जखमांवरील संशोधनात मिथिलीन ब्लू: ड्रेसिंग, प्रकाश आणि जखम भरून येण्याचे निष्कर्ष

निळ्या रंगाची पट्टी आणि निळ्या द्रवाची ड्रॉपर बाटली पाहिल्यावर दोन्ही एकाच प्रकारचे उपचार वाटू शकतात. जखमांवरील संशोधनात मात्र ते वेगळे आहेत. एक म्हणजे ठरावीक प्रमाणात रंगद्रव्य असलेले, तयार उत्पादन म्हणून तपासलेले ड्रेसिंग. दुसरे म्हणजे हाताने लावले जाणारे द्रावण, ज्याची सांद्रता, मात्रा आणि संपर्काचा कालावधी प्रत्येक वेळी बदलतो. या दोन्हींचे अभ्यास वेगवेगळ्या प्रश्नांची उत्तरे देतात आणि त्यानुसार त्यांचे परिणाममापनही वेगळे असते.

या आढाव्यात दोन्हींची स्पष्टपणे वेगळी चर्चा केली आहे. संशोधकांनी काय लावले, कशावर लावले आणि काय मोजले याचा यात आढावा आहे: जखमेचे क्षेत्रफळ, जखम बंद होण्याचा दर, जिवाणूंची संख्या किंवा प्रयोगशाळेतील अप्रत्यक्ष मापदंड, जसे की प्रयोगशाळेच्या पात्रातील खरचटवून तयार केलेली फट बंद होणे.

तीन संशोधन संदर्भ, सोप्या शब्दांत

मिथिलीन ब्लूचा वापर असलेले जखमांवरील संशोधन तीन संदर्भांत विभागले जाते. प्रत्येकात रंगद्रव्य नेमके काय करते याची वेगळी संकल्पना आहे.

पहिला म्हणजे रंगद्रव्ययुक्त फोम ड्रेसिंग. मिथिलीन ब्लू आणि जेंशियन व्हायोलेट मिसळलेला पॉलीव्हिनाइल अल्कोहोल फोम यांसारख्या उत्पादनांत (Hydrofera Blue जीवाणुरोधी फोम म्हणून विकले जाणारे) रंगद्रव्ये ड्रेसिंगच्या संरचनेत बांधलेली असतात. नमूद केलेली कार्यपद्धती म्हणजे ड्रेसिंगशी संबंधित जीवाणुरोधी क्रिया. फोम जखमेतून येणारा स्त्राव हाताळत असताना जखमेच्या परिसरातील जिवाणूंचा भार नियंत्रित करण्यात मदत करणे हा यामागचा उद्देश आहे. अशा उत्पादनासंबंधी उपचाराचे निर्णय विशिष्ट जखमेसाठी ड्रेसिंग निवडणाऱ्या चिकित्सकाने घ्यायचे असतात; ड्रेसिंग किती काळ ठेवायचे आणि किती वेळा बदलायचे हे त्याच्या वापराच्या सूचना ठरवतात, निळ्या रंगद्रव्यासाठीची कोणतीही सर्वसाधारण कृती नव्हे.

दुसरा म्हणजे मिथिलीन ब्लू फोटोडायनॅमिक उपचार. यात मिथिलीन ब्लूचे द्रावण प्रकाशसंवेदनकारक म्हणून लावले जाते आणि नंतर त्यावर प्रकाश टाकला जातो; साधारणपणे रंगद्रव्याच्या कमाल प्रकाशशोषणाच्या तरंगलांबीजवळील लाल प्रकाश वापरतात. सूक्ष्मजीवांना हानी पोहोचवणारे प्रतिक्रियाशील घटक निर्माण करण्यात प्रकाश आणि ऑक्सिजन सहभागी होतात. त्वचेची काळजी घेणाऱ्या उत्पादनांच्या विपणनात वापरल्या जाणाऱ्या अँटिऑक्सिडंटविषयक तर्कापेक्षा हे रसायनशास्त्र वेगळे आहे. हा फरक आमच्या त्वचेच्या काळजीतील मिथिलीन ब्लूविषयीच्या मार्गदर्शकात देखील स्पष्ट केला आहे. हा उपचार म्हणजे रंगद्रव्य, प्रकाशाची मात्रा आणि ऑक्सिजन यांचे संयोजन आहे; या तिघांपैकी कोणताही एक घटक बदलल्यास उपचारही बदलतो.

