Barruu qorannoo
Meetiiliin buluun UTI ni yaalaa? Mallattoolee, infekshinii fi qorichoota walmakaa
Meetiiliin buluun kophaa isaa infekshinii karaa fincaanii baakteeriyaan dhufuuf yaala mirkanaa’e miti. Qoricha walmakaa karaa fincaaniif oolu keessatti argamuun isaa, meetiiliin buluun kophaa isaa qaruuraa keessa jiru siistaayitis akka fayyisu, irra deebi’uu akka ittisu, yookaan infekshinii piroosteetii akka yaalu hin agarsiisu. Qorannoon kilinikaa armaan gaditti ibsame qorichoota walmakaa qorate; boodarras antiibaayootikoota itti dabale.
Garaagarummaan jalqabaa hubachuun barbaachisu fooyya’aa sitti dhaga’amuu fi sababa isaa yaaluu gidduu jira. Lamaanuu barbaachisoo dha. Qorichi tokko osoo baakteeriyaan jiru walitti butamuu maashaalee afuuffee fincaanii hir’isuu danda’a; infekshiniin baakteeriyaa sababa ta’uu erga dhaabee boodas mallattooleen itti fufuu danda’u. Qajeelfamni NIDDK yaala infekshinii afuuffee fincaanii antiibaayootikoota infekshinii baakteeriyaaf kennaman, qorichoota dhukkubbii salphisan, fi yeroo infekshiniin mirkanaa’uu hin dandeenye madaallii dabalataa irraa adda baasa.
Mallattooleen karaa fincaanii maal mirkaneessuu danda’u?
Yeroo fincaanan gubuun, fedhiin fincaanuu ariifachiisaan dhufuun, yeroo baay’ee fincaanuun, fi garaa jalaa keessatti miirri hin mijanne dhaga’amuun UTI wajjin mul’achuu danda’u. Haa ta’u malee, isaan waan namni tokko itti dhaga’amu ibsu malee sababa isaa hin adda baasan. Siistaayitis jechuun infilaameeshinii afuuffee fincaanii ti; siistaayitis baakteeriyaan dhufu sababa tokko yoo ta’u, siistaayitis interstishiyaalii/sindroomiin dhukkubbii afuuffee fincaanii rakkoo adda ta’e, adda baasuun barbaachisu dha.
Madaalliin infekshinii afuuffee fincaanii seenaa fayyaa, qorannoo qaamaa, fi qorannoowwan mijatoo walitti fida. Xiinxalli fincaanii wantoota akka seelota dhiigaa adii fi dhiigaa adda baasuu danda’a. Qorannoon kultuurii fincaanii guddina baakteeriyaa barbaada; antiibaayootikii filachuufis odeeffannoo kennuu danda’a. Qorannoowwan kun gaaffilee adda addaatiif deebii kennu; kanaaf “qorannoon fincaanii koo negaatiivii ture” jechuun ibsa dabalataa barbaada: qorannoo kam, yoom, fi yaala kamiin walqabatee?
Mallattooleen qorannoowwan negaatiivii ta’an wajjin itti fufan xiyyeeffannoo barbaadu. Bu’aan kultuurii negaatiivii ta’uun dhukkubbii tuffachuuf sababa miti; dhukkubbiinis infekshinii dhokataa akka jiru hin mirkaneessu. Ibsi ejjennoo Waldaa Uroolojii Awustiraaliyaa fi Niw Ziilaand daangaa qorannoowwan adda baasuu ni amana; madaallii nama dhuunfaa irratti hundaa’es ni gorsa. Bu’aan kun mallattoolee fi wantoota biroo argaman waliin hiikamuu qaba malee, marsaawwan yaala farra maaykiroobii deddeebi’anii fi hordoffii hin qabne jalqabuuf sababa ta’uu hin qabu.
