लाइम रोगका लागि मेथिलिन ब्लू: प्रयोगशालाका निष्कर्ष र चिकित्सकीय प्रमाण

कल्चर भाँडा बिरामी होइन। यही भिन्नताले मेथिलिन ब्लू र लाइम रोगबारे गरिने लगभग हरेक दाबीलाई बुझ्न मद्दत गर्छ।

मानौँ दुई पाठकले एउटै वाक्य पढ्छन्: अनुसन्धानकर्ताहरूले औषधिको संयोजनबाट लाइमका ब्याक्टेरियालाई “निर्मूल” गरे। एक पाठकले यसको अर्थ काँचको भाँडामा दुई हप्तासम्म ब्याक्टेरिया देखिएनन् भन्ने बुझ्छन्। अर्कोले थकान भएका बिरामी निको भए भन्ने बुझ्छन्। दुवै बुझाइ स्वाभाविक लाग्छन्। तर प्रयोगशालाको प्रयोगले मापन गरेको कुरासँग पहिलो बुझाइ मात्र मेल खान्छ।

यो लेखले यी दुई अवधारणालाई छुट्टाछुट्टै राख्छ। यसले प्रयोगशालाका कल्चरमा मेथिलिन ब्लूले Borrelia burgdorferi लाई के गर्‍यो, बिरामीका जटिल उपचार विधिमा यसलाई समावेश गर्दा के भयो, र यी दुवै नतिजाले लाइमका लागि मेथिलिन ब्लू कति समय लिनुपर्छ भन्ने प्रश्नको जवाफ किन दिँदैनन् भन्ने समीक्षा गर्छ।

लाइम ब्याक्टेरियाबाट हुन्छ, त्यसैले परजीवीसम्बन्धी प्रमाण यसमा लागू हुँदैन

लाइम रोग Borrelia burgdorferi नामक सर्पिल आकारको ब्याक्टेरियाबाट हुन्छ, जुन किर्नाले सार्छ। IDSA, AAN र ACR को 2020 लाइम मार्गदर्शन मा वर्णन गरिएअनुसार, मानक उपचारमा डोक्सिसाइक्लिन, एमोक्सिसिलिन वा सेफ्युरोक्सिमजस्ता ब्याक्टेरियाविरुद्धका औषधि प्रयोग गरिन्छ।

लाइमको कारण ब्याक्टेरिया हो भन्ने कुरा महत्त्वपूर्ण छ, किनकि परजीवीविरुद्ध मेथिलिन ब्लूको छुट्टै इतिहास छ। मलेरियाका परजीवीविरुद्ध यसको अध्ययन गरिएको थियो र कहिलेकाहीँ बेबेसियाका लागि पनि यसको चर्चा हुन्छ। बेबेसिया किर्नाबाट सर्ने परजीवी हो, जसको संक्रमण लाइमसँगै हुन सक्छ। परजीवीविरुद्धको नतिजाले बोरेलियाविरुद्ध पनि उही क्रियाविधि हुन्छ भन्ने स्थापित गर्दैन। यी जीवहरूको संरचना, चयापचय, औषधिले लक्षित गर्ने तत्व र तिनले संक्रमित गर्ने शरीरको भाग फरक हुन्छन्। कोशिकामा मेथिलिन ब्लूले कसरी काम गर्छ भन्ने हाम्रो संक्षिप्त विवरणले पनि सामान्य रूपमा यही कुरा स्पष्ट पार्छ: रेडक्स गतिविधिको दायरा व्यापक हुन्छ, तर जैविक परिणाम अझै पनि जीव र परिस्थितिमा निर्भर हुन्छ।

त्यसैले दुई प्रश्नलाई अलग राख्नुहोस्। पहिलो, नियन्त्रित कल्चरमा मेथिलिन ब्लूले बोरेलियालाई के गर्छ? दोस्रो, लाइम रोग भएका मानिसमा के हुन्छ? यस लेखको बाँकी भाग यही क्रममा अघि बढ्छ।

