Barruu qorannoo
Mala meetiiliin buluu ittiin salfaayidiin safaramu
Malli salfaayidii meetiiliin buluu salfaayidii gara halluu cuquliisaatti jijjiiruun xuuxama ifaa uumamu safara. Meetiiliin buluun bu'aa walnyaatinsa keemikaalaa mallattoo xiinxalaa baatudha. Meetiiliin buluu qaruuraa tokko keessaa gara bishaaniitti dabaluun qorannoo kana miti.
Kutaan rakkisaan yeroo baay'ee hamma walnyaatinsi sun raawwatamutti saamudni haala wanta irraa fudhatamee bakka bu'u akka tursiisu gochuudha. Dubbisni xuuxama ifaa sirrii ta'e salfaayidii yeroo saamuda fudhachuu baqate ykn oksideeffame deebisuu hin danda'u. Haayidiroojiin salfaayidii bilisaa gareewwan salfarii biroo qophii saamudaatiin gadhiifaman irraas adda baasuu hin danda'u.
Halluu cuquliisaa maaltu uuma?
Mala EPA 376.2 keessatti, salfaayidiin dimethyl-p-phenylenediamine wajjin, ferric chloride jiraatutti walnyaachuun meetiiliin buluu uuma. Ri'eejantiin asiidawaan haala halluun itti uumamu qopheessa. Meeshaan safartuu sana booda xuuxama ifaa furmaata uumameen raawwatamu safara.
Walnyaatinsi yaad-rimee isaa:
Salfaayidii + N,N-dimethyl-p-phenylenediamine + Fe(III), haala asiidawaa keessatti → meetiiliin buluu → safartuu xuuxama ifaa.
Kun ibsa waliigalaa xiinxalaati malee walqixxaattoo walnyaatinsa keemikaalaa madaalame miti. Qindaa'innii fi cunqinni ri'eejantii, yeroon halluun itti uumamu, dheerinni dambalii fi dheerinni karaa ifaa mala filatame irraa fudhatamuu qabu.
Bal'inoonni kun wal bakka buusuu hin danda'an. EPA 376.2 safartuun 625 nm irratti akka raawwatamu ibsa. Adeemsi Hach 8131 meeshaa isaa DR/5000'f galmeeffame 665 nm fayyadama. Gatiin barruu saayinsii keessatti xuuxama ifaa meetiiliin buluu irratti kennamu qindaa'inootaa fi kalibreessuu qorannoo murtaa'eef barbaachisan bakka hin bu'u.
Osoo hin fudhatin dura kutaa salfaayidii safaramu hiiki
“Cunqina haayidiroojiin salfaayidii” jechuun galmoota safartuu adda addaa dhoksuu danda'a. Bishaan keessatti, H₂S bulbulamee fi HS⁻ keemistirii asiidii-beeziitiin walitti dhufu. Qoodni isaanii haalawwan, pH dabalatee, irratti hundaa'a. Saamuda asiidawaa gochuun qoodama sana jijjiira; qoodama jalqabaa booda ilaaluuf hin tursiisu.
EPA 376.2 saamudawwan bishaanii fi balfaa ibsaman keessatti salfaayidii waliigalaa fi bulbulame hammata, garuu salfaayidii asiidii keessatti hin bulbulamne hin hammatu. Kanaaf, gabaasa mala kana fayyadamu keessatti “waliigala” jechuun kompaawundii salfarii qabu hunda qaruuraa keessa jiru jechuu akka ta'etti fudhatamuu hin qabu. Salfeetiin wanta xiinxalamu addaati; salfaayidiin sibiilaa asiidii keessatti hin bulbulamnes safartuu keessaa hafuu danda'a.
Bu'aawwan laaboraatorii lamaa wal bira qabuu dura, adeemsi tokkoon tokkoon isaanii kutaa kam akka deebisee argate gaafadhu. Bu'uura gabaasaas ilaali: mg/L akka salfariitti fi mg/L akka H₂S'tti dhiyaatan mala ibsa ulfaatinaa adda addaati. Lakkoofsi wal fakkaatu, yoo yuunitii, qophii fi hiikni wanta xiinxalamu wal hin simne, bu'aawwan walii galu jechuu miti.
