Metylenblátt móti soppi hjá aksolotlum: próvgrundarlag og fyrivarni hjá djóralækna

Ein eigari sær hvíta bummull á einum tákni á sínum aksolotli, leitar eftir metylenbláum móti soppi hjá aksolotlum og finnur eina fløsku við fiskalyvi, sum longu stendur á hillini. Vatnið í báðum akvariunum sær eins út, bummullin sær eins út, og á fløskuni stendur soppur. Tað tykist eyðsæð at brúka somu viðgerð.

Hetta er høvuðsmistakið, sum henda greinin skal fyribyrgja. Ein aksolotl er ikki ein fiskur við beinum. Hann er ein neotenisk salamandra við gjøgnumtreingiligari húð, fjaðralíkum uttanliggjandi táknum, tørvi á køldum vatni og lítlum tolsemi fyri teimum snarvegum, sum fiskaeigarar vanliga brúka. Ein leiðbeining um soppaviðgerð hjá fiski kann ikki gerast til eina leiðbeining fyri tvílívdýr bert við samanbering, og próvgrundarlagið fyri metylenbláum hjá tvílívdýrum stuðlar ikki slíkari nýtslu.

Hugtaksmisamsvarið: fiskaviðgerð mótvegis einum tvílívdýri sum sjúklingi

Ritbúnaðarsniðgevin Daniel Jackson brúkar eina einfalda roynd av hugtøkum. Eitt hugtak er ein virkislig eind við sínum egna støðulagi og sínum egnu reglum. Tvær støður, sum síggja eins út á skíggjanum, kunnu byggja á ymisk hugtøk undir yvirflatuni, og gerðir, sum eru tryggar í aðrari, kunnu miseydnast í hinari.

Fiskaviðgerð og viðgerð av tvílívdýrum líkjast. Báðar fevna um eitt sjúkt djór í vatni, eitt litevni, sum verður latið í vatnið, og eina vón um ávirkan móti soppi. Men sjúklingarnir eru ymiskir á trimum økjum, sum broyta allar avgerðirnar.

Fyri tað fyrsta er upptøkan ymisk. Húðin hjá tvílívdýrum er so gjøgnumtreingilig, at djóralæknar vanliga geva teimum lyv í baði. Vanligar leiðbeiningar siga eisini, at viðgerarar skulu taka hædd fyri upptøku gjøgnum sjúka húð og fyri muni millum djórasløg, sum lýst í Merck-leiðbeiningini um kliniskar mannagongdir hjá tvílívdýrum. Fiskar taka nógv lyv úr vatninum upp fyrst og fremst gjøgnum táknini, meðan húðin hjá stórum fiskum bert stendur fyri einum lítlum parti, sambært eini yvirlitsgrein frá 2023 um upptøku av lyvjum hjá fiski. Ein styrki, sum ein fiskur tolir, sigur tí lítið um, hvat ein aksolotl tekur upp. Eina ógrundaða víðkan av hesi frágreiðing eigur ein at leggja burtur. Táknini hjá aksolotlum hava kyknur við virknari flutningsstarvsemi, sum víst í ultrastrukturellari gransking av táknum hjá aksolotlum, men eingin kanning vísir størri upptøku av metylenbláum gjøgnum tákn hjá aksolotlum enn gjøgnum tákn hjá fiski. Eldri kanningar av evnaflutningi hjá skyldum salamandrum vístu harumframt, at týðandi evnaskifti fór fram gjøgnum húðina, tá ið bundið varð fyri táknini, sum greitt frá av Baldwin og Bentley.

Fyri tað annað er umhvørvið ymiskt. Hald av aksolotlum krevur kalt vatn og eitt virkið lívfrøðiligt filtur. Rakstrarleiðbeiningin fyri djórastovnin í leiðbeiningini hjá Ambystoma Genetic Stock Center um hald av aksolotlum heldur vaksin djór nær 15 til 18 stigum og ávarar ímóti at halda teimum oman fyri umleið 22 stig. Vatnið skal vera avklorað, og lívfrøðilig filtrering skal umskapa ammoniakk og nitritt. Alt, sum skaðar nitrifiserandi bakteriur, skaðar sjúklingin óbeinleiðis, tí burturkast heldur fram at savnast undir viðgerðini.

