Makala
Metilen gögi synaglarynda körlemäni üpjün etmek näme üçin kyn
On üç meýletinçiniň her biri içi görünmeýän kapsulany ýuwudýar, skanerde ýatýar we ýat bilen bagly ýumuşlary ýerine ýetirýär. Otagdakylaryň hiç biri kimiň derman alandygyny bilmeýär. Synag hasabaty bu gurluşy iki taraplaýyn körlenen diýip atlandyrýar we şol pursatda bu düşündiriş dogrudyr. Soňra hemmeler öýlerine gidýär we metilen gögüni alan her gatnaşyjy gök peşew çykarýar. Synag körlenenmidi? Dogruçyl jogap bu atlandyryşdan has çäklidir: käbir ölçegler geçirilende körleme bardy, beýlekiler geçirilende bolsa ýokdy. Metilen gögüniň kliniki synaglarynda körleme meselesiniň bütin mazmuny şu tapawutdyr.
Doza berlende paýlanyşy gizlemek soňraky gözegçiligiň dowamynda körlemäni saklamak däldir
Usulyýet hünärmenleriniň barha köp «maglumaty gizlemek» diýip atlandyrýan körlemesi netijäni birtaraplaýyn üýtgedip biljek adamlaryň haýsy bejerginiň kime berlendigini bilmezligini aňladýar. Üç topar möhümdir: gatnaşyjylar, olar bilen aragatnaşyk saklaýan işgärler we netijelere baha berýän adamlar. Tötänleýin toparlara bölmek we içi görünmeýän kapsula doza berilýän pursatda paýlanyşy gizleýär. Okyjylaryň köpüsi şu ýerde pikirlenmegini bes edýär we ýalňyşlyk hem şundadyr.
Gök boýag wagtyň geçmegi bilen maglumaty aýan edýär we her aýan bolma başga bir topara başga bir pursatda ýetýär. Kapsula ýuwudylanda reňki gizleýär. Birnäçe sagatdan soň peşew ony gatnaşyja aýan edýär. Gözegçilik enjamlary ony işgärlere has ir aýan edip biler. Şonuň üçin metilen gögi bilen plasebonyň islendik deňeşdirmesi barada dogry sorag synagyň umuman körlenendigini ýa-da körlenmändigini soramak däldir. Dogry sorag her ölçeg bilen baglylykda kimiň nämäni we haçan bilendigidir.
Paýlanyşy näme aýan edýär
Aýan ediji alamatlar fiziki häsiýetli, doza bagly we gowy dokumentleşdirilendir:
Gök ýa-da gök-ýaşyl peşew. Bu agyz arkaly berilýän pes dozalarda esasy aýan ediji alamatdyr. Ol kabul edilenden soň birnäçe sagadyň içinde ýüze çykýar we adatça bir gün töweregi dowam edýär. San Antoniodaky funksional şekillendiriş synagynda metilen gögüni alan her gatnaşyjy şekillendiriş merkezinden çykandan soň gök peşew çykarandygyny habar berdi, plasebo alanlaryň hiç biri bolsa reňk üýtgemesini habar bermedi. Peşewdäki alamat skanirlemeden soň ýüze çykdy; munuň näme üçin möhümdigi aşakda aýdyň bolar.
Gök täret we gök dil. Bular agyz arkaly doza alnandan soň gysga wagtlap ýüze çykýar we gatnaşyjylara hem-de olary barlaýan islendik adama görünýär.
Deriniň we gözüň ak böleginiň reňklenmegi. Wena arkaly berilýän has ýokary dozalarda boýag derini we gözüň ak bölegini göze görnüp duran derejede reňkleýär. Bu alamat diňe gatnaşyja soňundan däl, eýsem saparyň dowamynda işgärlere-de görünýär.
Datçikleriň işine päsgel bermek. Metilen gögi pulsoksimetrleriň ulanýan ýagtylygyny siňdirýär, şonuň üçin infuziýa wagtynda kislorod bilen doýgunlyk görkezijileri ygtybarsyz bolýar. King's College-de beýnidäki gan akymy boýunça geçirilen barlagda topar hut şu sebäpli kislorod bilen doýgunlyga gözegçilik edip bilmedi. Diýmek, näsagyň ýanyndaky işgärler bir zadyň üýtgeşikdigini görkezýän enjam signalyny aldylar.
