Walsimannaa Meetiiliin Bul uu: Calaltuu, Biqiltoota, Shiriimp-pii, Galaana

Qurxummiin tetra dhukkubsate gaaffilee adda addaa lama kaasa. Tokko, meetiiliin buluu rakkoo sanaaf mijataa ta'uu isaa ti. Inni biraan, taankiin sun meetiiliin buluu fudhachuu danda'uu isaa ti. Gaaffilee lamaan kana walitti makuun kufaatii walsimannaa irra caalaa fida.

Yaaliin wantoota lama walitti qaba: keemikaalaa fi sirna inni seenu. Meeshaan yaalaa duwwaanii fi taankiin waloo biqiltoota qabu, sirni isaa tasgabbaa'e, gosa qurxummii tokko qabaatan illee sirnoota adda addaa dha. Qajeelfamni isa tokkoof barreeffame isa kaaniif hin dabarfamu. Qajeelfamni kun walsimannaa akka amala sirnaatti ilaala; asxaa oomisha tokko akka wabii fayyadamuun bakka ragaan gahaan hin jirre adda baasa.

Asxaan wabii maal jedha

Odeeffannoon oomisha meetiiliin buluu Kordon furmaata bishaanii 2.303% qurxummii faayaatiif ta'u ibsa. Fayyadamni ibsame hanqaaquu qurxummii, rakkoolee fangasii gubbaa qaamaa, pirootozowaa alaa tokko tokko, akkasumas summii naayitiraayitii ykn saayanaayidii mirkanaa'een miidhaman gargaaruu ilaallata. Dhukkubni baakteeriyaa, raammooleen fluke, Oodinium fi dhukkubni fangasii sadarkaa cimaa irra ga'e tarree sana keessa hin jiran.

Qajeelfamoonni sun akeekkachiisa walsimannaas qabu. Kordon oomishichi sirnoota calallii baayooloojikaa irratti hirkatan keessatti fayyadamuu akka hin qabne, guddina biqiltootaa idilee akka gufachiisuu danda'u, kaarbooniin kakaafame akka isa balleessu, akkasumas dhagaan qaawwa qabu, koraalii fi mukni akka isa xuuxan ibsa. Yaaliin meeshaalee duwwaa keessatti raawwatamuu qaba; silikooniin halluu dhaabbataa qabaachuu danda'a; qulqulleessuun immoo bishaan jijjiiruu fi kaarboonii haaraa fayyadamuu barbaada.

Himoonni sun gaaffilee yeroo baay'ee barbaadaman lama duraanuu deebisu. Meetiiliin buluu calaltuu baayooloojikaa akkamitti akka miidhu yoo gaafattan, deebiin oomishtichaa calaltuu sana irraa fageessuu dha. Taankii biqiltoota qabu keessatti meetiiliin buluu fayyadamuu dandeessuu yoo gaafattan, deebiin guddina gufachiisuun akka eegamu dha. Kan armaan gadii maaliif akka ta'e, akkasumas bakka ragaan dhabame of eeggannoon bakka isaa bu'uu qabu ibsa.

Akkuma meetiiliin buluu qurxummii akuwaariyamiitiif keessatti ibsametti, adda baasuun rakkoo fi qulqullinni bishaanii qorannoo kana dura dhufu. Dogoggoroonni cunqina keemikaalaa walsimannaa hammeessan wabii sirrii ta'uu hamma kennamuu keessatti ibsamaniiru; sababni hanqaaquu addaan baasanii yaaluu immoo qajeelfama yaalaa bakka hanqaaquun itti cuucamu keessatti dhihaata.

Gabatee walsimannaa

Armaan gaditti “Hin beekamu” jechuun bu'aa qorannoo ti malee hanqina gabatee miti. Yaaliin akuwaariyamii to'atamaan saaxilamuu kana deeggaru akka hin jirre agarsiisa; kanaaf addaan baasuun filannoo bu'uuraa dha.