Mallattoolee salphisuu fi infekshinii yaaluu
Himannaa oomisha tokkoo yeroo madaaltu yookaan deebii yaalaaf argame irratti yeroo mari’attu walbira qabuu kana fayyadami. Waan mul’ate fi xumura inni deeggaruu danda’u adda baasa.
| Waan mul’ate yookaan kaayyoo yaalaa | Maal sitti himuu danda’a | Kophaa isaatiin maal mirkaneessuu hin danda’u |
|---|---|---|
| Gubuun, fedhiin fincaanuu ariifachiisaan, yookaan walitti butamuun maashaalee afuuffee fincaanii hir’achuu | Mallattooleen fooyya’aniiru; kun bu’aa hiika qabu dha | Baakteeriyaan jalqabarratti jiraachuu isaa yookaan dhabamsiifamuu isaa |
| Haala laaboraatorii keessatti gocha farra baakteeriyaa qabaachuu | Wanti tokko haala qorannoon keessatti gaggeeffameen baakteeriyaa irratti dhiibbaa qabaachuu isaa | Oomishni afaaniin fudhatamu karaa fincaanii dhukkubsataa keessatti hamma hojii irra oolu gahaa fi nageenya qabuun ga’uu isaa |
| Kultuuriin fincaanii negaatiivii ta’uu | Haala qorannoo sanaa keessatti guddinni baakteeriyaa gabaafamuu danda’u hin argamne | Mallattooleen maaliif akka itti fufan, yookaan oomishni murtaa’e tokko bu’aa sana fiduu isaa |
| Yaala UTI baakteeriyaaf ogeessa fayyaatiin qajeelfamu | Yaalli infekshinii madaalame irratti xiyyeeffata; hordoffiinis haala kilinikaa irratti hundaa’a | Yeroo gara fuulduraatti mallattooleen mul’atan hundi sababa tokko qabaachuu isaanii yookaan qoricha tokko barbaaduu isaanii |
| Meetiiliin buluu booda fincaan halluu cuquliisaa yookaan magariisaa qabaachuu | Halluun kun halluu fincaanii jijjiiruu danda’a | Baakteeriyaa ajjeesuu, milkaa’ina yaalaa, yookaan safartuu hamma infekshinii |
Fakkeenyaaf, namni tokko kiniinii walmakaa fudhachuu jalqabee galgala sana walitti butamuun maashaa akka hir’ate gabaasa. Kun odeeffannoo mallattoo faayidaa qabu dha. Meetiiliin buluun infekshinii fayyiseera jechuuf, gaaffileen dabalataa hafan jiru: infekshiniin jiraa ture, kiniinii sana keessa maaltu biraa ture, antiibaayootikoonnis fayyadamamanii turanii, hordoffii irratti maal ta’e?
Qorichoonni walmakaa maaliif adda ta’u?
Ibsi kaapsuulii Uribel kan DailyMed irratti argamu mallattoolee karaa fincaanii aarsan salphisuu ibsa. Wantoonni inni irraa hojjetame gahee adda addaa ibsame qabu:
| Wanta irraa hojjetame | Gahee ibsa kaapsuulii kana keessatti ibsame |
|---|---|
| Haayoosaayaamiin | Walitti butamuu hir’isuuf maashaalee sirriiqoo laaffisa |
| Feeniil saalisileetii | Dhukkubbii salphisuuf saalisileetii gadhiisa |
| Meetiinaamiin | Fincaan asiidawaa keessatti foormaldihaayidii gadhiisuun gocha farra baakteeriyaa uuma |
| Soodiyeem foosfeetii moonoo-beesikii | Fincaan asiidawaa hojii meetiinaamiiniif barbaachisu tursiisuuf gargaara |
| Meetiiliin buluu | Amaloota farra jarmii dadhaboo qaba; halluu fincaanii jijjiiruu danda’a |
Ibsi kun FDA ibsa oomishaa kana akka hin raggaasisne yookaan oomishni kun nageenya kan qabuu fi bu’a qabeessa akka ta’e hin murteessine ifatti dubbata. DailyMed irratti tarreeffamuun ragaa hayyamaa miti. Qophiin qorichootaa ni garaagara; kanaaf gabatee kana oomisha maqaa wal fakkaatu qabu hundaaf fayyadamuu mannaa paakeejii oomisha sanaa ilaali. Qajeelfamni keenya qorichoota walmakaa karaa fincaaniif oolan kan meetiiliin buluu qaban garaagarummaa oomishootaa ibsa.
