መቲሊን ብሉ ኣብ ምርመራ ዓቕሚ ምፍራይ፦ ክሮሞፐርቱቤሽን ብሓቂ እንታይ የርኢ

ውጽኢታት ኢንተርነት ፍለጋ ብዛዕባ መቲሊን ብሉን ዓቕሚ ምፍራይን፣ ክልተ ዝተፈላለዩ ኣበሃህላታት ይሓዋውሱ። እቲ ሓደ፣ ኣብ ክሊኒክ ብሰማያዊ ሕብሪ ዝግበር ምርመራ፣ ሻምብቆታት ፋሎፕ ክፉታት ምዃኖም ከርኢ ይኽእል ዝብል እዩ። እቲ ካልኣይ፣ መቲሊን ብሉ ምውሳድ ንዓቕሚ ምፍራይ፣ ንዘርኢ ወዲ ተባዕታይ ወይ ንጽሬት እንቋቑሖ የመሓይሽ ዝብል እዩ። ካብዚኦም፣ እቲ ቀዳማይ ጥራይ እዩ ምስ ክሮሞፐርቱቤሽን ዝተኣሳሰር። እቲ ካልኣይ ኣይተፈተነን፣ ኣካል ናይዚ ኣገባብ ድማ ኣይኮነን። እዚ ፍልልይ፣ ንኹሉ እቲ ኣብ ታሕቲ ዘሎ መብርሂ መሰረት እዩ።

እቲ ጠቓሚ ሕቶ ዝያዳ ውሱን እዩ። ሰማያዊ ሕብሪ ኣብ ክሊኒካዊ ኩነታት ናብ ማህጸን ምስ ዝኣቱ፣ ፈሳሲ ድማ ብሓደ ሻምብቆ ክወጽእ ምስ ዝርአ፣ እቲ ሻምብቆ ኣብታ ህሞት ክፉት እዩ። ዋሕዚ ምስ ዘይርአ ግን፣ እቲ መልሲ ካብቲ ዝመስሎ ዝወሓደ ርግጸኝነት ኣለዎ። ኣብ 2021 ዝተገብረ ንኽልተ ኩነታት ምርመራ ሕብሪ ዘነጻጽር መጽናዕቲ፣ ትርጉም እቲ ውጽኢት ኣበይ ከም ዝጸንዕን ኣበይ ከም ዝዳኸምን ብንጹር የርኢ።

እቲ ሓሳብ፦ ምርመራ ዋሕዚ እምበር፣ ሕክምና ዓቕሚ ምፍራይ ኣይኮነን

ነፍሲ ወከፍ ሻምብቆ ፋሎፕ፣ ካብ ማህጸን ናብ ማህደር እንቋቑሖ ዝወስድ ጸቢብ መተሓላለፊ እዩ። ክሮሞፐርቱቤሽን ሓደ ባህርይ ናይዚ መተሓላለፊ ይምርምር፦ ፈሳሲ ክሓልፈሉ ይኽእል ድዩ። መቲሊን ብሉ ነቲ ዋሕዚ ዝርአ ዝገብሮ መለለዪ እዩ፣ ምኽንያቱ እቲ ደሚቕ ሕብሩ ኣንጻር ፈኲስ ሕብሪ ዘለዎ ሕብረ ሕዋስ ጎሊሑ ይርአ።

ኣብ ክልቲኦም ኩነታት እቲ መሰረታዊ ኣገባብ ሓደ እዩ። ሕብሪ ብክሳድ ማህጸን ኣቢሉ ናብ ውሽጣዊ ክፍተት ማህጸን ይኣቱ፣ እቲ ሓኪም ድማ ድሕሪኡ እንታይ ከም ዝፍጠር ይዕዘብ። ሕብሪ ካብ ርሑቕ ጫፍ እቲ ሻምብቆ ምፍሳሱ፣ እቲ ሻምብቆ ክፉት ምዃኑ የመልክት። ሕብሪ ምውህላሉን ንድሕሪት ምውሓዙን ድማ፣ ዝተዓጽወ ከም ዝመስል የመልክት። እቲ ውጽኢት ኣብ ሓደ መዓልቲ፣ ብሓደ ኣንፈት ዝግበር ምሕላፍ ጥራይ እዩ ዝገልጽ።

