Buluu meetiliinii, vaasoopleejii fi shookii sepsisii: gamaaggama ragaa qorannoowwan yaalii

Dhukkubsataan tokko baqaqsanii yaaluu onnee booda kutaa baqaqsanii yaaluu keessaa ba'a; hammi dhiigaa onneen isaa pumpsitu idilee ta'us, dhiibbaan dhiigaa isaa tasgabbaa'ee hin turu. Siree biraa irratti, dhukkubsataan infekshinii cimaa qabu dhiibbaa dhiigaa isaa sadarkaa kaayyeffame ol tursiisuuf hamma noorepinefriinii yeroo yeroon dabalaa deemu barbaada. Haalawwan lamaan keessatti ujummooleen dhiigaa cimina isaanii dhabaniiru; lamaan isaaniis ogeeyyiin kunuunsa cimaa buluu meetiliinii akka yaalan taasiseera. Barruun kun qorannoowwan yaalii kilinikaa dhugumaan maal akka qoratan fi maal akka argatan gamaaggama.

Garaagarummaan lama wantoota armaan gadii hunda qindeessa. Tokkoffaa, vaasoopleejiin baqaqsanii yaaluu onnee boodaa fi shookiin sepsisii dhukkuboota adda addaa waan ta'aniif, saxaxni qorannoowwan yaalii isaaniis adda adda; kanaaf tokkoon tokkoon isaanii kutaa mataa isaanii qabu. Lammaffaa, vaasoopireesarii xiqqoo barbaaduun carraa lubbuun hafuu dabaluun tokko miti. Qorannoowwan yaalii baay'een isa jalqabaa safaraniiru; isa lammaffaa murteessuuf garuu baay'inaan gahaa kan ta'an jechuun ni danda'ama hin jiran.

Buluun meetiliinii cimina ujummoolee dhiigaa maaliif dabalu danda'a?

Arteriin yeroo maashaan laafaan isaanii kottoonfatuu fi diriiru dhiphatuu fi bal'atu; bal'inni isaanii kunis mormii ujummoolee dhiigaa qaama guutuu keessaa baay'ee murteessa. Mallattoon maashaa diriirsu tokko naayitirik oksaayidii irraa karaa guwaanaayileet saaykileesii bulbulamaa gara GMP marsaawaa darbuun diriiruu jajjabeessa. Buluun meetiliinii adeemsa kana gufachiisa; kanaaf ujummooleen dhiigaa yeroo shookii garmalee bal'atan mormuu danda'a. Gocha isaa qorichummaa uggura tokko qofa irratti kan daangeffame miti: hojii yaalii oomisha naayitirik oksaayidii fi diriiruu ujummoolee dhiigaa irratti keessatti, buluun meetiliinii sansalata mallattoo dabarsuu keessaa bakka tokkoo ol irratti hojjete. Hojiin sun adeemsa ta'uu danda'u ibsa. Garuu dhiibbaan dhiigaa dhukkubsataa dhuunfaa tokkoo akkamitti akka deebii kennu hin tilmaamu.

Qorannoon yaalii armaan gadii hundi buluu meetiliinii ujummoo dhiigaatiin hospitaala keessatti, kunuunsa cimaa idilee irratti dabalataan kenne. As keessatti oomisha afaaniin fudhatamu kan mana keessatti fayyadaman qorachuun hin jiru.

Vaasoopleejii baqaqsanii yaaluu onnee boodaa

Vaasoopleejii as keessatti jechuun baaypaasii onnee fi sombaa booda ciminni ujummoolee dhiigaa garmalee hir'achuu dha: hammi dhiigaa onneen pumpsitu eegamus, dhiibbaa dhiigaa fi mormiin ujummoolee dhiigaa gadi aanaa ta'u. Ragaan qorannoowwan yaalii ramaddii carraa fayyadaman kan vaasoopleejii duraan uumame yaaluuf jiru baay'inaan qorannoo yaalii xiqqaa tokko irratti hundaa'a. Qorannoowwan yaalii dabalataa lama vaasoopleejii ittisuuf buluu meetiliinii baqaqsanii yaaluu dura yookaan yeroo baqaqsanii yaaluu qoratan; kun gaaffii kilinikaa adda ta'e dha.

Qorannoo yaalii Levin fi hiriyoota isaanii kan ramaddii carraatiin vaasoopleejii baqaqsanii yaaluu booda uumame qorate keessatti, dhukkubsattoonni 56 buluu meetiliinii 1.5 mg/kg sa'aatii tokko keessatti ujummoo dhiigaatiin yookaan pilaaseeboo akka argatan ramadaman. Garee qoricha argate keessatti vaasoopleejiin saffisaan bade; dhukkubsattoota pilaaseeboo argatan 28 keessaa 8 sa'aatii 48 ol vaasoopleejii keessa turan, duuti immoo 28 keessaa 0 fi 28 keessaa 6 ture. Bu'aan shookii deebisanii dhaabuu kun xiyyeeffannoo namaa hawwata; garuu dhukkubsattoonni 56 dhiibbaa lubbuun hafuu mirkaneessuu hin danda'an, garaagarummaan du'aas haala waliigalaatti babal'isuuf ragaa cimaa miti.

