Makala
ME/CFS üçin metilen gögi: energiýa baradaky tassyklamalar we gijigip ýüze çykýan alamatlar

Metilen gögüniň ME/CFS üçin netijeli bejergidigi subut edilmedi. Bu makala üçin geçirilen ylmy edebiýat gözleglerinde onuň güýç sarp edilenden soň ýagdaýyň ýaramazlaşmagyny (PEM) azaldýandygyny ýa-da bu keselde gündelik işleri yzygiderli ýerine ýetirmek ukybyny gowulandyrýandygyny görkezýän, näsaglaryň gatnaşmagynda geçirilen gözegçilikli synag tapylmady. Laboratoriýa netijeleri bu soragyň näme üçin gözlegçileri gyzyklandyrýandygyny düşündirýär. Emma olar entek näsaglar üçin bu soraga jogap bermeýär.
Iň peýdaly tapawut — häzir özüňi has gujurly duýmak bilen, soň ýagdaýyň ýaramazlaşmazdan bir işi gaýta-gaýta ýerine ýetirip bilmegiň arasyndaky tapawutdyr. Birinjisi baradaky habar ikinjisini subut edip bilmez.
ME/CFS diňe dowamly ýadawlyk däl
Mialgiki ensefalomielit/hroniki ýadawlyk sindromy alamatlaryň häsiýetli toplumy bilen ýüze çykýan, adamyň mümkinçiliklerini çäklendirýän keseldir. CDC tarapyndan jemlenen anyklaýyş ölçeglerine kesel başlamazdan öňki işjeňlik derejesiniň alty aýdan köp wagtlap ep-esli peselmegi, dynç almak bilen ep-esli ýeňilleşmeýän ýadawlyk, PEM we dynçlyk duýgusyny bermeýän uky girýär. Şeýle hem aň-bilim işjeňliginiň bozulmagy ýa-da ortostatik çydamsyzlyk bolmalydyr. Ortostatik çydamsyzlyk bedeni dik ýagdaýda saklanda alamatlaryň güýçlenmegini aňladýar.
Bu ölçegler beýleki mümkin düşündirişleri hem göz öňünde tutýan kliniki baha bermegi talap edýär. Diňe ýadawlygyň bolmagy ME/CFS-i tassyk etmeýär we adaty ýadawlygy bolan adamlardan alnan netijeleri oňa gönüden-göni degişli edip bolmaz.
PEM — adamyň öň çydap bilýän fiziki ýa-da akyl zähmetinden soň keseliniň ýaramazlaşmagydyr. CDC kliniki ideg boýunça gollanmasynda düşündirişi ýaly, ýaramazlaşma köplenç 12–48 sagat soň ýüze çykýar we birnäçe gün ýa-da hepde dowam edip biler. Şonuň üçin öýlän geçirilen baha beriş şol ertirki işjeňligiň möhüm netijesini ýüze çykarmazlygy mümkin.
Mitohondriýa barlaglarynyň hakykatda goşýan goşandy
Mitohondriýalar iýmit maddalaryny öýjükleriň ulanyp bilýän energiýasyna öwürmäge kömek edýär. Metilen gögi elektronlary kabul etmek we bermek arkaly okislenme-gaýtarylma reaksiýalaryna gatnaşyp biler. Wen we kärdeşleriniň 2011-nji ýyldaky synaglarynda ol synag şertlerinde NADH-dan sitohrom c-e elektron geçirişiniň alternatiw ýoluny goldady. Ösdürilen nerw öýjüklerinde kislorod sarp edilişiniň üýtgemegi gözegçilik edildi; gözlegçiler şeýle hem syçanlarda Parkinsona meňzeş zeperlenmäniň we beýni işemiýasynyň modellerini öwrendiler. Bular ME/CFS bejergisiniň synaglary däl-de, laboratoriýada we haýwanlarda geçirilen synaglardy.
Şeýle hem hut bu kesele degişli metabolik barlaglar bar. Tomas we kärdeşleri CFS-li adamlaryň we sagdyn gözegçilik toparynyň ganyndaky immun öýjüklerini öwrendiler we oksidleýji fosforlanmada, aýratyn-da iň ýokary dem alyş derejesinde tapawutlary tapdylar. Barlagda ölçelen netije alnan öýjükleriň laboratoriýa synaglarynda nähili hereket edýändigidi. Näsaglara metilen gögi berilmedi we barlag bejergiden soň PEM-iň gowulaşmagyny ölçemedi.