Meetiinaamiinii fi meetiiliin buluun wantoota adda addaa dha. Gorsi NICE waa’ee UTI deddeebi’uu UTI yeroo sana jiru kamiyyuu haala gahaa ta’een erga yaalamee booda, dhukkubsattoota filatamaniif meetiinaamiin hippureetii akka filannoo ittisaatti ni hammata. Gorsi sun meetiiliin buluu akka ittisaatti hin mirkaneessu; qoricha walmakaa mallattoolee salphisuuf oolus meetiinaamiin hippureetii wajjin waljijjiiruun fayyadamuuf hin taasisu.
Qorannoon yaalii qorichoota walmakaa dhugumaan maal safare?
Qorannoon yaalii 2020 Gamaa fi hiriyoota isaatiin gaggeeffame, ramaddii carraa fi qaro-dhabummaa dachaa qabu ga’eessota 288 siistaayitis deddeebi’u qaban hirmaachise; isaan keessaa hunduu jechuun ni danda’ama dubartoota turan. Meetiinaamiin fi meetiiliin buluu afaaniin fudhataman, qoricha walmakaa wantoota kanaan dabalatatti akriflaaviinii fi bellaadonnaa qabu waliin wal bira qabe. Gareen meetiiliin buluu qofa fudhatu hin turre; gareen pilaasiiboo fudhatus hin turre.
Bu’aan ijoo safarame guyyoota sadii booda kutaa gaaffilee seera qabeessummaa fincaanuu ilaalu keessatti fooyya’iinsa argame ture. Fooyya’iinsi gareewwan keessatti tartiibaan 69.4% fi 72.2% irratti argame; garaagarummaan hiika istaatistikii qabu gareewwan gidduutti hin turre. Sana booda, guyyoota sadii dhumaa qorannoo guyyoota ja’aaf ture sana keessatti, antiibaayootikoonni bu’aa kultuurii irratti hundaa’anii filataman itti dabalaman.
Kanaaf qorannoon kun mallattoolee yeroo gabaabaa keessatti mul’atan, yeroo tooftaa yaala walmakaa hordoffii qabu fayyadaman, irratti odeeffannoo kenna. Gumaacha meetiiliin buluu adda baasuu, kophaa isaatiin baakteeriyaa dhabamsiisuu agarsiisuu, yookaan ittisa yeroo dheeraa mirkaneessuu hin danda’u. Karooraan qorannoo isaa sagantaa yaala mana keessaa miti; bu’aan isaas piroostaataayitis baakteeriyaa yeroo dheeraa yaaluuf bu’a qabeessummaa hin mirkaneessu.
Dhukkubbii afuuffee fincaanii itti fufu, piroostaataayitis fi dhagaa
Mallattooleen yeroo deddeebi’an, madaalliin infekshinoota deddeebi’an rakkoo mallattoolee itti fufan irraa adda baasuu qaba. Siistaayitis interstishiyaalii mallattoolee madaaluu fi sababoota biroo haquun adda baafama, seenaa fayyaa, qorannoo qaamaa, fi qorannoowwan barbaachisoo fayyadamuun. Bu’aan kultuurii tokko negaatiivii waan ta’e qofaaf adda hin baafamu.
Garaagarummaan kun dhiira dhukkubbii naannoo qoonqoo, yeroo fincaanuu dhukkubbii, yookaan “piroostaataayitis” matumaa hin badne fakkaatu qabaniifis barbaachisaa dha. NIDDK piroostaataayitis baakteeriyaan dhufu piroostaataayitis yeroo dheeraa irraa adda baasa; isa yeroo dheeraa keessatti yeroo baay’ee infekshiniin hin argamu. Sindroomiin dhukkubbii naannoo qoonqoo yeroo dheeraa, infekshinii piroosteetii mirkanaa’e yaaluu irraa mala adda ta’e barbaaduu danda’a. Mallattooleen karaa fincaanii yookaan qoricha tokkoon yeroo muraasaaf fooyya’uun, maaykiroobii sababa ta’e hin adda baasan.
