სტატია
მეთილენის ლურჯი პილონიდური სინუსის ქირურგიაში: არხების მონიშვნა და რეციდივის მტკიცებულებები

პილონიდური სინუსი კუდუსუნთან ახლოს, კანის ქვეშ არსებული არხია, რომელსაც ხშირად აქვს ოპერაციის დროს ძნელად შესამჩნევი გვერდითი განშტოებები. თუ დაავადებული ქსოვილი რჩება, ოპერაცია წარუმატებელია, ამიტომ ქირურგებს ამოკვეთამდე ყველა განშტოების საპოვნელად საიმედო მეთოდი სჭირდებათ. სინუსის ხვრელში მეთილენის ლურჯის შეყვანა არხების სისტემას ლურჯად ღებავს და ქირურგს ხილულ რუკას აძლევს, რომელსაც შეუძლია მიჰყვეს.
ეს რუკა ვიზუალიზაციის დამხმარე საშუალებაა და არა მკურნალობა. განსხვავება მნიშვნელოვანია, რადგან პილონიდური სინუსის ქირურგიაში მეთილენის ლურჯის შესახებ ლიტერატურა ორ განსხვავებულ კითხვას აერთიანებს. პირველი ისაა, ზუსტად მონიშნავს თუ არა საღებავი მთელ დაავადებულ ქსოვილს. მეორე კი ისაა, აქვთ თუ არა ნაკლები რეციდივი წლების შემდეგ პაციენტებს, რომელთა ოპერაციის დროსაც საღებავი გამოიყენეს. საღებავმა შეიძლება მიკროსკოპული შემოწმებისას პირველ კრიტერიუმს ვერ უპასუხოს, მაგრამ კლინიკაში უკეთეს შედეგებთან იყოს დაკავშირებული, ან პირიქით. ამ თემაზე ყველაზე ხშირად ციტირებული ორი გამოქვეყნებული კვლევიდან თითოეული მხოლოდ ერთ კითხვას პასუხობს, განსხვავებული დიზაინითა და შემდგომი დაკვირვებით.
რის დანახვას ცდილობს ქირურგი
წარმოიდგინეთ საღებავი, როგორც დამალულ სტრუქტურაზე დატანილი ნიშანი. ქირურგი კანის ხვრელიდან ლურჯ სითხეს შეიყვანს, ელოდება მის გავრცელებას ურთიერთდაკავშირებულ არხებში და შემდეგ შეღებილ ქსოვილს ამოკვეთს. ყველაფერი, რასაც საღებავი ვერ აღწევს, ან დაავადებული ქსოვილი, რომელიც შეყვანის არხთან საერთოდ არ იყო დაკავშირებული, შეუღებავი რჩება და შეიძლება შეუმჩნეველი დარჩეს.
ამგვარად, სამი პრობლემა შეიძლება ერთმანეთისგან დამოუკიდებლად წარმოიშვას. საღებავმა შეიძლება ყველა განშტოება ვერ შეავსოს. ქირურგმა შეიძლება მთელი შეღებილი ქსოვილი ვერ ამოიღოს. შეღებილი საზღვრის გარეთ არსებულ ქსოვილში კი შესაძლოა კვლავ იყოს მიკროსკოპული პათოლოგიური ცვლილებები. ქვემოთ განხილული კვლევები ამ ჯაჭვის სხვადასხვა ნაწილს გამოყოფს, ამიტომ მათი შედეგების ერთობლივი საშუალო მაჩვენებლის გამოთვლა არ შეიძლება.
ოპერაციული ტექნიკების შემდარებელ მკითხველებს შესაძლოა ასევე გამოადგეთ მეთილენის ლურჯის ქირურგიული გამოყენების ზოგადი მიმოხილვა და ცალკეული განმარტებები იმის შესახებ, თუ რით განსხვავდება საღებავით მონიშვნა ქსოვილის მკურნალობისგან და როგორ განისაზღვრება და იზომება რეციდივი.
