म्युकोसायटिससाठी मेथिलीन ब्लू माउथवॉश: क्लिनिकल चाचणीचे निष्कर्ष

कर्करोगावरील उपचारांमुळे होणारा म्युकोसायटिस ही एक विशिष्ट संकल्पना आहे. केमोथेरपी किंवा प्रत्यारोपणापूर्वीचे पूर्वतयारी उपचार तोंडाच्या आतील आवरणाला इजा करतात, व्रण तयार होतात आणि उघड्या पडलेल्या मज्जातंतूंच्या टोकांमुळे खाणे, गिळणे व बोलणे वेदनादायक होते. सहाय्यक उपचारांच्या मार्गदर्शनात वर्णन केलेल्या WHO म्युकोसायटिस मापनश्रेणीनुसार, ग्रेड 2 मध्ये घन अन्न खाणे अजूनही शक्य असते, तर ग्रेड 3 मध्ये रुग्णाला केवळ द्रव पदार्थ घेता येतात. वेदना नियंत्रण आणि ऊती भरून येणे हे वेगवेगळे परिणाम आहेत. तोंड धुण्याच्या द्रावणामुळे पहिल्यात सुधारणा होऊ शकते, पण दुसऱ्यात बदल होईलच असे नाही.

या वापरासाठी मेथिलीन ब्लू माउथवॉशची मानवांमध्ये झालेली सर्वोत्तम उपलब्ध चाचणी समजून घेण्याचा आधार हाच फरक आहे: MD Anderson येथे 2022 मध्ये झालेली यादृच्छिक टप्पा 2 चाचणी, जी BMC Medicine मध्ये उपचारांना दाद न देणाऱ्या म्युकोसायटिसच्या वेदनांचा अभ्यास म्हणून प्रकाशित झाली. यात सर्वसाधारणपणे तोंडातील व्रणांसाठी मेथिलीन ब्लूचा वापर, घशातील संसर्ग, तोंडातील बुरशीजन्य संसर्ग किंवा रोजच्या माउथवॉश वापराची चाचणी झाली नाही. यात उपचारांना दाद न देणाऱ्या वेदनांसाठी एका विशिष्ट प्रकारे वापरलेल्या, विशिष्ट फॉर्म्युलेशनच्या द्रावणाची चाचणी झाली.

चाचणीत काय तपासले गेले

चाचणीची रचना सोपी आहे: नेहमीच्या उपचारांबरोबर स्थानिक वापराचे तोंड धुण्याचे द्रावण द्यायचे, ते वेदनादायक ऊतींवर धरून ठेवायचे, थुंकून टाकायचे, ठरलेल्या वेळापत्रकानुसार पुन्हा वापरायचे आणि 48 तासांनी वेदना व कार्यक्षमता मोजायची.

पारंपरिक उपचारांनंतरही म्युकोसायटिसमुळे वेदना होत असलेल्या प्रौढांना यादृच्छिक पद्धतीने केवळ पारंपरिक उपचार (n = 16) किंवा पारंपरिक उपचारांसोबत 0.025% (n = 15), 0.05% (n = 14) अथवा 0.1% (n = 15) मेथिलीन ब्लू अशा गटांत विभागले गेले. 69 सहभागींपैकी 60 जणांनी उपचार पूर्ण केले. चाचणीच्या संपूर्ण अहवालात सांद्रतेबाबत एकेरी ब्लाइंडिंग, म्हणजे एका बाजूला सांद्रतेची माहिती न देण्याची पद्धत, वापरल्याचे म्हटले आहे. मात्र, नियंत्रण गटाला निळे द्रावण मिळालेच नाही, त्यामुळे नेहमीच्या उपचारांशी केलेली तुलना प्रत्यक्षात ब्लाइंड नव्हती. प्लासिबो गट नव्हता; लेखकांनी ही एक मर्यादा म्हणून नमूद केली आहे.

