ተሰማምዖ መቲሊን ብሉ ምስ መጻረዪታት፣ ተኽልታት፣ ሽሪምፕን ገንዳታት ማይ ባሕርን

ዝሓመመ ዓሳ ቴትራ ክልተ ዝተፈላለዩ ሕቶታት የልዕል። እቲ ሓደ፣ መቲሊን ብሉ ነቲ ጸገም ዝሰማማዕ እንተኾይኑ እዩ። እቲ ካልኣይ ድማ፣ እቲ ገንዳ ብፍጹም መቲሊን ብሉ ክቕበል ይኽእል ድዩ ዝብል እዩ። ነዞም ክልተ ሕቶታት ምሕውዋስ፣ መብዛሕትኦም ጸገማት ዘይተሰማምዖ የስዕብ።

ሕክምና ክልተ ክፍልታት ኣለዉዋ፦ እቲ ኬሚካልን እቲ ዝኣትዎ ስርዓትን። ምንም መጋየጺ ዘይብሉ ናይ ሕክምና መትሓዚን፣ ተኽልታትን ዝተፈላለዩ ፍጥረታትን ዘለዉዎ ዝበሰለ ገንዳን፣ ሓደ ዓይነት ዓሳ እኳ እንተሓዙ፣ ዝተፈላለዩ ስርዓታት እዮም። ንሓደ ዝተጻሕፈ መምርሒ ብቐጥታ ኣብቲ ካልእ ኣይትግበርን። እዚ መምርሒ፣ መለለዪ ሓደ ፍርያት ከም መወከሲ ብምጥቃምን መርትዖ ኣበይ ከም ዝውሕድ ብምምልካትን፣ ተሰማምዖ ከም ባህሪ ናይቲ ስርዓት ይርእዮ።

እቲ መወከሲ መለለዪ ፍርያት እንታይ ይብል

ሓበሬታ ፍርያት መቲሊን ብሉ ናይ Kordon፣ ንናይ መጋየጺ ዓሳታት ዝኸውን ኣብ ማይ ዝተሓቐቐ 2.303% ፈሳሲ ይገልጽ። እቶም ዝተጠቕሱ ኣጠቓቕማታት፣ እንቋቑሖ ዓሳ፣ ኣብ ላዕለዋይ ክፋል ኣካል ዝርከቡ ጸገማት ፈንገስ፣ ገለ ደጋዊ ፕሮቶዞኣታት፣ ከምኡውን ዝተረጋገጸ ምምራዝ ብናይትራይት ወይ ሳያናይድ ምስ ዝህሉ ሓገዝ ምሃብ የጠቓልሉ። ብባክተርያ ዝመጹ ሕማማት፣ ፍሉክስ፣ Oodiniumን ዝማዕበለ ሕማም ፈንገስን ኣብዚ ዝርዝር ኣይኣትዉን።

እቶም መምርሒታት ምጠንቀቕታታት ተሰማምዖ እውን ይሓዙ። Kordon፣ እቲ ፍርያት ኣብ ባዮሎጂያዊ ምጽራይ ዝምርኮሱ ስርዓታት ክጥቀሙሉ ከም ዘይብሎም፣ ንንቡር ዕብየት ተኽልታት ክዕንቅፍ ከም ዝኽእል፣ ኣክቲቬትድ ካርቦን ከም ዘወግዶ፣ ከምኡውን ነዃላት ዘለዎም ከውሒ፣ ኮራልን ዕንጨይትን ከም ዝምጥጥዎ ይብል። ሕክምና ኣብ መጋየጺ ዘይብሎም መትሓዚታት ክካየድ ኣለዎ፤ ሲሊኮን ብቐዋሚ ክብከል ይኽእል፣ ድሕሪ ሕክምና ምጽራይ ድማ ማይ ምቕያርን ሓድሽ ካርቦን ምግባርን ይጠልብ።