გრძელვადიანი რეციდივი: დაკვირვებითი კოჰორტა
რეციდივის შესახებ მტკიცებულებები მომდინარეობს რეტროსპექტული კოჰორტული კვლევიდან, რომელიც Doll-მა და კოლეგებმა International Journal of Colorectal Disease-ში გამოაქვეყნეს. სტატიის სათაური პირდაპირ ასახელებს მთავარ შედეგს, ხოლო მეთილენის ლურჯის გამოყენების შემდეგ ხანგრძლივი დაკვირვება მწვავე პილონიდური დაავადების დროს გაცილებით მეტ ხანს გრძელდება, ვიდრე ქირურგიული კვლევების უმეტესობაში.
მკვლევრებმა გამოავლინეს 1,960 პაციენტი, რომლებსაც პილონიდური დაავადების გამო პირველი ოპერაცია 1980-დან 1996 წლამდე გერმანიის სამ სამხედრო ჰოსპიტალში ჩაუტარდათ, შემდეგ კი დეტალური სატელეფონო დაკვირვებისთვის 247 შეარჩიეს. დაკვირვების საშუალო ხანგრძლივობა დაახლოებით 15 წელი იყო, დიაპაზონი კი დაახლოებით 9-დან 25 წლამდე. მონაწილეები ძირითადად ახალგაზრდა სამხედრო მამაკაცები იყვნენ. ქირურგიული ტექნიკა განსხვავდებოდა: დაახლოებით ორ მესამედს ჩაუტარდა ამოკვეთა ჭრილობის ღიად შეხორცებით, ერთ მეოთხედს — ამოკვეთა შუა ხაზზე პირველადი დახურვით, დანარჩენებს კი — მარსუპიალიზაცია.
საღებავის გამოყენების მიხედვით დაყოფა მარტივი იყო: 197 პაციენტს ოპერაციის დასაწყისში არხების სისტემის გამოსაკვეთად მეთილენის ლურჯი შეუყვანეს, 50-ს კი — არა. აღწერილი იყო საღებავის ერთჯერადი, ფრთხილი შეყვანა; კონცენტრაცია და მოცულობა მითითებული არ იყო. გამოყენება რანდომიზებული არ ყოფილა. ქირურგები საღებავს გაცილებით ხშირად ირჩევდნენ ქრონიკული ფისტულირებადი დაავადებისას, ვიდრე მწვავე აბსცესების დროს, და უფრო ხშირად მაშინ, როცა სინუსის ხვრელები მეტი იყო. შესაბამისად, ორი ჯგუფი თავიდანვე განსხვავდებოდა.
რეციდივი წინასწარ განსაზღვრული სატელეფონო კითხვარით ფასდებოდა. პაციენტს რეციდივის მქონედ მხოლოდ საწყისი შეხორცების შემდეგ მიიჩნევდნენ, თუ შემდგომ კუდუსუნის ტრავმა არ ჰქონია და აღენიშნებოდა ან ერთი მკაცრი კრიტერიუმი — ექიმის დიაგნოზი, განმეორებითი გაკვეთა ან ამოკვეთა, ახალი სინუსი, თმა ხვრელში, ჩირქოვანი გამონადენი — ან ორი ნაკლებად მკაცრი კრიტერიუმი — სიწითლე, შეშუპება, ტკივილი, გამონადენი.
მთელი პერიოდის განმავლობაში რეციდივის არაკორექტირებული სიხშირე საღებავის ჯგუფში იყო 32 შემთხვევა 197-დან (16 პროცენტი), ხოლო საღებავის გარეშე — 15 შემთხვევა 50-დან (30 პროცენტი). 20 წლისთვის კაპლან–მაიერის შეფასებები, რომლებიც დაკვირვების განსხვავებულ ხანგრძლივობას ითვალისწინებს, დაახლოებით 20 პროცენტი იყო საღებავით და 38 პროცენტი მის გარეშე; ლოგ-რანგის ტესტის p-მნიშვნელობა იყო 0.018. მრავალცვლადიან კოქსის მოდელში ავტორებმა საღებავის გამოყენებისთვის შანსების თანაფარდობის მსგავსი მაჩვენებელი — 0.45 — მიუთითეს. რეციდივების უმეტესობა ხუთი წლის განმავლობაში გამოვლინდა, თუმცა ზოგი ოპერაციიდან 17 წლის შემდეგაც განვითარდა. სწორედ ამიტომ არის ხანგრძლივი დაკვირვება მნიშვნელოვანი პილონიდური დაავადების რეციდივსა და მეთილენის ლურჯზე გაკეთებული დასკვნებისთვის.