እዚ ብሓኪም ዝካየድ ኣገባብ እዩ። እቲ ኣብ ክፍሊ ምርመራ ዝካየድ ዓይነት፣ ኣብ እዋን ሂስተሮስኮፒ ይግበር፤ ኣብዚ፣ ቀጢን መሳርሒ ምዕዛብ ንውሽጢ ማህጸን ይርኢ። እቲ ኣብ ክፍሊ መጥባሕቲ ዝካየድ ዓይነት ድማ፣ ኣብ እዋን ላፓሮስኮፒ ይግበር፤ ኣብዚ፣ መሳርሒ ምዕዛብ ንደገ ሻምብቆታትን ንዳሌን ይርኢ፣ መብዛሕትኡ ግዜ ድማ ብሓፈሻዊ መደንዘዚ ይካየድ። ክልቲኦም ዓይነታት ብባዕልኻ ዝግበሩ ኣይኮኑን፣ ዓቕሚ ምፍራይ ንምቕያር ዝዓለመ መድሃኒት ድማ ኣየቕርቡን። እቲ ሕብሪ፣ ብውሽጢ እቲ መተሓላለፊ ሓሊፉ ዝወጽእ መከታተሊ እዩ። መቲሊን ብሉ ከም ሕብሪ ከመይ ከም ዝሰርሕ ዝገልጹ መብርሂታት ኣብዚ ይሕግዙ፤ እቲ ፍሉይ ሕቶ ናይ ምርምር መቲሊን ብሉ ከመይ ከም ዝንበብ ድማ፣ ኣብ ላቦራቶሪ ዝርአ ጽልዋ ፈጺሙ ምስ ክሊኒካዊ ሕክምና ማዕረ ዘይኮነሉ ምኽንያት የብርህ።

ክፉት ምዃን፣ ንቡር ምዃን ማለት ኣይኮነን

ክፉትነት ሓደ ሓሳብ እዩ፣ ተግባር ሻምብቆ ግን ዝሰፍሐ ሓሳብ እዩ። ሻምብቆ ክፉት እናሃለወ ስርሑ ክፍጽም ዘይክእል ይኽእል፦ ረኽሲ ወይ ኤንዶሜትርዮሲስ፣ ነቶም ንእንቋቑሖ ዘንቀሳቕሱ ንኣሽቱ ጸጉሪ ዝመስሉ ሲልያ ክጎድኡ ይኽእሉ፣ እቲ መተሓላለፊ ግን ሕብሪ ክሓልፈሉ ዝኽእል ስፍሓት ክህልዎ ይኽእል። ካብ ሻምብቆ ወጻኢ ዘሎ ጠባሳዊ ሕብረ ሕዋስ ድማ፣ ንማህደር እንቋቑሖ ኣብ ርሑቕ ቦታ ክሕዞ ይኽእል፣ በዚ ድማ ሕብሪ ብነጻ እናፈሰሰ እንቋቑሖ ናብ ሻምብቆ ፈጺሙ ኣይኣቱን። ከፊላዊ ምጽባብ፣ ንቀጢን ዋሕዚ ሕብሪ ከሕልፍ እናኸኣለ፣ ነቲ ዝዓበየ እንቋቑሖ ክዓግቶ ይኽእል።

ስለዚ፣ ክፉትነት ዘርኢ ውጽኢት ንሓደ ውሱን ሕቶ ብተመጣጣኒ ርግጸኝነት ይምልስ፦ ፈሳሲ ብሻምብቆ ሓሊፉ። ንኩነታት ውሽጣዊ ሽፋን፣ ንምቕባል እንቋቑሖ ወይ ንከባቢ ዳሌ ኣየረጋግጽን። ዕጽዋ ዘርኢ ውጽኢት ድማ ካብዚ እውን ዝደኸመ እዩ፣ ምኽንያቱ ግዝያዊ ኩነታት ኣብ ክፉት ሻምብቆ ንዋሕዚ ክዓግቱ ይኽእሉ።

