Metiliin buluu COVID-19 fi COVID yeroo dheeraaf: ragaa jiru

Fedhiin metiliin buluu COVID'f fayyadamuuf jiru gaaffii madaalawaa irraa jalqabe. Kompaawundichi gatii xiqqaa qaba, seenaa dheeraa yaala fayyaa keessatti qaba, hojiin laaboraatorii immoo SARS-CoV-2 irratti gocha akka qabu agarsiise. Garuu gaaffiin tokko sun yeroo gabaabaa keessatti gaaffilee adda addaa sadiitti qoodame; dubbistoonni isaan walitti makanis ragaa jiru dogoggoraan hubatu.

Gaaffileen sadan: dhukkubsattoota keessatti infekshinii yeroo jalqabaa ni yaalaa, qaama ala vaayirasii hojii ni dhabsiisaa, mallattoolee marsaa jalqabaa booda mul'atan kan COVID yeroo dheeraa jedhaman ni gargaaraa kanneen jedhani dha. Tokkoon tokkoon isaanii saxaxa qorannoo adda ta'e, bu'aa madaalamu adda ta'e, fi deebii adda ta'e qabu. Barreeffamni kun isaan adda baasee ilaala; dhuma irrattis ogeessa yaalaa waliin murtii kamiyyuu gochuu dura galmee qorannoowwanii isin sakatta'uu dandeessan dhiheessa.

Infekshinii yeroo jalqabaa: mallattoo fooyya'iinsa oksijiinii irra deddeebi'ee mul'atu, garuu ragaa fayyisuu malee

Bu'uurri jalqabaa qoricha kana itti fayyadama haaraaf oolchuu sakatta'iinsa ibsaa bara 2021 keessatti dhihaate. Sakatta'iinsi sun farmakooloojii metiliin buluu qoratee, qorannoowwan yaalii galmaa'an shan kan metiliin buluu to'annoo COVID-19 keessatti fayyadamuu tarreesse. Sakatta'iinsi sun akka kaartaa jalqabaatti fayyada malee akka ragaatti miti. Adeemsa redox irra deddeebi'uu fi miidhaa oksideeshinii hir'isuu fakkaatan yaada dhiheesse; qorannoowwan yeroo sana irra caalaan isaanii hin xumuramnes tarreesse. Haalli qorannoowwan yaalii sanaa yeroo sana irraa kaasee jijjiirameera; kanaaf tarree bara 2021 amananii fudhachuu mannaa, galmeen tokkoon tokkoon isaa irra deebi'amee sakatta'amuu qaba.

Bu'aawwan maxxansaalee boodaa keessatti mul'atan wal fakkaannaa ibsamuu danda'u qabu. Qorannoowwan hospitaala Iraan hedduun metiliin buluu akka kutaa walmakaa yaalaa kunuunsa idilee irratti dabalameetti yaalan; yeroo gabaabaa keessatti oksijiinii argachuun akka fooyya'e fi turtiin hospitaalaa akka gabaabbate gabaasan. Gabaasa marsaa 2 tokko kan dhukkubsattoota 80 irratti gaggeeffame keessatti, garee walmakaa yaalaa argateef turtiin gara guyyaa 7 ture; garee kunuunsa idilee qofa argateef immoo gara guyyaa 12 ture. Gabaasni bal'aan akka marsaa 3tti qindaa'e kan dhukkubsattoota 223 hammate kallattii wal fakkaataa agarsiise; garuu du'a irratti garaagarummaa istaatistikaan hiika qabu hin arganne. Kunniin qorannoowwan yaalii eenyu yaala kam akka argatu ifatti beekamu, sirna yaalaa wantoota hedduu of keessaa qabu irratti gaggeeffaman dha. Kun sababoota armaan gaditti deebinee ilaalluuf barbaachisaa dha.

Qorannoon yaalii haaraan ramaddii carraa tasaa fayyadame suuraa kana caalaatti ifa godha. Dhukkubsattoota COVID-19 ARDS qaban 122 kan hospitaala ciisan keessaa, gareen metiliin buluu afaaniin fudhatamu yaala idilee waliin argate, garee yaala idilee qofa argate caalaa sadarkaa guutamuu oksijiinii dhiigaa keessatti daballii guddaa agarsiise. Dhiibbaa gareen fi yeroon waliin qaban keessatti garaagarummaan istaatistikaan hiika qabu ture. Ta'us, qorannoo yaalii ARDS ramaddii carraa tasaa fayyadame sana keessatti turtiin hospitaalaa fi duuti ji'a tokkoo fi sadii irratti garaagarummaa istaatistikaan hiika qabu hin agarsiisne. Gabaasni walitti qabama dhukkubsattoota 50 haala cimaa keessa turanii kan metiliin buluu ujummoo dhiigaatiin akka yaala baraarsaatti argatan, garee to'annoo hin qabne, yaala booda reeshiyoon oksijiinii akka dabale ibse. Garuu namoonni 20 du'uu isaanii fi gareen walbira qabamu dhabamuu isaatiin, gabaasni dhukkubsattoota yaala baraarsaa argatanii kun jijjiirama sana qorichatu fide jechuun agarsiisuu hin danda'u.

