Toýun, dolduryjylar we topraklar üçin metilen gögi synagy

Beton öndürijisi gumyň metilen gögi görkezijisi tehniki talaplarda bellenen çäkden ýokary bolany üçin getirilen gumy kabul etmeýär. Üpjin ediji muňa garşy çykýar: onuň öz barlaghanasy şol bir gum üçin has pes san ölçäpdir. Iki barlaghana-da metilen gögüni ulanypdyr. Ikisi-de netijäni kilograma düşýän gram görnüşinde beripdir. Emma olaryň diňe biri tehniki talaplarda görkezilen fraksiýany synapdyr, şonuň üçin bu iki san aslynda deňeşdirip boljak netijeler däl.

Bu ýalňyşlygyň düýbünde düşünje bulaşyklygy ýatyr. «Metilen gögi synagy» diýlende, bir şkalaly ýeke-täk gural göz öňüne gelýär. Iş ýüzünde bolsa, bu bir boýagy ulanýan, emma dürli ölçenilýän ululyklary kesgitleýän usullaryň maşgalasydyr: materiallar, ölçeg fraksiýalary, ahyrky nokatlar we netijäni aňlatmagyň esaslary tapawutlanýar. Boýagyň adynyň birmeňzeş bolmagyny netijäniň hem birmeňzeşligi hökmünde kabul etmek ýalňyşlykdyr. Aşakdaky bölümler bu maşgalanyň agzalaryny aýry-aýry düşündirýär, şeýdip okyjy usuly materiala laýyk saýlap, her sanyň manysyny öz şertleriniň çäginde okap biler.

Boýag hakykatda nämäni barlaýar

Metilen gögi kationly boýagdyr. Üst işjeňligi ýokary bolan toýun minerallary ony güýçli adsorbirleýär, kwars we beýleki inert ownuk bölejikler bolsa ony has az mukdarda siňdirýär. Şonuň üçin garyşdyrylýan suspenziýa boýagy az-azdan goşmak işjeň üsti titrleýär: erkin boýag erginde diňe işjeň ýerler dolandan soň peýda bolýar. Hut şonuň üçin metilen gögi bilen toýun synagy diňe umumy ownuk bölejikleriň mukdaryna däl-de, işjeň toýun minerallarynyň mukdaryna we häsiýetine jogap berýär.

Mundan iki netije gelip çykýar. Birinjiden, netije synag nusgasynda haýsy bölejikleriň bardygyna baglydyr. 0/2 mm fraksiýany barlaýan usul bilen diňe iň ownuk tozany barlaýan usul şol bir umumy nusgada dürli sanlary berer, sebäbi olaryň düzümindäki toýnuň konsentrasiýasy tapawutlydyr. Ikinjiden, görkezilen ölçeg birliginiň diňe şol fraksiýa bilen bilelikde manysy bardyr. Boýagyň gram sanynyň hut nämäniň kilogramyna düşýändigi netijäniň bir bölegidir. Metilen gögüniň adsorbsiýasyny ölçemek baradaky goşmaça gollanma bu siňdirilişiň esaslaryny has jikme-jik düşündirýär.

Dolduryjylary synagdan geçirmek: EN 933-9 bir däl, iki görkezijini kesgitleýär

Ýewropada salgylanylýan standart EN 933-9, Dolduryjylaryň geometrik häsiýetlerini synagdan geçirmek, 9-njy bölüm: Ownuk bölejikleri bahalandyrmak, Metilen gögi synagydyr. Häzirki neşir EN 933-9:2022 bolup, ol 2013-nji ýyldaky düzedişi bilen bilelikde 2009-njy ýyldaky neşiriň ornuny tutdy; onuň ulanylyş çägi CEN we CENELEC standartlar portalynda gysgaça beýan edilýär. Standart iki aýry görkezijini kesgitleýär. MB 0/2 mm fraksiýada kesgitlenýär. Kadalaşdyryjy goşundyda beýan edilen MB_F bolsa 0/0.125 mm fraksiýada kesgitlenýär. 0/2 mm netijä «MB_F» diýmek tegeleklemek usulyny saýlamak däl-de, kategoriýalary garyşdyrmakdyr.

Bu amalda synag nusgasy takmynan 500 mL suwda suspenziýa görnüşine getirilýär we garyşdyrylýarka 10 g/L erginden boýag goşulýar. Her goşmadan soň operator bellenen süzgüç kagyzyna suspenziýanyň bir damjasyny damdyrýar. Ahyrky nokat adaty damja synagy bilen kesgitlenýär: erkin boýag merkezi tegmiliň daşynda takmynan 1 mm giňlikdäki açyk gök halka hökmünde görünýär we bäş minutlap saklanýar. Netije synagdan geçirilen gury fraksiýanyň kilogramyna düşýän metilen gögüniň gram sany hökmünde berilýär. Şeýlelikde, MB üçin birlik 0/2 mm materialyň g/kg görkezijisi, MB_F üçin bolsa 0/0.125 mm materialyň g/kg görkezijisidir. Şol bir gum MB boýunça talaba laýyk gelip, MB_F boýunça laýyk gelmezligi mümkin; hut şonuň üçin tehniki talaplarda haýsy görkezijiniň göz öňünde tutulýandygy anyk aýdylmalydyr.