እቲ መጽናዕቲ 2021 እንታይ ኣነጻጺሩ

እቲ ዝነጸረ ቀጥታዊ ንጽጽር ዝህብ መረዳእታ፣ ካብ ኣብ 2021 ኣብ AIIMS ኒው ደልሂ፣ ኣብ 80 ጸገም ምፍራይ ዘለወን ደቂ ኣንስትዮ ዝተኻየደ ፈተነዊ መጽናዕቲ ይመጽእ፤ ምሉእ ኣገባባትን ውጽኢታትን ኣብቲ ብነጻ ዝርከብ ጽሑፍ ኣለዉ። ኩለን ተሳተፍቲ ኣቐዲመን ንሂስተሮላፓሮስኮፒ ተመዲበን ነይረን። ኣቐዲሙ ዝተረጋገጸ ዕጽዋ፣ ዝፍለጥ ሃይድሮሳልፒንክስ ወይ ሕዱር ዘይኮነ ሃንደበታዊ ረኽሲ ዳሌ ዘለወን ደቂ ኣንስትዮ ካብቲ መጽናዕቲ ተገሊለን።

ነፍሲ ወከፍ ሰበይቲ ብተኸታታሊ ክልተ ምርመራታት ሕብሪ ተገይሩላ። መጀመርታ፣ ኣብ ክፍሊ ምርመራ ብዘይ መደንዘዚ ሂስተሮስኮፒ ተኻይዱ፦ ዝተበረዘ ሕብሪ ተኣታትዩ፣ ነፍሲ ወከፍ ኣፍ ሻምብቆ ድማ ዝርአ ዋሕዚ ከምኡውን ሰማያዊ ሕብሪ ካብ ውሽጣዊ ክፍተት ማህጸን ምጥፋእ እንተሎ ተዓዚቦም። ድሕሪኡ፣ ከም መወከሲ ምርመራ ብሓፈሻዊ መደንዘዚ ሚኒላፓሮስኮፒ ተኻይዱ፦ ሕብሪ ብኣብ ውሽጢ ማህጸን ዝተቐመጠ ካቴተር ሓሊፉ፣ ነፍሲ ወከፍ ሻምብቆ ድማ ናብ ዳሌ ብዝርአ ምፍሳስ ሕብሪ ተገምጊሙ። እቶም ክልተ ሻምብቆታት ነፍሲ ወከፎም ብፍሉይ ተቖጺሮም፣ በዚ ድማ 160 ትዕዝብታት ተረኺቦም።

እቲ መወከሲ ምርመራ፣ ካብ 160 ሻምብቆታት 136 ክፉታት ምዃኖም ረኺቡ (85 ሚእታዊት)። እቲ ኣብ ክፍሊ ምርመራ ዝተገብረ ምርመራ፣ 125 ክፉታት ምዃኖም ኣመልኪቱ (78 ሚእታዊት)። ስምምዕ ውጽኢታት ጽቡቕ ነይሩ፣ ግን ኣብ ክልቲኡ ኣንፈታት ማዕረ ኣይነበረን፦ 119 ሻምብቆታት ብክልቲኦም ክፉታት፣ 18 ብክልቲኦም ዕጹዋት፣ 17 በቲ ኣብ ክፍሊ ምርመራ ዝተገብረ ምርመራ ዕጹዋት ግን ብላፓሮስኮፒ ክፉታት፣ 6 ድማ በቲ ኣብ ክፍሊ ምርመራ ዝተገብረ ምርመራ ክፉታት ግን ብላፓሮስኮፒ ዕጹዋት ተባሂሎም። ላፓሮስኮፒ ከም መወከሲ ምስ ተወስደ፣ እቲ ኣብ ክፍሊ ምርመራ ዝተገብረ ምርመራ፣ ክፉትነት ብትኽክል ናይ ምልላይ መጠን 87.5 ሚእታዊት፣ ዕጽዋ ብትኽክል ናይ ምልላይ መጠን 75 ሚእታዊት፣ ኣወንታዊ ትንበያዊ ዋጋ 95.2 ሚእታዊት፣ ኣሉታዊ ትንበያዊ ዋጋ 51.4 ሚእታዊት፣ ከምኡውን ሓፈሻዊ ትኽክለኛነት 85.6 ሚእታዊት ኣርእዩ።