Adeemsa hojii safartuu eegu
Adeemsa hojii laaboraatorii yaadame yeroo gamaaggamtu tartiiba armaan gadii fayyadami. Fakkiin qola irratti jiru walnyaatinsaa fi dubbisa ifaa agarsiisa; gabateen kun murteewwan isaan dura godhaman adda baasa.
| Sadarkaa | Osoo itti hin fufin galmeessi | Galmeen sun maal ittisa |
|---|---|---|
| Hiiki | Maatriksii bishaanii, balfaa ykn baayoloojikaalaa; kutaa bulbulame ykn waliigala malichi hiiku | Wantoota xiinxalaman adda addaa maqaa “H₂S” tokko jalatti wal bira qabuu |
| Fudhadhu | Yeroo saamudni fudhatame, ho'a, calaluu, meeshaa itti qabamee fi qilleensaaf saaxilamuu | Saamuda jijjiirame akka bishaan jalqabaatti ilaaluu |
| Tasgabbeessi | Adeemsa eegumsaa sirrii fi yeroo turtii hayyamame | Qabbaneessuun qofti saamuda hunda eega jedhanii yaaduu |
| Walnyaachisi | Gosa fooyya'iinsa malaa, tuuta oomishaa ri'eejantii, qabee fi yeroo halluun itti uumamu | Kutaalee pirootokoolota adda addaa wal hin simne walitti makuu |
| Safari | Dheerina dambalii, dheerina karaa ifaa seelii, saamuda duwwaa, istaandaardotaa fi qallisuun bulbulchuu | Kalibreessuu sirrii malee halluu gara cunqinaatti jijjiiruu |
| Gamaaggami | Mirkaneessa deebisanii argachuu, waliigaltee safartuu dachaa, daangaa gabaasaa fi yuunitoota | Lakkoofsa meeshaan kenne daangaawwan xiinxalaa isaa malee gabaasuu |
Cuunfaan NEMI kan Standard Methods 4500-S²⁻ D qilleensa waliin walqunnamtii xiqqeessuu fi battalumatti xiinxaluu ykn mala eegumsaa zinc-acetate ibsame fayyadamuu gaafata. Adeemsi isaa salfaayidii waliigalaa eeguufis haala alkaalaayinii fi qaruuraa guutumaan guutuutti guutame fayyadama. Ulaagaaleen kun mala saamuda sanaa keessaa kutaa tokko malee sirna hojii laaboraatorii qofa miti.
Wantoonni safartuu jeeqan saamudni gatii sobaan gadi aanaa akka agarsiisu gochuu danda'u
Cuunfaan Standard Methods sun wantoota hir'isa keemikaalaa fiduun uumama halluu cuquliisaa ukkaamsan, sibiilota salfaayidii hin bulbulamnee fi sirriitti deebifamee hin argamne uuman, akkasumas ferrocyanide ofii isaatii halluu cuquliisaa uumu adda baasa. Cunqinni salfaayidii baay'ee ol'aanaanis walnyaatinsa gufachiisuu danda'a.
Kanaaf, tuubiin halluun isaa laafaa ta'e ibsa hedduu qabaachuu danda'a: salfaayidii xiqqaa, xiinxala dura baduu, deebisanii argachuu guutuu hin taane ykn uumama halluu ukkaamfame. Tuubiin halluun isaa dukkanaa'e halluu safartuu jeequ qabaachuu danda'a. Halluunii fi booruun sirreeffama duubbee malichi ajaju barbaadu; gatii saamuda duwwaa bishaanii akka tasaa filatame hir'isuun qofti gahaa ta'uu dhiisuu danda'a.
Mirkaneessi faayidaa qabu hamma salfaayidii beekamaa saamuda bakka bu'aa ta'etti dabaluun qophii barbaachisaa keessa dabarsuudha. Daballiin eegame yoo deebifamee hin argamne, maatriksiin ykn adeemsi hojii qoramuu qaba. Tumaaleen to'annoo qulqullinaa EPA 9030B keessa jiran saamudni maatriksii hammi beekamaan itti dabalame maaliif saamudawwan duwwaa fi istaandaardota mirkaneessaa waliin mala guutuu keessa darbuu akka qabu agarsiisu. Hammi beekamaan dubbisa dura battalumatti qofa dabalame kasaaraa duraan uumame madaaluu hin danda'u.
Fakkeenya dirree: bishaan ho'aan pirootokoolii sirnaan qindaa'e rakkisa
Qorannoon USGS Yellowstone kan Open-File Report 2010-1192 keessatti gabaafame saamudawwan ho'a lafa keessaa eegamanii turan irratti adeemsa meetiiliin buluu lama mala elektiroodii ayoonii filatu waliin wal bira qabe.