Fyri tað triðja er sjúkugreiningin ymisk. Hvít bummull á einum aksolotli verður ofta lýst sum soppur, men djóralæknaliga heitið er vanliga saprolegniasis. Tað er ein vatnsmyglusýking í skaddari húð ella skaddum táknum, sum ger hvítligt, bummullarlíkt tilfar og serliga rakar djór, hvørs slímlag er skadd av ammoniakki ella handfaring. Frágreiðingin í MSD Veterinary Manual um smittusjúkur hjá tvílívdýrum mælir til at vátta hana við húðskrapi, sum vísir hyfur ella zoosporur, tí meting við berum eygum kann blanda vatnsmyglu saman við bakteriuskaðum, húð, sum losnar, ella leivdum.

Hvat próvgrundarlag finst í veruleikanum hjá tvílívdýrum

Ein beinleiðis samandráttur er stuttur. Tað finst søgulig nýtsla, umrøða í lyvjahandbókum og ein beinleiðis viðkomandi roynd við salamandrum, sum miseydnaðist. Eingin kontrollerað roynd vísir, at metylenblátt lekir staðfesta Saprolegnia-sýking hjá aksolotlum, sum eru klaktir.

Søgulig nýtsla er verulig, men veik sum próvgrundarlag. Eitt gamalt tíðindabræv frá Indiana University Axolotl Colony, goymt á University of Kentucky, lýsir, hvussu metylenblátt varð nýtt á soppavøkstur á táknum og tám, í tí varðveitta tíðindabrævinum frá djórastovninum. Hetta skrásetir, at ein djórastovnur royndi tað fyri fleiri áratíggjum síðan. Tað staðfestir hvørki eina trygga styrki ella, hvussu stórur partur varð frískur. Umrøða í lyvjahandbókum er á sama hátt veik. Ein nógv endurgivin handbók eftir Smith í ILAR Journal nevnir metylenblátt millum soppalyv til tvílívdýr við grundarlagi í eldri keldum. Ein talva í eini lyvjahandbók skrásetir tað, sum varð fráboðað, ikki eitt royndarúrslit, og prentaðar styrkir til stutt bað har skulu ikki lesast sum staðfestar heimaviðgerðir.

Beinleiðis royndin við salamandrum bendir hinvegin. Í arbeiði við eggjasekkjum hjá salamandruni Hynobius dunni við Saprolegnia-líknandi sýking, almannakunngjørt í The Herpetological Bulletin, vórðu bað við metylenbláum lýst sum miseydnað, meðan tað gekk betur at taka sýkt og ikki livifør egg burtur mekaniskt. Eggjasekkir eru ikki ungir ella vaksnir aksolotlar, og talið av endurtøkum var lítið, men hetta er tann nærmasta samanberiliga royndin, og hon talaði ikki fyri litevninum.

Yvirlitsritini eru samd um hetta holið í vitanini. Ein yvirlitsgrein frá 2022 um saprolegniosis nevnir metylenblátt millum viðgerðir, sum eru fráboðaðar hjá tvílívdýrum. Hon ávarar tó um, at flestu viðgerðarætlanir fyri tvílívdýr eru læntar úr fiskalæknavísindum uttan nøktandi royndir av virknaði ella trygd serliga hjá tvílívdýrum. Henda ávaring er rætta útgangsstøðið fyri allar fløskur til fisk, sum verða umrøddar niðanfyri.

Trygdardátur eru líka ófullfíggjaðar. Eingin kanning av aksolotlum við nóg stórari hagtalsligari styrki ásetur eitt terapeutiskt bil fyri metylenblátt. Ein djóralæknalig grein um viðgerð av útvortis sníkum hjá aksolotlum nevnir eiturfrøðiligar stúranir um metylenblátt hjá hesum djóraslagnum. Árin, sum ikki eru beinleiðis deyðilig, eru hugsandi, sjálvt tá ið djórið yvirlivir. Hetta varð víst, tá ið merking við metylenbláum broytti atferðina hjá halapaddum og vandan fyri, at tær vórðu fangaðar. At yvirliva prógvar ikki, at evnið er uttan árin.

Hvat djóralæknaligar leiðbeiningar mæla til í staðin

Djóralæknaligar keldur eru samdar um eina stigvísa mannagongd, og metylenblátt til klakta djórið er ikki miðdepilin í henni. Raðfylgjan hevur størri týdning enn nøkur einstøk vøra.

Byrja við vatninum. Mát ammoniakk, nitritt, nitrat, pH og hitastig, tak klor ella kloramin burtur og vátta, at filtrið virkar. Røktarblaðið frá Lafeber um aksolotlar, sum er gjøgnumgingið av djóralækna, ásetur ammoniakk og nitritt til null og nitrat undir 10 ppm. Tað telur filtrering, vatnskifti og lág hitastig við í vanligari sjúkufyribyrging. Hetta stigið er viðgerð, ikki bert bakgrund, tí ammoniakkskaði á slímlagið ger djórið meira viðbrekið fyri vatnsmyglu.