तिसरा म्हणजे पेशी आणि प्राण्यांमध्ये प्रकाशाशिवाय वापरलेले मिथिलीन ब्लू. रंगद्रव्य स्वतः फायब्रोब्लास्ट पेशींचे वर्तन, मॅट्रिक्स प्रथिने किंवा प्रयोगाद्वारे तयार केलेल्या जखमा बंद होण्याची प्रक्रिया बदलते का, हे या प्रयोगांत तपासले जाते. हे कार्यपद्धतीचे अभ्यास आहेत, ड्रेसिंगच्या चाचण्या नाहीत.

अभ्यास-मॉडेलचा नकाशा: काय तपासले, कशावर आणि काय बदलले

हा तक्ता लेखाचा नकाशा म्हणून वापरा. प्रत्येक ओळ डावीकडून उजवीकडे वाचा: वापरलेली सामग्री, मॉडेल आणि त्या ओळीवरून निष्कर्ष काढता येणारा मोजलेला परिणाम. कोणत्याही ओळीचा निष्कर्ष दुसऱ्या ओळीतील परिणाममापनावर आधारित नाही.

ड्रेसिंग: तयार साधन, रंगद्रव्याची कृती नव्हे

जखमांच्या देखभालीत अभ्यासलेली फोम ड्रेसिंग ही उत्पादित साधने आहेत. उत्पादकाच्या उत्पादन पृष्ठावर वर्णन केलेल्या Hydrofera Blue श्रेणीमध्ये निर्जंतुक फोममध्ये दोन रंगद्रव्ये एकत्र असतात: CLASSIC पॉलीव्हिनाइल अल्कोहोल प्रकारात प्रति ग्रॅम फोममध्ये प्रत्येक रंगद्रव्य जास्तीत जास्त 0.00025 g असते आणि READY पॉलीयुरेथेन प्रकारात जास्तीत जास्त 0.00035 g प्रति ग्रॅम असते. उत्पादन करतानाच रंगद्रव्ये मिसळली जात असल्यामुळे प्रत्येक ड्रेसिंगमध्ये ज्ञात प्रमाण असते आणि चिकित्सकीय अहवालांत उत्पादनाचे नाव, ते किती काळ ठेवले आणि बदलण्याचे वेळापत्रक नमूद केलेले असते.

ही नियामक परवानगी मिळालेली वैद्यकीय साधने आहेत, मंजूर औषधे नाहीत. मूळ ड्रेसिंगला 2002 मधील FDA परवानगी K013462, पॉलीयुरेथेन Hydrofera Blue प्रकाराला 2014 मधील परवानगी K130670 आणि किनार असलेल्या READY प्रकाराला 2019 मधील परवानगी K190268 मिळालेली आहे. 510(k) प्रक्रियेद्वारे मिळणारी परवानगी आधीच्या साधनाशी लक्षणीय समतुल्यता स्थापित करते; ती परिणामकारकतेची मंजुरी नाही. साधनाच्या दस्तऐवजांतील सूक्ष्मजीवरोधी दावे मोठ्या प्रमाणावर ड्रेसिंगच्या आतील क्रिया आणि प्रयोगशाळेतील चाचण्यांवर आधारित आहेत. त्यावरून हे ड्रेसिंग संक्रमित ऊतकांतील सूक्ष्मजीवांची संख्या ठरावीक लॉग प्रमाणात कमी करून ती निर्जंतुक करते, असा दावा करता कामा नये.

