መቲሊን ብሉ ንናይ ጽፍሪን ቆርበትን ፈንገሳዊ ረኽስታት፦ እቶም ፎቶዳይናሚክ ፈተነታት እንታይ የርእዩ?

ንፈንገስ ጽፍሪ መቲሊን ብሉ ብዛዕባ ምጥቃም ዝወጹ ውጽኢታት ድለያ፡ ክልተ ኣዝዮም ዝተፈላለዩ ነገራት ይሓዋውሱ። እቲ ሓደ፡ ኣብ ገዛ ዝልከ ኣብ ጥርሙዝ ዘሎ ሰማያዊ ሕብሪ እዩ። እቲ ካልእ ድማ፡ እቲ ሕብሪ ተለኺዩ ንሓጺር ግዜ ድሕሪ ምጽናሕ፡ ብዝተዓቀነ መጠን ቀይሕ ብርሃን ዝንቀሳቐሰሉ ኣብ ክሊኒክ ዝካየድ ሕክምናዊ መስርሕ እዩ። ዳርጋ ኩሉ ክሊኒካዊ መርትዖ ነቲ ካልኣይ እዩ ዝምልከት። እዚ ጽሑፍ ነቶም ሰለስተ ፎቶዳይናሚክ መጽናዕትታት ብቐጥታ የነጻጽሮም፡ ብሓቂ እንታይ ከም ዝተፈተነን ነፍሲ ወከፎም እንታይ ከም ዘረጋገጹን ንኽትርእዩ።

እቲ ናይ ሓባር ኣገባብ ስራሕ ቀሊል እዩ። መቲሊን ብሉ ቀይሕ ብርሃን ብብዝሒ ይመጥጥ፣ እቲ ብብርሃን ዝተነቓቐሐ ሞለኪውል ድማ ነቲ ጸዓት ናብ ኦክስጅን የሕልፎ። በዚ ድማ ንህዋሳት ፈንገስ ዝጎድኡ ሲንግሌት ኦክስጅንን ካልኦት ምላሽ ዝህቡ ኬሚካላዊ ዓይነታትን ይፍጠሩ። ብዘይ ብርሃን፡ እቲ ጽልዋ ኣዝዩ ድኹም እዩ። ስለዚ እዩ ነፍሲ ወከፍ ኣብ ታሕቲ ዘሎ መጽናዕቲ፡ ነቲ ሕብሪ ምስ ዝተወሰነ መብራህቲ፡ ንውሓት ማዕበልን መጠን ብርሃንን ዘጣምሮ። ስለዚ እውን እዩ፡ ካብ ብርሃን ዝጥቀሙ ኣገባባት ዝተረኽቡ ውጽኢታት፡ ብብርሃን መዓልቲ ሕብሪ ኣብ ጽፍሪ ብቑሩብ ብቑሩብ ብዛዕባ ምልካይ ዝኾነ መደምደምታ ዘይህቡ። እቲ ሓፈሻዊ ኣገባብ ስራሕ ኣብ መግለጺ ፎቶዳይናሚክ ሕክምና ብዝያዳ ዝርዝር ተገሊጹ ኣሎ። እቲ ዝሰፍሐ ኣውድ ጸረ-ፈንገስ ምርምር ድማ ኣብ ሓፈሻዊ ርእይቶ ብዛዕባ መቲሊን ብሉ ከም ጸረ-ማይክሮብ ይርከብ።

ፈንገሳዊ ረኽሲ ጽፍሪ እግሪ፦ ሕብሪ ምስ ብርሃን ብምንጽጻር ምስ ሰሙናዊ ፍሉኮናዞል

እቲ ዝዓበየ ፈተነ፡ ኣብ 2014 ዝተሓትመ ኣብ 80 ፈንገሳዊ ረኽሲ ጽፍሪ እግሪ ዘለዎም ሕሙማት ዝተኻየደ፡ ብዕጫ ብዝተመደቡ ጉጅለታት ዝገበረ ንጽጽር እዩ። ፍርቆም ፎቶዳይናሚክ ሕክምና ተቐቢሎም፣ እቶም ዝተረፉ ፍርቂ ድማ ብኣፍ ዝውሰድ ፍሉኮናዞል 300 mg ኣብ ሰሙን ሓንሳእ ተቐቢሎም። ነፍሲ ወከፍ ሕክምና ን24 ሰሙናት ቀጺሉ።