Fá eina sjúkugreining, um talan er um meira enn ein heilt lítlan blett. Ein djóralækni kann skrapa úr skaðastaðnum, vátta vatnsmyglu, taka skaddan vevnað burtur á avmarkaðum økjum, har tað er hóskandi, og skilja hana frá bakteriusýking, sum krevur aðra viðgerð. Bókmentir um fiskaegg eru eitt serstakt evni, sum verður umrøtt í leiðbeiningini um metylenblátt til fiskaegg, og almennar meginreglur fyri fiskaakvarium verða umrøddar í leiðbeiningini um viðgerðaravgerðir fyri akvariumsfisk. Hvørgin kann flytast yvir á eitt sjúkutilburð hjá tvílívdýrum.

Brúka viðgerð, sum hóskar til aksolotlar, undir leiðslu av djóralækna. MSD nevnir saltviðgerð, burturtøku av skaddum vevnaði á avmarkaðum økjum og soppalyv til tvílívdýr sum møguleikar, alt eftir tilburðinum. Metylenblátt verður nevnt til egg heldur enn sum høvuðstilmæli fyri staðfesta sjúku í húð ella táknum. Almennar salt- ella hitaviðgerðir til tvílívdýr skulu lagast til djóraslagið. Ein trygdarkanning við krossaðari royndarskipan vísti, at stutt útseting fyri 5 ppt natriumkloridi ikki gav nøkur eygleidd skaðilig tekin, meðan 20 ppt beinanvegin gav skaðilig tekin, sum fráboðað í ráðstevnuriti frá ARAV um salttolsemi hjá aksolotlum. Kanningin royndi tolsemi, ikki lekidóm, men hon útilokar at avrita viðgerðarætlanir við høgum saltinnihaldi beinleiðis. Hiti er á sama hátt avmarkaður hjá einum djóri, sum trívist best við 16 til 18 stigum. Soppalyv á forskrift eru ein annar flokkur enn akvariumslitevni. Beinleiðis royndir við itrakonazoli móti chytrid hjá aksolotlum, fráboðaðar í eini kanning av at beina fyri sýking í einum starvsstovudjórastovni, beindu fyri sýkingini við eini minkaðari viðgerðarætlan, men skrásettu kortini deyðsføll. Hetta talar fyri, at djóralæknin ásetur skamtin, heldur enn at ein roynir seg fram við støði í eini linju í eini lyvjahandbók.

Fá skjótt eina meting hjá djóralækna, tá ið bummullin breiðir seg, rakar stórar partar av táknastilkunum, kemur aftur eftir bøtta røkt ella kemur saman við slappleika, vantandi matarlysti, vekttapi, sárum, strævnum táknarørslum ella viðvarandi legu við vatnskorpuna. Hesi mynstur benda á víðfevnda sjúku ella ein annan trupulleika afturat. Tey krevja mikroskopi og eina ætlan, sum er lagað til djóraslagið, heldur enn eitt sterkari bað.

Eftirlitslisti um, hvørt vøran hóskar: tak hann við til djóralæknan

Hesin eftirlitslistin er eitt amboð, sum er gjørt serliga til hesa grein. Hann mælir ikki til nakran ávísan hátt. Hann sigur tær, hvørjir spurningar skulu hava svar, áðrenn ein háttur verður valdur. Tak fløskuna, eina mynd av merkingini og hesi svarini við til viðtaluna.

