Nkhani
Methylene blue ndi chithandizo choyang'anizana ndi mantha: chifukwa chake kuphunzira bwino kuli kofunika

Taganizirani anthu awiri amene amaliza gawo lofanana loyang'anizana ndi mantha a malo otsekeka. Woyamba amachoka ali wodekha. Mantha ake pamapeto pa kuyesa komaliza ali pafupi ndi ziro. Wachiwiri amachoka akunjenjemera. Mantha ake pamapeto akadali aakulu. Onse amamwa kapisozi yofanana pambuyo pake. Patatha mwezi umodzi, munthu wodekhayo amakhala bwino ndipo wonjenjemerayo amakhala woipa kuposa kale. Mankhwala omwewo, mlingo womwewo, zotsatira zosiyana.
Izi ndi zimene mabuku a kafukufuku wa methylene blue ndi kuphunzira kuchepetsa mantha amafotokoza. Mankhwalawa sanagwire ntchito ngati mankhwala odekhetsa amene amachepetsa mantha mwachindunji. Anagwira ntchito ngati othandiza kulimbitsa kukumbukira, omwe amalimbitsa chilichonse chimene ubongo unali kukonza pambuyo pa gawolo. Pamene gawolo linachititsa kuphunzira kuchepetsa mantha, mayeso otsatira anasonyeza mantha ochepa. Pamene silinatero, phindu linatha ndipo zotsatira zinaoneka kuti zikulowera mbali ina. Nkhaniyi ikuyerekezera zoyesera za nyama ndi kafukufuku wa chithandizo choyang'anizana ndi mantha mwa anthu kuti kusiyana kumeneku kukhalebe komveka bwino.
Kuchepetsa mantha ndi kuphunzira kwatsopano, osati kufufuta
Kuphunzitsa mantha kumagwirizanitsa chizindikiro chimene poyamba sichiyambitsa mantha ndi chochitika chosasangalatsa, mpaka chizindikiro chokhacho chichititse kuuma osasuntha kapena kupewa. Kenako maphunziro ochepetsa mantha amapereka chizindikirocho mobwerezabwereza popanda chochitikacho. Munthuyo kapena nyamayo imaphunzira chinthu chatsopano: chizindikirocho sichikuloseranso kuvulazidwa pamalo amenewa. Kugwirizana kwakale sikufufutidwa. Kumapikisana ndi kwatsopano, ndipo kungabwerere malo kapena zinthu zozungulira zikasintha, pakapita nthawi, kapena pambuyo pa chokumbutsa. Ochita kafukufuku amatcha kubwerera kumeneku kubwerera kwa mantha chifukwa cha kusintha kwa malo, kubwereranso mwadzidzidzi, ndi kuyambiranso pambuyo pa chokumbutsa.
Kupikisana kumeneku ndi chifukwa chake nthawi ili yofunika. Chinthu choperekedwa gawo lisanayambe chingasinthe mmene munthu amaonera zinthu kapena nkhawa zake mkati mwa gawolo. Choperekedwa pambuyo pake sichingatero. Chingangokhudza kulimbitsidwa kwa kukumbukira, njira yotenga maola ambiri yomwe imakhazikitsa kukumbukira kwatsopano. Zonse zimene zili pansipa zimadalira kusiyana kumeneku.

Chithunzichi chikusonyeza magawo anayiwo. Kuphunzira kumachitika mu gawo lachiwiri. Methylene blue imaperekedwa mu gawo lachitatu. Kuyesa ngati zinthu zayenda bwino kumachitika mu gawo lachinayi, makamaka m'malo osiyana ndi ophunzitsira, chifukwa mantha amene samabwerera m'chipinda cha chithandizo chokha ali ndi phindu lochepa.
Zimene makoswe anasonyeza poyamba
Poyambira panali kuyesa kusunga zimene zinaphunziridwa. Gonzalez-Lima ndi Bruchey anaphunzitsa makoswe kuuma osasuntha akamva phokoso, anachepetsa kuyankha kumeneko kudzera m'maphunziro, kenako anawabaya methylene blue kapena madzi a mchere pambuyo pa gawo lililonse. Mlingo unali 4 mg/kg, wobayidwa m'bowo la m'mimba, koyamba patatha mphindi 30 kuchokera pa maphunziro ochepetsa mantha, ndipo unabwerezedwa kwa masiku asanu. Makoswe amene analandira mankhwalawa anauma osasuntha mochepa akamva phokosolo pa mayeso otsatira: ponseponse pafupifupi theka la kuchuluka kwa gulu loyerekezera, ndipo pa mayeso omaliza pafupifupi gawo limodzi mwa magawo asanu. Koma kuuma osasuntha phokoso lisanamveke, mayendedwe wamba, ndi miyezo ya mantha sizinasiyane. Kusunga bwino zimene anaphunzira kunayendera limodzi ndi kuchuluka kwa ntchito ya cytochrome oxidase, chizindikiro cha mphamvu yopanga mphamvu ya mitochondria, makamaka m'madera a kutsogolo kwa ubongo kuphatikizapo anterior infralimbic, dorsal ndi medial frontal, ndi lateral orbital cortex. Olembawo anatanthauzira izi ngati kuthandiza kagwiritsidwe ka mphamvu polimbitsa kukumbukira m'magulu olumikizana a ubongo amene amasunga kuphunzira kuchepetsa mantha.