सहभागी गंभीरपणे प्रभावित होते. उपचार पूर्ण केलेल्यांपैकी 72% जणांचे स्टेम-सेल प्रत्यारोपण झाले होते आणि उर्वरितांनी संपूर्ण शरीरावर परिणाम करणारी केमोथेरपी किंवा CAR-T उपचार घेतले होते. प्रवेशाच्या वेळी 90% जणांना WHO ग्रेड 3 म्युकोसायटिस आणि 10% जणांना ग्रेड 2 म्युकोसायटिस होता; आधीपासून वेदना असण्याच्या कालावधीचा मध्यक 6 दिवस होता. या लेखात कर्करोगाच्या निदानांचे प्रकारानुसार वर्गीकरण दिलेले नाही, त्यामुळे त्यावरून विशिष्ट कर्करोगांबाबत दावे करता येत नाहीत.

प्रत्येक रुग्णाला संशोधन औषधालयातून खास तयार केलेल्या द्रावणाची 100 mL बाटली देण्यात आली: 6 ते 10 mL घ्यायचे, तोंडात फिरवत आणि गुळण्या करत वेदनादायक भागांवर 5 मिनिटे धरून ठेवायचे, न गिळता थुंकून टाकायचे, तोंड धुण्यापूर्वी किंवा खाण्यापूर्वी काही वेळ थांबायचे आणि साधारण 2 दिवस दर 6 तासांनी पुन्हा वापरायचे. सोबतचे उपचार सुरू राहिले; त्यांत तोंडाची स्वच्छता, लिडोकेनचे तोंड धुण्याचे द्रावण, नायस्टॅटिनयुक्त मॅजिक माउथवॉश, डायफेनहायड्रामिन-अँटॅसिड मिश्रणे आणि संपूर्ण शरीरावर परिणाम करणारी ओपिऑइड औषधे यांचा समावेश असू शकत होता.

प्रकाशित प्राथमिक परिणाम निकष म्हणजे सुरुवातीपासून दिवस 2 पर्यंत 11-बिंदू मापनश्रेणीवरील वेदनांतील बदल (वेदना नसल्यास 0, सर्वाधिक वेदना असल्यास 10). तोंडाच्या कार्यक्षमतेसाठी 0 ते 6 अडचण-गुणांक वापरला गेला. खाणे, गिळणे आणि बोलणे या प्रत्येक कृतीला शक्य, कठीण किंवा अशक्य असे गुण देऊन त्यांची बेरीज करण्यात आली. WHO ग्रेड केवळ प्रवेशाच्या वेळी नोंदवला गेला; नंतर नियमित अंतराने त्याचे मोजमाप झाले नाही.

चाचणीची रचना आणि परिणामांचा सारांश

या तक्त्यात तीन संकल्पना वेगळ्या ठेवल्या आहेत: वेदना, तोंडाची कार्यक्षमता आणि प्रतिकूल परिणाम. ऊती भरून येणे, संसर्ग दूर होणे आणि ओपिऑइडची गरज कमी होणे या बाबी येथे सिद्ध झाल्या नाहीत.