प्रकाशित चिकित्सकीय अनुभवात प्रामुख्याने लहान, नियंत्रण गट नसलेल्या प्रकरणमालिकांचा समावेश आहे. Woo आणि Heil यांच्या 29 दीर्घकाळ टिकणाऱ्या जखमांच्या भावी निरीक्षणात्मक अभ्यासात Hydrofera Blue Classic चार आठवड्यांसाठी आठवड्यातून तीन वेळा बदलले गेले; जखमेचे सरासरी क्षेत्रफळ 21.4 वरून 12.3 cm² पर्यंत कमी झाले (42.5% घट) आणि PUSH गुणांक 13.3 वरून 10.7 पर्यंत कमी झाले. Coutts, Ryan आणि Sibbald यांच्या पायांवरील 15 जखमांच्या प्रकरणमालिकेत मूल्यांकन करता येण्याजोग्या 14 जखमांपैकी 8 जखमांचा आकार चार आठवड्यांनी कमी झालेला आढळला. काही रुग्णांच्या वेदना कमी झाल्या, विशेषतः मधुमेहाशी संबंधित पायांच्या व्रणांचे रुग्ण. Lullove यांनी नोंदवलेल्या 53 जखमांच्या पूर्वलक्षी समूह अभ्यासात फोमसोबत मेंढीपासून मिळवलेले कोलेजन मॅट्रिक्स वापरले गेले. त्यामुळे बारा आठवड्यांनी दिसलेली क्षेत्रफळातील सरासरी 91.3% घट केवळ फोममुळे झाली असे म्हणता येत नाही. Hurd यांच्या एका मोठ्या कार्यक्रमाच्या पूर्वलक्षी विश्लेषणात प्रमाणित देखभाल-संचामध्ये ही ड्रेसिंग वापरली असता जखमा अधिक लवकर भरून आल्याचे नोंदवले गेले. यातही तपासला जातो तो संपूर्ण देखभाल-संच, केवळ रंगद्रव्य नव्हे.

या सर्व अभ्यासांमध्ये एक मर्यादा समान आहे: जिवाणूंचा भार चिकित्सकीय संसर्ग गुणांक किंवा अर्ध-परिमाणात्मक स्वॅब तपासण्यांद्वारे दर्शवला जातो, क्रमाने केलेल्या परिमाणात्मक ऊतक संवर्धन तपासण्यांद्वारे नाही. प्रामाणिक सारांश असा की दोन रंगद्रव्यांच्या फोमवरील अभ्यासांत क्षेत्रफळ कमी होणे, जखमेच्या तळाच्या स्थितीच्या गुणांकांत सुधारणा आणि कधीकधी वेदना कमी होणे नोंदवले आहे. मात्र मिथिलीन ब्लूसाठी विशिष्ट मात्रा-प्रतिसाद संबंध किंवा ऊतकांतील जिवाणू नष्ट होण्याचा मोजलेला दर स्थापित झालेला नाही. तसेच ड्रॉपरमधील द्रावणात गॉज भिजवणे हा समतुल्य पर्याय असल्याला ड्रेसिंगच्या अभ्यासांतील कोणताही निष्कर्ष पुष्टी देत नाही. सांद्रता, वितरण, रंगद्रव्य बाहेर पडण्याचा दर, निर्जंतुकता आणि वापराचा कालावधी हे सर्व वेगळे असतात.

प्रकाश आणि रंगद्रव्य: जखमांवरील फोटोडायनॅमिक अभ्यास

जखमांवरील फोटोडायनॅमिक संशोधनात उपचारपद्धतीत प्रकाशाचाही समावेश असतो. मानवी अभ्यासांतील मिथिलीन ब्लूची सांद्रता साधारणपणे 0.01% ते 1% दरम्यान असते. 635 ते 660 nm जवळील लाल प्रकाश वापरला जातो आणि प्रति चौरस सेंटीमीटर प्रकाश ऊर्जा काही जूलपासून शंभरपेक्षा अधिक जूलपर्यंत असते. नियंत्रण गट वेगवेगळे असतात: काही अभ्यासांत मानक देखभालीशी तुलना केली जाते, तर इतरांत त्याच जखमांतील उपचारापूर्वीची आणि नंतरची जिवाणू संख्या नोंदवली जाते.

