Ýaňak öýjüklerini metilen gögi bilen boýamak: nämä syn etmeli

Okuwçy ýaňak öýjükleriniň suspenziýasyndan bir damjany predmet aýnasyna goýýar, mikroskopdan seredýär we tas hiç zat görmeýär. Ýagty meýdanda birnäçe solgun kölege ýüzüp geçýär. Ol fokusy sazlaýar, soň ýagtylygy güýçlendirýär we ahyrynda aýnanyň boşdugy barada netijä gelýär. Aýna boş däl. Öýjükler şol ýerde. Olar tas dury, hut şu durulyk hem bu boýagyň çözmek üçin döredilen meselesidir.

Garaşylýan zat bilen görünýän şekiliň arasyndaky bu tapawudy protokola başlamazdan öň düşündirmek ýerliklidir. Täze öwrenýänler mikroskopyň, kameranyň uzakdaky ýazgyny ulaldyp görkezşi ýaly, ownuk jikme-jiklikleri açyp görkezmegine garaşýarlar. Ýagty meýdan mikroskopy has çäkli bir işi ýerine ýetirýär: ol ýagtylygyň siňdirilişindäki tapawutlary görkezýär. Boýalmadyk ýaňak öýjügi ýagtylygy tas siňdirmeýär, şonuň üçin tas hiç hili tapawut döretmeýär. Metilen gögi şol tapawudy döredýär. Ol öýjügiň içinde deň däl paýlanyp baglanyşýar we gurluşy kontrasta öwürýär. Okuwçylar bu düşünjä göz ýetirenlerinden soň, indiki ädimleriň her biri ýöne bir görkezme däl-de, şol düşünjäniň netijesi bolup görünýär.

Mekdep barlaghanasynda ýönekeý boýaglaryň kontrasty nähili döredýändigi baradaky maglumatlar bu ýerde peýdalydyr. Boýamazdan öň ýagty meýdan mikroskopyny sazlamak baradaky bilimleri täzelemek bolsa şowsuz preparatlaryň ýarysynyň öňüni alýar. Reňkiň aňyrsyndaky himiýa mikroskopiýada metilen gögi bilen tanyşlyk bölüminde düşündirilýär; ol hut şu boýagyň näme üçin barlaghana stolunda ýygy duş gelýändigini beýan edýär.

Synp protokoly

Aşakdaky çygly preparat usuly umumy sapaklar üçin has ýönekeý esasy usuldyr. Oňa ýalyn hem, fiksasiýa ädimi hem gerek däl. Käbir ýokary okuw mekdepleriniň gollanmalarynda ulanylýan fiksirlenen çyrşantgy usulynda howada guratmak we gysga wagtlyk ýylylyk bilen fiksirlemek hem goşulýar. Bu usul Biology LibreTexts arkaly çap edilen North Central Texas College-iň ýaňak çyrşantgysy boýunça işinde görkezilýär. Emma ýylylyk bilen fiksirlemek epitelial öýjükleri görmek üçin talap däl-de, mikrobiologiýada ulanylýan endikdir.

Gerekli zatlar: arassa predmet we örtük aýnalary, steril bir gezeklik nusga alyjy taýajyklar (ileri tutulýar) ýa-da täze ýasy diş çöpleri, damjadyjy çüýşede 0.5–1 göterimlik suwly metilen gögi ergini, distillirlenen ýa-da deionizirlenen suw, sorujy kagyz, ellikler we umumy ulaltmasy 100x hem-de 400x bolan goşma mikroskop.

