Barruu qorannoo
Meetiiliin buluu fi dhibee kalee yookaan tiruu
Dhibeen kalee yookaan tiruu gaaffilee meetiiliin buluu fayyadamuu dura deebii barbaadan jijjiira. Dhimmi ijoo, sababa yaalaa cinaatti, qaamni kompaawundicha akkamitti akka adeemsisu dha. Wanti tokko rakkoo fayyaa murtaaʼeef faayidaa qabaachuu dandaʼa; garuu qaamni isa baasuu keessatti hirmaatu yoo dadhabe, of-eeggannoo dabalataa barbaaduu dandaʼa.
Meetiiliin buluu ilaalchisee, ragaan kalee fi tiruu walqixa miti. Safartuuwwan namoota irratti godhaman hojii kalee dadhabuu keessatti saaxilamummaan akka dabalu agarsiisu. Hojii tiruu dadhabuuf of-eeggannoon hordoffii yaalaa jira; garuu odeeffannoo qorichaa asitti ilaalame keessatti safartuuwwan saaxilamummaa walbira qabamuu dandaʼan, hamma dadhabinaatiin adda baafaman, hin kennamne. Argannoowwan kun keessaa tokko illee meetiiliin buluun dhibee kalee yeroo dheeraa yookaan dhibee tiruuf yaala taʼuu hin mirkaneessu.
Dhibee kalee: saaxilamummaan dabaluu argannoo safarame dha
Faarmaakookineetiksiin qorichi erga kennamee booda maal akka isa mudatu ibsa: qaama keessatti raabsamuu isaa, jijjiirama keemikaalaa isaa fi qaama keessaa baʼuu isaa. Saaxilamummaan hamma qorichi qaama keessa jiru fi yeroo inni achi turu walitti qabee ilaala. Namoonni lama hamma walqixa fudhatanii saaxilamummaa adda addaa qabaachuu dandaʼu.
Odeeffannoon ajaja qorichaa PROVAYBLUE safartuuwwan faarmaakookineetiksii hojii kalee wajjin walqabatan gabaasa, erga al tokko karaa ujummoo dhiigaa kennamee booda. Saaxilamummaan meetiiliin buluu saʼaatii 96 keessatti, dadhabina hojii kalee salphaa, giddugaleessaa fi cimaa keessatti, akka tartiiba isaaniitti 52%, 116% fi 192% dabale. Safartuun itti fayyadaman AUC, jechuunis balʼina kaarvii cunqina-yeroo jala jiru, ture.
Daballiin 192% saaxilamummaa walbira qabame keessaa tilmaamaan dachaa 2.92 jechuu dha. Carraa miidhaa kalee 192% jechuu miti. Saaxilamummaa fi miidhaan buʼaawwan adda addaa dha: inni jalqabaa qoricha safara; inni lammaffaan buʼaa dhukkubsataa irratti dhufu safara. Walbira qabuun faarmaakookineetiksii ofuma isaatiin daangaa summummaa nama dhuunfaa kennuu hin dandaʼu.
Safartuuwwan kun sagantaa guyyaa guyyaan afaaniin fudhatamu illee mirkaneessuu hin dandaʼan. Isaan yaalii murtaaʼe kan karaa ujummoo dhiigaa godhame ibsu; fayyadamni afaaniin irra deddeebiʼamee godhamu garuu karaa kenninsaa, yeroo fi bifa saaxilamummaa madaalamu jijjiira. Hamma fudhatamuu interneetii irratti argame reeshiyoo saaxilamummaatiin hiruun yaalii sana gara karoora yaalaa mirkanaaʼeetti hin jijjiiru.
Dhibee tiruu: of-eeggannoo fi hanqina ragaa barbaachisaa
Gaaffiin tiruu dhibbeentaawwan kalee irraa garagalchuudhaan deebifamuu hin qabu. Odeeffannoon oomishaa Proveblue Awurooppaa ragaan nageenyaa fi buʼa qabeessummaa hojii tiruu wajjin walqabatu akka hin jirre ibsa. Ragaan dhabamuun garee namootaa ibsameef deebiin mirkanaaʼe akka hin jirre agarsiisa; qaamni qoricha sana haala idileetiin akka adeemsisu mirkanaaʼeera jechuu miti.