Beýleki netijeler «energiýa öndürilişi pes» diýen ýönekeý düşündirişi çylşyrymlaşdyrýar. Fluge we kärdeşleriniň 200 näsagy we 102 sagdyn gatnaşyjyny öz içine alan barlagynda aminokislotalaryň paýlanyşy energiýa çalşygynyň üýtgändigini görkezýärdi. Näsaglaryň gan syworotkasy bilen täsirleşdirilen myşsa öýjükleriniň ösdürmelerinde laktatyň aşa köp bölünip çykmagy bilen birlikde mitohondrial dem alyş ýokarlandy. Dürli öýjükler we synag şertleri dürli netijeleri döredip biler. Şonuň üçin «dem alşyň ýokarlanmagy» öz-özünden sagalmanyň aýdyň görkezijisi däldir.
Bu barlaglary bejergi bilen baglanyşdyrýan netijä gelmekde entek synagdan geçirilmedik bir ädim bar: elektron geçirişini üýtgedýän derman degişli dokumalarda keseliň degişli hadysasyny hem gowulandyrmalydyr we onuň zyýany peýdasyny aradan aýyrmaly däldir. Metilen gögi baradaky has giň mitohondrial tassyklamalarda hem mehanizm bilen netijäniň şeýle tapawutlandyrylmagy zerurdyr.
Subutnamadan netijä geçiş tablisasy
| Subutnama ýa-da tassyklama | Ol nämäni subut edip biler | ME/CFS üçin ýene näme gerek |
|---|---|---|
| Metilen gögi nerw öýjüklerinde dem alşy üýtgedýär | Kesgitli laboratoriýa ulgamynda biohimiki täsir | Bu täsiriň diňe synag görkezijisini üýtgetmän, keseli gowulandyrýandygyny görkezýän subutnama |
| Näsaglaryň gan öýjüklerinde bioenergetik tapawutlar bar | Keseliň ýagdaýy bilen öýjük ölçegleriniň arasyndaky baglanyşyk | Kliniki taýdan ähmiýetli peýdany görkezýän bejergi deňeşdirmesi |
| Kimdir biri ony kabul edenden soň has hüşgär bolandygyny aýdýar | Onuň şol pursatdaky başdan geçiren ýagdaýy | Gijigip ýüze çykýan alamatlara, ýaramaz täsirlere we birnäçe günüň dowamynda gündelik işleri ýerine ýetirmek ukybyna baha bermek |
| Ýadawlyk boýunça baha gowulanýar | Belli bir alamat ölçegindäki üýtgeşme | PEM-iň, ukynyň, aň-bilim işjeňliginiň we zerur gündelik işleriň hem gowulanýandygy ýa-da gowulanmaýandygy |
| Işjeňlik ep-esli azalanda ýagdaýyň güýçli ýaramazlaşmalary seýrekleşýär | Ýüküň azalmagy bilen bile ýüze çykýan üýtgeşme | Gowulaşmanyň işjeňligi uýgunlaşdyrmakdan, bejergiden, tebigy üýtgemelerden ýa-da birnäçe faktordan gelip çykýandygy |
Phoenix Rising-däki metilen gögi baradaky ara alyp maslahatlaşma näsaglaryň tejribe, howpsuzlyk we önümiň hili baradaky soraglaryny görkezýär. Şeýle söhbetdeşlikler öwrenmäge mynasyp meseleleri ýüze çykaryp biler. Emma olarda bejerginiň netijeliligini kesgitlemek üçin zerur bolan gözegçilikli deňeşdirme we yzygiderli dowamly gözegçilik ýok.
Diňe gowy geçen sagada däl, soňky günlere hem baha beriň
Duşenbe güni aňynyň has dury bolandygyny duýup, hat-habarlara has köp wagt sarp eden bir adamy göz öňüne getiriň. Sişenbe güni oňa nahar taýýarlamaga kömek gerek bolýar; çarşenbe güni bolsa ünsi jemlemek ukyby henizem adatdakysyndan pes bolýar. Sişenbe we çarşenbe günlerini bellige alman, duşenbe gününi gowulaşma diýip atlandyrmak kliniki taýdan möhüm maglumatlary aradan aýyrardy. Wakalaryň tutuş yzygiderliligini göz öňünde tutmazdan, ýaramazlaşmany haýsydyr bir madda ýa-da goşmaça işjeňlik bilen baglanyşdyrmak hem howlukmaçlyk bolardy.
Peýdaly netijelere PEM-iň agyrlygy we dowamlylygy, şahsy taýdan möhüm işleri gaýtalap bilmek ukyby, öňki ýagdaýa dolanmak üçin gerek wagt we zerur kömek girýär. Adam gysga habary okamagy ýa-da özbaşdak ýuwunmagy laboratoriýa görkezijisiniň üýtgemeginden has gymmatly hasaplap biler. Islendik kliniki maslahatlaşma şol ileri tutulýan zatlara esaslanmalydyr.
