Metilen gögi, Prussiýa gögi we gidroksokobalamin: dürli meseleler üçin üç antidot

Üç dermanyň adynda reňk bilen bagly söz bar, emma olaryň başga umumylygy tas ýok diýen ýaly. Metilen gögi gök reňkli redoks boýagdyr. Prussiýa gögi gök reňkli kristal gözenekdir. Cyanokit ady bilen satylýan gidroksokobalamin B12 witamininiň gyzyl reňkli öň maddasydyr. Olary atlaryna görä bir topara jemleýän okyjy olaryň meňzeş iş edýändigini çaklap biler. Emma beýle däl. Olaryň her biri bedende näme näsazlygyň ýüze çykandygy barada başga bir düşünjä esaslanýar we şol düşünjäniň çäginden daşarda işlemeýär.

Olaryň wezipelerini aýyl-saýyl etmek aňsat. Metilen gögi okislenip, öz wezipesini ýerine ýetirip bilmeýän gemoglobini dikeldýär. Gidroksokobalamin sianidi göni baglaýar. Prussiýa gögi radioaktiw seziýi we talliýi içegede saklap, bedeniň olary çykarmagyna mümkinçilik berýär. Reňk olaryň daşky alamatydyr. Esasy düşünje bolsa olaryň täsir mehanizmidir; bulaşyklyk daşky alamat bilen mehanizmiň arasyndaky baglanyşyga düşünilmedik ýerinde döreýär.

Bu maglumat bermek üçin taýýarlanan deňeşdirmedir, bejergi görkezmesi däl. Metgemoglobinemiýa, sianidiň täsiri, kömürturşy gazynyň täsiri ýa-da radioaktiw hapalanma güman edilýän bolsa, bu gyssagly ýagdaýdyr. Makala esaslanyp hereket etmegiň ýerine, gyssagly kömek gullugyna jaň ediň we ýerli zäherlenmä gözegçilik gullugynyň maslahatyna eýeriň.

Metilen gögi: gemoglobini dikeldýän elektron geçiriji

Kadaly gemoglobin kislorody ferro ýagdaýyndaky, ýagny Fe2+ demirde daşaýar. Metgemoglobinemiýada şol demir ferri ýagdaýyna, ýagny Fe3+ görnüşine çenli okislenýär we kislorody baglap bilmeýär. Gan şokolad ýaly goňur görünip biler. Adaty puls oksimetriýasy ýalňyş düşünje döredýär. Öýkenlere howa girip-çykýan hem bolsa, näsagda işleýän gemoglobin ýetmezçilik edýär.

Metilen gögi bu ýagdaýda işleýär, sebäbi ol elektronlary geçirýär; bu onuň elektronlary donorlaryň we akseptorlaryň arasynda nähili geçirýändigi baradaky düşündirişde beýan edilýär. Eritrositleriň içinde ol NADPH-a bagly ýol arkaly leýkometilen gögüne çenli gaýtarylýar. Soňra onuň gaýtarylan görnüşi fermentleriň gatnaşmazlygynda elektronlary ferri demre geçirip, ony ferro ýagdaýyna getirýär. Boýag sarp bolup gutarman, gaýtalanyp işleýär. Hut şu mehanizm sebäpli metilen gögüniň metgemoglobinemiýada ulanylmagy öýde ýerine ýetirilýän bejergi tertibi däl-de, görkezijiler ölçenýän we täsirine gözegçilik edilýän hassahana amalydyr.

Metilen gögüniň häzirki resmi görkezmesinde tassyklanan ulanylyş maksady ulularda we çagalarda gazanylan metgemoglobinemiýa diýlip kesgitlenýär. Ulular we çagalar üçin standart doza 5–30 minut däl-de, 5-den 30 minuta çenli wagtyň dowamynda wena arkaly berilýän her kg üçin 1 mg-dyr; görkezijiler ýa-da alamatlar dowam etse, bir gezek gaýtalanyp bilner. Doza çäkleri, gaýtalamagyň şertleri we başga bir bejeriş çäresine haçan geçmelidigi baradaky jikme-jiklikler metilen gögüniň häzirki resmi görkezmesinde berilýär. Berliş ýoly we gözegçilik baradaky amaly meseleler bolsa metilen gögüniň dozasynyň nähili kesgitlenýändigi we onuň ulanylyşyna nähili gözegçilik edilýändigi baradaky düşündirişde beýan edilýär.

Üç çäklendirme möhümdir. Birinjiden, glýukoza-6-fosfat degidrogenaza ýetmezçiligi resmi garşy görkezmedir. Sebäbi boýagy gaýtarmak üçin zerur bolan NADPH üpjünçiligi bozulýar; bu dermanyň täsirsiz bolmagyna we gemoliz töwekgelçiliginiň ýokarlanmagyna getirýär. Ikinjiden, metilen gögi nanomolýar konsentrasiýalarda monoaminoksidaza A-ny saklaýar. Şonuň üçin ony SSRI, SNRI, MAOI toparlaryna degişli dermanlar we birnäçe opioid bilen bile bermek serotonin sindromy barada çarçuwada berlen aýratyn duýduryşa degişlidir. Bu mesele metilen gögüniň howpsuzlygy we beýleki dermanlar bilen özara täsirleri baradaky düşündirişde seljerilýär. Üçünjiden, böwrek işiniň bozulmagy dermanyň bedene täsir ediş derejesini üýtgedýär we resmi görkezme orta ýa-da agyr derejede bozulmasy bolan näsaglar üçin diňe bir dozany çäklendirýär. Bularyň hiç biri ownuk bellik däl. Olaryň her biri şol bir elektron geçiriş düşünjesinden gelip çykýar: öýjügiň elektron üpjünçiligini ulanýan we monoamin fermentlerine täsir edýän derman olaryň ikisi bilen hem özara täsirleşer.