እዞም ሓረጋት ንኽልተ ልሙዳት ሕቶታት ድሮ ይምልሱ። መቲሊን ብሉ ንባዮሎጂያዊ መጻረዪ ብኸመይ ይጸልዎ ኢልኩም እንተሓቲትኩም፣ መልሲ እቲ ኣፍራዪ ካብቲ መጻረዪ ክትርሕቕዎ እዩ። መቲሊን ብሉ ኣብ ተኽልታት ዘለዉዎ ገንዳ ክትጥቀሙሉ ትኽእሉ ዲኹም ኢልኩም እንተሓቲትኩም፣ መልሱ ዕብየት ክዕንቀፍ ከም ዝጽበ እዩ። እቲ ዝስዕብ፣ ስለምንታይ ከምኡ ከም ዝኾነን፣ ዳታ ኣብ ዘይብሉ ቦታ ጥንቃቐ ኣበይ ክውሰድ ከም ዘለዎን ይገልጽ።

ከምቲ ኣብ መቲሊን ብሉ ንዓሳታት ኣኳርየም ዝተገልጸ፣ ቅድሚ እዚ ምርመራ፣ ምፍላጥ እቲ ጸገምን ጽሬት ማይን ይቕድሙ። ተሰማምዖ ዘግድዱ ጌጋታት ጽዓት ኣብቲ ናይ ትኽክለኛ መጠን ኣወሃህባ መወከሲ ተሸፊኖም ኣለዉ፤ ንእንቋቑሖ ዝምልከት ምኽንያት ምፍላይ ድማ ኣብ መምርሒ ሕክምና መፈልፈሊ ይርከብ።

ሰደቓ ተሰማምዖ

ኣብ ታሕቲ ዘሎ «ዘይፍለጥ»፣ ውጽኢት ግምገማ እዩ፣ ጉድለት እቲ ሰደቓ ኣይኮነን። ንኬሚካሉ ምቅላዕ ዘተባብዕ፣ ብቁጽጽር ዝተኻየደ ፈተነ ኣኳርየም የለን ማለት እዩ፤ ስለዚ ምፍላይ እቲ መበገሲ ኣማራጺ እዩ።

ንተነቀፍቲ ዓይነታትን ዓንዲ ሕቖ ዘይብሎም እንስሳታትን ዝምልከት ናይ ውሕስነት መወከሲ፣ ነዞም ዘይፍለጡ ነጥብታት ብዝያዳ ዝርዝር ይእክቦም።

ስለምንታይ ባዮሎጂያዊ መጻረዪ ዝዓበየ ኣገዳስነት ዘለዎ

ዓሳታት ቆሻሻ ምፍራይ እናቐጸሉ፣ ናይትሪፊኬሽን ዘካይዱ ደቂቕ ህይወታውያን ንኣሞንያን ናይትራይትን ይቕይሩ። ስለዚ ንዕኦም ምዕጋት፣ ኣብ ውሽጢ እቲ ቀዳማይ ህጹጽ ኩነታት፣ ካልኣይ ህጹጽ ኩነታት ይፈጥር። መምርሒ UF/IFAS ብዛዕባ ኬሚካላት ኣብ ማይ መሊሶም ዘዘዋውሩ ስርዓታት፣ መቲሊን ብሉ ኣብ መንጎ ዓገትቲ ባዮሎጂያዊ መጻረዪ ይዝርዝሮ። ንዓሳታት ካብቲ ስርዓት ኣብ ዝተፈልዩ ገንዳታት ሕክምና ክግበረሎም፣ ቅድሚ ዳግም ምትእስሳር ድማ ዓቢ ክፋል ማይ ክቕየር ይመክር።

ተነቃፍነት ብመሰረት እቲ ማሕበረሰብ ደቂቕ ህይወታውያን ይፈላለ። ናይ ላቦራቶሪ ስራሕ፣ ሓደ ኣብ ማይ ባሕሪ ንኣሞንያ ብኦክሲዴሽን ዝቕይር ህይወታዊ፣ ኣብ ቢልዮን 10 ክፋላት ከም ዝተዓገተ፣ ካልእ ግን ኣብ ሚልዮን 10 ክፋላት ከም ዘድለዮ ረኺቡ። ገለ ዋህዮታት ንሓጺር ግዜ ጥራይ ኣብ ክንዲ ዝዕገቱ፣ ሞይቶም እዮም። ኣብ ማይ ባሕሪ ዝተኻየደ ምርምር እውን፣ ማይ ሕክምና ድሕሪ ምቕያሩ፣ ምዕንቃፍ ኦክሲዴሽን ኣሞንያ ከም ዝቐጸለ ረኺቡ።

