नखे आणि त्वचेच्या बुरशीजन्य संसर्गांसाठी मेथिलीन ब्लू: फोटोडायनॅमिक चाचण्यांतून काय दिसते

नखांच्या बुरशीसाठी मेथिलीन ब्लूचा शोध घेतल्यावर मिळणारे निकाल दोन अतिशय वेगळ्या गोष्टींमधील फरक अस्पष्ट करतात. एक म्हणजे घरी लावण्यासाठी निळ्या रंगाची बाटली. दुसरी म्हणजे दवाखान्यातील प्रक्रिया, ज्यात रंग लावून थोडा वेळ ठेवला जातो आणि नंतर लाल प्रकाशाच्या मोजलेल्या मात्रेने सक्रिय केला जातो. जवळजवळ सर्व वैद्यकीय पुरावे दुसऱ्या प्रक्रियेशी संबंधित आहेत. हा लेख तीन फोटोडायनॅमिक अभ्यासांची थेट तुलना करतो, जेणेकरून नेमकी कशाची चाचणी झाली आणि प्रत्येक अभ्यासाने काय सिद्ध केले हे समजू शकेल.

या सर्वांमधील समान कार्ययंत्रणा सोपी आहे. मेथिलीन ब्लू लाल प्रकाश मोठ्या प्रमाणात शोषतो आणि उत्तेजित रेणू ती ऊर्जा ऑक्सिजनला देतो. यातून सिंग्लेट ऑक्सिजन आणि बुरशीच्या पेशींना हानी पोहोचवणारे इतर अभिक्रियाशील घटक निर्माण होतात. प्रकाशाशिवाय हा परिणाम खूपच कमकुवत असतो. म्हणूनच खालील प्रत्येक अभ्यासात रंगासोबत विशिष्ट दिवा, तरंगलांबी आणि प्रकाशमात्रा वापरली आहे; तसेच प्रकाश वापरणाऱ्या उपचारपद्धतींचे निष्कर्ष दिवसा नखावर रंग लावण्याबाबत काहीही सांगत नाहीत. या सर्वसाधारण कार्ययंत्रणेचे अधिक तपशीलवार वर्णन फोटोडायनॅमिक उपचारांच्या स्पष्टीकरणात्मक लेखात आहे, तर बुरशीविरोधी संशोधनाचा व्यापक संदर्भ प्रतिजैविक घटक म्हणून मेथिलीन ब्लूच्या आढाव्यात दिला आहे.

पायांच्या नखांचा बुरशीजन्य संसर्ग: साप्ताहिक फ्लुकोनाझोलच्या तुलनेत रंग आणि प्रकाश

सर्वात मोठी चाचणी म्हणजे 2014 मध्ये प्रकाशित झालेली पायांच्या नखांचा बुरशीजन्य संसर्ग असलेल्या 80 रुग्णांमधील यादृच्छिक तुलना. अर्ध्या रुग्णांना फोटोडायनॅमिक उपचार मिळाले आणि अर्ध्यांना आठवड्यातून एकदा तोंडावाटे फ्लुकोनाझोल 300 mg दिले गेले; दोन्ही उपचार 24 आठवडे चालले.

प्रकाश वापरण्याची उपचारपद्धती निश्चित होती. नखावर मेथिलीन ब्लूचे 2% जलीय द्रावण लावले गेले. थोडा वेळ ठेवल्यानंतर 630 nm तरंगलांबीच्या असुसंगत लाल LED ने प्रति चौरस सेंटीमीटर 18 ज्यूल ऊर्जा देत प्रकाश टाकण्यात आला. दर 15 दिवसांनी सत्रे घेण्यात आली; सहा महिन्यांत एकूण बारा सत्रे झाली. नखाखाली जाड अवशेष, उभ्या रेषा किंवा डर्मॅटोफायटोमा असलेली नखे दोन्ही गटांत आधी यांत्रिकरीत्या घासून साफ करण्यात आली, कारण केराटिनच्या जाड थराविरुद्ध प्रकाश आणि औषध दोन्ही अपुरे पडतात.