Metilen gögüniň sianid bilen zäherlenmede ulanylyşynyň 1930-njy ýyllardan başlanýan taryhy hem bar, emma taryh häzirki amalyýet däldir. Ilkinji barlagçylar redoks ýa-da metgemoglobin arkaly ýüze çykýan täsirleri teklip edipdirler. Emma 1950-nji ýyllara çenli derman sianide garşy nitrit we tiosulfat çemeleşmeleri bilen deňeşdirilende netijesiz hasaplanypdyr. Häzirki wagtda ABŞ-da onuň sianid bilen zäherlenme üçin tassyklanan ulanylyşy ýok. Sianid boýunça gaýtadan geçirilen alaka we öýjük barlaglary klinikadan öňki alamatlardyr; olar sianid bilen baglanyşykly gyssagly ýagdaýda bu dermany saýlamaga esas däl.

Gidroksokobalamin: sianidi baglaýan kobalt merkezi

Sianid mitohondriýalarda sitohrom c oksidazany böwetleýär. Şonuň üçin arterial gandaky kislorod ýeterlik görünse-de, öýjükler kislorody ulanyp bilmeýär. Netijede süýt kislotasynyň ýygnanmagy bilen bagly asidoz, aňyň üýtgemegi we ýürek-damar kollapsy ýüze çykýar. Bejerginiň esasy düşünjesi gemoglobiniň ýagdaýyny düzetmek däl-de, sianidiň özüni aýyrmakdyr.

Cyanokit ady bilen bazara çykarylýan gidroksokobalamin muny göni ýerine ýetirýär. Onuň kobalt merkezi gidrokso ligandynyň ýerine sianid ionyny baglap, böwrekleriň çykarýan adaty B12 witamini bolan sianokobalamini emele getirýär. Bu redoks aýlawy däl-de, baglap saklamakdyr. Ulular üçin tassyklanan doza takmynan 15 minutyň dowamynda wena arkaly berilýän 5 g-dyr; täsir ýeterlik bolmasa, ýene 5 g berlip, iň köp möçber 10 g bolýar. Şonuň üçin metilen gögi bilen Cyanokit deňeşdirilende, sorag takyk goýlan badyna jogap aýdyňlaşýar: anyklanan ýa-da güman edilýän sianid zäherlenmesinde gidroksokobalamin ABŞ-da häzirki döwürde ilkinji nobatda saýlanýan serişdedir; saýlanan ýagdaýlarda bolsa nitrit bilen tiosulfaty birleşdirýän aýratyn önüm hem ulanylýar. Metilen gögi bu wezipede onuň alternatiwasy däldir.

Himiki aýratynlyklaryndan iki amaly netije gelip çykýar. Derman örän goýy gyzyl reňklidir, şonuň üçin deriniň we peşewiň gyzarmagy garaşylýan ýagdaýdyr; peşewiň reňkiniň üýtgemegi käte birnäçe hepdeläp dowam edýär. Onuň ýagtylygy güýçli siňdirmegi kolorimetrik laboratoriýa barlaglaryna hem-de karboksigemoglobiniň, metgemoglobiniň we oksigemoglobiniň ko-oksimetriýa ölçeglerine hem päsgel berýär. Ýalňyşlygyň ululygy we ugry analizatora görä üýtgeýär. Muny bilmeýän klinisist zäherlenmä baha bermek üçin ulanylýan sanlaryň hut özüni nädogry düşündirip biler. Amil nitrite, natriý nitrite we natriý tiosulfata esaslanýan köne sianid toplumy başgaça işleýärdi: nitrit sianidi baglamak üçin bilgeşleýin metgemoglobin döredýärdi, tiosulfat bolsa sianidiň tiosianata öwrülmegine kömek edýärdi. Bu usul kislorod daşamak ukybyny peseldýär we gan basyşyny düşürip biler. Tüsse dem alyş ýollaryna düşende kömürturşy gazynyň hem bolmagy mümkin, şonuň üçin şeýle ýitgi amatsyzdyr. Gidroksokobalamin metgemoglobin döretmezden sianidi baglap, şol ýitginiň öňüni alýar.

Prussiýa gögi: içegede galýan kristal duzak

Radiogardase ady bilen satylýan Prussiýa gögi eremeýän ferri geksasianoferratdyr. Şol formuladaky sianid sözi erkin sianidi däl-de, demir kristalynda berk baglanan ligandlary aňladýar; bu dermanyň sianid bilen zäherlenmede wezipesi ýok. Onuň tassyklanan ulanylyş görkezmesi radioaktiw seziý ýa-da radioaktiw ýa-da radioaktiw däl talliý bilen içki hapalanmadyr.