पर्सिस्टर एउटा अवस्था हो, अझ बलियो स्ट्रेन होइन

एन्टिबायोटिकले प्रायः अधिकांश बोरेलियालाई छिट्टै मार्छन् र औषधि सहन सक्ने सानो समूह बाँकी रहन्छ। अनुसन्धानकर्ताहरूले बाँचेका ती ब्याक्टेरियालाई फेरि बढाउँदा, तिनबाट बनेका नयाँ ब्याक्टेरिया सामान्यतया फेरि औषधिप्रति संवेदनशील थिए। यो ढाँचाले वंशानुगत प्रतिरोधको सट्टा उल्टिन सक्ने शारीरिक अवस्थातर्फ संकेत गर्छ। यसको स्पष्ट उदाहरण दुई चरणमा हुने ब्याक्टेरिया नाश र पर्सिस्टरको पुनःवृद्धिबारे शर्मा र सहकर्मीहरूको अध्ययन मा देखिन्छ।

व्यवहारमा, प्रारम्भिक लग चरणका कल्चरमा मुख्यतः चलायमान स्पाइरोकीटहरू हुन्छन् र तिनले मानक औषधिप्रति बढी सहज प्रतिक्रिया दिन्छन्। पुराना स्थिर-वृद्धि चरणका कल्चरमा बढी गोलाकार रूप र समूहमा जम्मा भएका सूक्ष्म कोलोनीका रूप हुन्छन्, र तिनले उही औषधि बढी सहन सक्छन्। यी शब्दले भाँडाभित्रका आकार र वृद्धि अवस्थालाई वर्णन गर्छन्। लाइम रोगको उपचारपछि बाँकी रहने लक्षणहरू तिनै रूपका कारण हुन्छन् भन्ने प्रमाण यी होइनन्।

यसलाई बुझ्ने उपयोगी ढाँचा सरल छ। सक्रिय वृद्धिले कोशिका भित्ताको संश्लेषणजस्ता लक्ष्यलाई औषधिका लागि खुला बनाउँछ। सुस्त वा बदलिएको वृद्धिले ती लक्ष्यलाई लुकाउँछ। दोस्रो अवस्थाविरुद्ध मद्दत गर्ने कुनै यौगिक पहिलो अवस्थाविरुद्ध महत्त्वहीन हुन सक्छ, र यसको उल्टो पनि सत्य हो।

2015 को स्क्रिनिङ अध्ययनले वास्तवमा के भेट्टायो

यस विषयमा सबैभन्दा धेरै उद्धृत हुने सन्दर्भ फेङ र सहकर्मीहरूले 2015 मा गरेको FDA लाइब्रेरी स्क्रिनिङ हो। यसमा सात दिन पुराना स्थिर-वृद्धि चरणका बोरेलिया कल्चरविरुद्ध थप सात दिनसम्म यौगिकहरूको परीक्षण गरिएको थियो। स्क्रिनिङमा प्रत्येक यौगिकको सांद्रता 50 micromolar थियो।

मेथिलिन ब्लूको सक्रियता ध्यान आकर्षित गर्न पर्याप्त थियो, तर यसले कल्चरलाई पूर्ण रूपमा ब्याक्टेरियारहित बनाएन। सूक्ष्मदर्शीबाट हेर्दा, मेथिलिन ब्लूपछि करिब 40 प्रतिशत कोशिका जीवित रहन सक्ने अवस्थामा थिए। यसको तुलनामा उपचार नगरिएको नियन्त्रण समूहमा 93 प्रतिशत, डोक्सिसाइक्लिनपछि 75 प्रतिशत, एमोक्सिसिलिनपछि 76 प्रतिशत, सेफ्युरोक्सिमपछि 49 प्रतिशत र तुलनाका लागि प्रयोग गरिएको ड्याप्टोमाइसिनपछि 35 प्रतिशत थिए। मेथिलिन ब्लूको गाढा रङले फ्लोरेसेन्स परीक्षणमा बाधा पुर्‍याएकाले प्लेट रिडरबाट प्राप्त यसको नतिजा प्रयोग गर्न सकिएन। त्यसैले निष्कर्ष प्रत्यक्ष सूक्ष्मदर्शी निरीक्षणमा निर्भर थियो।