Himannaan waa’ee dhagaa ragaa adda ta’e barbaada. Dhagaan sakatta’iinsa suuraa boodarraa irratti mul’achuu dhabuun, meetiiliin buluun akka isa bulbulche hin agarsiisu; jijjiiramni dhukkubbiis wanta dhagaan irraa ijaarame yookaan guddina isaa hin safaru. Madaalliin fi yaalli dhagaa amaloota dhagaa sanaa irratti hundaa’u. Qorannoon yaalii qorichoota walmakaa armaan olii namoota seenaa dhagaa kalee qaban hin hirmaachisne. Dhagaa bulbulchuuf ragaa hin kennu.
Odeeffannoo kana beellama irratti fidi
Mallattoolee deddeebi’an madaaluun akka salphatuuf tarree kana fayyadami. Yeroo mallattooleen mul’atan hundi baakteeriyaan dhufu jedhii dursee murteessuu malee, wantoota hubatte galmeessi.
- Tartiiba yeroo mallattoolee: guyyaa jalqabaa, bakka dhukkubbii, baay’ina fincaanuu, ho’a qaamaa, dhiiga ijaan mul’atu, fi yeroo afuuffeen fincaanii guutu yookaan duwwaa ta’u dhukkubbiin jijjiiramuu isaa. Yeroowwan mallattooleen hin jirre galmeessi; yoo barbaachisaas, dhukkubbii naannoo qoonqoo yookaan sanyii gadhiisuu wajjin walqabatu galmeessi.
- Gabaasota qorannoo dhugaa: xiinxala fincaanii, kultuurii, bu’aawwan baakteeriyaan qorichaaf hammam saaxilamaa akka ta’e agarsiisan, fi suuraalee qorannoo. Guyyoota fi saamudaaleen antiibaayootikoota yookaan qorichoota karaa fincaanii dura moo booda akka fudhataman dabali.
- Tartiiba yeroo yaalaa: maqaa antiibaayootikootaa fi qorichoota mallattoolee salphisan, guyyoota itti fayyadamte, jijjiiramoota hubatte, fi miidhaawwan hin barbaachifne. Suuraalee ibsa oomishoota walmakaa fi ibsa meetiiliin buluu kophaa isaa kamiyyuu fidi.
- Odeeffannoo fayyaa fi qorichaa barbaachisaa: carraa ulfaa ta’uu, rakkoolee kalee, dhagaa duraan ture, rakkina afuuffee fincaanii duwwaa gochuu, alarjii, fi qorichoota ajajaman akkasumas dabalata nyaataa hunda. Gabaasni dhimma qoricha afaaniin fudhatamu kan dhukkubbii karaa fincaanii salphisuu oomisha meetiiliin buluu qabu wajjin summii seerootoniinii ibse; kanaaf qorichoota farra dhiphinaa fi qorichoota biroo seerootoniinii irratti hojjetan beeksisuun keessumaa barbaachisaa dha.
- Gaaffii hordoffii: “Yeroo kana infekshiniin akka jiru maaltu deeggaru, mallattoolee salphisuuf maaltu yaadame, mallattooleen yoo itti fufan maal ta’uu qaba?” Marii qoricha irratti xiyyeeffatuuf qajeelfama bal’aa gaaffilee meetiiliin buluu ilaalchisee ogeessa fayyaa gaafatan fayyadami.
Infekshinii afuuffee fincaanii yoo shakkite ogeessa fayyaa qunnami. Mallattoolee infekshinii kalee ta’uu danda’an, kanneen akka ho’a qaamaa yookaan qorraan hollachuu, dhukkubbii dugdaa yookaan cinaachaa, yookaan haqqisiisaa, yoo qabaatte yaala hatattamaa barbaadi. Fincaanuu dadhabuunis madaallii hatattamaa barbaada. Haalota kana keessatti halluun yookaan qorichi mallattoolee salphisu akka hojjetu hin eegin.