Yaaliin dhiibbaa vaayirasii ittisuu irratti taasifame kan pilaasiboo waliin walbira qabamu keessaa inni cimaa ta'e kallattii faallaa agarsiisa. Qorannoon NCT04635605 dhukkubsattoota hospitaala hin ciifne carraa tasaatiin doozii metiliin buluu afaaniin yeroo tokko fudhatamu ykn pilaasiboo akka argatan ramade; baay'ina vaayirasii fi qaama keessaa baduu isaa madaale. Akkuma gabaasa qorannoo yaalii maxxanfame keessatti gabaabfamee dhihaatetti, bu'aan vaayirasii irratti bu'a qabeessummaa hin agarsiisne. Qorannoo yaalii walitti dhufeenya qabu garuu adda ta'e keessatti, pilaazmaan namoota dhukkubicha irraa bayyanatanii dhiiga dabarsuun dura metiliin buluudhaan adeemsifame yaalame; hospitaala ciisuunis hin hir'anne. Qorannoo yaalii pilaazmaa COnV-ert kana keessatti, dhukkubsattoota hospitaala hin ciifne 376 keessaa gareen pilaazmaa fi gareen pilaasiboo sadarkaa hospitaala ciisuu fi jijjiirama baay'ina vaayirasii walitti dhihoo agarsiisan. Pilaazmaa metiliin buluudhaan adeemsisuun adeemsa oomisha dhiigaa ti malee yaala metiliin buluu qaama guutuu keessatti hojjetu miti; kanaaf akka yaalii qoricha sana fudhachuutiitti lakkaa'amuu hin qabu.

Ifatti yoo dubbanne: metiliin buluu COVID'f fayyadamuun madaallii oksijiinii argachuu irratti mallattoo fooyya'iinsaa irra deddeebi'ee mul'atu agarsiisa; garuu vaayirasii saffisaan qaama keessaa balleessuu, hospitaala ciisuu hir'isuu, ykn du'a hir'isuu irratti agarsiisa amansiisaa hin qabu. Sadarkaa guutamuu oksijiinii hordofuun barbaachisaa dha; garuu kun infekshinii fayyisuu wajjin yaada tokko miti.

Dubbistoonni metiliin buluu akka wanta redox irratti hojjetuutti akkamitti akka hojjetu baruuf haaraa ta'an, yeroo tokko tokko fooyya'iinsi oksijiinii vaayirasii ajjeesuu agarsiisa jedhanii eeguu danda'u. Akkas miti. Oksijiinii argachuun miidhaa sombaa, hojii heemoogiloobinii, fi naanna'uu dhiigaa calaqqisiisa. Baay'inni vaayirasii immoo baay'achuu isaa calaqqisiisa. Qorichi tokko isa tokko irratti hojjetee isa kaan irratti hojjechuu dhiisuu danda'a.

Vaayirasii laaboraatorii keessatti hojii dhabsiisuu: bu'aa cimaa, hiika daangeffame

Laaboraatorii keessatti bu'aawwan baay'ee cimaa fakkaatu; garaagarummaan kunis cuunfaawwan hedduu keessatti burjaajii uuma. Hojiin jalqabaa seelota horsiisuu, seelota Vero E6 keessatti SARS-CoV-2 irratti bu'aa olaanaa keessaa walakkaa argamsiisuuf cunqoon micromolar xiqqaan akka barbaachisu gabaase. Kunis qorannoowwan yaalii namootaa qorannoowwan jalqabaa seelota horsiisuu keessatti ibsamaniif bu'uura kenne. Sana booda, yaalii walitti dhufeenya kallattii keessatti, metiliin buluu sa'aatii hedduuf vaayirasii waliin wal qunnamuun, ifaan kakaafamuu malee illee RNA vaayirasii akka miidhu agarsiifame; hojiin Cagno fi garee isaa fakkeenya kanaa ti.