ქვეჯგუფებში გამოვლენილი სურათი სიფრთხილით უნდა შეფასდეს. მწვავე, აბსცესის ფორმირებით მიმდინარე დაავადებისას 20 წლის შეფასებები დაახლოებით 19 პროცენტი იყო საღებავით და 43 პროცენტი მის გარეშე, მაგრამ მხოლოდ 79 პაციენტის პირობებში განსხვავებამ სტატისტიკურ მნიშვნელოვნებას ვერ მიაღწია (p = 0.078). ქრონიკული დაავადებისას შეფასებები დაახლოებით 19 და 24 პროცენტი იყო (p = 0.35), რაც არსებითად ნიშნავს, რომ განსხვავება ვერ დადასტურდა. ამგვარად, საერთო კავშირს ძირითადად განაპირობებდა ქვეჯგუფი, რომელიც დამოუკიდებელი დასკვნისთვის ზედმეტად მცირე იყო; ამასთან, კვლევაში მკურნალობის განაწილება შემთხვევითი არ ყოფილა და საკონტროლო ჯგუფში მხოლოდ 50 პაციენტი იყო.
არანაკლებ მნიშვნელოვანია ის, რასაც ეს კვლევა არ აჩვენებს. მასში არ გაზომილა არხების მონიშვნის სიზუსტე, არ შედარებულა ჰისტოლოგია საღებავით და საღებავის გარეშე ჩატარებულ ოპერაციებს შორის და არ წარმოდგენილა ამ ორი მიდგომის გამოსადეგი შედარება ჭრილობის გართულებებისა თუ შეხორცების დროის მიხედვით. ეს არის მტკიცებულება ერთ ისტორიულ კოჰორტაში საღებავის გამოყენებასა და გრძელვადიანი რეციდივის შემცირებას შორის კავშირის შესახებ და არა იმის დასტური, რომ შემცირება საღებავმა გამოიწვია. გამოყენების ჩვენებით განპირობებული დამაბნეველი ფაქტორები, ეპოქის გავლენა და სხვადასხვა ტექნიკის შერევა კვლავ გაურკვეველი რჩება.
რას ღებავს საღებავი რეალურად: დაწყვილებული ნიმუშების კვლევა
მეორე კვლევა უშუალოდ არხების მონიშვნის საკითხს იკვლევს, თუმცა მისი დიზაინის არასწორად გაგება ადვილია. Idiz-მა და კოლეგებმა გამოაქვეყნეს კვლევა, რომელსაც პერსპექტული რანდომიზებული კვლევა უწოდეს, და მეთილენის ლურჯით წარმართული პილონიდური ამოკვეთის დაწყვილებული ნიმუშების ჰისტოპათოლოგიური კვლევა ზოგჯერ კვლავ რანდომიზებულ მტკიცებულებად ციტირდება. იმავე კვლევის რეესტრში მითითებულია ერთი ჯგუფი, განაწილებისა და შენიღბვის გარეშე. ამიტომ ზუსტი კლასიფიკაციაა პერსპექტული ერთჯგუფიანი კვლევა თითოეული პაციენტის დაწყვილებული ნიმუშებით და არა საღებავისა და მის გარეშე მიდგომის რანდომიზებული შედარება.