Bu deňsizlige üns beriň: boýagyň aýan edýän ähli maglumatlary bir ugra yşarat edýär. Peşewi gök bolan gatnaşyjy derman alandygyny bilýär. Peşewi adaty reňkde bolan gatnaşyjy bolsa, plasebonyň özi peşewi reňklemek üçin taýýarlanmadyk bolsa, diňe metilen gögüniň ýerine plasebo alan bolmagynyň ähtimaldygyny bilýär. Şu wagta çenli synalan plasebolar bolsa peşewi reňklemeýär.
Synaglarda hakykatda nähili usullar synaldy
Şekillendiriş synaglarynyň usullar bölümleri iň gowy seljeriş mysalydyr, sebäbi olar bu meselä garşy çärelerini adatdan daşary jikme-jik beýan edýär. Pes dozalar baradaky subutnamalary yzarlaýan okyjylar bu barlaglary ýat boýunça ylmy edebiýatdan tanar.
San Antoniodaky iki synagda sagdyn uly ýaşly adamlar tötänleýin ýagdaýda agyz arkaly 280 mg USP hilli metilen gögüni (takmynan 4 mg/kg) ýa-da FD&C Blue No. 2 iýmit boýagyndan taýýarlanan plasebony alýan toparlara bölündi. Olar içi görünmeýän, içindäki maddany derrew goýberýän kapsulalara ýerleşdirildi. Reňkli plasebo doza berlende kapsulanyň içindäki madda meňzeýärdi, ýöne peşewi reňklemeýärdi. Şonuň üçin öýkünme hut iň möhüm ýerde şowsuz boldy. Muny bilip, Radiology synagynyň topary özüňi alyp baryş düzgünini goşdy: gatnaşyjylardan kapsulany almazdan öň peşew etmegi we şekillendiriş sessiýasy tamamlanýança gaýtadan peşew etmezligi haýyş etdiler. Munuň ýörite maksady peşewiň reňklenmegi sebäpli körlemäniň bozulmagynyň öňüni almakdy. Aýratyn barlag şepagat uýasy tötänleýin paýlanyşy açýan açary yzygiderli belliklenen gaplarda saklady we barlagyň başga hiç bir bölegine gatnaşmady. Köp usully şekillendiriş hasabatyna görä, seljerme gutarýança gatnaşyjylar, şepagat uýalary we netijelere baha berijiler üçin körleme saklandy. Şol barlag bilen baglanyşykly baglanyşyklylyk barlagy hem şol bir gurluşy ulandy we soňundan şol bir ýagdaýy habar berdi: diňe metilen gögi topary merkezden çykandan soň peşewiň wagtlaýyn reňk üýtgemesini duýdy.
King's College barlagy başga we has açyk ýoly saýlady. Sekiz sagdyn meýletinçiniň her biri aýratyn günlerde tötänleýin tertipde glýukoza plasebosynyň infuziýasyny we wena arkaly metilen gögüniň iki dozasyny (0.5 we 1 mg/kg) aldy. Barlagyň gurluşy bir taraplaýyn körlenen we şol bir gatnaşyjynyň öz içindäki deňeşdirmä esaslanýan görnüşde görkezildi: barlagçylar infuziýa bilen näme berlendigini bilýärdi we gan akymy hem-de madda çalşygy baradaky makalada beýan edilişi ýaly, her gatnaşyjy dürli sessiýalarda öz-özi bilen deňeşdirildi. Wena arkaly gök boýag berlende gatnaşyjylaryň saparlaryň dowamynda maglumatdan bihabar galjakdygy öňe sürülmedi.