እቲ ኣገባብ ብርሃን ብንጹር ተወሲኑ ነይሩ። 2% ማያዊ ፍታሕ መቲሊን ብሉ ኣብ ጽፍሪ ተለኺዩ፣ ንሓጺር ግዜ ድሕሪ ምጽናሕ ድማ ብ630 nm ዝሰርሕ፡ ንነፍሲ ወከፍ ትርብዒት ሴንቲሜትር 18 ጁል ዝህብ፡ ዘይተወሃሃደ ቀይሕ LED ብርሃን ተበሪሁ። እቶም ክፍለ-ሕክምናታት ኣብ ነፍሲ ወከፍ 15 መዓልታት ተደጊሞም፡ ኣብ ሽዱሽተ ወርሒ ዓሰርተ ክልተ ግዜ ተኻይዶም። ኣብ ክልቲኦም ጉጅለታት፡ ኣብ ትሕቲ ጽፍሪ ርጉድ ዝተኣከበ ተረፍ፡ ንውሓት ዝስዕቡ መስመራት፡ ወይ ደርማቶፋይቶማ ዘለዎም ጽፍርታት፡ ብመጀመርታ ብመካኒካዊ መንገዲ ተፋሒቖም። ምኽንያቱ፡ ብርሃንን መድሃኒትን ክልቲኦም ብርጉድ መንደቕ ኬራቲን ክሓልፉ ኣይክእሉን።

እቲ ቀንዲ ውጽኢት፡ ብስታቲስቲካዊ ኣገዳስነት ነቲ ናይ ብርሃን ጉጅለ ዝድግፍ ነይሩ። ካብ ምሉእ ጽሑፍ ጸኒሖም ዝተወስዱ ሓበሬታታት፡ ድሕሪ እቲ ናይ ሽዱሽተ ወርሒ ሕክምና ኣብ ናይ ብርሃን ጉጅለ ኣስታት 90% ምላሽ፡ ኣብ ናይ ፍሉኮናዞል ጉጅለ ድማ 45% ከም ዝነበረ ይሕብሩ። ኣብ ናይ ብርሃን ጉጅለ፡ ሕክምና ካብ ዝተወድአ ዓሰርተ ክልተ ወርሒ ድሕሪ ምሕላፉ፡ እዚ ናብ ኣስታት 80% ወሪዱ። ብማይክሮስኮፕ ፈንገስ ዘይምርካብ፡ ኣብ ምዕባይ ናሙና ፈንገስ ዘይምዕባይ፡ ከምኡውን ምሉእ ብምሉእ ንጹር ጽፍሪ እንደገና ምብቋል፡ ሰለስቲኦም ብሓንሳእ ክህልዉ ዝጠለበ ዝጸንዐ ዳግመ-ትንተና፡ ነቲ ናይ መወዳእታ ምሉእ ምሕዋይ ኣብ 50% ብምንጽጻር ምስ 25% ኣቐሚጥዎ። እዞም ክልተ ስብስባት ቁጽርታት፡ ዝተፈላለዩ መዐቀኒታት ውጽኢት እዮም ዝገልጹ፡ ዝጋጨዉ ርኽበታት ኣይኮኑን። እቲ ኣብ መንጎኦም ዘሎ ፍልልይ ድማ ኣብቲ ዝስዕብ ክፍሊ ዝግለጽ ጉዳይ እዩ። እቲ ሕክምና ብጽቡቕ ከም ዝተጻወርዎ ተሓቢሩ፡ ሓደ ግዜ ቃንዛን ምንዳድን ጥራይ ተመዝጊቡ።