प्रश्न	काय मोजले गेले	दिवस 2 वरील परिणाम
वेदना कमी झाल्या का?	सुरुवातीपासून दिवस 2 पर्यंत वेदना-गुणांकातील बदल	नेहमीच्या उपचारांत सरासरी घट 1.69 होती, तर 0.025%, 0.05% आणि 0.1% द्रावणांसह ती अनुक्रमे 5.20, 4.54 आणि 5.15 होती. दिवस 2 वरील मध्यक गुणांक: 5.5 विरुद्ध 3, 2 आणि 2.
खाणे, गिळणे आणि बोलणे यांत सुधारणा झाली का?	तोंडाच्या कार्यक्षमतेतील अडचणी, 0 ते 6	नेहमीच्या उपचारांत सरासरी घट 0.81 होती, तर द्रावणाच्या तीन सांद्रतांसह ती अनुक्रमे 2.47, 2.79 आणि 2.87 होती. दिवस 2 वरील मध्यक गुणांक: 4 विरुद्ध 2, 1 आणि 2.
आराम किती लवकर मिळाला आणि किती काळ टिकला?	रुग्णांनी सांगितलेल्या वेळा	द्रावण वापरून उपचार पूर्ण केलेल्या 44 जणांपैकी 77% जणांना पहिल्या वापरानंतर काही मिनिटांतच सर्वाधिक आराम जाणवला. 57% जणांना पुन्हा वेदना झाल्या; त्या बहुतेकदा 4 ते 8 तासांच्या दरम्यान आणि कमी तीव्रतेच्या होत्या. सुमारे 59% जणांनी दिवस 2 नंतर आणखी द्रावण मागितले.
व्रण लवकर भरून आले का?	कालांतराने WHO ग्रेड	प्रवेशानंतर मोजले गेले नाही. ऊती भरून येण्यासाठी लागणाऱ्या वेळेचा पुढील अभ्यास आवश्यक असल्याचे लेखक म्हणतात.
ओपिऑइडचा वापर कमी झाला का?	दररोजच्या मात्रा मॉर्फिनच्या समतुल्य प्रमाणात	अर्थ लावता येत नाही. सुरुवातीचा मध्यक दररोज सुमारे 114 mg होता, पण म्युकोसायटिससाठी दिलेल्या मात्रा इतर वेदनांसाठी दिलेल्या मात्रांपासून वेगळ्या करता आल्या नाहीत.
कोणते हानिकारक परिणाम दिसले?	30 दिवसांपर्यंतच्या प्रतिकूल घटना	पहिल्या वापरावेळी तोंडात तात्पुरती जळजळ (तपशीलवार निकालांत 5 प्रकरणे; सारांशात 8 म्हटले आहे, ही विसंगती अद्याप सुटलेली नाही), यामुळे एका सहभागीने उपचार सोडले. तात्पुरता निळा रंग स्वच्छता किंवा जेवणानंतर निघून गेला. 30 दिवसांपर्यंत कोणत्याही गंभीर प्रतिकूल घटना किंवा कायमस्वरूपी रंगाचे डाग नव्हते.

नेहमीच्या उपचारांच्या तुलनेत, वेदना कमी होण्याचा परिणाम 0.025% आणि 0.1% सांद्रतांसाठी सांख्यिकीय महत्त्वाची प्रचलित मर्यादा पार करत होता, पण 0.05% साठी तो सीमारेषेवर होता (P = .0506). द्रावणाच्या तीन सांद्रतांमध्ये परस्पर फरक आढळला नाही, त्यामुळे ही चाचणी सर्वोत्तम सांद्रता निश्चित करत नाही.

या चाचणीत काय तपासले गेले नाही

वाचक वेदनांबाबतचा सकारात्मक निकाल पाहून तो जवळच्या दुसऱ्या संकल्पनेलाही लागू समजू शकतो. खालील प्रत्येक विस्तारासाठी स्वतंत्र चाचणी आवश्यक आहे.

पहिले, संसर्गावरील उपचार. या चाचणीत केमोथेरपीशी संबंधित म्युकोसायटिसमधील वेदना आणि कार्यक्षमता मोजली गेली. जिवाणूजन्य, बुरशीजन्य किंवा विषाणूजन्य तोंडातील संसर्ग, दातांवरील प्लाक, हिरड्यांची सूज किंवा नेहमीच्या वापरात श्वास ताजा ठेवणे यांची चाचणी झाली नाही. सोबत नायस्टॅटिनयुक्त मिश्रण वापरले गेले म्हणून प्रायोगिक द्रावण बुरशीविरोधी ठरत नाही. आमचा सामान्य तोंडातील फोड आणि कर्करोगाशी संबंधित म्युकोसायटिस यांतील फरक स्पष्ट करणारा आढावा हे उपयोग वेगळे ठेवतो.

दुसरे, मेथिलीन ब्लू माउथवॉशचा सर्वसाधारण वापर. सहभागींना कर्करोग उपचारांच्या देखरेखीखाली उपचारांना दाद न देणारा ग्रेड 2 ते 3 म्युकोसायटिस होता. निरोगी स्वयंसेवक, सामान्य तोंडातील व्रण आणि घशातील दुखणे यांचा अभ्यास झाला नाही. तोंड आणि घशासंबंधीच्या दाव्यांवरील आमच्या मार्गदर्शकातही ही मर्यादा स्पष्ट केली आहे.