ነዞም ቁጽርታት ከም ኣንባቢ እምበር፣ ከም ክኢላ ስታቲስቲክስ ኣይትርኣዮም። እቲ ኣብ ክፍሊ ምርመራ ዝተገብረ ምርመራ ክፉት እዩ ዝብሎ ውጽኢት፣ መብዛሕትኡ ግዜ ትኽክል ነይሩ። ዕጹው እዩ ዝብሎ ውጽኢት ግን፣ ከም ሳንቲም ምድርባይ ዳርጋ ፍርቂ ዕድል ጥራይ ነይርዎ፦ ካብቶም ኣብ ክፍሊ ምርመራ ዕጹዋት ዝተባህሉ፣ ዳርጋ ፍርቆም ጥራይ ብላፓሮስኮፒ ተረጋጊጾም። እዚ ዘይማዕረነት፣ ኣብቲ ጽሑፍ ዘሎ እቲ ካብ ኩሉ ዝበለጸ ተግባራዊ ረብሓ ዘለዎ ሓቂ እዩ።

ስለምንታይ ዕጽዋ ዝመስል ውጽኢት ዝደኸመ እዩ

እቲ ዝተለምደ ምኽንያት ድንገታዊ ምጭባጥ ጭዋዳ እዩ። እቲ ሻምብቆ ዝጅምረሉ ኩርናዕ ማህጸን ንሓጺር ግዜ ተጨቢጡ፣ ንሓደ ክፉት መተሓላለፊ ክዓጽዎ ይኽእል። ኣብቲ ጽሑፍ፣ ዝሑል ፈሳሲን ብምጭባጥ ዝመጽእ ቃንዛን ከም ክኾኑ ዝኽእሉ መበገሲታት ተጠቒሶም ኣለዉ። እቲ ምጭባጥ ይሓልፍ፣ ኣብ እዋኑ ዝተወስደ ውጽኢት ግን ምስ ናይ ሓቂ ዕጽዋ ሓደ ይመስል። ስለዚ ኣብ ዝኾነ ሓደ ምርመራ ጥራይ ዝርአ፣ ኣብቲ ንማህጸን ዝቐረበ ጫፍ ዘሎ ዕጽዋ፣ ብጥንቃቐን ብጥርጣረን ይርአ።

ኣገባብ ምክያድ እቲ ምርመራ እውን ጌጋ ይውስኽ። ሕብሪ ብቕልጡፍ ምእታው፣ ዕጽዋ ዝመስል ንድሕሪት ዝምለስ ዋሕዚ የስዕብ፤ ዘይጥዑይ ኩርናዕ ምዕዛብ ድማ፣ ቀጢን ምፍሳስ ሕብሪ ከይርአ ክገብር ይኽእል። እቲ መጽናዕቲ ኣብ ምሉእ ሂደቱ ሓደ ምኩር ሓኪም መጥባሕቲ ጥራይ ተጠቒሙ፣ ስለዚ ኣብ ንቡር ስራሕ ዝርአ ፍልልይ ዝዓበየ ክኸውን ይኽእል።

ካብዚ ዝስዕብ ክሊኒካዊ ትርጉም ቀጥታዊ እዩ። ኣብ ክፍሊ ምርመራ ብሕብሪ ዝተገብረ ምርመራ፣ ዕጽዋ ዝመስል ውጽኢት ምርካብ፣ መረጋገጺ ንምድላይ ምኽንያት እዩ እምበር፣ ንበይኑ ተመርኲስካ ስጉምቲ ንምውሳድ ዝኣክል ውሳነ ምርመራ ኣይኮነን። መረጋገጺ መብዛሕትኡ ግዜ፣ እቲ መወከሲ ምርመራ ላፓሮስኮፒ ወይ ብጉጅለ ሕክምና ዓቕሚ ምፍራይ ዝምረጽ ካልእ ግምገማ ሻምብቆታት ማለት እዩ። እዚ ድማ ምስ ታሪኽ ጥዕና፣ ሓደጋ ረኽሲን ምስሊ ምርመራታትን ብሓባር ይትርጎም። ምርመራ ሻምብቆታት ፋሎፕ ብመቲሊን ብሉ፣ ክፉትነት ኣሎ ንምባል ካብ ክፉትነት የለን ንምባል ዝሓየለ መርትዖ ይህብ።