Odeeffannoon qorichaa US, hojii tiruu dadhabuu keessatti qorichi qaama keessaa baʼuun harkifachuu waan dandaʼuuf, summummaa fi walnyaatinsa qorichaa mudachuu dandaʼuuf hordoffii dheerate gorsa. Kun of-eeggannoo yaalaa ti malee, dhibee tiruu salphaa, giddugaleessaa yookaan cimaaf dhibbeentaa daballii safarame miti. Lakkoofsa saʼaatii hordoffii dabalataa nama hundaaf taʼu yookaan foormulaa sirreeffamaa dhukkubsataan filatu hin kaaʼu.
Gorsa akka “tiruun isa meetaabolize godha, kanaaf tiruu ni deeggara” jedhu yeroo dubbisan garaagarummaan kun barbaachisaa dha. Meetaabolizimiin adeemsa keemikaalaa ibsa. Suphamuu, fooyyaʼuu hojii tiruu yookaan faayibiroosisii duubatti deebisuu hin ibsu. Faayidaawwan sun qorannoowwan buʼaawwan sana safaruuf qophaaʼan barbaadu.
Of-eeggannoowwan yaalaa fi hanqinoota ragaa walbira qabuu
Walbira qabuun kun madda, haala yaalaa fi gaaffii deebii hin arganne walitti qabee dhiheessa. PROVAYBLUE oomisha US ti; Proveblue oomisha Awurooppaa ti. Galmeewwan lamaan qorichoota lilmoon kennaman, meetheemoogiloobineemiyaa jechuunis jeequmsa dandeettii dhiigaa oksijiinii baachuu irratti dhiibbaa geessisuuf oolan ilaallatu. Qajeelfamoonni isaanii gara qajeelfama mana keessatti itti fayyadaman tokkootti walitti makamuun hin qaban.
| Gaaffii | Hojii kalee dadhabuu | Hojii tiruu dadhabuu |
|---|---|---|
| Maaltu kallattiin safarame? | Odeeffannoo qorichaa US, kutaa 12.3: kenninsa IV al tokkoo booda AUC dabaluu. | Odeeffannoo qorichaa Awurooppaa, kutaa 4.2: nageenyi fi buʼa qabeessummaan hojii tiruu wajjin walqabatan hin mirkanoofne; ragaan hin jiru. |
| Of-eeggannoon yaalaa kamtu maxxanfame? | Odeeffannoo qorichaa US, kutaalee 2.2 fi 8.6: dadhabina giddugaleessaa yookaan cimaaf kenninsa al tokkoo, deebiin gahaa yoo hin taane tarkaanfiiwwan yaalaa biraa yaada keessa galchuu. | Odeeffannoo qorichaa US, kutaa 8.7: summummaa fi walnyaatinsa qorichaaf yeroo dheeraa hordofuu. |
| Daangaan ragaa eessa jira? | Odeeffannoo qorichaa Awurooppaa, kutaa 4.2: dhibee kalee sadarkaa dhumaa keessatti, daayalisisii wajjin yookaan malee, nageenyi fi buʼa qabeessummaan hin mirkanoofne. | Odeeffannoo qorichaa lamaan keessaa tokko keessattiyyuu baayʼisaan saaxilamummaa hamma dadhabinaatiin adda baafame hin kennamne. |
| Faayidaa qaama tokkoof qabu maaltu mirkaneessa? | Yaaliiwwan namoota irratti godhaman, garee namootaa dhibee irratti xiyyeeffatame qabaniif buʼaawwan kalee hiika qaban safaran. | Yaaliiwwan namoota irratti godhaman, garee namootaa dhibee irratti xiyyeeffatame qabaniif buʼaawwan tiruu hiika qaban safaran. |
Tarreen dhumaa ragaa himannaa tokko qoruuf barbaachisu ibsa. Yaaliiwwan barbaachisan buʼaawwan gaarii argamsiisaniiru jechuu miti.
Qorannoowwan bineensotaa eegumsa kalee yookaan tiruu agarsiisuu?
Yaaliiwwan tokko tokko sababa qorannoo itti fufuuf oolu kennu. Nama dhibee qaamaa yeroo dheeraa qabuuf gorsa yaalaa hin kennan.