तिसरे, श्लेष्मल ऊती भरून येणे. नियमित अंतराने ग्रेड नोंदवल्याशिवाय किंवा व्रणांचे मोजमाप केल्याशिवाय, कमी वेदना-गुणांकामुळे ऊती लवकर भरून आल्या असे सिद्ध होत नाही. लेखकांनी हा मुद्दा स्पष्टपणे मांडला आहे.

चौथे, गिळलेले मेथिलीन ब्लू. रुग्णांनी द्रावण थुंकून टाकले. गिळलेल्या रंगद्रव्याचे शरीरात शोषण, औषधांशी परस्परसंवाद आणि विषारी परिणाम हा तपासलेला संपर्कप्रकार नव्हता. थुंकणे की गिळणे हा उपचारपद्धतीचा भाग आहे, किरकोळ तपशील नाही.

किरकोळ विक्रीतील द्रावण त्याऐवजी का वापरता येत नाही

अभ्यासातील फॉर्म्युलेशन आणि किरकोळ विक्रीतील बाटलीचा रंग सारखा असू शकतो, पण परिणाम आणि जोखीम ठरवणाऱ्या प्रत्येक गुणधर्मात फरक असू शकतो: सांद्रता, द्रावणाचे प्रमाण, संपर्काचा कालावधी, सहाय्यक घटक, सूक्ष्मजीवविषयक गुणवत्ता आणि वापराच्या सूचना. या चाचणीत सुमारे 0.25 ते 1 mg प्रति mL सांद्रतेची खास तयार केलेली द्रावणे, मोजून 5 मिनिटांचा संपर्क आणि दर 6 तासांनी वापर अशी पद्धत होती. वेगळी सांद्रता असलेले, थोडा वेळ तोंडात फिरवण्याची किंवा गिळण्याची सूचना असलेले किरकोळ उत्पादन यांपैकी कोणतीही अट तशीच्या तशी पुनरुत्पादित करत नाही.

चाचणीतील बाटल्या संशोधन औषधालयातून आल्या होत्या. किरकोळ विक्रीतील मेथिलीन ब्लूच्या दर्जात आणि चाचण्यांत फरक असतो; व्रण असलेल्या तोंडात सांद्रतेतील चुका क्षुल्लक नसतात. तुलना करण्यासाठी अचूक सांद्रता, सर्व घटकांची यादी आणि केवळ कच्च्या घटकाचे नव्हे, तर तयार द्रावणाचे प्रमाणपत्र आवश्यक असते. आमचे तयार द्रावणाच्या चाचण्यांविषयीचे स्पष्टीकरण त्या दस्तऐवजाचे वर्णन करते.

संशोधकांनी उघड्या पडलेल्या वेदनासंवेदक मज्जातंतूंवर स्थानिक वेदनाशामक परिणाम होण्याची शक्यता मांडली; यात स्थानिक दाहविरोधी संकेतप्रक्रियेचाही सहभाग असू शकतो. पारंपरिक स्थानिक भूल देणाऱ्या औषधाप्रमाणे या द्रावणाने चव जाणवणे किंवा गॅग रिफ्लेक्स नाहीसा केला नसल्याचेही त्यांनी नमूद केले. या गृहीतकामुळे लक्षणांपासून आराम मिळण्याची शक्यता समजावता येते. पण कोणतेही निळे द्रव तोंडातील कोणत्याही जखमेवर काम करते, हे त्यातून सिद्ध होत नाही.