ባዮሎጂያዊ መጻረዪ ካብ መቲሊን ብሉ ንኽሓዊ ዝወስዶ ሓፈሻዊ ግዜ የለን። እቲ 16 መዓልታት ዝብል ቁጽሪ፣ ኣብ ጥዑም ማይ፣ ብሓደ መጠን ምቅላዕ ዝተረኽበ ሓደ ውጽኢት እዩ፣ መብጽዓ ኣይኮነን፣ ከም ስሩዕ ክፍተት ግዜ ድማ ፈጺሙ ክጥቀስ የብሉን። ምርመራታት ብኣንጻሩ ክሳብ ዘረጋግጹ፣ ዝተቓልዐ መጻረዪ ከም ዝተዳኸመ ርኣይዎ፦ መዓልታዊ ኣሞንያን ናይትራይትን መርምሩ፣ ኦክስጅን ልዑል ኣቐምጡ፣ ሰማያዊ ሕብሪ ምህሳሱ ድማ ከም መርትዖ ኣይትውሰድዎ። ካርቦንን ማይ ምቕያርን ንሕብሪ የወግዱ፤ ምርመራ ጥራይ እዩ ምሕዋይ ደቂቕ ህይወታውያን ዘርኢ። መምርሒ ጥዕና ዓሳታት ናይ UF/IFAS፣ ዓሳታት ዝሓመሙ ምስ ዝመስሉ፣ ምርመራ ማይ ቀዳምነት ይህቦ፤ መምርሒኡ ብዛዕባ ኣሞንያ ድማ፣ ጎዳኢ ኣሞንያ ሕብርን ጨናን ከም ዘይብሉ ይጠቅስ።

ተኽልታት፣ ሽሪምፕ፣ ስኔልን ቅራፍ ዘይብሎም ዓሳታትን

ንተኽልታት ዘለዉዎም ገንዳታት፣ ምጠንቀቕታ እቲ ኣፍራዪ እቲ ዝሓየለ፣ ብቐጥታ ዝትግበር መርትዖ እዩ። ውጽኢት ዳክዊድ፣ እቲ ኣገባብ ጉድኣት ክኽሰት ከም ዝኽእል የርኢ፣ ግን ኣብ ጽዓት ሕክምና ንዓይነታት ኣኳርየም ገደብ ኣይውስንን። ሕክምና ካብቲ ተኽልታት ዘለዉዎ ናይ ምርኢት ገንዳ ወጻኢ ኣካይዱ።

ንሽሪምፕን ስኔልን፣ ክጥቀስ ዝኽእል ውሑስ መጠን የለን። «መቲሊን ብሉ ንሽሪምፕ ውሑስ ድዩ» ከምኡውን «መቲሊን ብሉ ንስኔል ውሑስ ድዩ» ዝብሉ ሕቶታት፣ ክልቲኦም መልሶም ዘይፍለጥ እዩ። ብተግባር እዚ፣ ካብቲ መሕበሪ ኣርሕቕዎም ማለት እዩ። ማይ ሕክምና ኣብ ካልእ ቦታ ንማይ ምቕያር ዳግም ኣይትጠቐሙሉ፣ ንሕክምና ዝተጠቐምኩምሎም መርበባትን ሳይፎናትን ድማ ፈሊኹም ኣቐምጡ።

ቅራፍ ዘይብሎም ዓሳታት በበይኖም ግምገማ የድልዮም። ናይ ምጽዋር ዓቕሚ ኣብ ጽዓት ጥራይ ዘይኮነ፣ ኣብ ግዜ ምቅላዕ እውን ይምርኮስ፦ ን21 መዓልታት ኣብ 2 mg/L ዝተቐመጡ ጎልድፊሽ፣ ኣብ ዕብየትን ፊዚዮሎጂን ለውጢ ኣርእዮም። እዚ ካብ ናይ 3 ክሳብ 5 መዓልታት ሕክምና ኣዝዩ ዝነውሐ እዩ፣ ግን ናይ ሓጺር ግዜ ዳታ ንነዊሕ ምቅላዕ ከም ዘይሽፍን የረጋግጽ። ንቅራፍ ዘለዎ ዓሳ ዝተመደበ መጠን፣ ንሎች ወይ ቅራፍ ዘይብሉ ካትፊሽ ፈጺምኩም ኣይትውሰዱ። ዝተሓዋወሱ ፈተነታት ናይቲ መሕበሪ ገደብ በይኑ ስለ ዘይፈልዩ፣ ብዘይ ምኽሪ ጨውን መሕበርን ብሓባር ፈጺምኩም ኣይትውስኹ።