Eftirlit	Spurningur at svara	Hví tað hevur týdning fyri aksolotlar
1. Djóraslag á merkingini	Nevnur merkingin tvílívdýr ella bert fisk og fiskaegg?	Vørusíðan hjá Kordon um metylenblátt lýsir eina vøru til fisk og fiskaegg uttan ábending um nýtslu til tvílívdýr. Orðing bert um fisk er ikki ein góðkenning til tvílívdýr.
2. Neyv samanseting	Hvat er styrkin av virka evninum, hvat er fulli innihaldslistin, og síggjast framleiðslulot og gildistíðarfreist?	Akvariumslitevni eru ymisk millum merkir og framleiðslulot. Uttan neyvar upplýsingar um upprunaligu loysnina kann eingin djóralækni meta um útsetingina, og dropatøl á netinum fyri aðrar fløskur kunnu ikki flytast yvir. Førleikar í at lesa merking, sum lýst í leiðbeiningini um at máta viðgerðarstyrki, hjálpa her.
3. Ávaring um lívfrøðiligt filtur	Ávarar merkingin ímóti nýtslu saman við lívfrøðiligari filtrering?	Kordon ávarar um, at litevnið órógvar nitrifiserandi bakteriur, og mælir frá nýtslu í skipanum, sum byggja á lívfrøðiliga filtrering. Akvarium til aksolotlar eru bundin at hesi filtrering, so at lata evnið í høvuðsakvariðið kann elva til eina ammoniakk-kreppu oman á sýkingina.
4. Árin á plantur og tilfar	Nevnur merkingin skaða á plantur, mislit av silikoni ella burturtøku við koli og porøsari filturfylling?	Hesar ávaringar benda á, at høvuðsakvariðið er skeiva staðið. Ein berur viðgerðarílátur undir leiðslu av djóralækna verjir høvuðsskipanina, men krevur kortini sína egnu ætlan fyri vatngóðsku.
5. Sjúkugreining váttað	Hevur mikroskopi váttað vatnsmyglu, ella er soppur enn bert ein giting?	Hvítur vøkstur einsamallur avger ikki viðgerðina. Bakteriusjúka, chytrid og mekaniskir skaðar krevja ymisk tiltøk.
6. Vatn og hitastig skrásett	Eru ammoniakk, nitritt, nitrat, pH og hitastig mátað og skrivað niður?	At rætta vatngóðskuna er partur av at gera djórið frískt. At hita vatnið hjá einum aksolotli upp til hitastig fyri fisk ella brúka almennar viðgerðir við nógvum salti kann leggja eina aðra álagstreyting afturat.
7. Lívsstig og tekin	Er sjúklingurin eitt egg, ein larva, eitt ungt ella eitt vaksið djór, og eru tekin um ávirkan á allan kroppin?	Viðgerðarætlanir fyri egg kunnu ikki flytast yvir á ung ella vaksin djór við táknum. Tekin um ávirkan á allan kroppin gera, at tilburðurin krevur bráðfeingis djóralæknahjálp heldur enn bert broytta røkt.
8. Djóralæknaætlan skrásett	Hevur ein djóralækni ásett evnið, staðið fyri útsetingina, eftirlit, vatnskifti, endapunkt og nær viðgerðin skal stigast upp?	Bað til tvílívdýr krevja eina ásetta reglu fyri, nær steðgast skal, og eitt tíðspunkt fyri nýggja meting. Eitt blátt akvarium uttan tíðaravmarking ella endapunkt er ikki ein ætlan.

Um ein røð ikki hevur svar, er grundarlagið fyri viðgerðaravgerðini ikki klárt. Ein ósvarað røð er ein orsøk til at steðga á og fáa hjálp, ikki til at velja ein sterkari skamt.

Fellur, sum eru serligar fyri aksolotleigarar

Tríggjar fellur ganga aftur á kjakpallum. At hita akvariðið fyri at berjast móti soppi er at læna eina viðgerðarætlan fyri tropiskan fisk, sum skaðar eitt kaldvatnsdjór, ið verður hildið nær 18 stigum. At avrita eina almenna saltviðgerð fyri tvílívdýr sær burtur frá dátunum omanfyri um tolsemi hjá hesum djóraslagnum. At lata evnið í høvuðsakvariðið, tí ein serstakur ílátur tykist vera eyka arbeiði, setur lívfrøðiliga filtrið, plantur og tættingar í samband við eitt litevni, sum er kent fyri at órógva nitrifiserandi bakteriur. Ein serstakur ílátur undir leiðslu av djóralækna krevur kortini avklorað vatn, hitastýring, varliga lufting og eina eftirlitsætlan.

Einki av hesum merkir, at metylenblátt altíð er eitrandi fyri aksolotlar. Søgulig nýtsla í djórastovnum prógvar, at tað varð roynt. Men roynt er ikki tað sama sum prógvað, og tolsemi hjá fiski er ikki trygd hjá tvílívdýrum. Til kontrolleraðar dátur um aksolotlar eru tøkar, er tað ein møguleiki, sum ikki er staðfestur. Um nýtslan nakrantíð er hóskandi, eigur hon at vera partur av eini djóralæknaætlan við váttaðari sjúkugreining, einum hóskandi viðgerðarstaði og einum ásettum endapunkti.