मुख्य निष्कर्ष प्रकाश-उपचार गटाच्या बाजूने होता आणि हा फरक सांख्यिकीयदृष्ट्या लक्षणीय होता. नंतर पूर्ण मजकुरातून घेतलेल्या आकडेवारीनुसार, सहा महिन्यांच्या उपचारांनंतर प्रकाश गटात सुमारे 90% प्रतिसाद होता, तर फ्लुकोनाझोल गटात 45%; उपचार संपल्यानंतर बारा महिन्यांनी प्रकाश गटातील प्रतिसाद सुमारे 80% पर्यंत कमी झाला. अधिक काटेकोर पुनर्विश्लेषणात तीनही निकष एकाच वेळी आवश्यक होते: सूक्ष्मदर्शकीय तपासणी नकारात्मक असणे, कल्चर नकारात्मक असणे आणि बुरशीची लक्षणे नसलेले नख पूर्णपणे पुन्हा वाढणे. या निकषांनुसार अंतिम पूर्ण रोगमुक्तीचे प्रमाण 50% विरुद्ध 25% होते. हे दोन आकडेसंच वेगवेगळे मूल्यमापन निकष दर्शवतात; ते परस्परविरोधी निष्कर्ष नाहीत. त्यांच्यातील फरक हाच पुढील विभागाचा मुद्दा आहे. उपचार चांगले सहन झाले असे नोंदवले गेले; वेदना आणि जळजळीचा एक प्रसंग नोंदला होता.

पायांच्या नखांच्या बुरशीसाठी मेथिलीन ब्लू कसे वापरावे असा प्रश्न विचारणाऱ्यांसाठी दोन तपशील महत्त्वाचे आहेत. पहिले म्हणजे तुलना फ्लुकोनाझोलशी केली होती. नखांच्या आजारांवर त्याची परिणामकारकता मर्यादित आहे; तुलना अधिक प्रभावी टर्बिनाफिनशी केलेली नव्हती. दुसरे म्हणजे रंगाची सांद्रता 2% होती, जी घरगुती सौंदर्यप्रसाधनांच्या वापरासाठी विकल्या जाणाऱ्या उत्पादनांपेक्षा खूप जास्त आहे. तो देखरेखीखाली, खराब ऊतक व अवशेष काढून आणि अंशांकित दिवा वापरून लावला गेला होता.

पायांच्या नखांचा गंभीर आजार: टर्बिनाफिनसोबत अतिरिक्त रंग आणि प्रकाश उपचार

नखांवरील दुसरा अभ्यास म्हणजे 2020 मध्ये प्रकाशित झालेली पायांच्या नखांच्या गंभीर डर्मॅटोफाइट संसर्गातील यादृच्छिक चाचणी. ती अधिक मर्यादित प्रश्नाचे उत्तर देते. पायाच्या मोठ्या बोटाच्या नखाचा 60% पेक्षा जास्त भाग बाधित असलेल्या वीस रुग्णांना बारा आठवडे दररोज तोंडावाटे टर्बिनाफिन 250 mg आणि नखाची पट्टी मऊ करण्यासाठी युरिया दिला गेला. या मूलभूत उपचारांसोबत दहा रुग्णांना मेथिलीन ब्लू फोटोडायनॅमिक उपचार आणि दहा रुग्णांना वेगळा प्रकाशसंवेदक वापरून फोटोडायनॅमिक उपचार मिळाले.

मेथिलीन ब्लू गटात 2% जलीय द्रावण लावून सुमारे तीन मिनिटे ठेवले गेले. त्यानंतर 635 nm LED ने दहा मिनिटांत प्रति चौरस सेंटीमीटर 37 ज्यूल ऊर्जा देण्यात आली. सोळा आठवड्यांत दोन आठवड्यांच्या अंतराने नऊ सत्रे झाली. प्रत्येक सत्राच्या आधीच्या संध्याकाळी 40% युरिया मलम लावले गेले आणि अवशेष यांत्रिकरीत्या काढण्यात आले.

आठवडा 52 पर्यंत, म्हणजे शेवटच्या प्रकाश सत्रानंतर सुमारे नऊ महिन्यांनी, मेथिलीन ब्लू गटातील तीव्रता निर्देशांक सुमारे 24 वरून 1 पेक्षा कमी झाला होता; बाधित नखाचे प्रमाण सुमारे 65% वरून 2% पेक्षा कमी झाले होते. पूर्ण रोगमुक्ती, म्हणजे सामान्य दिसणारे नख आणि बुरशीशास्त्रीय तपासणीत बुरशीचा अभाव, 70% होती. बुरशीशास्त्रीय तपासणीत बुरशीमुक्तीचे प्रमाण मेथिलीन ब्लू गटात 100%, तर पर्यायी प्रकाशसंवेदक गटात 90% होते. रंग आणि प्रकाशामुळे कोणतेही स्थानिक दुष्परिणाम नोंदवले गेले नाहीत; दोन रुग्णांना जठरांत्रीय अस्वस्थता होती, जी ते घेत असलेल्या टर्बिनाफिनमुळे झाल्याचे मानले गेले.

