Barruu qorannoo
Metiliin buluun qaama keessa yeroo hammamiif tura?
Metiliin buluun yeroo tokko kan mirkanaa'e, itti “qaama kee keessaa guutumaan ba'u” hin qabu. Ibsi ammaa qoricha lilmoo PROVAYBLUE yeroo inni qaama namaa keessatti walakkaatti hir'atu gara sa'aatii 24 akka ta'e gabaasa. Qorannoon duraan namoota fedhiidhaan hirmaatan irratti gaggeeffame, karaa ujummoo dhiigaatiin erga kennamee booda sa'aatii 5.25 akka ta'e tilmaame. Lakkoofsi kun haala adda addaa keessatti hir'ina cunqina qorichaa safarame ibsa; yeroo murtaa'e kan sana booda tishuun hundi qoricha irraa bilisa ta'u hin agarsiisu.
Gaaffiin faayidaa qabu caalaatti adda baasee gaafata: qophii qorichaa fi karaa kenninsaa isa kam, namoota akkamii keessatti, saamuda akkamii keessatti safarame, yeroo hammamii keessatti? Tilmaamni cunqina qorichaa dhiiga keessa jiru qofti dhiibbaan namni of irratti hubatu yoom jalqabuu akka qabu, wal-nyaatinsi qorichaa yoom balaa irraa bilisa akka ta'u, ykn itti fayyadamni guyyaa guyyaa sirrii ta'uu isaa sitti himuu hin danda'u.
Yeroon walakkaatti hir'achuu dhugumaan maal safara?
Yeroon walakkaatti hir'achuu yeroo qaama keessaa baafamuu jechuun, marsaa qorichi qaama keessaa baafamu kan xiinxalamaa jiru keessatti cunqinni safarame walakkaatti hir'achuuf yeroo fudhatu dha. Yeroon walakkaatti hir'achuu dhumaa kutaa boodaa sarara cunqinaa ibsa. Kun hir'ina jalqabaa saffisaa lilmoo booda mul'atu ta'uu dhiisuu danda'a.
Fakkeenya salphaa tokkoof, cunqinni yuunitii akka fakkeenyaatti filatame 100 irraa gara 50tti yeroo walakkaatti hir'achuu tokko keessatti gadi bu'a haa jennu. Yeroo lammaffaa dheerina wal fakkaatu qabu keessatti gara 25tti gadi bu'a malee gara zeerootti hin bu'u. Kun herrega moodeela salphifameef ta'u dha; tilmaama metiliin buluu qaama nama dhuunfaa keessatti hafe miti.
Jechoonni biroo sadan gaaffilee adda addaatiif deebii kennu:
- Yeroo cunqina olaanaatti ga'uu, ykn Tmax: yeroo cunqinni olaanaan saamuda keessatti safarame itti mul'atu.
- Saaxilamummaa, ykn AUC: bal'ina sarara cunqinaa fi yeroo jalatti argamu, kan cunqinaa fi turtii walitti maku.
- Deebii yaalaa: jijjiirama haala ykn bu'aa yaalamaa jiru keessatti mul'atu, fakkeenyaaf hir'ina meethemoogilobiinii safarame.
Cunqinni olaanaan faayidaa olaanaa waliin yeroo tokko mul'achuu hin qabu. Cunqinni gadi aanaan dhiibbaan baayoloojii ykn wal-nyaatinsi qorichaa xumurameera jechuu ofumaan hin ta'u.
Qorannoowwan nama irratti gaggeeffaman walbira qabuu
Gabateen kun walbira qabuu haaraa qorannoo Peter, qorannoo Walter-Sack fi maloota isaa guutuu, akkasumas gamaaggama FDA kan farmaakooloojii yaalaa PROVAYBLUE ti. Hammaawwan qorichaa qorannoowwan keessatti fayyadaman yaaliiwwan adda baasuuf kennaman; qajeelfama itti fayyadamaa miti. MB jechuun metiliin buluu dha.
