Búlúù mẹ́tílínì fún ME/CFS: àwọn ẹ̀sùn nípa agbára àti àwọn àmì àìlera tó ń pẹ́ kí wọ́n tó farahàn

A kò tíì fi ìdí rẹ̀ múlẹ̀ pé búlúù mẹ́tílínì jẹ́ ìtọ́jú tó munadoko fún ME/CFS. Nínú ìwádìí àwọn ìwé ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì fún àpilẹ̀kọ yìí, a kò rí ìdánwò aláìsàn tó ní ẹgbẹ́ àfiwé tó fi hàn pé ó dín àìlera lẹ́yìn ìsapá (PEM) kù tàbí pé ó mú agbára láti máa ṣe àwọn iṣẹ́ ojoojúmọ́ déédéé sunwọ̀n sí i nínú àrùn yìí. Àwọn àbájáde yàrá ìdánwò ṣàlàyé ìdí tí ìbéèrè náà fi fa ìfẹ́ àwọn olùwádìí. Wọn kò tíì dáhùn rẹ̀ fún àwọn aláìsàn.

Ìyàtọ̀ tó wúlò jù lọ ni èyí tó wà láàárín rírí i pé agbára pọ̀ sí i ní báyìí àti níní agbára láti ṣe ohun kan léraléra láì di aláìlera sí i lẹ́yìn náà. Ìròyìn nípa èyí àkọ́kọ́ kò lè fi ìdí èyí kejì múlẹ̀.

ME/CFS ju àárẹ̀ tí kò kúrò lọ

Àrùn ìgbóná ọpọlọ àti ọ̀pá-ẹ̀yìn pẹ̀lú ìrora iṣan/àkójọpọ̀ àmì àárẹ̀ onígbà pípẹ́ jẹ́ àrùn tó ń dín agbára ènìyàn láti ṣe àwọn iṣẹ́ kù, tí àwọn àmì rẹ̀ sì ní àpẹẹrẹ kan tó dá yàtọ̀. Àwọn àlàyé tí CDC ṣàkópọ̀ fún ṣíṣe àyẹ̀wò láti dá àrùn náà mọ̀ ní nínú wọn ìdínkù tó pọ̀ nínú ìṣe ènìyàn ní ìfiwéra pẹ̀lú ṣáájú àìsàn, tó ń bá a lọ fún ohun tó ju oṣù mẹ́fà lọ, àárẹ̀ tí ìsinmi kò dín kù púpọ̀, PEM, àti oorun tí kò mú ara tù. Ìdínkù nínú agbára ìrònú tàbí àìfaradà ìdúró tàbí ìjókòó tààrà tún gbọ́dọ̀ wà. Àìfaradà ìdúró tàbí ìjókòó tààrà túmọ̀ sí pé àwọn àmì àìlera ń burú sí i nígbà tí ara bá wà ní ipò bẹ́ẹ̀.

Àwọn àlàyé wọ̀nyí nílò àyẹ̀wò oníṣègùn, pẹ̀lú gbígbé àwọn àlàyé mìíràn yẹ̀ wò. Àárẹ̀ nìkan kò fi ìdí ME/CFS múlẹ̀, a kò sì lè kàn lo àbájáde láti ọ̀dọ̀ àwọn ènìyàn tó ní àárẹ̀ lásán fún àrùn náà.

PEM ni bí àìsàn ṣe ń burú sí i lẹ́yìn ìsapá ara tàbí ọpọlọ tí ẹni náà lè fara dà tẹ́lẹ̀. Gẹ́gẹ́ bí CDC ṣe ṣàlàyé nínú ìtọ́sọ́nà ìtọju aláìsàn rẹ̀, ìburúsí náà sábà máa ń farahàn lẹ́yìn wákàtí 12 sí 48, ó sì lè máa bá a lọ fún ọjọ́ tàbí ọ̀sẹ̀. Nítorí náà, àyẹ̀wò ní ọ̀sán lè má rí àbájáde pàtàkì kan ti ìṣe òwúrọ̀ ọjọ́ náà.

