Метилен зәңгәре, берлин зәңгәре һәм гидроксокобаламин: төрле проблемалар өчен өч антидот

Өч даруны төсне белдергән сүз берләштерә, ә башка уртак яклары юк диярлек. Метилен зәңгәре — оксидлашу-кайтарылу реакцияләрендә катнашучы зәңгәр буягыч. Берлин зәңгәре — зәңгәр кристалл рәшәткә. Cyanokit исеме белән сатыла торган гидроксокобаламин — кызыл төстәге B12 витаминының элгәр матдәсе. Аларны исемнәренә карап бер төркемгә керткән укучы охшаш эш башкаралар дип уйларга мөмкин. Әмма алай түгел. Һәркайсының нигезендә организмда нәрсә бозылганын аңлатучы аерым төшенчә ята, һәм шул төшенчә чикләреннән тыш һәркайсы нәтиҗәсез.

Аларның вазифаларын кыскача болай аерырга була. Метилен зәңгәре оксидлашу аркасында эшли алмый башлаган гемоглобинны кайтара. Гидроксокобаламин цианидны турыдан-туры бәйли. Берлин зәңгәре радиоактив цезийны һәм таллийны эчәк эчендә тотып кала, һәм организм аларны чыгара ала. Төс — тышкы билге. Аның нигезендәге механизм — төп төшенчә, ә берсен икенчесенә тиңләү буталчыклык тудыра.

Бу — мәгълүмат бирү өчен чагыштыру, дәвалау күрсәтмәсе түгел. Метгемоглобинемиягә, цианид яки углерод монооксиды тәэсиренә, йә радиоактив пычрануга шик булса, бу ашыгыч хәл санала. Мәкаләгә таянып гамәл кылу урынына, ашыгыч ярдәм хезмәтенә шалтыратыгыз һәм җирле агуланулар буенча консультация хезмәте киңәшләрен үтәгез.

Метилен зәңгәре: гемоглобинны кайтара торган электроннар арадашчысы

Гадәти гемоглобинда кислород ике валентлы хәлдәге тимергә, Fe2+ ка, бәйләнеп ташыла. Метгемоглобинемия вакытында бу тимер өч валентлы хәлгә, Fe3+ ка, кадәр оксидлаша һәм кислородны бәйли алмый. Кан шоколад төсендәге коңгырт булып күренергә мөмкин. Стандарт пульсоксиметрия ялгыш нәтиҗә күрсәтә. Үпкәләрдә һава алмашынуы барса да, пациентта эшкә сәләтле гемоглобин җитми.

Метилен зәңгәре монда электроннарны тапшыручы арадашчы булганга эшли; бу метилен зәңгәренең электроннарны донорлардан акцепторларга ничек күчерүен аңлаткан материалда тасвирлана. Эритроцитлар эчендә ул NADPH ка бәйле юл аша лейкометилен зәңгәренә кадәр кайтарыла, ә кайтарылган форма электроннарны өч валентлы тимергә ферментлар катнашыннан башка тапшыра һәм аны ике валентлы хәлгә кайтара. Буягыч тотылып бетми, ә цикл саен яңадан катнаша. Нәкъ шул механизм аркасында метгемоглобинемиядә метилен зәңгәрен куллану — өй шартларындагы протокол түгел, ә дәрәҗәләрне үлчәп һәм җавап реакциясен күзәтеп башкарыла торган хастаханә процедурасы.

Метилен зәңгәренең гамәлдәге куллану инструкциясе аның расланган кулланылышын өлкәннәрдә һәм балаларда барлыкка килгән метгемоглобинемия дип билгели. Өлкәннәр һәм балалар өчен стандарт доза — һәр kg тән авырлыгына 1 mg, 5 тән 30 минутка кадәр вакыт эчендә венага кертелә; дәрәҗәләр югары булып калса яки симптомнар сакланса, бер тапкыр кабатлау мөмкин. Доза чикләре, кабатлау критерийлары һәм башка чарага күчү вакыты турында мәгълүмат метилен зәңгәренең гамәлдәге куллану инструкциясендә бирелгән, ә кертү юлы һәм мониторингның практик мәсьәләләре метилен зәңгәренең дозасын билгеләү һәм аны күзәтү турындагы материалда карала.

Өч чикләү мөһим. Беренчедән, глюкоза-6-фосфатдегидрогеназа җитешмәве — рәсми каршы күрсәтмә, чөнки буягычны кайтару өчен кирәкле NADPH белән тәэмин ителү бозыла; бу даруны нәтиҗәсез итә һәм гемолиз куркынычын арттыра. Икенчедән, метилен зәңгәре наномоляр концентрацияләрдә моноаминоксидаза A ны тоткарлый. Шуңа күрә аны SSRIs, SNRIs, MAOIs һәм кайбер опиоидлар белән бергә куллануга карата серотонин синдромы турында кайма белән аерып күрсәтелгән кисәтү бар; бу мәсьәлә метилен зәңгәренең иминлеге һәм дарулар белән үзара тәэсире турындагы материалда карала. Өченчедән, бөер функциясе бозылу организмның препарат тәэсиренә дучар булуын үзгәртә, һәм инструкция уртача яки авыр бозылулары булган пациентларга бер доза белән генә чикләнергә куша. Боларның берсе дә вак искәрмә түгел. Һәркайсы шул ук арадашчы төшенчәсеннән килеп чыга: күзәнәкнең электроннар запасын кулланган һәм моноамин ферментларына тәэсир иткән дару аларның икесе белән дә үзара тәэсиргә керәчәк.