यो स्क्रिनिङबाट प्राप्त संकेत हो, निर्मूलन होइन। औषधिरहित माध्यममा लामो समयसम्म पुनःकल्चर गर्दा मेथिलिन ब्लूका कल्चर ब्याक्टेरियारहित नै रहन्छन् भन्ने देखाइएको थिएन। लेखकहरूले पछि संयोजन र जनावरमा अध्ययन गर्नुपर्ने बताएका थिए, जुन लाइब्रेरी स्क्रिनिङलाई बुझ्ने सही तरिका हो।

संयोजनका नतिजालाई गलत बुझ्न किन सजिलो हुन्छ

2015 को अर्को सम्बन्धित अध्ययनलाई पनि प्रायः यही दाबीमा मिसाइन्छ। स्थिर-वृद्धि चरणका बोरेलियाविरुद्ध औषधि संयोजनबारे फेङ, अउवार्टर र झाङको अध्ययन मा, प्रयोगशालाको सबैभन्दा बलियो नतिजा ड्याप्टोमाइसिन, डोक्सिसाइक्लिन र सेफोपेराजोनको संयोजनबाट आएको थियो। प्रत्येक औषधि 10 micrograms per milliliter को सांद्रतामा सात दिनसम्म प्रयोग गरिएको थियो। उपचारपछि औषधिहरूलाई ताजा माध्यममा पातलो पारिएको थियो र कल्चरमा पुनःवृद्धि हुन्छ कि हुँदैन भनेर निगरानी गरिएको थियो।

पुनःकल्चरको 15 दिनपछि पनि पत्ता लगाउन सकिने जीव नदेखिएको संयोजन यही तीन औषधिको संयोजन मात्र थियो। सूक्ष्मदर्शीबाट जीव पत्ता लगाउने उल्लेखित सीमा 100,000 जीवभन्दा तल थियो। त्यसैले “निर्मूलन” को अर्थ उक्त विधिअन्तर्गत सूक्ष्मदर्शीबाट पत्ता लगाउन सकिने पुनःवृद्धि नहुनु थियो। यसको अर्थ एउटा जीवसमेत बाँकी छैन भन्ने प्रमाण, जनावरको तन्तुमा औषधिको पहुँच, वा मानिसमा रोग निको हुनु थिएन। अनुसन्धानपत्रले नै नतिजालाई सीधै उपचारमा लागू नगर्न चेतावनी दिएको थियो।

मेथिलिन ब्लूको संयोजनसम्बन्धी पछिका तथ्याङ्क फरक र कमजोर प्रमाण स्तरबाट आएका थिए। मेगन वाइटनरको 2016 को जोन्स हप्किन्स स्नातकोत्तर शोधप्रबन्ध मा रक्तप्लाज्मामा हुने औषधिको सांद्रतालाई ध्यानमा राखेर मेथिलिन ब्लू 4 micrograms per milliliter मा परीक्षण गरिएको थियो। यससँग सेफ्युरोक्सिम, डोक्सिसाइक्लिन, एजिथ्रोमाइसिन, रिफाब्युटिन, रिफ्याक्सिमिन, नाइट्रोफ्युरान्टोइन र पाइरिमेथामिनजस्ता औषधि संयोजन गरिएको थियो। कल्चरलाई सात दिनसम्म औषधिको सम्पर्कमा राखेर रञ्जन र सूक्ष्मदर्शी निरीक्षणबाट मूल्याङ्कन गरिएको थियो। मानकीकृत अवशिष्ट जीवितता 0.90 भन्दा कम भएका संयोजनलाई सक्रिय भनिएको थियो। उदाहरणका लागि, मेथिलिन ब्लू र एजिथ्रोमाइसिनको संयोजनमा यो मान 0.88 पुग्यो, सेफ्युरोक्सिम थप्दा घटेर 0.64 भयो, जबकि अन्य केही तीन-औषधि संयोजनमा यो करिब 0.69 देखि 0.82 सम्म पुग्यो।