Kafukufuku wachiwiri wa makoswe anafunsa ngati zotsatirazo zimapitiriza kuoneka mwa nyama zobadwa ndi khalidwe lolephera kuchepetsa mantha. Wrubel ndi anzake anagwiritsa ntchito makoswe obadwa ndi kusowa mphamvu yochitapo kanthu, mtundu umene unaperekedwa ngati chitsanzo cha kukhala pachiwopsezo cha mantha osatha. Makoswewa anaphunzira mantha bwinobwino koma sanathe kuwachepetsa kwenikweni; mizere ya kuuma kwawo osasuntha sinatsike, pamene ya gulu loyerekezera inatsika. Patatha mwezi umodzi, makoswe osowa mphamvu yochitapo kanthuwo analandira masiku ena asanu omva phokoso lokha, ndipo tsiku lililonse pambuyo pake anapatsidwa 4 mg/kg ya methylene blue kapena madzi a mchere. M'malo ophunzitsira kuchepetsa mantha, mankhwalawo anasintha zochepa. Pobwerera m'malo oyambirira amene anaphunziriramo mantha, kubwerera kwa mantha kunali kochepa kwambiri m'gulu la methylene blue. Pa chithandizo choyang'anizana ndi mantha, chimenechi ndi chotsatira chochititsa chidwi, chifukwa odwala amafunikira kusintha kwabwino komwe kumapitirira ngakhale atapita kumalo atsopano.
Kenako panabwera kuyesa malire a zimenezi. Auchter ndi anzake anayesa makoswe oberekedwa mwa kusankha kuti akhale ndi luso lalikulu, lochepa, kapena lapakatikati lochepetsera mantha, ndipo anawabaya kamodzi gawo litangotha, nthawi yomweyo pambuyo pa maphunziro ochepetsa mantha. Methylene blue inachepetsa kuyambiranso kwa mantha pambuyo pake mwa makoswe okhawo amene anachepetsa bwino mantha m'gawo limenelo. Kuchita bwino kunatanthauzidwa ngati kukhala pafupifupi 0.2 pa muyezo wa kupatuka kokhazikika pamwamba pa avareji ya zitsanzo zonse. Mwa makoswe osachepetsa bwino mantha, mankhwalawo sanachite chilichonse. Njira ina yoyerekezera, yokumbutsa kenako kuphunzitsa kuchepetsa mantha, inathandiza mosasamala kanthu kuti gawolo linayenda bwino kapena ayi. Izi zinasonyeza kuti kulephera kunali kwa gulu la mankhwalawo, osati khalidwe la nyamazo. Mfundo imene olembawo anafotokoza ndiyo imene imatsogolera gawo ili la kafukufuku: chinthu cholimbitsa kukumbukira chimalimbitsa gulu lolumikizana la ubongo limene linali kugwira ntchito, ndipo kuphunzira bwino kuli kofunika.
Kuyesa mwa anthu: gawo limodzi loyang'anizana ndi mantha a malo otsekeka
Kafukufuku wa zachipatala anagwiritsa ntchito njira ya makoswe mwachindunji momwe mfundo za makhalidwe abwino zimalolera. Telch ndi anzake anagawa mwachisawawa akuluakulu 42 amene anali ndi mantha aakulu a malo otsekeka kuti alandire methylene blue kapena mankhwala opanda chinthu chogwira ntchito, operekedwa pokhapokha pambuyo pa gawo limodzi loyang'anizana ndi mantha. Gawolo linali kuyang'anizana ndi mantha kasanu ndi kamodzi, kwa mphindi zisanu nthawi iliyonse, atagona m'chipinda chaching'ono chotsekeka; zonse pamodzi mphindi 30. Avareji ya mantha apamwamba kwambiri inatsika kuchokera pa 73 mwa 100 pa nthawi yoyamba kufika pafupifupi 24 pa nthawi yomaliza. Kupereka mankhwala kunayamba nthawi yomweyo pambuyo pa gawolo: methylene blue yonse inali 260 mg, yogawidwa m'makapisozi atatu omwedwa motalikirana pafupifupi maola asanu ndi limodzi mpaka khumi kuti akwaniritse nthawi yolimbitsa kukumbukira. Umboni wa mwa anthu wokhudza methylene blue pa kuvutika maganizo ndi nkhawa umathandiza kumvetsa malo a kafukufukuyu; ndiye yekhayo amene anayesa chithandizo choyang'anizana ndi mantha pogwiritsa ntchito gulu loyerekezera.