Öňki psihiatriýa edebiýaty üçünji usuly görkezýär: pes dozany işjeň gözegçilik hökmünde ulanmak. Maniakal-depressiw psihoz üçin metilen gögüniň iki ýyllyk çalşykly synagynda günde takmynan 300 mg bilen deňeşdirmek üçin gözegçilik şertinde günde 15 mg ulanyldy. Bu jikme-jiklik gan akymy hem-de madda çalşygy baradaky makalanyň ara alyp maslahatlaşma bölüminde getirilýär. Alsgeýmer keseli üçin metilen gögüniň önümi boýunça soňraky işde başda gözegçilik hökmünde göz öňünde tutulan pes doza ulanyldy we onuň bejergi ýaly täsir edýändigi ýüze çykaryldy. Pes dozaly gözegçilik täsirsiz kapsula garanyňda goşmaça täsirleri we görünýän aýan ediji alamatlary has gowy gaýtalaýar, ýöne möhüm bir çäklendirmäni kabul edýär: synag diňe dozalaryň arasyndaky tapawudy bahalandyryp biler, dermanyň hiç hili täsirli madda berilmedik ýagdaý bilen deňeşdirilýän täsirini bolsa bahalandyryp bilmez.
Reňkli plasebo pikiriniň iň ýiti barlagy şikesden soňky stres bozulmasy (PTSD) boýunça synagdan gelýär. Onda agyz arkaly 260 mg metilen gögi daşky görnüşi birmeňzeş kapsulalardaky indigo karmin plasebosy bilen deňeşdirildi. Gatnaşyjylara hatda reňklenmäni gowşatmak üçin suw içmek hem maslahat berildi. Muňa garamazdan, Telch we kärdeşleriniň şertli gorky reaksiýasyny söndürmek synagynda metilen gögi toparynyň 95.6 göterimi, plasebo toparynyň bolsa 21.1 göterimi peşewiň reňk üýtgemesini habar berdi. Kapsuladaky boýag derman görnüşine gabat gelýär. Ýöne gatnaşyjynyň başdan geçirýän ýagdaýyna gabat gelmeýär.
Synag usullarynyň deňeşdirmesi: her tarap nämäni görüp bilýärdi
Bu tablisa makalanyň gysgaça görnüşidir. Her setiri baha hökmünde däl-de, wagt yzygiderliligi hökmünde okaň.
| Synag | Doza we berliş ýoly | Beýan edilen gurluş | Plasebo | Gatnaşyjylaryň görüp bilýän zatlary | Baha berijileriň görüp bilýän zatlary | Körlemäniň üstünlikli bolandygy barlandymy? |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Rodriguez we başg., Radiology 2016 (n=26) | Agyz arkaly 280 mg USP metilen gögi, bir doza | Tötänleýin toparlara bölünen, iki taraplaýyn körlenen, plasebo bilen gözegçilik edilýän | Içi görünmeýän kapsulalarda FD&C Blue No. 2 | Merkezden çykandan soň gök peşew (derman alanlaryň hemmesinde); peşew etmezlik düzgüniniň kömegi bilen skanirleme wagtynda hiç zat | Skanirleme wagtynda hiç zat; netijeleriň seljermesi tamamlanýança körleme saklandy | Çaklama synagy ýok; peşew baradaky habarlar dermanyň gijikdirilen alamaty hökmünde ýygnaldy |
| Rodriguez we başg., Brain Imaging Behav 2017 (n=28) | Agyz arkaly 280 mg USP metilen gögi, bir doza | Tötänleýin toparlara bölünen, iki taraplaýyn körlenen, plasebo bilen gözegçilik edilýän | Içi görünmeýän kapsulalarda FD&C Blue No. 2 | Merkezden çykandan soň peşewiň wagtlaýyn reňk üýtgemesi, diňe derman toparynda | Skanirleme wagtynda hiç zat; seljerme tamamlanýança gatnaşyjylar we barlagçylar körlenen ýagdaýda galdy | Çaklama synagy habar berilmedi |