या चाचणीचा प्रामाणिक अर्थ असा आहे की त्यातून रंगाचे स्वतंत्र योगदान ठरवता येत नाही. प्रत्येक रुग्णाला सर्वोत्तम शरीरव्यापी औषधाचा पूर्ण उपचारक्रम आणि नखांची सखोल पूर्वतयारी मिळाली; केवळ औषध घेणारा गट नव्हता आणि दोन्ही प्रकाश-उपचार गटांची कामगिरी जवळपास सारखी होती. या अभ्यासातून एवढे दिसते की प्रमाणित उपचारांवर अतिरिक्त मेथिलीन ब्लू आणि प्रकाश उपचारपद्धती वापरल्याने गंभीर आजारात दीर्घ पाठपुराव्यासह बुरशीमुक्तीचे प्रमाण जास्त होते, आणि या लहान गटात प्रकाश सत्रांमुळे कोणताही अतिरिक्त स्थानिक विषारी परिणाम दिसला नाही. संयुक्त उपचारपद्धतींमधील औषधांचे परस्परसंवाद आणि शरीरव्यापी जोखमी यांची चर्चा सुरक्षितता आणि परस्परसंवाद मार्गदर्शकात केली आहे.

औषध-प्रतिरोधक त्वचा संसर्ग: एक रुग्ण, एक हट्टी बुरशी

त्वचेसंबंधी पुरावे खूपच मर्यादित आहेत. औषध-प्रतिरोधक Trichophyton indotineae विरुद्ध मेथिलीन ब्लू आणि प्रकाश उपचारांचा 2026 मधील अभ्यास एका 25 वर्षांच्या रुग्णाशी संबंधित आहे. दररोज 250 mg टर्बिनाफिनचे सहा आठवडे शरीरव्यापी उपचार मिळूनही या रुग्णाच्या त्वचेवरील विस्तृत बाधित भाग आठ महिने टिकून होते. प्रयोगशाळेतील चाचणीत टर्बिनाफिनची किमान निरोधक सांद्रता प्रति मिलिलिटर 8.0 मायक्रोग्रॅम होती, तर मेथिलीन ब्लूसाठी ती 1.0 होती. हे सध्या अनेक प्रदेशांत पसरत असलेल्या औषध-प्रतिरोधक डर्मॅटोफायटोसिसशी सुसंगत होते.

बाधित भागांवर 1% मेथिलीन ब्लू स्थानिकरीत्या लावून सुमारे 630 nm तरंगलांबीचा लाल प्रकाश प्रति चौरस सेंटीमीटर 100 ज्यूल ऊर्जा देत वापरण्यात आला. चार आठवडे आठवड्यातून एकदा उपचार झाले. दोन आठवड्यांनंतर उपचार केलेल्या भागांवरील खवले नाहीसे झाले आणि बुरशीची सूक्ष्मदर्शकीय तपासणी नकारात्मक होती. चौथ्या आठवड्यापर्यंत हे भाग पूर्णपणे बरे झाले असून केवळ सौम्य अवशिष्ट वर्णबदल उरल्याचे वर्णन करण्यात आले. त्याचवेळी टर्बिनाफिन क्रीम लावलेल्या भागांमध्ये बुरशीचे तंतू अजूनही दिसत होते. कोणत्याही गंभीर प्रतिक्रिया किंवा वेदना नोंदवल्या गेल्या नाहीत.

हा औषध-प्रतिरोधक आजारातील खरा बुरशीशास्त्रीय प्रतिसाद आहे, पण तो केवळ एका रुग्णाच्या चार आठवड्यांच्या निरीक्षणावर आधारित आहे. सूक्ष्मदर्शकीय तपासणीपलीकडे, उपचारानंतर कल्चर नकारात्मक झाल्याची नोंद नव्हती; तीन, सहा किंवा बारा महिन्यांनी संसर्ग पुन्हा झाला का याचा पाठपुरावा नव्हता; तसेच प्रतिसादाचे प्रमाण मोजता येईल असा रुग्णसमूह नव्हता. हे पुढील अभ्यासाला आधार देते, उपचाराची शिफारस करण्याला नाही. प्रतिरोधक प्रजाती आणि संवेदनशीलता चाचण्यांचे अधिक परीक्षण बुरशीविरोधी औषधांच्या प्रतिरोधावरील मार्गदर्शकात केले आहे.