1. Agzyňyzy arassa suw bilen çaýkaň. Bu soňra güýçli boýalyp, ünsi öýjüklerden sowýan iýmit bölejiklerini aýyrýar.
2. Her okuwçy diňe öz ýaňagyndan nusga alýar. Täze steril nusga alyjy taýajyk bilen ýaňagyň iç ýüzüni ýuwaşja sürtüň. Basyň, gazamaň. Islendik oňaýsyzlyk ýa-da ganama ýüze çykmazyndan has öň bes ediň.
3. Taýajygy arassa predmet aýnasynyň ortasyndan ýukajyk gatlak emele getirer ýaly togalaň. Ýuka gatlak aýnadaky nusganyň aýyl-saýyl görünmegini kesgitleýän iň möhüm şertdir. Galyň ak çöketlik boýalandan soň, gurluşyny saýgaryp bolmaýan gök massa öwrüler.
4. Çyrşantgynyň üstüne bir damja metilen gögüni goşuň. Ony 1–3 minut saklaň. Ýokary okuw mekdepleriniň köp protokollarynda bir minut ýeterlikdir; NCERT-iň IX synp üçin tebigy ylymlar boýunça barlaghana gollanmasynda wagtlaýyn preparat üçin takmynan 3 minut ulanylýar. Has uzak saklamak has gowy netije bermeýär, aşa boýamak bolsa wagt bilen bagly iň köp duş gelýän ýalňyşlykdyr.
5. Ýerli protokola laýyklykda, distillirlenen suw bilen ýuwaşja çaýkaň ýa-da artykmaç boýagy sorujy kagyz bilen sorup aýryň. Fon goýy gök däl-de, açyk gök bolmaly.
6. Örtük aýnasyny bir gyrasy ilki deger ýaly burç bilen aşak düşüriň, soň ony haýallyk bilen goýberiň. Bu howa köpürjikleriniň galmagynyň öňüni alýar.
7. Öýjükleri tapmak üçin pes ulaltmadan başlaň, fokusyň we merkezleşdirmäniň dogrudygyny barlaň, soň 100x, ahyrynda bolsa 400x ulaltma geçiň. 400x ulaltmada diňe inçe fokus sazlaýjysyny ulanyň.

Boýagyň konsentrasiýasy barada bir takyk düşündiriş zerurdyr. Mekdep protokollarynyň köpüsinde takmynan 1 göterimlik suwly metilen gögi ulanylýar. Has güýçli başlangyç ergin ýa-da has uzak täsir wagty ýadrodan öň fony goýaldýar, bu bolsa tejribäniň daýanýan kontrastyny tersine öwürýär.

Ýaňak nusgalaryny howpsuz işlemek

Ýaňak nusgalarynda tüýkülik we agyz boşlugynyň adaty mikroorganizmleri bolýar. Şonuň üçin nusga berenler sagdyn synpdaşlar bolsa-da, her täze çyrşantgyny ýokanç howpy bolup biljek material hökmünde kabul ediň. Amerikan mikrobiologiýa jemgyýetiniň okuw barlaghanalary üçin biologik howpsuzlyk görkezmelerinde umumy ýörelgeler beýan edilýär: sapakdan öň töwekgelçiligi bahalandyryň, ellik geýiň, syçramagyň mümkin bolan ýerinde gözüňizi goraň, soň elleriňizi ýuwuň, iş stollaryny dezinfeksiýa ediň we hapalanan bir gezeklik serişdeleri biologik galyndylar üçin tassyklanan tertipde zyňyň.

Synpdaky dört düzgün töwekgelçiligiň köpüsini çäklendirýär. Her taýajyk we her predmet aýnasy diňe bir nusga beriji üçin bolmaly, hiç haçan paýlaşylmaly däl. Diňe özüňizden nusga alyň, ýanyňyzdaky okuwçydan hiç haçan almaň. Bir gezeklik taýajyklary we diş çöplerini göni bellenen galyndy gabyna taşlaň, hiç haçan stoluň üstüne gaýtaryp goýmaň. Metilen gögüniň özi derini we eşikleri boýaýar hem-de gözi gyjyndyrýar, şonuň üçin ellikler we boýaglar bilen işlemekde adaty arassaçylyk düzgünleri zerurdyr. Bu işi çyrşantgydaky islendik zady ösdürip ýetişdirmek bilen dowam etdirmäň we mekdebiň howpsuzlyk düzgünlerinden daşarda adamdan täze alnan materialy özbaşdak ýylylyk bilen fiksirlemäge synanyşmaň.