| Singh we başg., J Cereb Blood Flow Metab 2023 (n=8) | Wena arkaly 0.5 we 1 mg/kg, şeýle hem glýukoza plasebosy, çalşykly synag | Bir taraplaýyn körlenen, şol bir gatnaşyjynyň öz içindäki deňeşdirme, tötänleýin tertip | 50 mL glýukoza ergini | Sessiýalaryň dowamynda gök peşew we infuziýa bilen bagly duýgular; saparlaryň arasynda körlemäniň saklanmagy ynandyryjy däl | Gurluş boýunça barlagçylardan maglumat gizlenmedi; şekillendiriş netijeleri hasaplaýyş usullary bilen mukdar taýdan kesgitlendi | Çaklama synagy ýok; her sessiýa boýunça kuwwat, keýp we agyry baradaky subýektiw bahalar habar berildi |
Iki ýagdaý aýratyn göze ilýär. Birinjiden, bu üç synagyň hiç biri körlemäniň üstünlikli bolandygyny resmi taýdan barlamady, mysal üçin, gatnaşyjylardan çykyşda haýsy topara düşendiklerini çaklamagy soramady. Beýan edilen körleme amalyň düşündirişidir; çaklama synagy bolsa onuň netijesine subutnamadyr we bu subutnama ýok. Bu boşluk umumydyr, diňe şu boýaga mahsus däldir: Fergusson we kärdeşleriniň habar bermegine görä, plasebo bilen gözegçilik edilýän 191 synagyň syny olaryň diňe takmynan 2 göteriminiň hem gatnaşyjylarda, hem-de barlagçylarda ýa-da baha berijilerde körlemäniň üstünlikli bolandygyny bahalandyrandygyny görkezdi. Ikinjiden, agyz arkaly doza berlen synaglarda wagt faktory öňe sürlen beýanyň bir bölegini goldaýar: aýan ediji alamat skaner maglumatlary ýygnalandan soň ýüze çykdy. Şonuň üçin şekillendiriş netijeleri körlemäniň saklanan bolmagy ähtimal döwürde ölçeldi, soňraky baha berlen zatlar bolsa beýle däldi.
Çaklamalary barlamak mümkin we metilen gögi boýunça bir synag munuň nähili edilýändigini görkezýär. Diskden gelip çykýan agyry üçin oňurgara diskiň içine sanjym synagynda näsaglara sanjylýan ergini görmek mümkinçiligi berilmedi we soňra olardan haýsy bejergini alandyklaryny pikir edýändikleri soraldy. Kallewaard synagynyň hasabatynda her toparyň takmynan dörtden üç bölegi bilmeýändigini aýtdy we toparlaryň arasynda ähmiýetli tapawut bolmady. Bu, usullar bölüminde iki taraplaýyn körlenen diýip ýazmakdan hil taýdan tapawutlydyr. Hut şu maksat üçin resmi indeksler bar; aýratyn-da Bang we kärdeşleriniň beýan eden Bang körleme indeksi.
Garaşmalar we baha berijiler näme üçin deň derejede ähmiýetli däl
Gatnaşyjy haýsy topara düşendigine göz ýetirensoň, garaşmalaryň täsiri subýektiw netijelerde jemlenýär: kuwwat we keýp bahalarynda, alamat şkalalarynda, tagalla bagly ýumuşlarda. King's College barlagyndaky subýektiw bahalar bu meseläni görkezýär. Gatnaşyjylar her infuziýadan soň kuwwatyna, keýpine we agyrysyna baha berdiler; şol pursatda boýagy alan islendik adam munuň şeýledigini bilmek üçin ýeterlik alamatlara eýedi. Makalada pes dozada kuwwat bahalarynyň has ýokary bolandygy we doza artdygyça agyry bahalarynyň ýokarlanandygy habar berilýär. Bu görkezijiler farmakologik täsirden, garaşmadan ýa-da ikisinden hem gelip çykyp biler we barlagyň gurluşy olary biri-birinden aýryp bilmeýär.