सुरक्षिततेचा संदर्भ आणि मर्यादा

या निवडक गटात अल्पकाळ वापर सहन झाला म्हणून सर्वसाधारण सुरक्षितता सिद्ध होत नाही. ग्लुकोज-6-फॉस्फेट डिहायड्रोजनेजची कमतरता, गर्भधारणा, स्तनपान आणि रेडिओथेरपीशी संबंधित म्युकोसायटिस असलेल्या व्यक्तींना चाचणीतून वगळले होते. शरीरभर परिणाम करणाऱ्या मेथिलीन ब्लूमुळे सेरोटोनिनवर परिणाम करणाऱ्या औषधांसोबत गंभीर सेरोटोनिन सिंड्रोमचा परस्परसंवाद, G6PD कमतरतेत लाल रक्तपेशींचे विघटन होण्याचा धोका आणि गर्भधारणेत खबरदारीची गरज असते. योग्य रीतीने थुंकून टाकलेल्या द्रावणाच्या वापराला शरीरभर होणाऱ्या परिणामांची किती जोखीम लागू होते, याचे पुरेसे मोजमाप झालेले नाही; त्यामुळे औषधांचा आढावा महत्त्वाचा आहे.

तात्पुरता निळसर रंग येऊ शकतो हे लक्षात ठेवा, पहिल्या वापरानंतरही जळजळ टिकून राहिल्यास कळवा आणि वैद्यकीय पुनरावलोकनाशिवाय थुंकून टाकायच्या द्रावणाचा गिळण्याच्या मात्रेत बदल करू नका.

प्रकाशित विश्लेषणात परिणामकारकतेचा पाठपुरावा 48 तासांचा होता; सुरक्षिततेचे निरीक्षण 30 दिवसांपर्यंत चालले. नमुना लहान होता, सोबतचे उपचार वेगवेगळे होते आणि नियंत्रण गटात ब्लाइंडिंग नव्हते. हा निकाल लक्षणे नियंत्रित करण्यासाठी टप्पा 2 मधील एक संकेत आहे, उपचारांचे मानक नाही. मेथिलीन ब्लू संशोधन वाचण्यासाठीचा आमचा मार्गदर्शक एका चाचणीच्या आधारे कृती करण्यापूर्वी यादृच्छिकीकरण, ब्लाइंडिंग, परिणाम निकष आणि पाठपुरावा कसा तपासावा हे दाखवतो.

कर्करोग उपचार पथकाला विचारायचे प्रश्न

म्युकोसायटिसच्या वेदनांसाठी आधीपासून प्रस्थापित सहाय्यक उपचार उपलब्ध आहेत आणि कोणत्याही प्रायोगिक द्रावणाबाबत त्या योजनेतच चर्चा करावी. म्युकोसायटिसचा कोणता ग्रेड आहे, कोणते पारंपरिक उपाय आधीपासून वापरले जात आहेत, कोणत्या औषधांचा मेथिलीन ब्लूसोबत परस्परसंवाद होऊ शकतो, G6PD स्थिती माहीत आहे का आणि कोणत्या परिणामावरून उपचार यशस्वी ठरवायचे किंवा थांबवायचे (वेदना-गुणांक, द्रव गिळण्याची क्षमता किंवा प्रतिकूल परिणाम), हे उपयुक्त प्रश्न आहेत. उत्पादनाबाबतचा सर्वसाधारण दावा आणण्याऐवजी चाचणीचा अचूक संदर्भ आणि फॉर्म्युलेशनचे तपशील आणा. डॉक्टरांशी चर्चेसाठीच्या आमच्या तपासणीसूचीत छापून नेण्याजोगे उत्पादन आणि अभ्यासाचे तपशील दिले आहेत.

म्हणून अभ्यासलेली संकल्पना मर्यादित आहे: खास तयार केलेल्या, वापरानंतर थुंकून टाकलेल्या आणि वारंवार वापरलेल्या द्रावणामुळे ब्लाइंडिंग नसलेल्या एका लहान तुलनात्मक अभ्यासात 2 दिवसांत उपचारांना दाद न देणाऱ्या म्युकोसायटिसच्या वेदना कमी झाल्या आणि खाणे, गिळणे व बोलणे यांत सुधारणा झाली; मात्र ऊती लवकर भरून येणे, ओपिऑइडची गरज कमी होणे, संसर्गावर उपचार किंवा सर्वसाधारण माउथवॉशचा लाभ हे सिद्ध झाले नाही.