Nämä syn etmeli we ol näme üçin şeýle görünýär

100x ulaltmada giň, ýasy, açyk gök reňkli, nädogry süýri ýa-da köpburçly konturly öýjükleri gözläň. Olar ýekelikde ýa-da biri-biriniň üstüne gowşak gabat gelýän gatlaklar görnüşinde ýerleşýärler. Her öýjükde adatça bir goýurak gök nokat bolýar. Şol nokat ýadrodyr. Ýerleşişine hem üns beriň: ýasy epitelial öýjükler şarlar däl-de, ýuka plitkalardyr. Şonuň üçin olaryň gyralary tegelek şarlara däl-de, jaýrykly syrça meňzeýär.

400x ulaltmada üç aýratynlyk aýdyň görünýär. Öýjügiň araçägi ony gurşap alýan inçe, goýurak çyzyk görnüşinde görünýär. Sitoplazma içki giňişligi açyk, deň gök reňk bilen doldurýar. Ýadro has goýy we has dykyz görünýär, köplenç süýri bolýar; adatça merkeze golaý ýerleşýär, ýöne hemişe däl. Okuwçylardan şu üç aýratynlygyň hemmesini, şeýle hem öýjügiň görnüşini we ulaltmany ýazmagy soraň, sebäbi iş sahypasynda hut şular talap edilýär.

Bu ýerde takyklyk bilen bagly bir möhüm mesele bar we köp iş sahypalarynda ol nädogry berilýär. Görünýän araçäk plazmatik membrananyň ýerleşýän sebitine gabat gelýär, ýöne membrananyň özi — galyňlygy takmynan 7–10 nanometr bolan lipid goşa gatlagy — mekdep mikroskopynyň tapawutlandyryp bilýän ölçeginden has kiçidir. Okuwçylaryň görýän zady öýjügiň optiki gyrasy we şol ýerde toplanan boýagdyr. Organellalar barada-da şol bir seresaplylyk gerek. Mitohondriýalar, endoplazmatik tor, Golji bedenjikleri we ribosomalar bu preparatda görünmeýär. NCBI-niň mikroskopiýa gurallary baradaky öýjük biologiýasy maglumatlarynda düşündirilişi ýaly, adaty ýagtylyk mikroskopy gowy şertlerde takmynan 0.2 mikrometre çenli ölçegdäki jikme-jiklikleri tapawutlandyrýar, ultrastrukturanyň köp bölegi bolsa şol çäkden kiçi ýa-da oňa golaýdyr. Peýdaly jikme-jiklik goşmaýan has ýokary ulaltma şekili diňe ulaldýar.

Ýadro näme üçin iň goýy boýalýar? Metilen gögi kation boýagdyr, ýagny erginde položitel zarýadlydyr. Ol öýjükdäki otrisatel zarýadly materiallar, esasan hem nuklein kislotalary bilen baglanyşýar. Hromatin DNK-ny ýadroda jemleýär, şonuň üçin ýadro iň köp boýagy toplaýar. Sitoplazmada RNK we beýleki zarýadly molekulalar bar, şonuň üçin ol hem boýalýar, ýöne boýag has ýaýraň we has açyk bolýar. Esasy bellik: metilen gögi diňe DNK-a mahsus boýag däldir. Ýadrony şekillendirmekde metilen gögüniň paýlanyşy baradaky işde kationyň nuklein kislotalaryna baý sebitler bilen baglanyşýandygy beýan edilýär. Öýjük preparatlarynda metilen gögüniň baglanyşygy baradaky has irki mukdarlaýyn barlagda bolsa baglanan boýagyň köpüsiniň nuklein kislotalary bilen baglanyşyklydygy ýüze çykaryldy. Şonuň üçin goýy ýadro bilen açyk sitoplazma molekulýar seljerme däl-de, kontrastyň paýlanyşydyr.

Okuwçylaryň goýberjek ýalňyşlyklary we olary nähili düşündirmeli

Şowsuz preparatlaryň tas hemmesi bäş görnüşiň birine degişlidir. Okuwçylara işi oýlanman gaýtalamagyň ýerine, preparatyň näme üçin şowsuz bolandygyny anyklamagy öwrediň.