Ohun tí ìwádìí mítókóńdríà ń fi kún ìmọ̀ gan-an

Mítókóńdríà ń ṣèrànwọ́ láti yí àwọn èròjà oúnjẹ padà sí agbára tí sẹ́ẹ̀lì lè lò. Búlúù mẹ́tílínì lè kópa nínú àwọn ìfàsẹ́yìn ọ̀ksídéṣọ̀nù àti rídọ́kṣọ̀nù, nípa gbígba àti fífúnni ní àwọn ẹlẹ́ktrọ́nù. Nínú àwọn ìdánwò Wen àti àwọn alábàáṣiṣẹ́ rẹ̀ ní 2011, ó ṣe àtìlẹ́yìn fún ọ̀nà mìíràn tí ẹlẹ́ktrọ́nù lè gbà láti NADH sí cytochrome c lábẹ́ àwọn ipò ìdánwò. Àwọn sẹ́ẹ̀lì iṣan-ara tí a tọ́ dàgbà nínú yàrá ìdánwò fi ìyípadà hàn nínú bí wọ́n ṣe ń lo atẹ́gùn, àwọn olùwádìí náà sì tún ṣe àyẹ̀wò àwọn àpẹẹrẹ nínú eku fún ìpalára tó dà bí ti Parkinson àti àìtó ẹ̀jẹ̀ sí ọpọlọ. Àwọn wọ̀nyí jẹ́ ìdánwò yàrá àti ti ẹranko, kì í ṣe ìdánwò ìtọju ME/CFS.

Ìwádìí tún wà nípa bí ara ṣe ń yí àwọn èròjà padà, tó dá lórí àrùn náà pàtó. Tomas àti àwọn alábàáṣiṣẹ́ rẹ̀ ṣe àyẹ̀wò àwọn sẹ́ẹ̀lì ààbò ara inú ẹ̀jẹ̀ láti ọ̀dọ̀ àwọn ènìyàn tó ní CFS àti àwọn ẹni tí ara wọn dá ṣáṣá fún àfiwé, wọ́n sì rí ìyàtọ̀ nínú fòsífórílẹ́ṣọ̀nù ọ̀ksídétífù, pàápàá jù lọ ìpele gíga jù lọ ti mímí sẹ́ẹ̀lì. Ohun tí wọ́n wọn ni bí àwọn sẹ́ẹ̀lì tí a gba ṣe ń ṣiṣẹ́ nínú àyẹ̀wò yàrá. A kò fún àwọn aláìsàn ní búlúù mẹ́tílínì, ìwádìí náà kò sì wọn bóyá PEM sunwọ̀n sí i lẹ́yìn ìtọju.

Àwọn àbájáde mìíràn mú kí àlàyé “ìṣelọpọ agbára tó kéré” má rọrùn. Nínú ìwádìí Fluge àti àwọn alábàáṣiṣẹ́ rẹ̀ lórí aláìsàn 200 àti àwọn olùkópa 102 tí ara wọn dá ṣáṣá, àwọn àpẹẹrẹ ásíìdì amínò tọ́ka sí ìyípadà nínú bí ara ṣe ń ṣe ìlò agbára. Àwọn sẹ́ẹ̀lì iṣan tí a tọ́ dàgbà, tí a sì fi omi inú ẹ̀jẹ̀ aláìsàn kàn, fi ìbísí nínú mímí mítókóńdríà hàn pẹ̀lú ìtújáde láktéètì tó pọ̀ jù. Àwọn sẹ́ẹ̀lì tó yàtọ̀ àti àwọn ipò ìdánwò tó yàtọ̀ lè mú àwọn àpẹẹrẹ tó yàtọ̀ wá. Nítorí náà, “mímí sẹ́ẹ̀lì tó pọ̀ sí i” kì í ṣe àmì ìmúbọ̀sípò tí ìtumọ̀ rẹ̀ ṣe kedere fúnra rẹ̀.