Obýektiw netijeler garaşmalara başgaça garşy durýar. Gatnaşyjy diňe islegi bilen skanerde gandaky kislorodlanma nusgasyny döredip bilmeýär. Bu, körleme kämil bolmasa-da, şekillendiriş netijeleriniň ähmiýetiniň uly bölegini saklamagynyň sebäpleriniň biridir. Ýöne obýektiwlik täsirden doly gorag diýmek däldir. Seljeriş tapgyrlary sebitleriň saýlanmagyny, çäk bahalaryny we modelleriň saýlanmagyny öz içine alýar; haýsy bejerginiň berlendigini bilýän seljeriji bu saýlawlary isleýän netijesine tarap ugrukdyryp biler. San Antonio toparlary seljerme tapgyrynyň dowamynda körlemäni saklamak bilen bu boşlugy ýapdylar. Olaryň usullar bölümindäki şol bir sözlem gysgaça beýanyndaky iki taraplaýyn körlenen diýen sözlerden has uly ähmiýete eýedir.
Boýag ýaly täsirler üçin adaty usullar toplumy gönüden-göni şu ýerden gelip çykýar: netijelere baha berýän adamlary derman berýän adamlardan aýry saklamak, gatnaşyjylar bilen aragatnaşyk üçin standartlaşdyrylan tekstleri ulanmak, mümkin bolanda aýan ediji alamatdan öň ölçelýän esasy netijeleri saýlamak we körlemäniň saklanandygyny diňe tassyklamagyň ýerine, degişli indeks bilen çykyş çaklama soragnamasyny geçirmek. Ýat boýunça synaglaryň netijeleri hut şeýle, her netijä aýratyn seredip okamagy talap edýär.
Körleme baradaky beýany bäş minutda nähili okamaly
Bu sanawy metilen gögi boýunça islendik synaga ulanyň we jogaplary tutuş makalany kabul etmek ýa-da ret etmek üçin däl-de, her netijä aýratyn baha bermek üçin göz öňünde tutuň:
- Gözegçilik hökmünde takyk näme ulanyldy: täsirsiz kapsula, reňkli plasebo ýa-da pes doza? Peşewi reňklemeýän reňkli kapsula diňe doza berlende daşky görnüşi gabat getirýär.
- Doza berlende paýlanyş gizlendimi: içi görünmeýän kapsulalar, gizlenen infuziýalar, garaşsyz tötänleýin toparlara bölmek ulanyldymy?
- Awtorlar boýagyň aýan ediji alamatlaryny ykrar etdilermi we olara garşy meýilleşdirilen peşew etmek ýa-da işgärleriň wezipelerini aýyrmak ýaly düzgün goşdularmy?
- Kimleriň körlenen ýagdaýda bolandygy we haçana çenli şeýle galandygy görkezildi: doza berilýänçä, baha berilýänçä, seljerilýänçä? Seljermeden öň gutarýan körleme onuň dowamynda hem saklanýan körlemeden has gowşakdyr.
- Esasy netije subýektiwmidi ýa-da obýektiw we ol aýan ediji alamatdan öňmi ýa-da soň ölçeldimi? Skaneriň içindäki maglumatlar bilen sapardan soňky bahalar bu çyzygyň garşylykly taraplarynda ýerleşýär.
- Körlemäniň üstünlikli bolandygyny kimdir biri barladymy: çaklama derejesi, körleme indeksi ýa-da gurluşyň atlandyrylyşyndan başga bir zat barmy?
Boýag adalatly synaglary mümkin däl etmeýär. Ol diňe körlenen diýen ýeke sözüň jemleme hökmünde ýeterlik däldigini görkezýär. Boýagyň bedendäki hereketi maglumatyň aýan bolmagyny gutulgysyz edýär, howpsuzlyk häsiýetleri baradaky edebiýat bolsa aýan ediji alamatlaryň tötänleýin hadysalar däl-de, adaty farmakologiýanyň bir bölegidigini tassyklaýar. Şonuň üçin usullar bölümini kimiň nämäni we haçan görüp bilendiginiň wagt yzygiderliligi hökmünde okaň. Ölçeg gök peşewden öň geçirilen bolsa, oňa has köp ynanyň. Ondan soň geçirilen bolsa, ynamy şoňa görä peseldiň we boýagyň täsir edip bilmeýän netijeleri bilen gaýtadan barlanmagyny talap ediň.