Qorannoo Sarac fi hiriyoota isaa kan dhiigni kaleetti hirʼachuu fi deebiʼee yaaʼuu irratti, hantuutonni kormaa 21 garee sadiitti qoodaman. Moodeelli miidhaa sun yaaʼa dhiigaa arterii kalee saʼaatii tokkoof dhaabe; itti aansuun yaaʼichi saʼaatii afuriif deebifame. Meetiiliin buluun miidhaan uumamuu dura lilmoon gara holqa garaatti kenname. Garee miidhaan irra gaʼee hin yaalamne wajjin walbira qabamanii, bineensonni yaalaman miidhaa tishuu cimaa xiqqaa fi jijjiiramoota safartuuwwan dhiphina oksideetivii hedduu keessatti mulʼatan qabu turan.
Kun ragaa miidhaa yeroo gabaabaa hantuutota keessatti yaaliidhaan uumame ilaalchisee argame dha. Meetiiliin buluu dhuguun nama dhibee kalee yeroo dheeraa qabu keessatti dandeettii calaluu akka fooyyessu hin agarsiisu. Miidhaa yaalii karoorfame dura yaaluunis dhukkuba duraan jiru yaaluu irraa adda dha.
Argannoowwan tiruu jechi “antiioksidaantii” faayidaa guutummaatti maaliif akka hin ibsine agarsiisu. Yaaliin 2018 hantuutota Wistar kormaa 35 irratti godhame yaaʼa dhiigaa gara kutaa tiruutti hirʼachuu daqiiqaa 60 fi dhiigni deebiʼee yaaʼuu daqiiqaa 15 qorate. Qorattoonni dhiigni deebiʼee yaaʼuu dura meetiiliin buluu karaa ujummoo dhiigaa kennan; safartuuwwan tishuu fi dhiigaa gareewwan yaalii gidduutti walbira qaban. Peerooksidaashiniin liipiidii hirʼate; garuu paaraameetaroonni maayitookondiriyaa safaraman gara haala isaanii duraaniitti hin deebine. Gareewwan yaaʼa dhiigaa hirʼate qaban keessatti, meetiiliin buluu wajjin yookaan malee, AST dabale.
Buʼaan baayookeemikaalaa gaarii taʼe fi buʼaan hojii qaamaa hin jijjiiramne yeroo tokkotti jiraachuu dandaʼu. Safartuu gaarii taʼe qofa gabaasuun yaaliin kun gaaffii isa dhugumaan qore caalaa balʼaa taʼeef deebii akka kenne fakkeessa. Qorannoon kunis taʼe yaaliin kalee siroosisii, dhibee tiruu coomaa yookaan dhibee kalee yeroo dheeraa namoota keessatti yaaluuf hin mirkaneessan.
Marii ogeessa yaalaa wajjin taasifamuuf maal fiduu qabda
Fayyadama filannoon godhamuuf, dhibeen kalee yookaan tiruu saaxilamummaa dura marii barbaada. Yaada dhihaate madaaluuf odeeffannoo gargaaru fidi:
- Dhibee adda baafame fi buʼaawwan laaboraatorii dhiheenya argaman kanneen dhimmichaaf barbaachisan, seenaa daayalisisii kamiyyuu dabalatee.
- Oomisha sirrii, cunqina isaa, karaa itti fayyadamuuf yaadame fi sababa isa yaada keessa galchuuf qabdu.
- Qorichootaa fi dabalatawwan hunda, akkasumas yeroo fi hamma meetiiliin buluu duraan fudhatame kamiyyuu.
Haalli itti fayyadama qorichaa hojii qaamolee cinaatti barbaachisaa taʼee itti fufa. Ibsi waliigalaa nageenyaa balʼaan haalota itti fayyadamni dhorkamu fi miidhaawwan cinaa ibsa; wabii walnyaatinsa qorichaa tarreen qorichootaa maaliif akka barbaachisu ibsa. Meetiiliin buluu fayyadamuuf jecha yaala siif ajajame ofiin hin dhaabin.
Gaaffiin faayidaa qabu adda baafamee dhihaata: nama hamma dadhabina hojii qaamaa kana qabu keessatti, ragaan oomisha kana karaa kanaan kaayyoo kanaaf fayyadamuu deeggaru maal? Himannaan waliigalaa waaʼee sochii maayitookondiriyaa gaaffii kanaaf deebii kennuu hin dandaʼu.