ዋሕዚ ሕብሪ እንታይ ክርኢ ኣይክእልን

ክሮሞፐርቱቤሽን ምሕላፍ ፈሳሲ ይልክዕ። ንዓቕሚ ምፍራይ ኣገደስቲ ዝኾኑ ሓያሎ ኩነታት፣ ካብዚ ዕይታ ወጻኢ እዮም። ኣብ ዙርያ ሻምብቆ ዘለዉ ምጥባቓት፣ ማለት መስመራት ጠባሳዊ ሕብረ ሕዋስ፣ በቲ ውሽጣዊ ክፍተት ማህጸንን ኣፍ ሻምብቆታትን ጥራይ ዝርኢ ሂስተሮስኮፕ ኣይርኣዩን። ላፓሮስኮፒ ግን ብቐጥታ ይርእዮም፤ ኣብዚ መጽናዕቲ፣ ካብ 80 ደቂ ኣንስትዮ 4 ኣብቲ ደረጃ ጥራይ ዝተረኽቡ ምጥባቓት ነይረን። ቅድሚኡ ዝተገብረ ስራሕ ድማ፣ እዚኦም ምጥባቓት ዋሕዚ ፈሳሲ ብጌጋ ዘተኣማምን ውጽኢት ናይ ምሃብ ዕድል ከም ዝውስኹ የርኢ።

ሃይድሮሳልፒንክስ፣ ማለት ኣብ ርሑቕ ጫፉ ብዘሎ ዕጽዋ ምኽንያት ፈሳሲ ዝመልኦን ዝሓበጠን ሻምብቆ፣ ተመሳሳሊ ዘይርአ ጸገም እዩ። ዝፍለጡ ኩነታት ካብቲ መጽናዕቲ ተገሊሎም እኳ እንተነበሩ፣ ኣቐዲሙ ዘይተለለየ ሃይድሮሳልፒንክስ ኣብ ላፓሮስኮፒ፣ ካብ 80 ደቂ ኣንስትዮ ኣብ 7 ተረኺቡ። ኤንዶሜትርዮሲስ፣ ጉድኣት ውሽጣዊ ሽፋንን ዝተዳኸመ ምቕባል እንቋቑሖን ነቲ ዝርዝር ይመልኡ። ስለዚ እዮም መምርሒታት ዓቕሚ ምፍራይ፣ ክሮሞፐርቱቤሽን ከም ላፓሮስኮፒ ብኻልእ ምኽንያት ኣድላዪ ምስ ዝኸውን ዝግበር ኣገባብ ዝገልጽዎ። እዚ ኣብ ናይ ኮሚተ ASRM ርእይቶ ብዛዕባ ግምገማ ጸገም ምፍራይ ይንጸባረቕ። ዝኾነ ብመጥባሕቲ ዝግበር ግምገማ ክምዘን ከሎ፣ እቲ ዝሰፍሐ ኣውድ ናይ መረዳእታ ድሕነት መቲሊን ብሉ ኣገዳሲ እዩ።

ካብ ካልኦት ምርመራታት ሻምብቆ ብኸመይ ይፍለ

ሂስተሮሳልፒንጎግራፊ (HSG)፣ ጨረር ኤክስ ዘየሕልፍ መፍለዪ ንጥረ ነገር ብክሳድ ማህጸን የሕልፍ፣ ብምስሊ ጨረር ኤክስ ድማ ቅርጺ ውሽጣዊ ክፍተት ማህጸንን ሻምብቆታትን የርኢ። ከም ክሮሞፐርቱቤሽን፣ ምፍሳስ ፈሳሲ ይምዝግብ፣ ግን ንጨረር ዘቃልዕ እዩ፣ ንደጋዊ ክፍሊ ዳሌ ክምርምር ኣይክእልን፣ ኣብ ኩርናዕ ማህጸን ዝፍጠር ድንገታዊ ምጭባጥ ጭዋዳ ድማ ኣብዚ እውን ጸገም እዩ።