Aşa boýamak öýjükleri hem-de fony deň derejede goýaldýar, şonuň üçin ýadro meýdanyň içinde saýgarylman galýar. Muny boýama wagtyny gysgaltmak ýa-da has gowy çaýkamak arkaly düzediň. Ýeterlik boýamazlyk ýagtylyk güýçlendirilende ýitip gidýän solgun kölegeleri galdyrýar; wagty otuz sekuntlyk aralyklar bilen artdyryň. Galyň çyrşantgylar hiç bir kontury yzarlap bolmaýan, biri-biriniň üstüne düşýän dykyz massalary emele getirýär. Munuň çözgüdi mehanikidir: indiki gezek has ýuka ýaýyň, sebäbi öýjük üýşmegini hiç bir çaýkama halas etmeýär. Howa köpürjikleri ýiti, goýy gyraly kämil tegelekler bolup görünýär we olary gurluşlar bilen bulaşdyrýan täze öwrenýänleriň ünsüni sowýar; örtük aýnasyny burç bilen haýallykda täzeden ýerleşdiriň. Öýjükleriň üstüne ýa-da töweregine ýaýran örän ownuk goýy nokatlar adatça agyz boşlugynyň adaty bakteriýalarydyr. Bu Ingrid Science-iň ýaňak öýjükleri boýunça iş düzgünleri ýaly mekdep protokollarynda hem bellenýär. Olar agyzda mikroorganizmleriň ýaşaýandygyny tassyklaýar we bu okuwçylaryň ýadynda galyp biler. Emma bu işde olaryň görnüşini kesgitläp bolmaýar we olary öýjügiň bölekleri hökmünde çyzmaly däldir. Iýmit galyndylary we nem sapaklary deň däl hem-de güýçli boýalýar; başlangyç çaýkama olary azaltmak üçin edilýär.

Bu işiň edip bilmejek zatlary

Bu okuw maksatly synlamadyr, anyklaýyş synagy däldir. Synpda boýalan öýjükleriň daşky görnüşiniň hiç bir aýratynlygy ýokanjy, rak keselini ýa-da başga bir keseli anyklap bilmez; bu makalany hem munuň tersini öňe sürýär diýip düşünmeli däl. Preparat iki ulaltmada öýjügiň görnüşini, araçägini, sitoplazmasyny we ýadrosyny görkezýär. Ol membrananyň ultrastrukturasyny, organellalaryň jikme-jikliklerini ýa-da molekulalaryň haýsy görnüşe degişlidigini görkezmeýär. Çäklendirmäni açyk aýtmak ylmy hem, okuwçylary hem goraýar: gowy netije saglyk baradaky netije däl-de, ulaltmasy we ulanylan boýagy ýazylan, bölekleri dogry bellenen suratdyr.

Okuwçy üçin iş sahypasy we bölekleri bellenen mikrofotosuratlar

Bu sahypanyň iki okuw serişdesi ýokardaky bölekleri bellenen mikrofotosurat we aşakdaky iş sahypasydyr. Her okuwça bir iş sahypasyny çap edip beriň ýa-da ony ekrana çykaryp, okuwçylardan çarçuwalary depderlerine göçürmegi haýyş ediň.

Ony 45 minutlyk sapakda nähili ulanmaly: howpsuzlyk düşündirişine we nusga almaga on minut, boýamaga we preparaty taýýarlamaga on minut, iki ulaltmada hem synlamaga we surat çekmäge on bäş minut, barlag sanawyna we bölekleri bellenen mikrofotosurat bilen deňeşdirmäge on minut. Barlag sanawynyň bentleri bilkastlaýyn anyk ýerine ýetirilýän hereketlere gönükdirilendir. Ýuka çyrşantgy, dogry boýama wagty, sitoplazmadan has goýy ýadro, ýazylan ulaltma. Şu dördüsiniň hemmesini belläp bilýän okuwçy sapagyň öwretmek isleýän düşünjesine göz ýetirendir: mikroskoplar tapawutlary görkezýär, boýaglar bolsa görkezmäge mynasyp tapawutlary döredýär.