Qorannoowwan yaalii ittisaa bu'aawwan wal hin simne agarsiisu. Qorannoo Ozal fi hiriyoota isaanii dhukkubsattoota baaypaasii ujummoolee dhiigaa onnee balaa olaanaa qaban irratti keessatti, buluu meetiliinii baqaqsanii yaaluu dura ujummoo dhiigaatiin kennuun vaasoopleejii 50 keessaa 13 irraa gara 50 keessaa 0tti hir'ise. Maslow fi hiriyoonni isaanii yeroo baaypaasii dhiibbaa yeroo gabaabaaf turu argatan; Cho fi hiriyoonni isaanii garuu sochii dhiigaa yookaan itti fayyadama vaasoopireesarii irratti faayidaa jechuun ni danda'ama hin arganne. Dhukkubsattoota baqaqsanii yaaluu filataman keessatti ittisuu fi vaasoopleejii duraan uumame keessaa baraaruun akka yaadawwan adda addaa, ragaa adda addaa qabanitti dubbifamuu qabu.

Shookii sepsisii

Shookiin sepsisii infekshinii fi hanqina naanna'uu dhiigaa dhangala'aa erga kennamee boodas itti fufu walitti qaba; kanaaf noorepinefriiniin bu'uura kunuunsaa ta'a, qorannoowwan yaaliis buluun meetiliinii yeroo kaatekoolaaminii fayyadamuu gabaabsuu isaa gaafatu. Mallattoon bu'aa kun kan baqaqsanii yaaluu caalaa wal sima, garuu ammas garaagarummaa qaba; lubbuun hafuu osoo hin taane itti fayyadama vaasoopireesarii hir'isuu ilaallata.

Qorannoon yaalii ammayyaa inni guddaan qorannoo Ibarra-Estrada fi hiriyoota isaanii kan 2023, buluu meetiliinii akka yaala dabalataatti yeroo jalqabaatti kennamu ramaddii carraatiin qorate dha. Ga'eessonni 91 xiinxala keessatti hammataman guyyaa guyyaan sa'aatii ja'aaf ujummoo dhiigaatiin, yeroo sadiif buluu meetiliinii yookaan pilaaseeboo isa fakkaatu argatan; kunis noorepinefriinii, haayidrookortisoonii fi yeroo barbaachisutti vaasoopireesinii irratti dabalataan kenname. Yeroon jiddugaleessaa vaasoopireesarii dhaabuuf fudhate sa'aatii 69 fi sa'aatii 94 ture; duuti fi yeroon gargaarsa hargansuu garuu wal fakkaatu turan. Qorannoowwan yaalii duraanii xiqqaa turan: qorannoon yaalii jalqabaa Kirov fi hiriyoota isaanii kan dhukkubsattoota 20 hamma 2 mg/kg al-tokkoon kennamu, itti aansuun hamma ujummoo dhiigaatiin kennamu dabalaa deemuun kaatekoolaaminii baay'ee hir'isuu agarsiise. Memis fi hiriyoonni isaanii immoo dhiibbaa arterii giddugaleessaa qoricha kennuun booda olaanaa ta'e argatan (85 fi 74 mmHg), garuu safartuu bu'aa itti fayyadama vaasoopireesarii hir'isuu hin qaban turan. Kana faallaa, qorannoon yaalii Dong fi hiriyoota isaanii kan dhukkubsattoota 72 pilaaseeboo waliin walbira qabee qorate noorepinefriinii yookaan dhiibbaa dhiigaa irratti faayidaa hiika qabu hin arganne; walbira qabni tokko immoo sa'aatii 12 fi 24 irratti vaasoopireesariin lammaffaan vaasoopireesinii ta'uun buluu meetiliinii caalaa akka ture agarsiise. Hojiin hamma qorichaa murteessuu Juffermans fi hiriyoota isaanii dhiibbaan dhiigaa fi mormiin ujummoolee dhiigaa hamma qorichaa waliin akka dabalan agarsiise; 7 mg/kg irratti dhiigni qaamolee garaa keessa jiran ga'uu hir'achuun yaaddoo ture.