መቲሊን ብሉ ንፈንገስ ጽፍሪ እግሪ ከመይ ከም ዝጥቀሙሉ ንዝሓትት ሰብ፡ ክልተ ዝርዝራት ኣገደስቲ እዮም። ቀዳማይ፡ እቲ ንመነጻጸሪ ዝተጠቕሙሉ መድሃኒት፡ ኣንጻር ሕማም ጽፍሪ ማእከላይ ውጽኢታውነት ዘለዎ ፍሉኮናዞል እዩ ነይሩ፡ እቲ ዝሓየለ ተርቢናፊን ኣይነበረን። ካልኣይ፡ እቲ ክምችት ሕብሪ 2% ነይሩ፣ እዚ ኣብ ገዛ ንመመላኽዒ ኣጠቓቕማ ካብ ዝሽየጥ ዝኾነ ፍርያት ኣዝዩ ዝለዓለ እዩ። ብዘይካዚ፡ ትሕቲ ክትትል፡ ምስ ምውጋድ ዝተጎድአ ንዋይን ብልክዕ ዝተዓቀነ መብራህትን ተጠቒሞምሉ።

ከቢድ ሕማም ጽፍሪ እግሪ፦ ኣብ ልዕሊ ተርቢናፊን ዝውሰኽ ሕብሪ ምስ ብርሃን

እቲ ካልኣይ መጽናዕቲ ጽፍሪ፡ ኣብ 2020 ዝተሓትመ ኣብ ከቢድ ናይ ደርማቶፋይት ረኽሲ ጽፍሪ እግሪ ዝተኻየደ፡ ብዕጫ ብዝተመደቡ ጉጅለታት ዝገበረ ፈተነ፡ ንዝጸበበ ሕቶ ይምልስ። ካብ ጽፍሪ ዓባይ ኣጻብዕ እግሮም ልዕሊ 60% ዝተጎድአ ዕስራ ሕሙማት፡ ኩሎም ብኣፍ ዝውሰድ ተርቢናፊን 250 mg መዓልታዊ ንዓሰርተ ክልተ ሰሙናት፡ ከምኡውን ነቲ ጽፍሪ ብዩርያ ምልስላስ ተቐቢሎም። ኣብ ልዕሊ እዚ መሰረታዊ ሕክምና፡ ዓሰርተ መቲሊን ብሉ ፎቶዳይናሚክ ሕክምና፡ ዓሰርተ ድማ ካልእ ንብርሃን ተነቃፊ ንጥረ ነገር ዝጥቀም ፎቶዳይናሚክ ሕክምና ተቐቢሎም።

እቲ ናይ መቲሊን ብሉ ጉጅለ፡ 2% ማያዊ ፍታሕ ተጠቒሙ፣ ኣስታት ሰለስተ ደቓይቕ ድሕሪ ምጽናሕ ድማ፡ ኣብ ዓሰርተ ደቓይቕ ንነፍሲ ወከፍ ትርብዒት ሴንቲሜትር 37 ጁል ዝህብ 635 nm LED ተጠቒሙ። ኣብ ዓሰርተ ሽዱሽተ ሰሙናት፡ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ክልተ ሰሙናት ብድምር ትሽዓተ ክፍለ-ሕክምናታት ተኻይዶም። ቅድሚ ነፍሲ ወከፍ ክፍለ-ሕክምና ኣብ ዘሎ ምሸት፡ 40% ቅባእ ዩርያ ተለኺዩ፡ ዝተኣከበ ተረፍ ድማ ብመካኒካዊ መንገዲ ተወጊዱ።

ኣብ ሰሙን 52፡ ካብቲ ናይ መወዳእታ ክፍለ-ሕክምና ብርሃን ኣስታት ትሽዓተ ወርሒ ድሕሪ ምሕላፉ፡ ኣብ ናይ መቲሊን ብሉ ጉጅለ እቲ መዐቀኒ ክብደት ሕማም ካብ ኣስታት 24 ናብ ትሕቲ 1 ወሪዱ። እቲ ዝተጎድአ ክፋል ጽፍሪ ካብ ኣስታት 65% ናብ ትሕቲ 2% ወሪዱ። ምሉእ ምሕዋይ፡ ማለት ንቡር ዝመስል ጽፍሪ ምስ ብምርመራ ፈንገስ ዝረጋገጽ ምጽራይ፡ 70% በጺሑ። ብምርመራ ፈንገስ ዝረጋገጽ ምጽራይ ባዕሉ፡ ኣብ ናይ መቲሊን ብሉ ጉጅለ 100%፡ ምስቲ ካልእ ንብርሃን ተነቃፊ ንጥረ ነገር ድማ 90% በጺሑ። ካብቲ ሕብሪን ብርሃንን ዝተረኽበ ኣብቲ ዝተሓከመ ቦታ ዝርአ ጎድናዊ ሳዕቤን ኣይተሓበረን። ክልተ ሕሙማት ናይ ከብድን ኣንጀትን ዘይምቹእነት ነይርዎም፡ እዚ ድማ ብሰንኪ እቲ እውን ዝወስድዎ ዝነበሩ ተርቢናፊን ከም ዝኾነ ተቖጺሩ።