Метилен зәңгәренең цианид белән агулануда кулланылу тарихы да бар: ул 1930 нчы елларда башлана. Әмма тарих хәзерге практикага тиң түгел. Элекке тикшеренүчеләр оксидлашу-кайтарылу яки метгемоглобин аша гамәлгә ашучы тәэсирләрне фаразлаган, ә 1950 нче елларга инде препаратның цианидка каршы нәтиҗәлелеге нитрит һәм тиосульфатка нигезләнгән ысуллар белән чагыштырганда түбән дип бәяләнгән. Бүген АКШта аның цианид белән агулану өчен расланган күрсәтмәсе юк. Цианид буенча яңадан үткәрелә башлаган күсе һәм күзәнәк тикшеренүләре — клиникага кадәрге мәгълүматлар гына; алар цианид белән агулану очрагында метилен зәңгәрен кулланырга сәбәп түгел.

Гидроксокобаламин: цианидны бәйләүче кобальт үзәге

Цианид митохондрияләрдә цитохром c оксидазаны блоклый, шуңа күрә артериаль канда кислород җитәрлек булып күренсә дә, күзәнәкләр аны куллана алмый. Нәтиҗәдә лактат ацидозы, аң бозылу һәм йөрәк-кан тамырлары коллапсы барлыкка килә. Дәвалауның төп идеясе — гемоглобинны көйләү түгел, ә цианидның үзен чыгару.

Cyanokit исеме белән сатыла торган гидроксокобаламин моны турыдан-туры башкара. Аның кобальт үзәге гидроксо-лиганды урынына цианид ионын бәйли һәм цианокобаламин — гадәти B12 витамины — барлыкка китерә; аны бөерләр чыгара. Бу — бәйләп тоту, оксидлашу-кайтарылу циклы түгел. Өлкәннәр өчен расланган доза — якынча 15 минут эчендә венага 5 g; җавап реакциясе җитәрлек булмаса, тагын 5 g кертелә, иң зур гомуми доза — 10 g. Шуңа күрә метилен зәңгәре белән Cyanokit ны чагыштыру мәсьәләсе, сорау төгәл куелгач, тиз ачыклана: цианид белән агулану билгеле булганда яки аңа шик туганда, гидроксокобаламин — АКШта хәзерге беренче сайлау препараты; аерым очраклар өчен нитрит һәм тиосульфаттан торган башка препарат та кулланыла. Бу очракта метилен зәңгәре аны алыштыра алмый.

Химик үзенчәлекләрдән ике практик нәтиҗә килеп чыга. Препаратның кызыл төсе бик көчле, шуңа күрә тиренең һәм сидекнең кызаруы көтелә; сидек төсе кайчак атналар буе үзгәргән килеш кала. Аның яктылыкны көчле йотуы шулай ук колориметрик лаборатория анализларына һәм кооксиметриядә карбоксигемоглобин, метгемоглобин һәм оксигемоглобин күрсәткечләренә комачаулый; хатаның зурлыгы һәм юнәлеше анализаторга карап үзгәрә. Моны белмәгән табиб агулануны бәяләү өчен кулланыла торган күрсәткечләрнең үзләрен үк ялгыш аңлатырга мөмкин. Амилнитритка, натрий нитритына һәм натрий тиосульфатына нигезләнгән элекке цианидка каршы җыелма башкача эшләгән: нитрит цианидны бәйләү өчен махсус рәвештә метгемоглобин барлыкка китергән, ә тиосульфат цианидны тиоцианатка әйләндерергә ярдәм иткән. Бу стратегия кислород ташу сәләтен киметә һәм кан басымын төшерергә мөмкин; төтен сулау углерод монооксиды да булырга мөмкин дигәнне аңлатканда, мондый алмашу уңайсыз. Гидроксокобаламин цианидны метгемоглобин барлыкка китермичә бәйли һәм бу югалтудан саклый.

Берлин зәңгәре: эчәк эчендә кала торган кристалл тозак

Radiogardase исеме белән сатыла торган берлин зәңгәре — эремәүчән тимер(III) гексацианоферраты. Бу формуладагы цианид сүзе ирекле цианидны түгел, ә тимер кристаллы эчендә нык бәйләнгән лигандларны аңлата; препарат цианид белән агулануда кулланылмый. Аның расланган күрсәтмәсе — организмның радиоактив цезий яки радиоактив йә радиоактив булмаган таллий белән эчке пычрануы.

