралышы турындагы тикшеренү катионның нуклеин кислоталарына бай өлкәләр белән бәйләнүен тасвирлый, ә күзәнәк препаратларында метилен зәңгәренең бәйләнүе турындагы элеккерәк санлы тикшеренү бәйләнгән буяуның күпчелеге нуклеин кислоталары белән бәйле булуын ачыклаган. Шуңа күрә куе төш һәм ачык цитоплазма — контраст күренеше, молекуляр анализ түгел.

Укучылар ясаячак хаталар һәм аларны ничек аңларга

Уңышсыз препаратларның һәрберсе диярлек биш типның берсенә туры килә. Укучыларны эшне уйламыйча кабатлау урынына препараттагы проблеманы ачыкларга өйрәтегез.

Артык буяганда күзәнәкләр һәм фон бертигез куера, шуңа күрә төш күрү кырында югала. Моны буяу вакытын кыскартып яки яхшырак чайкап төзәтегез. Җитәрлек буялмаганда яктылыкны арттыргач югала торган шәүләләр кала; вакытны утыз секундлык адымнар белән арттырыгыз. Калын мазоклар бер-берсен каплаган тыгыз массалар хасил итә, һәм анда бер күзәнәкнең дә тышкы сызыгын күзәтеп булмый. Төзәтү механик юл белән башкарыла: киләсе юлы юкарак җәегез, чөнки бернинди чайкау да күзәнәкләр өемен төзәтми. Һава куыклары кырыйлары кискен һәм караңгы булган камил түгәрәкләр булып күренә; яңа өйрәнә башлаучылар аларны структуралар дип ялгышып, игътибарларын шуларга юнәлтә. Каплагыч пыяланы яңадан авыш тотып, әкрен төшерегез. Күзәнәкләр өстендә яки тирәсендә таралган вак кара нокталар гадәттә авызның гадәти бактерияләре була; моны Ingrid Science яңак күзәнәкләре белән эшләү тәртибе кебек мәктәп күрсәтмәләре дә искәртә. Алар авызда тереклек барлыгын күрсәтә, һәм бу укучыларның исендә калырга мөмкин. Ләкин бу биремдә аларның төрен билгеләп булмый, һәм аларны күзәнәк өлешләре итеп рәсемгә төшерергә ярамый. Ризык калдыклары һәм лайла җепләре тигезсез һәм көчле буяла; алдан чайкау аларны киметү өчен кирәк.

Бу бирем нәрсә эшли алмый

Бу — белем бирү максатындагы күзәтү, диагностик тест түгел. Дәрестә буялган күзәнәкләрнең күренеше буенча инфекцияне, яман шешне яки башка берәр авыруны ачыклап булмый; мәкаләне моның киресен раслау дип аңларга ярамый. Препарат ике зурайтуда форманы, чикне, цитоплазманы һәм төшне күрсәтә. Ул мембрананың ультраструктурасын, органоидларның детальләрен яки молекуляр составын күрсәтми. Бу чикне ачыктан-ачык әйтү фәнне дә, укучыларны да саклый: яхшы нәтиҗә — сәламәтлек турында нәтиҗә түгел, ә зурайтуы һәм буявы теркәлгән, дөрес билгеләр куелган рәсем.

Укучының эш бите һәм билгеләр куелган микрофотографияләр

Бу бит өчен проектның ике материалы — өстәге билгеләр куелган микрофотография һәм астагы эш бите. Эш битен һәр укучыга берәр данә бастырыгыз яки экранга чыгарып, укучыларга андагы рамкаларны дәфтәрләренә күчерергә кушыгыз.

Аны 45 минутлык дәрестә куллану тәртибе: хәвефсезлек күрсәтмәләренә һәм үрнәк алуга ун минут, буяуга һәм препарат әзерләүгә ун минут, ике зурайтуда да күзәтүгә һәм рәсем ясауга унбиш минут, тикшерү исемлегенә һәм билгеләр куелган микрофотография белән чагыштыруга ун минут. Тикшерү исемлегендәге пунктлар махсус рәвештә конкрет эш адымнарына карый. Юка мазок, дөрес буяу вакыты, цитоплазмага караганда куерак төш, теркәлгән зурайту. Дүртесен дә билгели алган укучы дәрес өйрәтергә тиешле төшенчәне аңлаган була: микроскоплар аермаларны күрсәтә, ә буяулар күрсәтергә лаеклы аермаларны тудыра.