እቲ ቅኑዕ ትርጉም፡ እዚ ፈተነ ንኣበርክቶ እቲ ሕብሪ በይኑ ፈልዩ ክውስን ከም ዘይክእል እዩ። ነፍሲ ወከፍ ሕሙም፡ ምሉእ ናይቲ ዝበለጸ ኣብ መላእ ኣካል ዝሰርሕ መድሃኒት ሕክምና፡ ምስ ጽዑቕ ምድላው ጽፍሪ ተቐቢሉ። መድሃኒት ጥራይ ዝወስድ ጉጅለ ኣይነበረን፡ እቶም ክልተ ናይ ብርሃን ጉጅለታት ድማ ተመሳሳሊ ውጽኢት ኣርእዮም። እቲ መጽናዕቲ ዘርእዮ፡ ኣብ ልዕሊ መደበኛ ሕክምና ዝተወሰኸ ናይ መቲሊን ብሉን ብርሃንን ኣገባብ፡ ኣብ ከቢድ ሕማም ምስ ነዊሕ ክትትል ልዑል ምጽራይ ከም ዘምጽአ፡ ከምኡውን እቶም ናይ ብርሃን ክፍለ-ሕክምናታት ባዕሎም ኣብዚ ንእሽቶ ጉጅለ ኣብቲ ዝተሓከመ ቦታ ዝርአ መርዛምነት ከም ዘይወሰኹ እዩ። ናይ መድሃኒታት ሓድሕዳዊ ጽልዋታትን ናይ ዝተጣመሩ ሕክምናታት ንመላእ ኣካል ዝምልከቱ ሓደጋታትን፡ ኣብ መምርሒ ድሕነትን ሓድሕዳዊ ጽልዋን ተዘትዩሎም ኣሎ።

መድሃኒት ዝተጻወረ ረኽሲ ቆርበት፦ ሓደ ሕሙም፡ ሓደ ዘይጠፍእ ፈንገስ

እቲ ብዛዕባ ቆርበት ዘሎ መርትዖ ኣዝዩ ውሑድ እዩ። ኣብ 2026 ዝተኻየደ መጽናዕቲ ናይ መቲሊን ብሉን ብርሃንን ሕክምና ኣንጻር መድሃኒት ዝተጻወረ Trichophyton indotineae፡ ንሓደ 25 ዓመት ዝዕድሚኡ ሕሙም ይምልከት። እቲ ሕሙም፡ ኣብ መላእ ኣካል ዝሰርሕ ተርቢናፊን 250 mg መዓልታዊ ንሽዱሽተ ሰሙናት እኳ እንተ ወሰደ፡ ንሸሞንተ ወርሒ ዝቐጸሉ ሰፊሕ ቦታ ዝሸፈኑ ጉድኣታት ቆርበት ነይርዎ። ናይ ቤተ ፈተነ ምርመራ፡ እቲ ዝተሓተ ንዕቤት ዝዓግት ክምችት ተርቢናፊን 8.0 ማይክሮግራም ኣብ ነፍሲ ወከፍ ሚሊሊትር፡ ናይ መቲሊን ብሉ ድማ 1.0 ከም ዝነበረ ኣርእዩ። እዚ ምስቲ ሕጂ ኣብ ብዙሓት ከባቢታት ዝስፋሕፋሕ ዘሎ መድሃኒት ዝተጻወረ ረኽሲ ደርማቶፋይት ይሰማማዕ።