მონაწილეობდა გაურთულებელი პირველადი დაავადების მქონე ოცდაცამეტი პაციენტი. მწვავე ანთება, აბსცესი და რეციდიული დაავადება გამორიცხული იყო, ამიტომ ეს პოპულაცია თითქმის საპირისპირო იყო იმ მწვავე ქვეჯგუფისა, რომელშიც Doll-ის კვლევამ ყველაზე დიდი ეფექტი მიანიშნა. თითოეულ პაციენტს სინუსის ყოველი ხვრელიდან სულ მცირე 4 mL მეთილენის ლურჯი შეუყვანეს ისეთი წნევით, რომ საღებავი არხიდან გამოჟონილიყო. შემდეგ ქირურგმა მთელი ლურჯი ქსოვილი სინუსის ხვრელთან ერთად ერთ ნიმუშად ამოკვეთა (ჯგუფი 1), დარჩენილი ღრუ დაათვალიერა და ნებისმიერი მაკროსკოპულად საეჭვო, შეუღებავი გრანულაციური ქსოვილი ცალკე, მეორე ნიმუშად ამოკვეთა (ჯგუფი 2).
პათოლოგმა, რომელმაც ნიმუშების ჯგუფური კუთვნილება არ იცოდა, ორივე ნიმუშში ხუთი მიკროსკოპული ნიშანი შეაფასა: გადიდებული თმის ფოლიკულები, გაფანტული კერატინის ფირფიტები, ანთებითი ინფილტრაცია, თმის ღერები და ფიბროზი.
საღებავი ყველაზე გამოხატული პათოლოგიური ცვლილებების უბნებში გროვდებოდა, მაგრამ მათ საზღვრებს არ შემოსაზღვრავდა. შეუღებავ მეორე ნიმუშშიც ცვლილებები ხშირი იყო: გადიდებული ფოლიკულები — 33-დან 31-ში, კერატინის ფირფიტები — 33-დან 29-ში, ანთება — 33-დან 30-ში. ყველაზე მკაფიო განმასხვავებელი ნიშანი თმის ღერები იყო: ისინი გვხვდებოდა 33 შეღებილი ნიმუშიდან 29-ში, მაგრამ 33 შეუღებავიდან მხოლოდ 5-ში. ყველა ნიშნის გამოხატულების საშუალო ქულა შეღებილ ქსოვილში უფრო მაღალი იყო. მარტივად რომ ვთქვათ, ლურჯი საზღვარი დაავადების ცენტრს მონიშნავდა, მაგრამ მთელ ჰისტოლოგიურად შეცვლილ ქსოვილს არ მოიცავდა.
ამ დასკვნასაც ორი შეზღუდვა აქვს. მეორე ნიმუში მთელი შეუღებავი ქსოვილის სისტემატური შერჩევით არ იყო მიღებული. მას მხოლოდ მაშინ იღებდნენ, როცა ქირურგი საეჭვო გრანულაციურ ქსოვილს ხედავდა და დამატებით ამოკვეთას გადაწყვეტდა. შესაბამისად, შერჩევაში უპირატესად ხვდებოდა ყველაზე საეჭვოდ გამოიყურებადი შეუღებავი უბნები, რის გამოც საღებავით მონიშვნის ნამდვილი მგრძნობელობის ან ცრუ-უარყოფითი შედეგების სიხშირის გამოთვლა შეუძლებელია. გარდა ამისა, კვლევას კლინიკური შედეგები საერთოდ არ წარმოუდგენია: არც რეციდივის სიხშირე, არც ინფექციის სიხშირე, არც ჭრილობის კიდეების დაშორების სიხშირე და არც შეხორცების დრო. ლურჯი კიდის მიღმა არსებული მიკროსკოპული ცვლილებები სუროგატული მაჩვენებელია და არა მტკიცებულება, რომ ამ პაციენტებს რეციდივი განუვითარდებოდათ.