Gabatee qorannoowwan yaalii

IV jechuun ujummoo dhiigaatiin kennamu jechuudha. NE jechuun noorepinefriinii jechuudha. MAP jechuun dhiibbaa arterii giddugaleessaa jechuudha. SVR jechuun mormii ujummoolee dhiigaa qaama guutuu jechuudha. Tarreen hundi akkaataa qorichi qorannoo keessatti kenname agarsiisa malee gorsa yaalaa miti.

Qorannoo yaalii fi haala	Akkaataa kennuu	Bu'aa vaasoopireesarii	Bu'aa sochii dhiigaa	Du'a	Taateewwan miidhaa
Levin 2004: vaasoopleejii baqaqsanii yaaluu onnee booda uumame, 28 fi 28	1.5 mg/kg IV sa'aatii 1 keessatti	Dhukkubsattoota qoricha argatan hunda keessatti vaasoopleejiin sa'aatii 6 keessatti bade; garee to'annoo 28 keessaa 8 sa'aatii 48 ol itti fufe	Garee qoricha argate keessatti MAP fi SVR saffisaan deebi'an	28 keessaa 0 fi 28 keessaa 6; dhiibbaa lubbuun hafuu mirkaneessuuf baay'inni xiqqaa dha	Akkaataa kennuu kanaan mallattoon summummaa guddaa hin gabaafamne
Ozal 2005: dhukkubsattoota baaypaasii balaa olaanaa qaban 100 keessatti ittisuu, 50 fi 50	Dhangala'aa 1 percent baqaqsanii yaaluu dura sa'aatii 1 irraa jalqabee ujummoo dhiigaatiin kennamu	Vaasoopleejii 50 keessaa 0 fi 50 keessaa 13; ittisuu malee erga uumamee booda baraaruu miti	Garee qoricha argate keessatti dhiibbaan dhiigaa yeroo baqaqsanii yaaluu olaanaa ture	Qorannoo yaalii du'aa miti	Mallattoon summummaa guddaa hin gabaafamne
Cho: buluu meetiliinii ittisaaf baqaqsanii yaaluu onnee keessatti	Yeroo baqaqsanii yaaluu naannoo ujummoo dhiigaatiin kennuu	Garaagarummaan vaasoopireesarii hiika istaatistikii qabu hin jiru	MAP fi SVR garaagarummaa hiika istaatistikii qabu hin qaban	Qorannoo yaalii du'aa miti	Saffisni taateewwan miidhaa addatti hin gabaafamne
Kirov 2001: qorannoo yaalii jalqabaa shookii sepsisii, 10 fi 10	2 mg/kg al-tokkoon kennamu, itti aansuun sadarkaa sadarkaadhaan ujummoo dhiigaatiin kennuun walumaa galatti 5.75 mg/kg ga'uu	NE hanga 87 percent hir'ate; epinefriiniin 81 percent hir'ate; doopaaminiin 40 percent hir'ate	MAP sa'aatii 6 fi 24 irratti hiika istaatistikii qabuun olaanaa ture	Du'a guyyaa 28 keessatti: 10 keessaa 5 fi 10 keessaa 7; qorannoo yaalii du'aa miti	Fincaan buluu fi halluu gogaa jijjiiramu; mallattoon summummaa qaamolee guddaa hin jiru
Memis 2002: sepsisii cimaa, 15 fi 15	Sa'aatiitti 0.5 mg/kg sa'aatii 6f	Safartuun bu'aa itti fayyadama hir'isuu lakkoofsaan ibsame hin jiru	MAP qoricha kennuun booda 85 fi 74 mmHg	Du'a qorachuuf humna istaatistikii gahaa hin qabu	Mallattoon summummaa guddaa hin gabaafamne
Ibarra-Estrada 2023: shookii sepsisii, 91 xiinxalaman	Guyyaa guyyaan sa'aatii ja'aaf ujummoo dhiigaatiin kennuu, yeroo sadiif	Yeroon jiddugaleessaa vaasoopireesarii dhaabuuf fudhate sa'aatii 69 fi 94	Gareewwan lamaan keessatti dhiibbaan dhiigaa sadarkaa kaayyeffame akka ga'u to'atame	Duuti gareewwan gidduutti wal fakkaata	Fincaan buluu yookaan magariisaa baramaa ture; hanqina G6PD fi dhiheenya SSRI fayyadamuun ulaagaa qorannoo keessaa hambisuu turan
Dong 2025: shookii sepsisii gargaarsa hargansuu argatu, 36 fi 36	2 mg/kg daqiiqaa 15 keessatti, dabalataan 1 mg/kg sa'aatii 12 keessatti	Garaagarummaan NE zeeroo bira ture; yeroo vaasoopireesarii dhaabuu keessatti garaagarummaan hin jiru	Garaagarummaan MAP minus 1.2 mmHg, hiika istaatistikii hin qabu; yaa'iinsi dhiigaa ujummoolee xixiqqoo fooyya'e	Du'a guyyaa 28 keessatti: 36 keessaa 9 fi 36 keessaa 15, hiika istaatistikii hin qabu	Dhukkubsattoota qoricha argatan hunda keessatti fincaan buluu yookaan magariisaa; mallattoon miidhaa tiruu, kalee yookaan dhiigaaf oksijiinii dhiyeessuu hin jiru

Kun keessaa wanti du'a hir'achuu agarsiisu jiraa?