Onuň esasy düşünjesi içegäniň boşlugynda ion çalşygydyr. Kristallar bitewi içege diwaryndan siňmeýär. Olar içegede galyp, seziý ýa-da talliý ionlaryny, şol sanda öt bilen çykarylýan ionlary gözenegine adsorbirleýär we içege-bagyr gaýtadan aýlanyşygyny kesýär. Şeýlelikde, metalyň has köp bölegi täret bilen çykýar. CDC-niň Prussiýa gögi bilen bejergi baradaky sahypasy şol bir mehanizmi sada dilde beýan edýär: ol bu metallary içegelerde saklaýar we olaryň täret bilen çykarylmagyny çaltlaşdyrýar. Ulular we ýetginjekler üçin tertip günde üç gezek agyz arkaly 3 g kabul etmekdir. Kiçi çagalar üçin agramyna görä has pes dozalar ulanylýar; hapalanma gözegçilik edilip, bejergi köplenç 30 gün ýa-da has uzak dowam etdirilýär.

Bu Prussiýa gögi bilen metilen gögüni deňeşdirmek baradaky gözleg soragyny göni düşündirýär. Metilen gögi ganda elektron geçiriji bolup işleýär. Prussiýa gögi içegede siňmeýän duzak bolup işleýär. Biri metalloproteini dikeldýär. Beýlekisi metalyň bedende galýan wagtyny gysgaldýar. Olaryň ornuny çalyşmak iki meseläni hem bejergisiz galdyrardy: metgemoglobin okislenen ýagdaýda galardy, seziý bolsa gaýtadan aýlanmagyny dowam etdirerdi.

Kömürturşy gazy: metilen gögüniň ulanylmaýan ýagdaýy

Kömürturşy gazy gemoglobine kisloroddan has güýçli baglanýar we dissosiasiýa egrisini süýşürýär; şol bir wagtda ýürekde we mitohondriýalarda hem täsir edýär. Adaty kömek gaz täsirinden çykarmakdan we alamatlar aýrylýança, köplenç birnäçe sagatlap, 100 göterim kislorod bermekden ybaratdyr. Aýdyň newrologik bozulma, huşuň ýitmegi, ýüregiň zeperlenmegi ýa-da agyr asidoz ýaly saýlanan agyr ýagdaýlarda giperbarik kislorod göz öňünde tutulýar. CDC-niň gyssagly bejergi baradaky maglumatlar ýygyndysynda jemlenen federal gyssagly kömek çeşmeleri bu çemeleşmäniň merkezinde kislorody we goldaýjy bejergini goýýar.

Şonuň üçin metilen gögi bilen kömürturşy gazyndan zäherlenme baradaky gözleg ynandyryjy ýaly eşidilýän ýalňyşlyga esaslanýar: gök boýag gemoglobiniň bir meselesini düzedýän bolsa, belki beýlekisini hem düzedýändir. Emma beýle däl. Dermanyň kömürturşy gazy bilen zäherlenme üçin ulanylyş görkezmesi ýok we häzirki bejeriş algoritmlerinde ol ýer almaýar. Bu köne pikirdir: ol 1930-njy ýyllaryň başynda haýwan barlaglarynda teklip edilip, bir ýylyň içinde tejribe esasly tankyt arkaly ret edilipdir. Käte salgylanylýan häzirki zaman alaka barlaglarynyň biri bolsa karboksigemoglobini gyssagly yzyna öwürmegi däl-de, gaz täsirinden soň nerw ulgamyny gijikdirilen goramagy synapdyr. Okislenen demir bilen kömürturşy gazy baglanan demir şol bir belogyň dürli ýagdaýlarydyr. Birinji ýagdaýa niýetlenen elektron geçirijiniň ikinji ýagdaýa täsiri tassyklanmadykdyr. Bu tapawudy yzarlaýan okyjylar ony metilen gögi baradaky barlaglaryň has giň gerimi bilen bilelikde peýdaly görerler; şol gerim adamlarda ulanylyş görkezmelerini öýjük we haýwan barlaglaryndaky alamatlardan aýyrýar.

Islendik deňeşdirmeden öň gapdalma-gapdal barlag

Bu tablisany üç giňden ýaýran ýalňyşlyga garşy ulanyň. Meňzeş atlar meňzeş nyşanalary aňlatmaýar. Güýçli reňk birmeňzeş farmakologiýany aňlatmaýar; gidroksokobalaminiň gyzyllygy we beýleki ikisiniň göklügi olaryň biri-biriniň ornuny tutup bilýändigi barada hiç zat aýtmaýar. Bir zäherlenmede alnan tejribe netijesi bolsa diňe ady meňzeş eşidilýän başga bir zäherlenmä geçirilmeýär. Ilki düşünjeler, soň atlar; gyssagly kararlar bolsa gyssagly kömek lukmanlary bilen bilelikde kabul edilmelidir.