Qaama sirnaa	Murtii	Bu'uuraa fi akkaataa itti qabamu
Calaltuu baayooloojikaa tasgabbaa'e	Taankii agarsiisaa keessatti irraa fagaadhaa	Naayitiraayifikeeshinii gufachiisa. Qorannoon bishaan mi'aawaa tokko saaxilama 5 mg/L yeroo tokkoo booda guyyaa 16 naayitiraayifikeeshiniin akka hin jirre galmeesse. Addaan baasaa yaalaa; sirna saaxilame kamiyyuu keessatti hamma idileetti deebi'utti amooniyaa fi naayitiraayitii qoradhaa.
Biqiltoota lubbuun jiran	Taankii agarsiisaa keessatti irraa fagaadhaa	Kordon guddinni akka gufachuu danda'u akeekkachiisa. Ragaan biqiltuu duckweed cunqina 50 mg/L irratti guddinni hir'achuu agarsiisa; kun cunqina yaalaa caalaa baay'ee ol'aanaa dha. Anubias, Cryptocoryne ykn Java fern irratti cunqina 1 hanga 3 mg/L ilaalchisee ragaan to'atamaan hin jiru. Ragaan gosa tokkoo dhabamuun nageenya jechuu miti.
Shiriimp-pii, Neocaridina fi Caridina	Hin beekamu; akka salphaatti miidhamanitti ilaalaa	Hamma shiriimp-pii faayaatiif kennamu irratti ragaan to'atamaan hin jiru. Ragaan kirustaashiyeetota walitti dhihaatanii wal faallessa: Daphnia sadarkaa maayikiroogiraamii irratti miidhamu irraa kaasee hanga kirustaashiyeetota penaeid hamma baay'ee ol'aanaa dandamatanitti. Shiriimp-pii bishaan yaalaa keessaa fageessaa.
Qolaqabduu	Hin beekamu; akka salphaatti miidhamanitti ilaalaa	Qolaqabduu akuwaariyamii keessatti beekamoo ta'aniif ragaan hamma yaalaa kennamu irratti faayidaa qabu hin jiru. Hamma qurxummiif kennamu irraa nageenya isaanii hin tilmaaminaa.
Crayfish fi kirustaashiyeetota biroo	Hin beekamu; akka salphaatti miidhamanitti ilaalaa	Miidhamuu danda'uun gareewwan lubbu-qabeeyyii gidduutti baay'ee garaagara; kanaaf bu'aa garee tokkoo garee biraatti dabarsuun hin hojjetu. Addaan isaan baasaa.
Bineensota lafee dugdaa hin qabne biroo	Hin beekamu; akka salphaatti miidhamanitti ilaalaa	“Meetiiliin buluu fi bineensota lafee dugdaa hin qabne” jechuun ibsa tokkoon waliigalaatti murteessuun hin danda'amu. Akka filannoo bu'uuraatti addaan baasaa.
Qurxummii qola hin qabne, loach, qurxummii areeda qaban hedduu	Of eeggannoo; addaan madaalaa	Daangaaleen halluu qulqulluu sirriitti hin ibsamne. Gamaaggamoonni malachite green caalaa summummaa xiqqaa akka qabu ibsu; garuu gosoota tokko tokko keessatti du'a akka fide eeru. Yaaliiwwan qurxummii areeda qaban irratti argaman halluu fi soogidda walitti maku. Gorsa ogeessa fayyaa bineensotaa gosa sanaaf adda ta'e argadhaa.
Qurxummii bishaan soogiddaa, taankii adda tursiisuu duwwaa	Asxaan qurxummii galaanaa ni hammata; adda tursiisuuf qofa	Meeshaa yaalaa qurxummii qofa qabu, qilleensa itti galchuunii fi hordoffii waliin fayyadamaa. Kun tuullaa koraaliitiif nageenya qaba jechuu miti.
Taankii agarsiisaa tuullaa koraalii, koraalii, dhagaa lubbu-qabeeyyii qabu	Irraa fagaadhaa	Dhagaan lubbu-qabeeyyii qabu yeroo baay'ee calaltuu baayooloojikaa ti; akka Kordon ibsutti koraalii fi dhagaan qaawwa qaban halluu xuuxu; naayitiraayifikeeshiniin galaanaa immoo miidhamuu akka danda'u mirkanaa'eera. Yaaliin koraalii lallaafaa tokko cunqina yaalaa keessaa gara harka kudhan keessaa tokko irratti raawwatame nageenya hin mirkaneessu.
Kaarboonii, meeshaalee calallii qaawwa qaban, silikoonii	Baasaa ykn hir'ina fudhadhaa	Kaarbooniin yeroo yaalaatti halluu balleessa; yaala booda immoo meeshaa qulqulleessuu ajajame dha. Meeshaaleen calallii qaawwa qaban isa xuuxu; silikooniin halluu qabachuu danda'a.
Meeshaa pirootiinii baasu	Hin beekamu	Meeshaa pirootiinii baasu irratti ragaan halluu qulqulluu amanamaan hin jiru. Oomishoonni makaman fayyadamtoonni meeshaa kana akka dhaaban ajajan keemikaalota biroo qabu; waa'ee meetiiliin buluu qofaaf waan mirkaneessan hin qaban.