እቶም ጉድኣታት ቆርበት፡ 1% ኣብ ቆርበት ዝልከ መቲሊን ብሉን፡ ኣብ ኣስታት 630 nm ዝሰርሕ ንነፍሲ ወከፍ ትርብዒት ሴንቲሜትር 100 ጁል ዝህብ ቀይሕ ብርሃንን፡ ኣብ ሰሙን ሓንሳእ ንኣርባዕተ ሰሙናት ተሓኪሞም። ድሕሪ ክልተ ሰሙናት፡ ኣብቶም ዝተሓከሙ ጉድኣታት እቲ ምቕሻር ጠፊኡ፡ ብማይክሮስኮፕ እውን ፈንገስ ኣይተረኽበን። ኣብ ራብዓይ ሰሙን፡ ቀሊል ዝተረፈ ለውጢ ሕብሪ ጥራይ ከም ዝነበሮምን ምሉእ ብምሉእ ከም ዝሓወዩን ተገሊጾም። እቶም ብክሬም ተርቢናፊን ዝተሓከሙ ጉድኣታት ግን ገና ዝርአ ናይ ፈንገስ ፈትሊ ነይርዎም። ከቢድ ምላሽ ወይ ቃንዛ ኣይተሓበረን።

እዚ፡ ኣብ መድሃኒት ዝተጻወረ ሕማም፡ ብምርመራ ፈንገስ ዝተረጋገጸ ናይ ሓቂ ምላሽ እዩ። ግን እውን ሓደ ሕሙምን ናይ ኣርባዕተ ሰሙናት ትዕዝብትን ጥራይ እዩ። ካብ ምርመራ ማይክሮስኮፕ ወጻኢ፡ ድሕሪ ሕክምና ኣብ ምዕባይ ናሙና ፈንገስ ከም ዘይተረኽበ ዝምዝግብ ሓበሬታ ኣይነበረን። ኣብ ሰለስተ፡ ሽዱሽተ ወይ ዓሰርተ ክልተ ወርሒ፡ ረኽሲ እንደገና እንተ ተመሊሱ ዝከታተል ምርመራ ኣይነበረን። መጠን ምላሽ ንምሕሳብ ዘኽእል ጉጅለ ሕሙማት እውን ኣይነበረን። እዚ ንተወሳኺ መጽናዕቲ ይድግፍ፡ ናይ ሕክምና ምኽሪ ግን ኣይኮነን። መድሃኒት ዝጻወሩ ዓይነታትን ምርመራ ተነቃፍነቶምን፡ ኣብ መምርሒ ተጻዋርነት ጸረ-ፈንገስ መድሃኒታት ብዝያዳ ተዘትዩሎም ኣሎ።

እቶም ሰለስተ መጽናዕትታት ጎኒ ጎኒ

ክሊኒካዊ ምሕዋይ፡ ብምርመራ ፈንገስ ዝረጋገጽ ምሕዋይ ኣይኮነን

ነዞም ጽሑፋት ንምንባብ፡ ሓደ ፍልልይ ምፍላጥ የድሊ። ክሊኒካዊ ምሕዋይ ማለት፡ እቲ ጽፍሪ ወይ ቆርበት ንቡር ይመስል ማለት እዩ። ብምርመራ ፈንገስ ዝረጋገጽ ምሕዋይ ማለት፡ ብማይክሮስኮፕን ብምዕባይ ናሙናን ፈንገስ ኣይርከብን ማለት እዩ። ምሉእ ምሕዋይ ማለት፡ ክልቲኦም ብሓንሳእ ምህላዎም እዩ። ጽፍርታት ቀስ ኢሎም እዮም እንደገና ዝበቝሉ። ስለዚ ፈንገስ ቅድሚ ምጥፍኡ ጽፍሪ ንኣዋርሕ ዝሓሸ ክመስል ይኽእል፣ እቲ ረኽሲ ድሕሪ ምጥፍኡ እውን ዝሞተ ናይ ፈንገስ ንዋይ፡ ምርመራ ኣወንታዊ ውጽኢት ከም ዝህብ ክገብር ይኽእል። እቲ ናይ Souza ፈተነ ነቲ ሳዕቤን ብቐጥታ የርእዮ፦ ዘይጸንዑ መዐቀኒታት ምላሽ 80 ክሳብ 90% ይህቡ፣ ንጹር ጽፍሪ ምስ ፈንገስ ዘይርከቦም ምርመራታት ምጥላብ ግን 50% ይህብ። ክልቲኦም ቁጽርታት ጌጋ ኣይኮኑን። ዝተፈላለዩ ነገራት እዮም ዝዕቅኑ፣ ዝኾነ ብዛዕባ ውጽኢታውነት ዝግበር መግለጺ ድማ ነየናይ ከም ዝጠቅስ ክገልጽ ኣለዎ።