| Ragaa | Karaa kenninsaa fi garee hirmaattotaa | Wanta safarame, saamuda fi mala | Saamuda fudhachuu fi bu'aa gabaafame |
|---|---|---|---|
| Peter et al., 2000 | 100 mg IV fi afaaniin; namoota fedhiidhaan hirmaatan torba | MB dhiiga guutuu keessatti; kiroomaatogiraafii dhangala'aa gahumsa olaanaa qabu | Akka FDA gabateetti qopheessetti, safartuu dhiigaa hanga sa'aatii 4; yeroon walakkaatti hir'achuu dhumaa IV sa'aatii 5.25 |
| Walter-Sack et al., 2009, garee IV | 50 mg IV; ga'eessota fayyaa 16 galmaa'an, 15 qorannoo karaa kenninsaa waljijjiiruun gaggeeffame xumuran | MB pilaazmaa fi dhiiga guutuu keessatti; kiroomaatogiraafii ispeektiromeetirii hangaa walitti aanuun hojjetu waliin | Saamudawwan irra deddeebi'amee hanga sa'aatii 24tti fudhataman; giddugaleessi yeroo walakkaatti hir'achuu pilaazmaa keessatti sa'aatii 18.5, dhiiga guutuu keessatti sa'aatii 13.6 |
| Walter-Sack et al., 2009, garee afaaniin fudhate | 500 mg qophii bishaan keessatti qophaa'e afaaniin fudhatamu; garee hirmaattotaa karaa kenninsaa waljijjiiranuma | Wanta safarame, kutaalee saamudaa fi mala xiinxalaa wal fakkaatan | Saamudawwan hanga sa'aatii 24tti; giddugaleessi yeroo walakkaatti hir'achuu pilaazmaa keessatti sa'aatii 18.3, dhiiga guutuu keessatti sa'aatii 14.7; giddugaleessi Tmax pilaazmaa sa'aatii 2.2 |
| Gamaaggama FDA, 2016, qorannoowwan qophii qoricha lilmoo | Saaxilamummaa IV yeroo tokko namoota fedhiidhaan hirmaatan fayyaa keessatti; gamaaggamni kenninsa suuta 2 mg/kg daqiiqaa shan keessatti raawwatame gabaabsee ibsa | MB fi Azure B dhiiga guutuu fi pilaazmaa keessatti addaan safaraman, kiroomaatogiraafii dhangala'aa ispeektiromeetirii hangaa walitti aanuun hojjetu waliin fayyadamuun | Safartuuwwan hanga sa'aatii 72tti dheeratan; gamaaggamni yeroo walakkaatti hir'achuu dhumaa MB gara sa'aatii 24 akka ta'e ibsa |
Walbira qabuu qorannoowwanii akka gabatee Markdownitti buufadhu.
Isaan kun tilmaamota dhaabbataa baayoloojii waliigalaa tokko bakka wal bu'uu danda'an miti. Gabateen kun seera salphaa saaxilamummaan afaaniin fudhachuu yeroo hunda saaxilamummaa IV caalaa akka turu hin mirkaneessu. Qorannoo karaa kenninsaa waljijjiiruun gaggeeffame keessatti, kutaan saamudaa filatame karaa kenninsaa tokko keessattiyyuu tilmaama jijjiireera.
Maaliif lakkoofsota kana gidduu garaagarummaan jira?
Dhiigni guutuu fi pilaazmaan saamudawwan adda addaa dha. Dhiigni guutuu seelota pilaazmaa keessa jiran of keessaa qaba. Pilaazmaan kutaa dhangala'aa seelota erga addaan baasanii booda argamu dha. Xiinxalli qoricha seelotaa fi dhangala'aa lamaanuu keessatti lakkaa'u, kan dhangala'aa qofatti daangeffame irraa gaaffii safartuu adda ta'eef deebii kenna.
Yeroon hordoffii barbaachisaa dha. Qorannoon dafee dhaabbatu waa'ee hir'ina boodaa odeeffannoo xiqqaa qaba. Gamaaggamni FDA turtii saamuda fudhachuu fi dhiiga keessatti safaruu pilaazmaa keessatti safaruu irraa adda ta'uu, sababoota garaagarummaa qorannoowwan sochii metiliin buluu qaama keessatti maxxanfaman gidduutti mul'atu ta'uu isaanii ifatti adda baasa. Hordoffiin dheeraan marsaa suuta adeemu, kan saamuda jalqabaa fudhachuun sirriitti hin ibsamne, mul'isuu danda'a.
Wantin keemikaalaa safarame barbaachisaa dha. Bu'aan qoricha jalqabaa, bu'aan wanta jijjiirama qorichaa irraa uumamee, fi waliigalli bifa keemikaalaan jijjiiraman dabalatu, hundi isaanii ibsa dabalataa malee “sadarkaa metiliin buluu” jedhamuu hin qaban. Walbira qabuun kun safartuuwwan halluu buluu wajjin walqabatan hunda walqixa godhee ilaaluu mannaa wantoota safaramanii gabaafaman adda baasa.
Qophiin qorichaa barbaachisaa dha. Yaaliin karaa kenninsaa waljijjiiruun afaaniin gaggeeffame qophii bishaan keessaa murtaa'e tokko qore. Bu'aan isaa kaapsuulii hin ibsamne, dhangala'aa gabaa irratti gurguramu, ykn karaa kenninsaa biraa hin mirkaneessu. Akkasuma, yaaliiwwan hantuuta irratti raabsa qorichaa tishuu keessatti qoratan kan barruu Peter keessatti hammataman, safartuuwwan dhiigaa namoota fedhiidhaan hirmaatan irratti gaggeeffaman irraa adda dha. Isaan yeroo qorichi sammuu namaa keessaa ba'u hin agarsiisan.