यी रञ्जन संकेतमा आएका कमी हुन्, कल्चर पूर्ण रूपमा ब्याक्टेरियारहित भएको प्रमाण होइनन्। उक्त शोधप्रबन्धले मेथिलिन ब्लूका संयोजनमा ड्याप्टोमाइसिनको तीन-औषधि संयोजनसँग तुलना गर्न मिल्ने गरी लामो समयसम्म कल्चरमा जीव नदेखिएको प्रमाण प्रस्तुत गरेन। यो शोधप्रबन्ध पनि हो, विज्ञ समीक्षित जर्नलको अनुसन्धानपत्र होइन। यसले परिकल्पना जन्माउन सक्छ। तर यसलाई नियन्त्रित चिकित्सकीय प्रमाण जत्तिकै महत्त्व दिन मिल्दैन।

यही कारणले यी अनुसन्धानपत्रबाट “मेथिलिन ब्लू लाइम उपचार विधि” सीधै निकाल्न मिल्दैन। प्रयोगशालामा जीवलाई लगातार सात दिनसम्म औषधिमा डुबाएर राख्नुले मानिसका लागि मात्रा, दिने मार्ग, अवधि, तन्तुमा पुग्ने सांद्रता वा स्वीकार्य विषाक्तता निर्धारण गर्दैन। यसले बिरामीका लागि महत्त्वपूर्ण पीडा, थकान, जोर्नी सुन्निनु, स्नायुसम्बन्धी चिन्ह वा लक्षण फेरि देखा पर्नुजस्ता चिकित्सकीय परिणाममा मेथिलिन ब्लू एक्लैको प्रभाव पनि परीक्षण गर्दैन। यी प्रमाण स्तर छुट्याउन सहयोगका लागि मेथिलिन ब्लूका अनुसन्धान दाबी पढ्ने हाम्रो मार्गदर्शिका हेर्नुहोस्।

कल्चर भाँडाबाट बिरामीसम्म: अभाव रहेको चिकित्सकीय चरण

यो लेख लेखिँदासम्म, मेथिलिन ब्लूले लाइम रोगको उपचार गर्छ भन्ने देखाउने कुनै यादृच्छिक वा नियन्त्रित अग्रदर्शी परीक्षण छैन। मानिसमा उपलब्ध विवरण अनियन्त्रित रिपोर्टहरू हुन्, जसमा मेथिलिन ब्लू बहुऔषधीय उपचार विधिको एउटा अंश थियो।

यसको सबैभन्दा स्पष्ट उदाहरण होरोविट्ज, फलन र सहकर्मीहरूले ड्याप्सोन संयोजन उपचारबारे गरेको विगतका विवरणमा आधारित अध्ययन हो। यसमा पहिले नै व्यापक उपचार पाइसकेका 25 बिरामीबारे 2023 को रिपोर्ट पनि समावेश छ। 25 मध्ये आठ जनामा सक्रिय लाइमका लक्षण कम्तीमा तीन महिनासम्म हटेको रिपोर्ट गरिएको थियो। तर बिरामीले ड्याप्सोन, टेट्रासाइक्लिनहरू, रिफ्याम्पिन वा रिफाब्युटिन, म्याक्रोलाइडहरू र कहिलेकाहीँ थप औषधि पनि पाएका थिए। मेथिलिन ब्लू मात्र पाउने समूह थिएन र यादृच्छिक रूपमा छुट्याइएको नियन्त्रण समूह पनि थिएन। पछिका साना केस रिपोर्टहरूको ढाँचा पनि यस्तै छ।

यस्तो अध्ययन ढाँचाले परिणाम वर्णन गर्न सक्छ। तर त्यसको श्रेय मेथिलिन ब्लूलाई दिन सक्दैन। सुधार अर्को औषधि, संयोजन, रोगको स्वाभाविक क्रम, प्लासिबो प्रभाव, अझ नजिकबाट गरिएको निगरानी वा सुधार हुने सम्भावना भएका बिरामीको छनोटका कारण हुन सक्छ। तलको तालिकाले यो अन्तर स्पष्ट पार्छ।

त्यसैले उपलब्ध प्रमाणको ढाँचा स्क्रिनिङ, शोधप्रबन्धका संयोजन अध्ययन र अनियन्त्रित बहुऔषधीय रिपोर्टहरूको समुच्चय हो। यो क्रम चिकित्सकीय परीक्षणमा देखाइएको उपचार प्रभावभन्दा कमजोर छ।