እዚ ንውሳነታት ሕክምና እንታይ ማለት እዩ?

ብጥንቃቐ ድሕሪ ምንባብ፡ ሰለስተ መደምደምታታት ጸኒዖም ይተርፉ። ቀዳማይ፡ መቲሊን ብሉ ምስ ብልክዕ ዝተዓቀነ ቀይሕ ብርሃን፡ ኣብ ክልተ ብዕጫ ብዝተመደቡ ጉጅለታት ዝተኻየዱ ፈተነታት፡ ናይ ጽፍሪ እግሪ ፈንገስ ብሓቂ ኣጽርዩ። ሓንሳእ ምስ ፍሉኮናዞል በይኑ ተነጻጺሩ፣ ሓንሳእ ድማ ኣብ ልዕሊ ተርቢናፊን ምስ ብዩርያ ምድላው ጽፍሪ ተወሲኹ። ካልኣይ፡ እቲ ሓደ ብዛዕባ መድሃኒት ዝተጻወረ ረኽሲ ቆርበት ዝቐረበ ጸብጻብ ዘተባብዕ እዩ፡ ግን በይኑ ዳርጋ ዝኾነ ነገር ኣየረጋግጽን። ንረኽሲ ደርማቶፋይት ቆርበት ብሕብሪን ብርሃንን ብዛዕባ ምሕካም፡ ገና ብዕጫ ብዝተመደቡ ጉጅለታት ዝተረኽበ መርትዖ የለን። ሳልሳይ፡ ነፍሲ ወከፍ ኣወንታዊ ውጽኢት፡ ትሕቲ ክትትል ካብ ዝተጠቕሙሉ ውህደት እዩ መጺኡ፦ ካብ 1 ክሳብ 2% ዝኽምችቱ ንሕክምና ዝበቅዕ ደረጃ ጽሬት ዘለዎ ሕብሪ፡ ዝተወሰነ ግዜ ምጽናሕ፡ ዝተዓቀነ መጠን ብርሃን፡ ከምኡውን መብዛሕትኡ ግዜ ምውጋድ ዝተጎድአ ንዋይ ወይ ምስኡ ኣብ መላእ ኣካል ዝሰርሕ መድሃኒት።

ካብዚ ዝኾነ ነገር፡ ኣብ ገዛ ብችርቻሮ ዝሽየጥ ሕብሪ ንምልካይ ክውዕል ኣይክእልን። ኣብ ገዛ ምልካይ፡ ዝተዓቀነ መጠን ብርሃን፡ ቁጽጽር ናይ ምጽናሕ ግዜ፡ ምውጋድ ዝተጎድአ ንዋይ፡ ምርመራ ፈንገስ ወይ ክትትል የብሉን። እዚ ነቶም ፈተነታት ዝተመርኮሱሎም ኩሎም ባእታታት የጥፍኦም። ብብርሃን ዝግበር ሕክምና ዝሓስብ ዝኾነ ሰብ፡ ነቲ ሕብሪ ጥራይ ደጊሙ ነቲ መስርሕ ኣብ ክንዲ ምግዳፍ፡ ነዞም ኣገባባት ናብ ሓኪም ቆርበት ወሲዱ፡ ትሕቲ ክትትል ዝግበር ፎቶዳይናሚክ ሕክምና ይርከብ እንተኾይኑ ክሓትት ይግባእ።