ორი კვლევის ერთმანეთთან შედარება
| Doll და სხვ., 2008 | Idiz და სხვ., 2014 | |
|---|---|---|
| დიზაინი | რეტროსპექტული დაკვირვებითი კოჰორტა, საღებავის გამოყენებისა და არგამოყენების არარანდომიზებული შედარება | პერსპექტული ერთჯგუფიანი კვლევა, თითოეული პაციენტის დაწყვილებული ნიმუშებით |
| პაციენტები | 247, მწვავე და ქრონიკული შემთხვევების ნაზავი, სამხედრო ჰოსპიტალები | 33, მხოლოდ გაურთულებელი პირველადი დაავადება |
| საღებავის გამოყენების პროტოკოლი | ერთჯერადი შეყვანა, დოზა მითითებული არ არის | მინიმუმ 4 mL თითო ხვრელში, კონცენტრაცია მითითებული არ არის |
| ძირითადი გამოსავლის მაჩვენებელი | კითხვარით შეფასებული რეციდივი, საშუალოდ 15 წელი | საღებავის საზღვრის მიღმა დარჩენილი მიკროსკოპული პათოლოგიური ცვლილებები, კლინიკური შემდგომი დაკვირვების გარეშე |
| ჭრილობასთან დაკავშირებული შედეგები | საღებავის გამოყენებისა და არგამოყენების გამოსადეგი შედარება არ არის | მონაცემები წარმოდგენილი არ არის |
| მთავარი შედეგი | 20 წლის განმავლობაში რეციდივი დაახლოებით 20% საღებავით და 38% მის გარეშე | შეუღებავ ქსოვილშიც რჩებოდა პათოლოგიური ცვლილებები, თუმცა ნაკლებად გამოხატული |
ამ მონაცემების ერთ დასკვნად გაერთიანება შეუძლებელია. კოჰორტული კვლევა ათწლეულების განმავლობაში კლინიკურ შედეგს ზომავს ისე, რომ არხების მონიშვნის სიზუსტეს არ ამოწმებს. დაწყვილებული ნიმუშების კვლევა მიკროსკოპით ამოწმებს მონიშვნის სისრულეს, მაგრამ არცერთ კლინიკურ შედეგს არ ზომავს. არცერთი არ არის საღებავით წარმართული და მის გარეშე ჩატარებული ოპერაციების რანდომიზებული შედარება, რომელიც რეციდივსაც და ჭრილობასთან დაკავშირებულ შედეგებსაც აფასებს; ამ ორი მტკიცებულების ფარგლებში ასეთი კვლევა არ არსებობს.
შესაბამისად, ყველასთვის, ვინც ქირურგთან პილონიდური სინუსის დროს მეთილენის ლურჯის გამოყენების ვარიანტებს განიხილავს, სამი ზუსტი განცხადება რჩება. პირველი: ერთი ხანგრძლივი, მაგრამ არარანდომიზებული კვლევა საღებავის გამოყენებას რეციდივის შემცირებას უკავშირებს; ეს კავშირი ძირითადად მწვავე შემთხვევებში გამოიკვეთა და დიდ გაურკვევლობას ახლავს. მეორე: ერთი მცირე მექანისტური კვლევა აჩვენებს, რომ საღებავით მონიშვნა დაავადების ჰისტოლოგიურ გავრცელებას სრულად ვერ ასახავს, თუმცა არ ადასტურებს, რომ დამატებითი მიკროსკოპული ცვლილებები რეციდივს იწვევს. მესამე: არცერთი კვლევა არ ამყარებს მტკიცებებს საღებავით წარმართული ოპერაციების დროს ჭრილობის ინფექციის, შეხორცების სისწრაფის ან გართულებების სიხშირის შესახებ, რადგან შესაბამისი შედარებები არცერთს არ გაუზომავს.
ამიტომ კონსულტაციაზე დასასმელი პრაქტიკული კითხვა კონკრეტულია: დაგეგმილი ტექნიკის გათვალისწინებით — ღიად შეხორცება, დახურვა თუ ქსოვილოვანი ნაფლეთის გამოყენება — იყენებს თუ არა ქირურგი საღებავს არხების საპოვნელად და როგორ იქცევა ღრუს კიდეზე არსებული საეჭვო, შეუღებავი ქსოვილის შემთხვევაში? მტკიცებულებები მიუთითებს საღებავის გამოყენებასა და რეციდივს შორის შესაძლო, მაგრამ დაუდასტურებელ კავშირზე და, ამავე დროს, ადგენს მის შეზღუდვას, როგორც ანატომიური მონიშვნის საშუალებას. ყველაფერი, რაც ამ ფარგლებს სცდება, ექსტრაპოლაციაა.