Аның эшләү нигезе — эчәк куышлыгында ион алмашу. Кристаллар зарарланмаган эчәк стенасы аша сеңми. Алар эчәк эчендә кала, цезий яки таллий ионнарын, шул исәптән үт белән чыгарылган ионнарны да, кристалл рәшәткәгә адсорбцияли һәм эчәк-бавыр арасындагы кабат әйләнешне өзә; нәтиҗәдә металлның күбрәк өлеше тизәк белән чыга. CDC ның берлин зәңгәре белән дәвалау бите шул ук механизмны гади сүзләр белән аңлата: ул бу металларны эчәкләрдә тотып кала һәм аларның тизәк белән чыгарылуын тизләтә. Өлкәннәр һәм яшүсмерләр өчен кабул итү схемасы — көненә өч тапкыр авыз аша 3 g; кечкенә балаларга тән авырлыгына карап түбәнрәк дозалар билгеләнә. Пычрану дәрәҗәсен күзәтеп, кабул итү еш кына 30 көн яки озаграк дәвам итә.

Бу берлин зәңгәре белән метилен зәңгәрен чагыштырып эзләү соравына турыдан-туры җавап бирә. Метилен зәңгәре канда электроннарны тапшыручы арадашчы буларак эшли. Берлин зәңгәре эчәк эчендә сеңми торган тозак буларак эшли. Берсе металлопротеинны кайтара. Икенчесе металлның организмда булу вакытын кыскарта. Аларны бер-берсе урынына куллану ике проблеманы да дәваламыйча калдырыр иде: метгемоглобин оксидлашкан килеш калыр, ә цезий кабат әйләнештә йөрүен дәвам итәр иде.

Углерод монооксиды: метилен зәңгәре урынсыз булган очрак

Углерод монооксиды гемоглобинга кислородка караганда күпкә көчлерәк бәйләнә һәм диссоциация кәкресен күчерә; ул шулай ук йөрәккә һәм митохондрияләргә дә тәэсир итә. Стандарт ярдәм — тәэсир чыганагыннан чыгару һәм симптомнар беткәнче, гадәттә берничә сәгать дәвамында, 100 процент кислород бирү. Аерым авыр очракларда, мәсәлән, ачык неврологик бозылулар, аңны югалту, йөрәк зарарлануы яки авыр ацидоз булганда, гипербарик кислород куллану карала. CDC ның ашыгыч дәвалау буенча белешмәләр җыентыгына кертелгән федераль ашыгыч ярдәм чыганаклары бу юлның үзәгенә кислородны һәм терәк дәвалауны куя.

Шуңа күрә углерод монооксиды белән агулануда метилен зәңгәрен эзләү ышандырырлык яңгыраган ялгыш фикергә нигезләнә: зәңгәр буягыч гемоглобинның бер проблемасын төзәтә икән, бәлки икенчесен дә төзәтер. Әмма төзәтми. Препаратның углерод монооксиды белән агулану өчен күрсәтмәсе юк, һәм хәзерге дәвалау алгоритмнарына ул кертелмәгән. Бу идея иске: ул 1930 нчы еллар башында хайваннардагы тикшеренүләрдә тәкъдим ителгән һәм бер ел эчендә эксперименталь тәнкыйть нәтиҗәсендә кире кагылган. Кайчак искә алына торган бер заманча күсе тикшеренүе исә карбоксигемоглобинны кискен рәвештә бетерүне түгел, ә тәэсирдән соң тоткарланган нейропротекцияне сынаган. Оксидлашкан тимер һәм углерод монооксиды белән бәйләнгән тимер — бер үк аксымның төрле халәтләре; беренче халәт өчен көйләнгән арадашчының икенчесенә тәэсире расланмаган. Бу чикне күзәтеп баручы укучылар өчен аны метилен зәңгәре тикшеренүләренең киңрәк күренеше белән бергә карау файдалы: анда кешеләр өчен күрсәтмәләр күзәнәк һәм хайван тикшеренүләреннән алынган мәгълүматлардан аерыла.

Теләсә нинди чагыштыру алдыннан янәшә куеп тикшерү

Бу таблицаны киң таралган өч ялгыш белән чагыштырыгыз. Охшаш исемнәр охшаш мишеньнәр дигәнне аңлатмый. Көчле төс уртак фармакология дигәнне аңлатмый; гидроксокобаламинның кызыллыгы һәм калган икесенең зәңгәрлеге аларның бер-берсен алыштыра алуы турында берни дә әйтми. Бер төр агулануда алынган эксперименталь нәтиҗә исеме генә охшаш яңгыраган башка төр агулануга күчерелми. Башта төшенчәләр, аннары атамалар; ә ашыгыч карарларны ашыгыч ярдәм табиблары белән бергә кабул итәргә кирәк.