तिन्ही अभ्यासांची समांतर तुलना

वैद्यकीय रोगमुक्ती म्हणजे बुरशीशास्त्रीय रोगमुक्ती नाही

हे शोधनिबंध वाचताना एक फरक समजून घेणे आवश्यक आहे. वैद्यकीय रोगमुक्ती म्हणजे नख किंवा त्वचा सामान्य दिसणे. बुरशीशास्त्रीय रोगमुक्ती म्हणजे सूक्ष्मदर्शकीय तपासणी आणि कल्चरमध्ये बुरशी न आढळणे. पूर्ण रोगमुक्ती म्हणजे या दोन्ही गोष्टी एकाच वेळी असणे. नखे हळूहळू पुन्हा वाढतात, त्यामुळे बुरशी नाहीशी होण्याच्या काही महिने आधीच नख सुधारलेले दिसू शकते. तसेच संसर्ग नष्ट झाल्यानंतरही मृत बुरशीजन्य पदार्थामुळे चाचणी सकारात्मक राहू शकते. Souza चाचणीत याचा परिणाम थेट दिसतो: प्रतिसादाचे शिथिल निकष वापरल्यास प्रमाण 80 ते 90% मिळते, तर बुरशीची लक्षणे नसलेले नख आणि नकारात्मक चाचण्या हे दोन्ही आवश्यक ठेवल्यास 50% मिळते. कोणताही आकडा चुकीचा नाही. ते वेगवेगळ्या गोष्टी मोजतात आणि परिणामकारकतेविषयी कोणत्याही दाव्यात कोणता निकष उद्धृत केला आहे हे स्पष्ट केले पाहिजे.

उपचारांच्या निर्णयांसाठी याचा अर्थ काय

काटेकोरपणे वाचल्यावर तीन निष्कर्ष टिकतात. पहिले म्हणजे अंशांकित लाल प्रकाशासह मेथिलीन ब्लूने पायांच्या नखांच्या बुरशीच्या दोन यादृच्छिक चाचण्यांमध्ये खरोखर बुरशीमुक्ती साधली आहे: एकदा केवळ फ्लुकोनाझोलच्या तुलनेत आणि एकदा युरियाच्या पूर्वतयारीसह टर्बिनाफिनवर अतिरिक्त उपचार म्हणून. दुसरे म्हणजे औषध-प्रतिरोधक त्वचेच्या संसर्गावरील एक अहवाल आशादायक आहे, पण तो स्वतंत्रपणे जवळजवळ काहीही सिद्ध करत नाही; रंग आणि प्रकाशाने उपचार केलेल्या त्वचेच्या डर्मॅटोफायटोसिससाठी अद्याप यादृच्छिक चाचण्यांचे पुरावे नाहीत. तिसरे म्हणजे प्रत्येक सकारात्मक निष्कर्ष देखरेखीखालील संयुक्त उपचारातून आला होता: 1 ते 2% सांद्रतेचा औषधनिर्मिती दर्जाचा रंग, ठरावीक वेळ तो ठेवणे, मोजलेली प्रकाशमात्रा आणि सहसा त्यासोबत खराब ऊतक व अवशेष काढणे किंवा शरीरव्यापी औषध देणे.

यापैकी काहीही किरकोळ विक्रीत मिळणारा रंग घरी लावण्याला लागू होत नाही. घरी रंग लावताना मोजलेली प्रकाशमात्रा, रंग ठेवण्याच्या वेळेचे नियंत्रण, खराब ऊतक व अवशेष काढणे, बुरशीशास्त्रीय तपासणी आणि पाठपुरावा नसतो. त्यामुळे चाचण्या ज्या प्रत्येक घटकावर अवलंबून होत्या ते सर्वच घटक वगळले जातात. प्रकाशावर आधारित उपचारांचा विचार करणाऱ्यांनी या उपचारपद्धती त्वचारोगतज्ज्ञांना दाखवून देखरेखीखाली फोटोडायनॅमिक उपचार उपलब्ध आहेत का हे विचारावे; प्रत्यक्ष प्रक्रिया वगळून केवळ रंग लावण्याची नक्कल करू नये.