कति समय लिने भन्ने प्रश्नको प्रमाणमा आधारित जवाफ छैन

“लाइमका लागि मेथिलिन ब्लू कति समय लिने” भन्ने विषय खोज्नु स्वाभाविक हो। निरन्तर लक्षणले केही गर्नैपर्ने दबाब सिर्जना गर्छन्। तर अवधि निर्धारण गर्न प्रभावकारी मात्रा पहिले नै स्थापित भएको हुनुपर्छ, र लाइमका लागि कुनै परीक्षणले त्यस्तो मात्रा स्थापित गरेको छैन।

मेथिलिन ब्लू शरीरभरि प्रभाव पार्ने औषधि हो र यसको प्रयोगमा वास्तविक सीमाहरू छन्। पछि विकसित भएको मेथेमोग्लोबिनेमियाका लागि अमेरिकी प्रेस्क्रिप्सन लेबलले 5 देखि 30 मिनेटको अवधिमा नसाबाट 1 mg per kg दिने उल्लेख गर्छ। त्यो फरक रोग, दिने मार्ग र उद्देश्यका लागि हो, जसलाई लाइमको मात्राका रूपमा पुनःप्रयोग गर्न मिल्दैन। मेथिलिन ब्लूलाई सेरोटोनिनसम्बन्धी औषधि, विशेषगरी SSRIs, SNRIs र MAO अवरोधकहरूसँग संयोजन गर्दा सेरोटोनिन सिन्ड्रोमको जोखिमबारे लेबलमा विशेष बाकसभित्र चेतावनी दिइएको छ। हेमोलाइटिक एनिमियाको जोखिमका कारण G6PD कमी भएका व्यक्तिमा यसको प्रयोग निषेध गरिएको छ। यसको प्रयोगबारे विचार गर्ने जोकोहीको औषधि, G6PD अवस्था, गर्भावस्था, मिर्गौलाको कार्यक्षमता र औषधिबीचका अन्तरक्रियाबारे चिकित्सकले समीक्षा गर्नुपर्छ। हाम्रो सुरक्षा र सम्हाल्ने तरिकाको सारांश ले शरीरभरि प्रभाव पार्ने कुनै पनि प्रयोगअघि शुद्धता र चिकित्सकीय निगरानी किन महत्त्वपूर्ण छन् भन्ने बताउँछ।

सिफारिस गरिएको लाइम उपचारपछि पनि लक्षण कायम छन् तर पुनःसंक्रमण वा उपचार असफलताको वस्तुनिष्ठ प्रमाण छैन भने, IDSA मार्गदर्शनले थप सूक्ष्मजीवविरोधी उपचार नगर्न सिफारिस गर्छ। यसले विशेष रूपमा पर्सिस्टर कोशिका वा आकारगत भिन्न रूपलाई लक्षित गर्ने उपचार विधिलाई समर्थन गर्ने कुनै चिकित्सकीय प्रमाण छैन भनेर पनि बताउँछ। यसको अर्थ कल्चर भाँडामा औषधि सहन सक्ने कोशिका हुन्छन् भन्ने कुरा अस्वीकार गर्नु होइन। यसको अर्थ प्रयोगशालाका निष्कर्षलाई चिकित्सकीय उपचारसँग जोड्ने प्रमाणको पुल अझै बनेको छैन भन्ने हो।

अब भेटिने कुनै दाबीलाई बुझ्ने व्यावहारिक तरिका भनेको तीन प्रश्न सोध्नु हो। नतिजा तरल माध्यमको कल्चरमा, जनावरमा वा बिरामीमा आएको थियो? मेथिलिन ब्लू एक्लै परीक्षण गरिएको थियो कि बहुऔषधीय मिश्रणभित्र मात्र? परिणामको मापनले भाँडामा हुने पुनःवृद्धि हेरेको थियो कि मानिसको स्वास्थ्य सुधार? यदि जवाफ भाँडा, मिश्रण र पुनःवृद्धि हुन् भने, त्यो अध्ययन परिकल्पना जन्माउने खालको हो। त्यो उपचार विधि होइन।