ስርዓታት ማይ ባሕሪ ፍሉይ ኩነታት እዮም

«መቲሊን ብሉ ንዓሳታት ማይ ባሕሪ»፣ ምውሻብ ይገልጽ እምበር፣ ሪፍ ምሓዝ ኣይገልጽን። መጋየጺ ዘይብሉ፣ ዓሳ ጥራይ ዝሓዘ መትሓዚ፣ ዝተለክዐ ዓቐን ማይን ምእታው ኣየርን ኣለዎ፣ ቅርጺ ሪፍ ግን የብሉን። ናይ ምርኢት ሪፍ፣ ኮራል፣ ሞሉስክ፣ ክራስታስያናት፣ ምጽራይ ዘካይድ ህያው ከውሒ፣ ከምኡውን ምስ መሕበሪ ዘለዎ ምትእስሳር ዘይተፈልጠ ስኪመር ይሓዝ። እቶም ፍጥረታት፣ እቲ መጻረዪን ንመሕበሪ ኣብ ገጾም ዝስሕቡ ነገራትን ኩሎም ስለ ዝፈላለዩ፣ ተመኩሮ ማሕበረሰብ ጥዑም ማይ ብቐጥታ ኣይትግበርን።

ነቶም ዓሳታት ውሸብዎም፣ ነቲ ሪፍ ድማ ከይተንከፍኩም ግደፍዎ። ማይ ሕክምና ናብ ዝኾነ ኣብ ጥቓ ናይቲ ምርኢት ገንዳ ታሕተዋይ መአከቢ ማይ ዘሎ ቦታ ኣይተፍስስዎ።

መብዛሕትኦም ጸገማት ዘወግድ ምድላው

እቲ ናይ ምርኢት ገንዳ ዝበሰለ መጻረዪ፣ ተኽልታት፣ ሽሪምፕ፣ ስኔል፣ ህያው ከውሒ ወይ ኮራል ምስ ዝህልዎ፣ መጋየጺ ዘይብሉ ናይ ሕክምና መትሓዚ ተጠቐሙ። እዚ ዳርጋ ንኹሎም ናይ ምርኢት ገንዳታት ይምልከት። ኣብ እዋን ምቅላዕ ካርቦን ኣውጽኡ፣ እቲ መምርሒ ኣብ ዝፈቕደሉ መካኒካዊ ምጽራይን ምእታው ኣየርን ከም ዝቕጽሉ ግበሩ፣ እቲ መለለዪ ብዝጥቀመሎም መለክዒታት ድማ እቲ ናይ ብሓቂ ዓቐን ማይ ሕክምና ለክዑ። እቲ ዝተመደበ ግዜ ሕክምና ምስ ተዛዘመ፣ ማይ ቀይሩን ሓድሽ ካርቦን ግበሩን፤ ድሕሪኡ ነቲ ዝሓመመ ዓሳን ነቲ ቀንዲ ስርዓትን በበይኖም ተኸታተልዎም።

ቅድሚ መጠን ምውሳኽኩም፣ ነቲ ጸገም፣ ነቲ ትኽክለኛ ፍርያትን ጽዓቱን፣ ነቲ ዝተለክዐ ዓቐን ማይ፣ ነቲ ግዜን ነቲ ውጥን ክትትልን ጽሓፍዎም። እቲ ኣብ ላዕሊ ዘሎ ሰደቓ ንዝኾነ ነባሪ እቲ ገንዳ ከም ዘይፍለጥ እንተመዲብዎ፣ እቲ መስርዕ በይኑ ፍሉይ መትሓዚ ንምጥቃም እኹል ምኽንያት እዩ። እቲ ማይ ሰማያዊ ቅድሚ ምዃኑ፣ ተሰማምዖ ወስኑ።