मानवी अभ्यासांत सर्वाधिक सातत्याने दिसणारे संकेत जिवाणू संख्येपेक्षा जखमेची स्थिती आणि क्षेत्रफळ यांच्याशी संबंधित आहेत. Carrinho आणि सहकाऱ्यांच्या मधुमेहाशी संबंधित 12 व्रणांच्या नियंत्रित अभ्यासात 0.01% मिथिलीन ब्लूसोबत 660 nm प्रकाश 6 J/cm² प्रमाणात, आठवड्यातून तीन वेळा अशा दहा सत्रांत दिला गेला. त्यामुळे नियंत्रण गटाच्या उपचारापेक्षा क्षेत्रफळात सांख्यिकदृष्ट्या लक्षणीय अधिक घट झाली. Shen आणि सहकाऱ्यांच्या पाच संक्रमित जखमांच्या प्रकरणमालिकेत 1% रंगद्रव्य आणि 635 nm प्रकाशाच्या सरासरी चार सत्रांनंतर जखमा पूर्ण भरून आल्याचे नोंदवले गेले, मात्र जिवाणूंशी संबंधित परिमाणात्मक परिणाममापन नव्हते. आजवरच्या सर्वांत मोठ्या यादृच्छिक चाचणीत, Chagas आणि सहकाऱ्यांच्या मधुमेहाशी संबंधित पायांच्या व्रणांवरील 94 सहभागींच्या दुहेरी-अंध चाचणीत, 1% रंगद्रव्य आणि 660 nm लेझर वापरल्यावर तिसऱ्या सत्रापासून तीस दिवसांच्या पाठपुराव्यापर्यंत Bates-Jensen जखम गुणांकांत सुधारणा आढळली. उपचाराशी संबंधित कोणतीही प्रतिकूल घटना नव्हती, मात्र यातही जिवाणू भाराचे परिमाणात्मक परिणाममापन नव्हते.

या संशोधनाचे अचूक मूल्यमापन करण्यासाठी दोन सावधगिरीचे मुद्दे महत्त्वाचे आहेत. पहिला, Tardivo आणि सहकाऱ्यांच्या अभ्यासातील अवयवच्छेदनाबाबतचा उल्लेखनीय निष्कर्ष कधीकधी उद्धृत केला जातो; पण त्या अभ्यासात मिथिलीन ब्लूसोबत टोल्युइडीन ब्लू वापरले होते. त्यामुळे त्याचे श्रेय केवळ मिथिलीन ब्लूला देता येत नाही. दुसरा, प्रकाशाच्या सत्रानंतर जखम भरून आल्याचे श्रेय आपोआप सूक्ष्मजीवरोधी प्रकाशरासायनिक क्रियेला देता येत नाही, कारण लाल प्रकाश स्वतःही दुरुस्तीच्या प्रक्रियेत बदल घडवू शकतो. Sperandio आणि सहकाऱ्यांच्या उंदरांतील जखमांच्या प्रयोगात केवळ रंगद्रव्य, केवळ प्रकाश, दोन्ही एकत्र आणि नियंत्रण असे गट होते. त्यात केवळ लेझरनेही स्वतंत्रपणे जखम भरून येण्यावर परिणाम केला. परिणामाचे श्रेय जिवाणू नष्ट होण्याला देण्यासाठी योग्य नियंत्रण गटांसह सूक्ष्मजीवविषयक तपासणी आवश्यक असते. प्राण्यांवरील संशोधनात हा मुद्दा अधिक स्पष्ट आहे: Pérez आणि सहकाऱ्यांच्या संक्रमित जखमा असलेल्या माऊस मॉडेलमध्ये फोटोडायनॅमिक उपचारांनी दृश्य स्वरूपात जखम भरून येण्याचा सर्वोत्तम परिणाम दिला, तर म्युपिरोसिनने जिवाणू संख्येत सर्वाधिक घट केली. त्यामुळे हे दोन परिणाम स्पष्टपणे वेगळे दिसले. आमच्या मिथिलीन ब्लू आणि लाल प्रकाशाच्या पुराव्यांच्या आढाव्यात जखमांसाठीच्या या उपचारपद्धतींची जखमांव्यतिरिक्त प्रकाश वापरल्या जाणाऱ्या संदर्भांसोबत चर्चा केली आहे, जेणेकरून समान प्रकाशरासायनिक क्रिया म्हणजे समान वापराचा उद्देश असा गैरसमज होऊ नये.