Ifa waliin bu'aan isaa baay'ee guddata. Qorannoo hojii dhabsiisuu footoodaayinamikii keessatti metiliin buluu ifa leezarii diimaa waliin fayyadamuun, dhangala'aa vaayirasii cunqoo guddaa qabu guutumaan guutuutti hojii dhabsiise; seelota baqqaana tokkoon qindaa'anis eege. Hojiin oomishaalee dhiigaa irratti gaggeeffames waanuma wal fakkaatu hima: akka yaaliiwwan paatoojinii pilaazmaa keessatti hir'isuu ibsanitti, metiliin buluu gara 0.8 micromolar ta'u ifa ijaan mul'atu waliin, dandeettii SARS-CoV-2 pilaazmaa keessatti infekshinii fiduu gara sadarkaa humna kudhanii shaniin hir'ise; metiliin buluu ifa malee immoo bu'aa baay'ee xiqqaa qaba ture. Saamudaalee yaalaa ifa yeroo gabaabaaf itti kennuun haala wal fakkaatuun qulqulleessuun qorannoo saamudaalee qulqulleessuu boodaa keessatti gabaafame.

Akkaataa hubannoo sirrii ta'e, vaayirasii seelii ala jiru balleessuu dha malee vaayirasii seelii keessa jiru ittisuu miti. Qorannoon adeemsa hojii isaa bara 2024 garaagarummaa kana ifatti kaa'e: metiliin buluu dukkana keessatti qaamolee koronaavaayirasii seelii ala jiran deebi'anii hojjechuu hin dandeenyetti hojii dhabsiise; garuu seelonni duraan infekshinii erga qabamanii booda bu'aa jechuun ni danda'ama hin qabu ture. Walbira qabuu seelii alaa fi seelii keessaa sana keessatti, afaaniin kennuunis hantuutota infekshinichaaf saaxilamoo ta'an infekshinii du'a fidu irraa hin eegne.

Garaagarummaan kun bu'aawwan qorannoowwan dhukkubsattootaa keessatti mul'atan ibsa. Kompaawundiin tokko, keessumaa ifa waliin, fuula wantootaa, saamudaalee, ykn pilaazmaa qulqulleessuuf baay'ee gaarii ta'uu danda'a; garuu tishuun karaa hafuuraa infekshiniin qabame haala ujummoo yaalii irraa adda ta'e waan ta'eef, akka qoricha vaayirasii ittisuu qaama guutuu keessatti hojjetuutti kufuu danda'a. Vaayirasii laaboraatorii keessatti hojii dhabsiisuun itti fayyadama nageenya meeshaalee fi dhiigaa ni deeggera. Metiliin buluu COVID'f yaala dhukkubsattootaa mirkanaa'e ta'uu isaa garuu hin mirkaneessu.

COVID yeroo dheeraa: tilmaama qorannoo qofa, qorannoon yaalii ramaddii carraa tasaa fayyadamee xumurame hin jiru

Ragaan metiliin buluu COVID yeroo dheeraaf fayyadamuu sadarkaa tokko gadi jira. Barreeffamni bara 2021 mata-duree isaa keessatti “gadda COVID boodaa” jedhu qabu, kan yeroo baay'ee wabeeffamu, xalayaa tilmaama qorannoo ti malee qorannoo yaalii miti. Karaa maayitookondiriyaa fi karaa gubaa sirna narvii bu'aan ittiin argamuu danda'u yaada dhiheessa; garuu xalayaa tilmaama qorannoo mallattoolee COVID boodaa irratti keessatti bu'aawwan marsaa jalqabaa boodaa garee to'annoo waliin madaalaman hin gabaasu. Kun yaada jalqabaa ti malee bu'aa miti.

Hanga dhuma bara 2026tti, rakkoolee erga marsaan jalqabaa darbee booda itti fufanii jiraatan irratti metiliin buluu addatti yaaluuf qorannoo yaalii galmaa'ee, ramaddii carraa tasaa fayyadamee, xumurame hin arganne. Gabaasni xixiqqoon dhukkubsattoota marsaa jalqabaa keessatti metiliin buluu ykn yaala footoodaayinamikii argatan hordofanii mallattoolee itti fufan gaafatan hanqina kana guutuu hin danda'an. Isaan xiqqoo dha, garee to'annoo hin qaban, yeroo baay'ees metiliin buluu yaala ifaa ykn qorichoota biroo waliin walitti maku; kanaaf COVID yeroo dheeraa ittisuu ykn yaaluu agarsiisuu hin danda'an.