Funso limene linakonzedwa pasadakhale silinali lakuti kodi mankhwalawa anaposa mankhwala opanda chinthu chogwira ntchito pa avareji. Linali lakuti kodi zotsatira zake zinadalira mantha amene anatsala pamapeto pa kuyang'anizana ndi mantha kwa nambala sikisi. Zinatero. Patatha mwezi umodzi, atayesedwa m'chipinda china, odwala amene anamaliza gawolo ndi mantha a ziro anali ndi avareji ya mantha apamwamba pafupi ndi 11 pa methylene blue, poyerekeza ndi pafupi ndi 30 pa mankhwala opanda chinthu chogwira ntchito. Odwala amene anamaliza pafupi ndi 47 anasonyeza zosiyana, pafupifupi 33 poyerekeza ndi 17, ngakhale kusintha kwa mbali kumeneku kunali chizindikiro cha kumene zotsatira zinkalowera osati chotsatira chotsimikizika. M'gulu la methylene blue, mantha aakulu pamapeto ananeneratu mantha aakulu patatha mwezi umodzi; m'gulu la mankhwala opanda chinthu chogwira ntchito sizinali choncho.
Chotsatira chachiwiri chikuthandiza kutanthauzira zimenezi monga zotsatira pa kukumbukira. Otenga nawo mbali anaonanso zinthu za m'chipindamo zosagwirizana ndi mantha, manambala ndi malo amene analibe chifukwa choloweza. Kukumbukira sikunasiyane patatha tsiku limodzi, koma patatha masiku 30 gulu la methylene blue linakumbukira zinthu pafupifupi kuwirikiza kawiri. Olembawo anatanthauzira zotsatira ziwirizo pamodzi: methylene blue yoperekedwa pambuyo pa gawo inalimbitsa kusunga kukumbukira—kuphunzira kuchepetsa mantha pamene kuchepa kwa mantha kunachitika, komanso zinthu zozungulira mosasamala kanthu za zimenezo. Izi zikugwirizana ndi zotsatira zolimbitsa kukumbukira ponseponse, osati zotsatira zodekhetsa mwamsanga.
Kuyerekezera pakati pa mitundu ya nyama ndi anthu
| Kafukufuku | Otenga nawo mbali ndi kapangidwe ka kafukufuku | Mlingo ndi nthawi | Chotsatira chachikulu |
|---|---|---|---|
| Gonzalez-Lima ndi Bruchey, 2004 | Makoswe 16 abwinobwino, kuphunzitsidwa kuopa phokoso kenako kuphunzitsidwa kuchepetsa mantha | 4 mg/kg IP, 30 min pambuyo pa gawo lililonse, masiku 5 | Kuuma osasuntha koyambitsidwa ndi phokoso kunali kochepa pa mayeso otsatira; palibe kusintha kwa kuuma osasuntha phokoso lisanamveke kapena miyezo ya kuyenda; kusunga kukumbukira kunagwirizana ndi cytochrome oxidase ya kutsogolo kwa ubongo |
| Wrubel ndi anzake, 2007 | Makoswe obadwa ndi kusowa mphamvu yochitapo kanthu, omwe mizere ya kuchepa kwa mantha sinatsike | 4 mg/kg IP, 30 min pambuyo pa gawo lililonse mwa magawo 5 a tsiku ndi tsiku omva phokoso | Kusintha kochepa m'malo ophunzitsira kuchepetsa mantha; kuchepa kwakukulu kwa kubwerera kwa mantha pobwerera m'malo ophunzirira mantha |
| Auchter ndi anzake, 2017 | Makoswe 84 oberekedwa kuti akhale ndi luso lalikulu, lochepa, kapena lapakatikati lochepetsera mantha | 4 mg/kg IP nthawi yomweyo pambuyo pa maphunziro ochepetsa mantha | Kuyambiranso kwa mantha kunachepa mwa makoswe ochepetsa bwino mantha okha; kukumbutsa kenako kuphunzitsa kuchepetsa mantha kunathandiza mosasamala kanthu za kuchita bwino |
| Telch ndi anzake, 2014 | Akuluakulu 42 oopa malo otsekeka, gawo limodzi loyang'anizana ndi mantha la 30-min | 260 mg yomwedwa, yogawidwa pa pafupifupi 12 mpaka 20 h pambuyo pa gawo | Patatha mwezi 1 m'chipinda chatsopano, phindu linadalira mantha omalizira: zotsatira zabwino pambuyo pa mapeto odekha, chizindikiro cholowera ku zotsatira zoipa pambuyo pa mapeto amantha; kukumbukira zinthu zozungulira zimene sanafune kuloweza kunawirikiza kawiri pa masiku 30 |
Tebuloli likusonyeza mmene zotsatira zikugwirizanirana. Kupereka mankhwala pambuyo pa gawo ndi kofanana m'maphunziro onse anayi. Phindu limayendera limodzi ndi kuchita bwino kwa gawolo m'maphunziro awiri amene anakonzedwa kuti ayese kugwirizana kumeneko. Kupitirira kwa zotsatira m'malo atsopano kunayesedwa m'maphunziro awiri otsatira ndipo kunapezeka mu onse awiri, zomwe ndi zofunika pa chithandizo cha zachipatala.