Amerikanyň dolduryjy synag usullary başga ýörelgeleri ulanýar

Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda iki usul dürli enjamlar bilen meňzeş meseleleri çözýär. ASTM tarapyndan hereket edýän standart hökmünde görkezilen ASTM C1777-20, 4.75 mm (No. 4) elekden geçýän materialyň metilen gögi görkezijisini süzgüç kagyzyndaky damja synagy bilen däl-de, 610 nm-de kolorimetr bilen ölçäp kesgitleýär. AASHTO dükany arkaly elýeterli AASHTO T 330 bolsa göz bilen bahalandyrylýan damja synagynyň ahyrky nokadyny ulanýar we 75 µm elekden geçýän fraksiýany barlaýar. Iki usul-da massanyň birligine düşýän boýag siňdirilişini berýär; bu ölçeg taýdan kilograma düşýän grama deňdir. Emma ASTM C1777, AASHTO T 330 we EN 933-9 netijeleriniň ep-esli tapawutlanyp biljekdigini açyk duýdurýar. Synagdan geçirilýän bölekler dürli kesgitlenýär, toýnuň konsentrasiýasy dürli derejede bolýar we kolorimetr bilen ölçemek kagyzdaky halkany bahalandyrmak bilen bir amal däldir.

Şonuň üçin gum satyn alyjy dolduryjy üçin metilen gögi synagynyň netijesine şertleri göz öňünde tutup düşünmelidir: bu san bellenen usul boýunça bellenen fraksiýadaky zyýanly işjeň toýny ýüze çykarmak üçin ulanylýar. Başga fraksiýany barlaýan ýa-da ahyrky nokady başga ýörelge bilen kesgitleýän barlaghana, boýag çüýşesi birmeňzeş bolsa-da, başga synag geçirýär.

Toprak synagy: fransuz VBS görkezijisi beton üçin däl-de, ýer işleri üçindir

Topraklar üçin bu maşgalanyň aýratyn agzasy bar. VBS diýip gysgaldylýan topragyň gök boýag görkezijisi, topragy ýer işlerinde we ýol gurluşygynda toparlara bölmek üçin onuň metilen gögüni siňdirişini ölçeýär. Öň ulanylan amal AFNOR katalogynda görkezilen fransuz NF P94-068 standartydyr. 1998-nji ýyldaky bu standart ýatyryldy we onuň ornuny NF EN 17542-3:2022 tutdy. Şonuň üçin häzirki neşiri barlamazdan NF P94-068-e salgylanýan amal çalşylan resminama esaslanýar.

VBS damja synagy dolduryjy üçin geçirilýän damja synagyna meňzeýär: toprak bilen suwuň suspenziýasyna boýag yzygiderli goşulýar we gyradaky durnukly halka peýda bolýança süzgüç kagyzyna damjalar damdyrylýar. Emma ölçenilýän ululyk tapawutlydyr. Barlaghana 0/5 mm bölegi synagdan geçirýär, VBS bolsa adatça 0/50 mm materiala görä hasaplanyp, gury topragyň 100 g mukdaryna düşýän gök boýagyň gram sany görnüşinde aňladylýar. VBS-i ona köpeltmek ýa-da ona bölmek bilen EN 933-9 MB görkezijisine öwürmäň. On esse koeffisiýent diňe birlikleri öwürýär; ol fraksiýany, taýýarlygy ýa-da kadalaşdyrmagyň esasyny üýtgetmeýär. Topragyň VBS görkezijisi bilen dolduryjynyň MB görkezijisi dürli inženerçilik soraglaryna jogap berýär we her çäk öz usulyna degişlidir.

Bentonit we buraw ergini: arassalyk däl-de, işjeňlik we sygym

Bu maşgalanyň üçünji şahasy dolduryjyny kabul etmek ýa-da ret etmek bilen baglanyşykly däldir. Buraw suwuklyklarynda buraw ergini üçin metilen gögi synagy erginde eýýäm bar bolan reaktiw toýnuň — hem täjirçilik bentonitiniň, hem-de burawdan gelen reaktiw gaty bölejikleriň — mukdaryny ölçeýär we umumy kation çalşyk sygymyna baha berýär. Häzirki amal API RP 13B-1, Suw esasly buraw suwuklyklaryny synagdan geçirmek resminamasynda berilýär; onuň altynjy neşiri 2026-njy ýylyň ýanwaryna degişlidir. Hereket edýän neşiri anyklamak üçin ygtybarly çeşme API standartlar katalogydyr. Buraw ergininiň nusgasy turşadylýar we päsgel berýän organiki maddalary aýyrmak üçin wodorod peroksidi bilen işlenýär, soňra süzgüç kagyzynda halka emele gelýän ahyrky nokada çenli boýag bilen titrlenýär. Metilen gögi sygymy diýlip atlandyrylýan netije buraw suwuklygynyň göwrüm birligine görä berilýär we bentonitiň çalşyk sygymy barada görkezilen çaklamalara esaslanyp, bentonit ekwiwalentine öwrülip bilner.