Işjeňligi dolandyrmak üçin NICE häzirki energiýa çäkleriniň içinde şahsylaşdyrylan çemeleşmäni maslahat berýär we fiziki maşklary bellenen möçberlerde kem-kemden artdyrýan maksatnamalary ulanmazlygy ündeýär. Wagtlaýyn özüňi has gowy duýmak has köp güýç sarp edip, öz çägiňi synap görmäge esas bermeýär.
Işjeňlik we gijigip ýüze çykýan alamatlar gündeligi
Lukman bilen maslahatlaşmak üçin gündelik durmuşyňyzy resmileşdirmekde çap edip bolýan tekst gündeligini ulanyň. Bu gözegçilik etmäge kömekçi serişdedir, anyklaýyş bahasy ýa-da metilen gögüni synap görmegiň meýilnamasy däldir. Diňe başaryp bilýän möçberiňizde bellik ediň. Ideg edýän adam kömek edip biler we käbir ýazgylaryň bolmazlygy kabul ederliklidir.
Okamaga çydamlylyk, nahar taýýarlamak ýa-da ýuwunmak üçin zerur kömek ýaly şahsy taýdan peýdaly iki ýa-da üç görkezijini saýlaň. Mümkinçiligiňizi ölçemek üçin ýörite bir işi ýerine ýetirmegiň ýerine, hakykatda näme bolandygyny beýan ediň. Zerur bolan ýagdaýynda fiziki, aň-bilim, emosional, duýuş we bedeni dik saklamak bilen bagly ýükleri bellige alyň. Dynç alşy we dermanlarda ýa-da gündelik tertipde eýýäm edilen üýtgeşmeleri hem goşuň.
| Wagt nokady | Işjeňlik we şertler | Alamatlar we gündelik işleri ýerine ýetirmek ukyby |
|---|---|---|
| Adaty işiň öň ýanynda | Sene/wagt; ýakyndaky işjeňlik; uky | Şu günki adaty alamatlar; eýýäm gerek bolan kömek |
| Işiň dowamynda ýa-da ondan gysga wagt soň | Näme boldy; takmynan dowamlylygy; oturmak, dik durmak ýa-da ýarym ýatan ýagdaý | Derrew ýüze çykan alamatlar; iş tamamlandy, gysgaldyldy ýa-da taşlandy |
| Ertesi gün | Täze ýükler we dynç alyş | Täze ýa-da güýçlenen alamatlar; başlan wagty; gündelik mümkinçiliklerdäki üýtgeşmeler |
| Ikinji gün | Täze ýükler we dynç alyş | Dowam edýän ýa-da gijigip ýüze çykan ýaramazlaşma; zerur kömek |
| Gerek bolsa, soňraky günler | Gündelik ýagdaýyň gysgaça beýany | Adaty başlangyç ýagdaýa dolanmak ýa-da dowam edýän üýtgeşme |
Üýtgemedik ýaly görünýän günleri hem goşup, bu yzygiderli ýazgylary lukmanyň kabul edişligine eltiň. Görnüşde gowulaşmalaryň meňzeş ýükler bilenmi, has köp kömek bilenmi ýa-da ep-esli köp dynç almak bilenmi ýüze çykandygyny soraň. Şahsy gündelik sebäp-netije baglanyşygyny subut edip bilmez, emma ol gysga maslahatlaşmany has maglumatly edip biler.
Bejergi baradaky soragda howpsuzlyk hem göz öňünde tutulmalydyr
Metilen gögi farmakologik taýdan işjeňdir. Wena içine goýberilýän PROVAYBLUE üçin ABŞ-nyň derman ulanmak baradaky maglumatlary ME/CFS-e däl-de, gazanylan metgemoglobinemiýa degişlidir. Onda serotonergik dermanlar we opioidler bilen bile ulanylanda agyr serotonin sindromy barada duýduryş berilýär hem-de gemolitik anemiýa töwekgelçiligi sebäpli G6PD ýetmezçiliginde ulanmak gadagan edilýär. Sanjym üçin bu derman maglumatlary agyz arkaly özbaşdak bejeriş tertibini tassyk etmeýär.
Metilen gögi barada lukman bilen maslahatlaşmaga dermanlaryň we goşundylaryň doly sanawyny eltiň. Ony ulanmak üçin bellenen bejergini bes etmäň. Çözülmeli sorag — kesele mahsus subutnamalaryň siziň üçin ähmiýetli peýdany goldaýandygy ýa-da goldamaýandygy we gijigip ýüze çykýan ýaramazlaşmany hem-de degişli ýaramaz täsirleri ýüze çykarmagyň ýolunyň bardygy ýa-da ýokdugydyr.