Hojjechuu jalqabuuf yeroo hammam fudhata?
Kun “hojjechuu” jechuun maal akka ta'e irratti hundaa'a. Meethemoogiloobineemiyaa argame kan yaalaan yaalamaa jiru keessatti, ogeeyyiin yaalaa agarsiiftuu dhiigaa murtaa'e hordofuu danda'u. Ibsi qoricha lilmoo ga'eessota 12 safartuuwwan jalqabaa barbaachisoo qaban keessaa 9, qorichi erga kennamee sa'aatii tokko booda meethemoogilobiiniin isaanii yoo xiqqaate 50% akka hir'ate gabaasa. Kun deebii yaalaa ilaalame dha malee yeroo metiliin buluun walakkaatti hir'atu miti.
Qophii afaaniin fudhatamuuf, yaalii namoota fedhiidhaan hirmaatan keessatti pilaazmaa keessatti gara sa'aatii lamaatti cunqina olaanaatti ga'uun, xiyyeeffannaan, anniisaan ykn yaadannoon sa'aatii lama keessatti fooyya'uu jalqaba jechuu hin mirkaneessu. Qorannoon sochii qorichaa qaama keessatti cunqina qorichaa safare malee faayidaawwan kana hin safarre. Miirri namni tokko gabaasus cunqina pilaazmaa isaa adda baasuu hin danda'u; miirri sun yeroo dhaabbatus qorichi guutumaan qaama keessaa ba'uu isaa hin mirkaneessu.
Halluu fincaanii, itti fayyadama irra deddeebi'uu fi yeroo qoricha fudhachuu
Fincaan buluu ykn magariisaa qorannoo cunqinaa safartuun isaa mirkanaa'e miti. Ibsi qorichaa halluun dhangala'aa qaamaa jijjiiramuu akka danda'u ni beeksisa, garuu daangaa halluu qorichi guutummaa qaamaa keessaa ba'uu mirkaneessu hin kennu. Halluun suutaan baduu isaa ilaaluun madaallii wal-nyaatinsa qorichaa bakka bu'uu hin danda'u.
Hojii kalees hiika safartuuwwanii jijjiira. Ibsi ammaa qorichaa, hojii kalee dadhabuu waliin saaxilamummaan akka dabalu gabaasa, yeroo walakkaatti hir'achuu dadhabbii salphaa hanga giddugaleessaa keessatti hin jijjiiramne ta'us. Garaagarummaan kun yeroo walakkaatti hir'achuu qofti maaliif safartuu nageenyaa guutuu akka hin taane agarsiisa. Qajeelfamni keenya nageenya metiliin buluu wantoota bal'inaan haala dhukkubsataa irratti dhiibbaa qaban ibsa.
Irra deddeebi'anii fayyadamuun gaaffii biraa kaasa: saaxilamummaan itti aanu yeroo uumamu maaltu hafa? Yeroon walakkaatti hir'achuu hamma yeroo tokko fudhatamee, sagantaa guyyaa guyyaa balaa irraa bilisa ta'e, mala yeroo itti fayyadamanii fi itti dhiisan bu'a qabeessa ta'e, ykn ji'ootaaf itti fayyadamuun balaa irraa bilisa ta'uu hin mirkaneessu. Isaan kun ragaa waa'ee sagantaa irra deddeebi'amee itti fayyadamuu dhugaa fi bu'aawwan isaa barbaadu.
Herrega yeroo walakkaatti hir'achuu fayyadamuun qorichoota ajaja ogeessaa qaban hin dhaabin, hin jalqabin, yookaan yeroo fudhatama isaanii addaan hin fageessin. Murtiiwwan qorichoota farra dhiphina sammuu fi qorichoota wal-nyaatinsa qaban biroo ilaallatan, tarree qorichootaa dhugaa, qophii qorichaa, karaa kenninsaa, seenaa saaxilamummaa fi haala yaalaa barbaadu. Qajeelfamni wal-nyaatinsa qorichaa metiliin buluu garaagarummaa kana ibsa. Ogeessa yaalaa ykn ogeessa qorichaatiif, oomisha, hamma, karaa kenninsaa, yeroo saaxilamummaa tokkoon tokkoo, qorichoota fudhataman fi mallattoolee kamiyyuu galmeessi. Odeeffannoowwan kun guyyaa qorichi qaama keessaa ba'a jedhamee tilmaamame caalaa faayidaa qabu.