Wabiin nageenyaa gosoota salphaatti miidhamanii fi bineensota lafee dugdaa hin qabneef qophaa'e wantoota hin beekamne kana bal'inaan walitti qaba.

Calaltuun baayooloojikaa maaliif hunda caalaa barbaachisa

Baakteeriyoonni naayitiraayifikeeshinii raawwatan amooniyaa fi naayitiraayitii jijjiiru; qurxummiin immoo xurii baasuu itti fufa. Kanaaf baakteeriyoota kana ukkaamsuun rakkoo hatattamaa jalqabaa keessatti rakkoo hatattamaa lammaffaa uuma. Qajeelfamni UF/IFAS keemikaalota sirnoota bishaan marsanii deebisan keessatti fayyadamuu meetiiliin buluu wantoota calaltuu baayooloojikaa gufachiisan keessaa tokko godhee tarreessa. Qurxummii taankii sirna irraa adda kutame keessatti yaaluu fi deebisanii walitti hidhuu dura bishaan baay'inaan jijjiiruu gorsa.

Miidhamuu danda'uun hawaasa maaykiroobii irratti hundaa'ee garaagara. Hojiin laaboraatorii baakteeriyaan galaanaa amooniyaa oksideessu tokko kutaalee biliyoona keessaa 10 irratti akka gufate, kan biraan immoo kutaalee miliyoona keessaa 10 akka barbaade argate. Seelonni tokko tokko yeroo gabaabaaf ukkaamfamuu mannaa du'aniiru. Qorannoon galaanaa oksideeffamuun amooniyaa gufachuun bishaan yaalaa erga jijjiiramee boodas akka itti fufe argate.

Meetiiliin buluu booda calaltuun baayooloojikaa yeroo meeqa keessatti akka deebi'ee fayyuuf yeroo waliigalaa hin jiru. Lakkoofsi guyyaa 16 bu'aa bishaan mi'aawaa tokko keessatti saaxilama tokko irraa argame dha malee waadaa miti; akka yeroo idileetti matumaa eeramuu hin qabu. Hanga qorannoon faallaa isaa mirkaneessutti calaltuu saaxilame akka miidhameetti ilaalaa: amooniyaa fi naayitiraayitii guyyaa guyyaan qoradhaa, oksijiinii ol'aanaa eegaa, halluun cuquliisni hir'achuu isaa akka ragaatti hin fudhatinaa. Kaarboonii fi bishaan jijjiiruun halluu balleessu; maaykiroobonni deebi'anii fayyuu isaanii qorannoo qofatu agarsiisa. Qajeelfamni fayyaa qurxummii UF/IFAS yeroo qurxummiin dhukkubsataa fakkaatu bishaan qorachuu dursa; qajeelfamni isaa amooniyaa irratti kennames amooniyaan miidhaa geessisu halluu fi foolii akka hin qabne ibsa.

Biqiltoota, shiriimp-pii, qolaqabduu fi qurxummii qola hin qabne

Taankii biqiltoota qabuuf akeekkachiisni oomishtichaa ragaa kallattiin itti fayyadamuun danda'amu keessaa isa cimaa dha. Bu'aan duckweed akkaataan miidhaan kun itti uumamu amansiisaa ta'uu agarsiisa; garuu gosoota akuwaariyamii keessatti cunqina yaalaa irratti daangaa hin kaa'u. Yaala taankii agarsiisaa biqiltoota qabuun ala raawwadhaa.