Gury bentonitiň özi ýene başgaça häsiýetlendirilýär. API RP 13I barlaghana synaglaryny, şol sanda dargadylan bentonitde geçirilýän we çalşyk sygymynyň bahasyny 100 g-a düşýän milliekwiwalent görnüşinde berýän metilen gögi amalyny öz içine alýar. Häzirki täzeden seredilen neşiri C837-09(2024) bolan we hereket edýän ASTM C837, Toýnuň metilen gögi indeksini kesgitlemegiň standart synag usuly, toýnuň özüniň boýagy adsorbirleýşini ölçeýär we indeksiň kation çalşyk sygymy hem-de toýnuň beýleki häsiýetleri bilen baglanyşyklydygyny görkezýär. Bular toýnuň işjeňligini ölçemekdir. Dolduryjynyň arassalyk çägini bentonitiň indeksine ýa-da bentonitiň sygymyny buraw erginine ulanmak başlangyç ýalňyşlygy täze materiallar bilen gaýtalamakdyr.

Usullary deňeşdirmek

Aşakdaky tablisa bu makala üçin salgylanma çeşmesidir. Iki sany deňeşdirmezden öň, degişli setirleriň gabat gelýändigini barlaň.

Bu tablisadaky amaly çap etmezden öň, her standartyň neşirini barlaň. Standartlara täzeden seredilýär we tablisa hemişelik bibliografiýa däl-de, gözleg wagtynda barlanan neşirleri görkezýär. Boýagyň material synaglaryndaky beýleki ulanylyşlary, şol sanda membrana we polimer tejribeleri, metilen gögi bilen materiallary synagdan geçirmek baradaky goşmaça gollanmada beýan edilýär.

Näme üçin bir usulyň çägi başga usula geçirilip bilinmeýär

Kabul edilmedik guma dolanalyň. Tehniki talapdaky çägiň 0/2 mm fraksiýada EN 933-9 MB üçin ýazylandygyny, üpjün edijiniň barlaghanasynyň bolsa 0/0.125 mm fraksiýada MB_F ýa-da ASTM C1777 boýunça kolorimetrik görkeziji berendigini çak edeliň. Has ownuk fraksiýada toýnuň konsentrasiýasy ýokary bolýar, şonuň üçin onuň görkezijisi tebigy ýagdaýda has ýokary çykýar; kolorimetr bolsa halkadan başga fiziki signaly ölçeýär. Bu laýyk gelmezlikleriň diňe biri-de talaba laýyk netijäni talaba laýyk däl netijä öwrüp biler. Jedel titrlemäni kimiň has gowy geçirendigi barada däl. Ol bir boýagyň adyny paýlaşýan iki dürli ölçenilýän ululyk baradadyr.

Şonuň üçin düzgün berkdir. Tehniki talapdaky çäk diňe ony kesgitlemekde ulanylan usul, fraksiýa we netijäni aňlatmagyň esasy üçin dogrudyr. Orun tutýan täze usul boýunça çäk bellemek birlikleri öwürmegi däl-de, iki usul bilen hem synagdan geçirilen wekilçilikli materiallara esaslanýan tejribe arkaly korrelýasiýa gurmagy talap edýär. Metilen gögi bilen işjeň toýun synagy toýnuň mukdaryna-da, häsiýetine-de jogap berýändigi üçin, bir geologik çeşmede alnan gowy korrelýasiýa hem başga çeşme üçin geçerli bolman biler.

Synagdan öň gysga barlag sanawy

Haýsydyr bir ergini taýýarlamazdan öň materialy, standarty we onuň neşir ýylyny, synagdan geçirilýän fraksiýany, ahyrky nokady kesgitlemegiň düzgünini hem-de netijäni aňlatmagyň esasyny ýazyp alyň. Salgylanylýan neşiriň häzirki wagtda hereket edýändigini ony çykaran guramadan barlaň. Soňra şol usula degişli boýag konsentrasiýasyny, kalibrlemäni we gözegçilik barlaglaryny taýýarlaň. Şu bäş maglumatyň hemmesi görkezilen hasabat islendik okyja ölçegi gaýtalamaga mümkinçilik berýär we usulyň beýanynyň ýerine diňe boýagyň adyna bil baglanylmagynyň öňüni alýar.