पेशी आणि त्वचेची मॉडेल्स: जखम भरून येण्याचा संकेत कुठून सुरू होतो

जखम भरून येण्याच्या दाव्याचा प्रयोगशाळेतील आधार म्हणजे मानवी त्वचेच्या अंतःस्तरातील फायब्रोब्लास्ट आणि पुनर्रचित त्वचेवरील Xiong आणि सहकाऱ्यांचा 2017 मधील अभ्यास. दोन दात्यांकडून घेतलेल्या फायब्रोब्लास्टवर आधी 100 nM मिथिलीन ब्लूचा उपचार केला होता. 24 तासांत या पेशींनी खरचटवून तयार केलेली फट उपचार न केलेल्या पेशींपेक्षा लक्षणीय अधिक वेगाने पुन्हा व्यापली. पूर्ण जाडीच्या पुनर्रचित त्वचेत अधिक काळ संपर्क ठेवल्यावर मोजलेली आर्द्रता आणि त्वचेच्या अंतःस्तराची जाडी वाढली. मॅट्रिक्समधील बदलांत इलास्टिन आणि COL2A1 यांच्या अभिव्यक्तीत वाढही होती.

हे जखमांशी संबंधित प्रत्यक्ष मोजलेले परिणाम आहेत आणि ते त्यांच्या मॉडेल्सपुरते लागू आहेत. खरचटवून फट तयार करण्याची चाचणी प्रयोगशाळेच्या पात्रातील फट ओलांडून होणारे पेशींचे सामूहिक स्थलांतर मोजते. त्यात प्रतिकारशक्तीचा प्रतिसाद, जिवाणूंचे वसतीकरण, स्त्राव किंवा ड्रेसिंग नसते. पुनर्रचित त्वचेत ऊतकांची रचना असते, पण तरीही रक्ताभिसरण आणि जखम भरून येण्याची संपूर्ण साखळी नसते. यांपैकी कोणतेही मॉडेल फोम ड्रेसिंग किंवा फोटोडायनॅमिक उपचारपद्धतीची चाचणी घेत नाही आणि कोणत्याही मॉडेलवरून घरी वापरण्यासाठीची सांद्रता मिळत नाही.

विशिष्ट औषधसंयोजनात तयार केलेले मिथिलीन ब्लू कृंतक प्राण्यांच्या जखमांवरही तपासले गेले आहे. Farmoudeh आणि सहकाऱ्यांनी अभ्यासलेल्या नायोसोमल 0.005% जेलने मुक्त रंगद्रव्य आणि वाहक माध्यमाच्या तुलनेत उंदरांमध्ये ऊतक कापून तयार केलेल्या जखमा सुरुवातीच्या टप्प्यात अधिक वेगाने बंद केल्या. ऊतकांच्या सूक्ष्मरचनेतील आणि ऑक्सिडेटिव्ह ताणाच्या मापदंडांतील निष्कर्षही अधिक अनुकूल होते. Gao आणि सहकाऱ्यांनी मधुमेही माऊसमध्ये अभ्यासलेल्या 0.1 mg/mL नॅनोइमल्शनने नव्या रक्तवाहिन्या तयार होण्याचे निर्देशक वाढवले आणि ऑक्सिडेटिव्ह व नियोजित पेशीमृत्यूचे संकेत कमी केले; यासोबत जखमा अधिक वेगाने बंद झाल्या. दोन्ही प्रकरणांत औषधसंयोजन महत्त्वाचे आहे; कोणताही निष्कर्ष साध्या पाण्यातील रंगद्रव्य द्रावणाला आपोआप लागू होत नाही.