Shiriimp-pii fi qolaqabduuf hammi nageenya qabu eeramuu danda'u hin jiru. “Meetiiliin buluu shiriimp-piif nageenya qabaa?” fi “meetiiliin buluu qolaqabduuf nageenya qabaa?” gaaffileen jedhan lamaan deebiin isaanii hin beekamu dha; hojiidhaan kun halluu irraa isaan fageessuu jechuu dha. Bishaan yaalaa bakka biraatti bishaan jijjiiruuf irra deebitanii hin fayyadaminaa; kiyyoo qurxummii fi tuuboo bishaan xuuxu yaalaaf fayyadamtanis addaan tursiisaa.

Qurxummiin qola hin qabne dhuunfaatti madaalamuu barbaada. Dandamachuun cunqina qofa osoo hin taane turtii irrattis hundaa'a: qurxummiin warqee cunqina 2 mg/L keessatti guyyaa 21 tursiifaman guddinaa fi hojii qaamaa jijjiirame agarsiisaniiru. Kun marsaa yaalaa guyyaa 3 hanga 5 caalaa baay'ee dheeraa dha; ta'us ragaan marsaa gabaabaa saaxilama dheeraa akka hin hammamne mirkaneessa. Hamma qurxummii qola qabuuf kennamu loach ykn qurxummii areeda qabu qola hin qabneef matumaa hin dabarsinaa. Gorsa malee soogidda fi halluu walitti hin dabaliinaa; yaaliiwwan makaa daangaa halluu qofa adda hin baasan.

Sirnoonni galaanaa dhimma addaati

“Meetiiliin buluu qurxummii bishaan soogiddaatiif” jechuun adda tursiisuu ibsa malee tuullaa koraalii kunuunsuu miti. Meeshaan duwwaan qurxummii qofa qabu hamma bishaanii safarame, qilleensa itti galchuu fi caasaa tuullaa koraalii irraa bilisa ta'uu qaba. Taankiin agarsiisaa tuullaa koraalii koraalii, molaskoota, kirustaashiyeetota, dhagaa lubbu-qabeeyyii qabu kan calallii raawwatu, akkasumas meeshaa pirootiinii baasu kan walitti dhufeenyi halluu wajjin qabu hin ibsamne qaba. Muuxannoon taankii waloo bishaan mi'aawaa asitti hin darbu; lubbu-qabeeyyiin, calaltuunii fi fuulli halluu of irratti qabatu hundi garaagara waan ta'aniif.

Qurxummii addaan tursiisaa; tuullaa koraalii osoo hin tuqin dhiisaa. Bishaan yaalaa gara kuufama bishaanii jalaa taankii agarsiisaa, ykn naannoo isaa kamiyyuu, hin geessinaa.

Qophii kufaatii baay'ee hambisu

Taankiin agarsiisaa calaltuu tasgabbaa'e, biqiltoota, shiriimp-pii, qolaqabduu, dhagaa lubbu-qabeeyyii qabu ykn koraalii yeroo qabaatu hunda meeshaa yaalaa duwwaa fayyadamaa. Kun taankii agarsiisaa hunda jechuun ni danda'ama. Yeroo saaxilamaatti kaarboonii baasaa; bakka qajeelfamni yaalaa hayyamutti calallii makaanikaa fi qilleensa itti galchuu itti fufsiisaa; hamma bishaan yaalaa dhugaa yuunitoota asxaan fayyadamuun safaraa. Marsaa ajajame booda bishaan jijjiiraa, kaarboonii haaraa kaa'aa; sana booda qurxummii yaalamaa jiruu fi sirna guddaa addaan hordofaa.

Hamma kennuu dura rakkoo jiru, oomisha sirrii fi cunqina isaa, hamma bishaanii safarame, turtii fi karoora hordoffii barreessaa. Gabateen armaan olii lubbu-qabeessa taankii keessa jiru kamiyyuu “hin beekamu” jedhee yoo mallatteesse, tarree sana qofatu meeshaa adda ta'e fayyadamuuf sababa gahaa dha. Bishaan cuquliisa ta'uu dura walsimannaa irratti murteessaa.