ኣልትራሳውንድ ብጨው ዘለዎ ፈሳሲ፣ ካብ ጀርም ነጻ ዝኾነ ፈሳሲ ጨው ናብ ውሽጣዊ ክፍተት ማህጸን የእቱ፣ ኣብ ብልዕቲ ዝተቐመጠ መሳርሒ ድማ ምስሉ የርኢ። ብተራ ፈሳሲ ጨው ዝግበር ምስሊ ምርመራ፣ ብቐንዱ ምርመራ ውሽጣዊ ክፍተት ማህጸን እዩ፦ ኣብ ዳሌ ፈሳሲ ምህላው፣ እንተወሓደ ሓደ ሻምብቆ ክፉት ምዃኑ ይእምት፣ ግን መብዛሕትኡ ግዜ ኣየናይ ምዃኑ ክገልጽ ኣይክእልን። ዓፍራ ወይ ደቀቕቲ ዓፍራታት ብምጥቃም መፍለዪ ዘለዎ ኣልትራሳውንድ፣ ንነፍሲ ወከፍ ሻምብቆ ይከታተል፣ ካብ ክልቲኡ ድማ ንምርመራ ሕብሪ ዝያዳ ዝመስል እዩ።

ድሕነትን ኩነታት ምክያድን ብቐሊል ቋንቋ

ኣብቲ 80 ሕሙማት ዝሓቖፈ መጽናዕቲ፣ እቶም ጸሓፍቲ፣ ካብ ክልቲኦም ምርመራታት ሕብሪ ዝተረኽበ ከቢድ ወይ ቀሊል ስንክልና ከም ዘይነበረ ጸብጺቦም። እዚ ኣብ ውሽጢ ውሱን ፈተነዊ መጽናዕቲ ዘተኣማምን እዩ፣ ግን ሓደጋ ፈጺሙ የለን ኣይብልን። ድሕሪ ክሮሞፐርቱቤሽን ዝተጻሕፉ ጸብጻባት ውልቀ ኩነታት፣ ሳሕቲ ዝፍጠሩ ልዕሊ ንቡር ስምዒታዊ ግብረ መልስታት፣ ሜተሞግሎቢኔሚያ፣ ሕብሪ ናብ ሰራውር ደም ምእታውን ስንክልናታት ሳንቡእን ይገልጹ፤ መጠን ምኽሳቶም ግን ብግቡእ ኣይተለክዐን።

ካብዚ ክልተ ነጥብታት ይስዕቡ። እቲ ብላፓሮስኮፒ ዝግበር ዓይነት፣ ንቡር ሓደጋታት መጥባሕትን መደንዘዝን ይውስኽ፤ ስለዚ እዩ ብመጥባሕቲ ዝግበር ምርመራ ኣቐዲሙ ንዝተመደበሎም ኩነታት ጥራይ ዝሕዛእ። ከምኡውን፣ ካብዚ ንኣጠቓቕማ ገዛ ዝመሓላለፍ ነገር የለን፦ ክምረት ሕብሪ፣ ካብ ጀርም ነጻ ምዃን፣ ኣቀማምጣን ድሉውነት ንህጹጽ ኩነታትን ሓላፍነት እቲ ክሊኒካዊ ጉጅለ እዮም።

ስለዚ እቲ ሚዛናዊ መጠቓለሊ ብቅድመ ኩነት ዝተገደበ እዩ። ክሮሞፐርቱቤሽን ብመቲሊን ብሉ፣ ፈሳሲ ኣብ ትሕቲ ትዕዝብቲ ብሻምብቆ ይሓልፍ ድዩ የርኢ፣ ክፉትነት ዘርኢ ውጽኢት ድማ ካብ ዕጽዋ ዘርኢ ውጽኢት ብዙሕ ዝያዳ ዘተኣማምን እዩ። ተግባር ሻምብቆ ኣይልክዕን፣ ኣብ ዳሌ ዘሎ ነፍሲ ወከፍ ምኽንያት ጸገም ምፍራይ ኣይረክብን፣ ንዝኾነ ነገር ድማ ኣይሕክምን። እዚ ምርመራ ክግበረሉ ዝቐርበሉ ሰብ፣ ሰለስተ ሕቶታት ክሓትት ይግባእ፦ ኣብ ኣየናይ ኩነታት ክካየድ ተመዲቡ ኣሎን ስለምንታይን፣ እቲ ውጽኢት ዕጽዋ እንተ ኣርእዩ እንታይ ይግበር፣ ከምኡውን እንታይ ተወሳኺ ርኽበታት ነቲ መደብ ክቕይርዎ ይኽእሉ።