तसेच परिणामाची दिशा सर्व ठिकाणी सारखी नसते. Dinc आणि सहकाऱ्यांच्या उंदरांतील ॲनास्टोमोसिस प्रयोगात उदराच्या आत ठेवलेल्या 1% मिथिलीन ब्लूमुळे तिसऱ्या दिवशी शस्त्रक्रियेद्वारे जोडलेला भाग फुटण्याचा दाब आणि हायड्रॉक्सिप्रोलिन कमी झाले. यावरून त्या मात्रेत आणि त्या मार्गाने वापरल्यास जखम भरून येण्याच्या सुरुवातीच्या टप्प्यातील मजबुती कमी झाल्याचे दिसले. सांद्रता, ऊतक, औषधसंयोजन आणि वापराचा मार्ग हे परिणाम ठरवतात.

जखमांबाबतच्या कोणत्याही दाव्याला कोणते प्रश्न विचारावेत

मिथिलीन ब्लूबाबतचा जखमांशी संबंधित प्रत्येक दावा चार प्रश्नांच्या कसोटीवर टिकला पाहिजे. पहिला, नेमके काय लावले होते: नाव असलेले उत्पादित ड्रेसिंग, निश्चित प्रकाशसंवेदनकारक आणि प्रकाशाची उपचारपद्धती की तपशील न दिलेले द्रावण? दुसरा, कशावर: पेशींवर, प्राण्याच्या जखमेवर की नमूद केलेल्या प्रकारच्या मानवी जखमांवर? तिसरा, कोणत्या संदर्भ उपचाराशी तुलना केली आणि किती काळ? चौथा, कोणता परिणाम मोजला: क्षेत्रफळातील बदल, जखम बंद होणे, जिवाणूंची संख्या की प्रयोगशाळेतील अप्रत्यक्ष मापदंड?

पहिल्या प्रश्नाबाबत अस्पष्टता निर्माण करणारे दावे ही सर्वांत सामान्य चूक आहे. रंगद्रव्य असलेल्या फोममुळे मिळालेला निष्कर्ष जखमेवर निळा रंग लावण्याला पुष्टी देत नाही आणि फोटोडायनॅमिक सत्रानंतर मिळालेला सूक्ष्मजीवरोधी संकेत प्रकाशाशिवाय द्रावण हलकेच लावण्याला पुष्टी देत नाही. मिथिलीन ब्लूबाबतचे जखमांशी संबंधित दावे कसे समजून घ्यावेत यावरील आगामी मार्गदर्शकात उदाहरणांसह या तपासणीसूचीला कायमस्वरूपी स्थान दिले जाईल; तोपर्यंत वरील तक्ता नकाशा म्हणून वापरता येईल.

खोल असलेल्या, पसरत असलेल्या, दुर्गंधी येणाऱ्या, तापासोबत आढळणाऱ्या किंवा सुधारत नसलेल्या जखमांसाठी रंगद्रव्याऐवजी चिकित्सकीय मूल्यांकन आवश्यक आहे. येथे आढावा घेतलेल्या संशोधनाकडे लक्ष ठेवणे महत्त्वाचे आहे, कारण ते सामग्री, मॉडेल्स आणि मोजमाप यांबाबत नेमकेपणा राखते. प्रत्येक दाव्याशी हे तिन्ही जोडलेले ठेवा, म्हणजे या क्षेत्रातील संशोधन स्पष्टपणे समजेल.