Bu'aawwan elektiroodii yeroo hunda ol'aanaa turan. Qorattoonni oksideeffamuu fi H₂S gaasaan keessaa bahuu akka rakkoolee saamudawwan ho'aa adda baasan. Saamuda dabaluu dura ri'eejantoota halluu dursee walitti makuun bu'aawwan safartuu halluu xiqqoo ol'aanaa kenne, garuu rakkoo biraa fide: ri'eejantiin makame dafee manca'e; kunis yeroo akka madda sirrii ta'uu dhabuu taasise. Saamudawwan torba keessattis cunqina thiosulfate barreessitoonni safartuun halluu gatii gadi aanaa kennuu danda'uu wajjin walqabsiisan argame.
Bishaanota ho'a lafa keessaa isaanii ilaalchisee, barreessitoonni battalumatti haala alkaalaayinii keessatti wanta oksideeffamuu ittisuun tasgabbeessuu, itti aansuun elektiroodiin safaruu filatan. Kun argannoo qabatamaa bishaan ho'aaf mala filachuu irratti argamedha malee safartuun elektiroodii hundi qorannoo halluu hunda caala jechuun ragaa miti.
Gaaffichaaf mala filadhu
| Gaaffii xiinxalaa | Mala madaalamuu qabu | Haala ijoo guutamuu qabu |
|---|---|---|
| Salfaayidii maatriksii bishaanii mijataa keessaa deebifamee argamuu danda'u | Safartuu halluu meetiiliin buluu galmeeffame | Kutaa ibsame eegi; maatriksii keessaa deebisanii argachuu agarsiisi |
| Salfaayidii bishaan ho'a lafa keessaa ho'aa keessatti | Adeemsa hojii elektiroodii mirkanaa'een battalumatti tasgabbeessuu | Ho'aa fi maatriksichaaf saamuda fudhachuu fi eeguu mirkaneessi |
| Salfaayidota balfa walmakaa ykn wantoota jajjaboo keessatti | Qophii kutaa murtaa'eef qophaa'e, kan akka EPA 9030B, mala murteessaa inni ibsu waliin | Asiidiin salfaayidii hin bulbulamne deebisanii argachuun guutuu ta'uu dhiisuu danda'a; baafamni guutuu ta'a jedhii hin yaadin |
| Salfaayidii bilisaa fi gareewwan salfarii asiidiin gadhiifaman saamudawwan baayoloojikaalaa keessatti | Addaan baasuu waliin filannoodhaan qabachuu ykn gara kompaawundii biraatti jijjiiruu | Gareen salfarii kam mallattoo safarame akka uumu mirkaneessi |
Garaagarummaan baayoloojikaalaa kun guddaadha. Qorannoo laaboraatorii fi pilaasmaa hantuutaa Shen fi hiriyoota isaa bara 2011 keessatti, safartuuwwan meetiiliin buluu halluu duubbee, dandeettii hamma xiqqaa adda baasuu fi salfarii asiidiin gadhiifamu kan yeroo qophii ba'u irraa daangaa qabu turan. Malli isaanii monobromobimane/HPLC kompaawundii salfaayidii irraa uumame adda baasee, haalawwan qoraman jalatti cunqina gadi aanaa adda baase. Kun hojii mirkaneessa xiinxalaa ture malee daangaa murteessaa qorannoo kilinikaa ykn ragaa bu'aa yaalaa miti.
Kalibreessuu fi qorannoowwan maqaan isaanii wal fakkaatu
Istaandaardota salfaayidii adeemsichi hiike irratti hundaa'uun, haalawwan walnyaatinsaa fi ifaa saamudawwanitti fayyadaman wajjin wal fakkaatan fayyadamuun kalibreessi. Xuuxama ifaa saamudaa gara cunqinaatti jijjiiruu dura bu'aawwan saamuda duwwaa fi istaandaardii mirkaneessaa gamaaggami. Sararri kalibreessuu sirrii istaandaardota sanaaf walitti dhufeenya hundeessa; saamuda keessaa deebisanii argachuun ammoo walitti dhufeenyi sun maatriksicha keessattis hojjeta moo hin hojjetu akka ta'e mirkaneessa.
Dhuma irratti, qorannoon MBAS kan wantoota anniyoonii sochii fuulaa qaban meetiiliin buluu karaa addaatiin fayyadama. EPA 425.1 keessatti, halluun duraan jiru wantoota sochii fuulaa qaban waliin walitti hidhamee gara kutaa orgaanikii baafama. Safartuun halluu salfaayidii immoo halluu sana uuma. Adeemsa xiinxalaa kana keessaa tokko illee qajeelfama bishaan qulqulleessuu miti. Ri'eejantii filachuu ykn halluu cuquliisaa hiikuu dura wanta xiinxalamee fi walnyaatinsa adda baasi.