Namni himannaa asitti dhihaatu madaalu kamiyyuu gaaffilee sadii gaafachuu qaba. Gareen qoratame marsaa jalqabaa keessa kan jiru osoo hin taane, marsaa jalqabaa booda kan jiru jedhamee ibsamee turee? Gareen to'annoo turee? Dadhabbiin, sochii qaamaa dandamachuu dadhabuun, rakkina hubannoo, ykn mallattoon biraa dursee murtaa'e madaallii sirrii ta'uun isaa mirkanaa'een madaalamee turee? Isaan keessaa tokkoof illee deebiin lakki yoo ta'e, gabaasni sun odeeffannoo duubbee ti malee ragaa bu'a qabeessummaa miti.

Yaadannoo sirna yaalaa walmakaa fi naltrexone doozii xiqqaa irratti

Qajeelfamoonni intarneetii tokko tokko dadhabbii infekshinii vaayirasii boodaa irratti metiliin buluu naltrexone doozii xiqqaa waliin walitti maku. Kun rakkoo jijjiirama maalitti akka maxxansan beekuu uuma. Tarkaanfiiwwan yaalaa lama yeroo tokko jalqabamanii mallattooleen yoo jijjiiraman, jijjiiramichi tarkaanfii kamtu gumaache, tokko illee gumaachee, ykn walmakaan sun nageenya qabaachuu isaa hin adda baasu. Uumamaan bayyanachuun, boqonnaan, deebiin pilaasiboo, fi kunuunsi yeroo sanatti kennamus fooyya'iinsa sana ibsuu danda'u.

Yaadni kun qorannoowwan yaalii COVID marsaa jalqabaa walmakaa armaan oliifis ni hojjeta; isaan keessatti metiliin buluu vitaamin C, N-acetylcysteine, ykn wantoota biroo waliin, kunuunsa idilee dabalatee kenname. Garee walmakaa yaalaa keessatti turtiin gabaabbachuun bu'aa metiliin buluu qofa adda hin baasu. Dubbistoonni metiliin buluu dabalata nyaataa ykn qorichoota biroo waliin fudhatan muuxannoo dhuunfaa yaala walmakaa irraa dhufe isaan irrattis ni hojjeta jedhanii tilmaamuu mannaa, odeeffannoo walitti dhiibbaa fi haalota itti fayyadamuun hin malle ogeessa yaalaa waliin sakatta'uu qabu. Ibsi nageenya metiliin buluu keessumaa barbaachisaa dha; qorichoonni serotooniinii irratti hojjetan, hanqinni G6PD, hojii kalee hir'achuun, fi ulfi madaallii balaa guutumaan guutuutti jijjiiru.

Galmee qorannoowwan yaalii fi qorannoowwan biroo, bu'aawwan haala dhukkubaa irratti hundaa'an waliin

Gabatee kana akka wabii jalqabaa barreeffama kanaatti fayyadamaa. Haalli dhukkubaa bu'aa madaalamu keessaa kamtu barbaachisaa akka ta'e murteessa. Galmeewwan kun haala hanga dhuma bara 2026tti gabaafame calaqqisiisu; galmeewwan maxxansaalee duubatti waan hafaniif, wabeeffachuu dura haala yeroo ammaa mirkaneessaa.

Ragaa kana akkamitti fayyadamuu qabdu

Haalota sadan adda baasaa. Infekshinii yeroo jalqabaatiif, cuunfaan dhugaa oksijiinii argachuun fooyya'uu danda'a, garuu dhiibbaan vaayirasii qaama keessaa balleessuu, hospitaala ciisuu, ykn lubbuun turuu irratti qabu hin mirkanoofne kan jedhu dha. Hojiif laaboraatorii keessatti gaggeeffamuuf, metiliin buluu ifa waliin haalota itti yaalame keessatti mala hojii dhabsiisuu mirkanaa'e dha. COVID yeroo dheeraaf immoo, yeroo ammaa bu'uura qorannoo yaalii yaala deeggaru hin jiru.

Namni itti fayyadamuuf yaadu kamiyyuu doozii, yeroo itti fudhatamu, qorichoota walitti dhiibbaa qaban, fi itti fayyadamuuf mijachuu isaa ogeessa yaalaa waliin mari'achuu qaba; bu'aan qorannoo yaalii boodarraa madaallii jiru jijjiiruu isaa sakatta'uus qaba. Galmeewwan qorannoowwan yaalii sakatta'iinsonni maxxansaaf erga ergamanii booda haaromfamu; dameen kunis duraanuu yaada dhihaate irraa gara bu'aawwan muraasaatti yeroo tokko ce'eera. Amalli galmee irra deebi'anii sakatta'uu sun qorannoo tokko kamiyyuu caalaa barbaachisaa dha.