Mmene mungawerengere umboniwu osautanthauzira mopitirira malire
Choyamba, siyanitsani kuphunzira ndi kuchita panthawi ya gawo. Mantha oyesedwa mkati mwa gawo amasonyeza kuchita pamene pali thandizo: wopereka chithandizo alipo, chipindacho chikudziwika, malamulo ali omveka. Mantha oyesedwa patatha mwezi m'chipinda chatsopano amasonyeza zimene zinasungidwa m'maganizo. Methylene blue sinayesedwepo ngati chinthu chopangitsa gawolo kumveka losavuta. Inayesedwa ngati chinthu chopangitsa zimene zaphunziridwa m'gawolo kukhalitsa.
Chachiwiri, ganizirani malire a gulu lofufuzidwa. Otenga nawo mbali makumi anayi ndi awiri, ambiri achinyamata ophunzira, gawo limodzi loyang'anizana ndi mantha, ndondomeko imodzi yokhazikika ya mankhwala omwedwa, ndi chizindikiro cholowera ku kuvulaza chomwe sichinafike pa kufunika kwa ziwerengero ndi umboni wa njira yogwirira ntchito, osati ndondomeko ya chithandizo. Kafukufuku wambiri wa methylene blue m'maselo ndi nyama, komanso mafunso okhudza mlingo ndi chitetezo, amafotokoza chifukwa chake chotsatira chilichonse cha kulimbitsa kukumbukira sichiyenera kusanduka kudzipatsa mankhwala. Chiopsezo cha kugwirizana ndi serotonin chokha, cholembedwa m'mabuku a kafukufuku wa mavuto a mmene munthu amamvera mumtima, chimachotsa mwayi wogwiritsa ntchito mwachisawawa. Ndipo olemba kafukufukuyo anapereka lingaliro la kugwiritsa ntchito pambuyo pa gawo pokhapokha ngati gawolo layenda bwino, osati kupereka mankhwala mwachizolowezi.
Chachitatu, chepetsani zomwe mukunena za njira yogwirira ntchito kuti zisapitirire umboni. Methylene blue ya mlingo wochepa imathandiza kupuma kwa mitochondria, ndipo kafukufuku wa makoswe amagwirizanitsa kusunga kukumbukira ndi cytochrome oxidase m'mbali ya kutsogolo kwa ubongo. Izi zimathandiza lingaliro la njira yolimbitsa kukumbukira yomwe imafuna mphamvu, osati kunena kuti chinthucho chimafufuta mantha. Owerenga amene akuwunika zonena zokhudza matenda ena angagwiritse ntchito njira yosefera yomwe ili mu kalozera wathu wowerengera kafukufuku wa methylene blue: funsani zimene zinaphunziridwa, nthawi imene mankhwala anaperekedwa, kumene kusunga kukumbukira kunayesedwa, ndiponso ngati magulu oyerekezera akutsimikizira kuti sizinali chifukwa cha kusintha kwa kuyenda kapena nkhawa zoyambirira.
Chidule choona ndi chachifupi. Pambuyo pa kuphunzira bwino kuchepetsa mantha, methylene blue yoperekedwa pambuyo pa gawo inathandiza kusunga kukumbukira mwa makoswe ndipo, mu kafukufuku umodzi, mwa anthu oopa malo otsekeka. Pambuyo pa kulephera kuphunzira kuchepetsa mantha, sinathandize ndipo mwina inalimbitsa kukumbukira kolakwika. Kupititsa patsogolo kukumbukira sikufanana ndi kuchepetsa mantha. Gawolo, osati kapisozi, ndilo limatsimikizira kukumbukira komwe kulimbikitsidwa.