Xiinxaloonni qorannoowwan walitti qaban qorannoowwan yaalii dhuunfaa caalaa bu'aa gaarii agarsiisaniiru; garuu tilmaamoonni bu'aa gaarii sun yeroo bal'inaan qoraman ni dadhabu. Walitti qabni qorannoowwan yaalii shookii sepsisii ja'aa kan 2024 reeshiyoo balaa du'a yeroo gabaabaa 0.66 argate; ta'us, qorannoowwan yaalii balaa loogii olaanaa qaban yeroo keessaa baafaman dhiibbaan sun hiika istaatistikii dhabe. Walitti qabni isa yeroo ammaa kan RCT qofa, qorannoowwan yaalii sagalii fi dhukkubsattoota 535 hammate, reeshiyoo carraa du'a guyyaa 28 hanga 30 keessatti 0.73 argate; daangaan amanamummaa isaa 0.40 hanga 1.36 waan ta'eef hiika istaatistikii hin qabu. Xiinxalli isaa tartiiba qorannoowwan yaalii immoo, dhukkubsattoota dhibba muraasa amma jiran waliin walbira qabamee, dhukkubsattoonni 1,773 akka barbaachisan tilmaame. Guduunfaan amanamaan faayidaan lubbuun hafuu hin mirkanoofne kan jedhu dha malee, faayidaan akka hin jirre mirkanaa'eera kan jedhu miti.

Yaadannoowwan nageenyaa ragaa hospitaalaa irraa

Dhiibbaawwan qorannoowwan yaalii keessatti baramoo turan fincaan buluu yookaan magariisaa fi halluu gogaa jijjiiramu, dabalataan methemoogilobiiniin hamma xiqqoo olka'uu turan. Balaawwan cimaan lakkoofsa taateewwan qorannoowwan yaalii irraa osoo hin taane odeeffannoo oomisha ujummoo dhiigaatiin kennamu kan hayyama qabu irraa dhufu: qorichoota seerotooniinii irratti hojjetan yookaan opiooyidota waliin yeroo kennamu sindiroomii seerotooniinii; balaa seelonni dhiigaa diimaan caccabuu irraa kan ka'e hanqina G6PD keessatti fayyadamuun dhowwamuu; yeroo ujummoo dhiigaatiin kennamuu fi yeroo gabaabaa sana booda dubbisni oksimeetira paalsii sobaan gadi aanaa ta'uu; akkasumas dhiibbaan dhiigaa olka'uun akka dhiibbaa miidhaatti gabaafamuu. Qorannoowwan yaalii ammayyaa hedduun dhukkubsattoota hanqina G6PD qaban yookaan dhiheenya qorichoota seerotooniinii irratti hojjetan fudhatan keessaa hambisaniiru; kanaaf gabateewwan nageenyaa isaanii kan rakkoo hin agarsiifne balaa gareewwan sanaa hin safaran. Ragaan kun gamaaggama waliigalaa itti fayyadama kilinikaa bal'aa fi madaallii nageenyaa waliin ilaalamuu qaba; dubbistoonni saxaxa qorannoo yaalii hin beekne qajeelfama qorannoo buluu meetiliinii dubbisuu irraa jalqabuu danda'u.

Yoo ragaan dabale, vaasoopleejii fi shookiin sepsisii gara fuulduraatti gamaaggama gadi fageenya qabu adda addaa barbaadu danda'u. Garuu barreeffamoonni qorannoo amma jiran gamaaggama kunuunsa cimaa tokko keessatti walitti qabamuu danda'u: dhiibbaa dhugaa ujummoolee dhiigaa dhiphisuu fi itti fayyadama vaasoopireesarii hir'isuu, keessumaa vaasoopleejii duraan uumamee fi shookii sepsisii jalqabaa keessatti ifa ta'e; faayidaa lubbuun hafuu mirkanaa'e malee, akkasumas daangaawwan nageenyaa gareewwan dhukkubsattootaa hedduu keessaa hambisan waliin. Namni haalawwan kana qabu kamiyyuu duraan kunuunsa cimaa keessa jira; buluu meetiliinii haala kana keessatti fayyadamuun murtii ICU gareen yaalaa kennu dha malee, qoricha hospitaala keessatti ujummoo dhiigaatiin kennamu irraa tilmaamame yaala mana keessaa miti.