Ìparí èrò tó so àwọn ìwádìí wọ̀nyí mọ́ ìtọju ní ìgbésẹ̀ kan tí a kò tíì dán wò: oògùn tó ń yí bí ẹlẹ́ktrọ́nù ṣe ń lọ padà tún gbọ́dọ̀ mú ìlànà àrùn tó yẹ sunwọ̀n sí i, nínú àwọn àsopọ̀ ara tó yẹ, láìsí ìpalára tó lè pa àǹfààní náà rẹ́. Àwọn ẹ̀sùn tó gbòòrò nípa búlúù mẹ́tílínì àti mítókóńdríà nílò ìyàsọ́tọ̀ kan náà láàárín bí ó ṣe ń ṣiṣẹ́ àti àbájáde rẹ̀.

Tábìlì láti ẹ̀rí sí àbájáde

Ìjíròrò Phoenix Rising nípa búlúù mẹ́tílínì fi àwọn ìbéèrè aláìsàn nípa ìrírí, ààbò, àti dídára ọjà hàn. Irú ìjíròrò bẹ́ẹ̀ lè dá àwọn ohun tí ó yẹ kí a ṣe ìwádìí lé lórí mọ̀. Wọn kò ní àfiwé tí a ṣàkóso àti ìtẹ̀lé déédéé tí a nílò láti mọ bí ìtọju ṣe munadoko tó.

Ṣàyẹ̀wò àwọn ọjọ́ tó tẹ̀ lé e, kì í ṣe wákàtí tó dára nìkan

Ronú nípa àpẹẹrẹ ẹni kan tí ọpọlọ rẹ̀ dà bíi pé ó túbọ̀ mọ́ ní ọjọ́ Ajé, tí ó sì lo àkókò tó gùn sí i láti bójú tó àwọn lẹ́tà àti ìfiránṣẹ́. Ní ọjọ́ Ìṣẹ́gun, ó nílò ìrànlọ́wọ́ láti pèsè oúnjẹ; ní ọjọ́ Ọjọ́rú, agbára rẹ̀ láti pọkàn pọ̀ ṣì burú ju ti tẹ́lẹ̀ lọ. Pípè ọjọ́ Ajé ní ìdára láìṣàkọsílẹ̀ ọjọ́ Ìṣẹ́gun àti Ọjọ́rú yóò túmọ̀ sí pípa ìsọfúnni tó ṣe pàtàkì fún ìtọju tì. Ó tún máa tètè jù láti sọ pé ìburúsí náà wá láti inú nkan kan tí ẹni náà lò tàbí ìṣe àfikún náà láìgbé gbogbo bí àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ṣe tẹ̀ lé ara wọn yẹ̀ wò.

Àwọn àbájáde tó wúlò ní bí PEM ṣe le tó àti bí ó ṣe pẹ́ tó, agbára láti tún àwọn ìṣe tó ṣe pàtàkì sí ẹni náà ṣe, àkókò ìmúbọ̀sípò, àti ìrànlọ́wọ́ tí ó nílò. Ẹnì kan lè mọyì kíkà ìfiránṣẹ́ kúkúrú tàbí wíwẹ̀ láìsí ìrànlọ́wọ́ ju ìyípadà nínú nọ́ńbà àyẹ̀wò yàrá lọ. Àwọn ohun tó ṣe pàtàkì wọ̀nyẹn yẹ kí ó darí ìjíròrò èyíkéyìí pẹ̀lú oníṣègùn.

Fún bíbójútó ìṣe, NICE dámọ̀ràn ọ̀nà tó bá ẹni kọ̀ọ̀kan mu láàárín ààlà agbára rẹ̀ lọ́wọ́lọ́wọ́, ó sì gbani níyànjú láti má lo àwọn ètò tí ó ń fi ìpele tí a ti pinnu tẹ́lẹ̀ kún eré ìmárale. Rírí i pé ara dára fún ìgbà díẹ̀ kì í ṣe ìdí láti dán ààlà agbára wò nípa ṣíṣe ìsapá tó pọ̀ sí i.

Ìwé àkọsílẹ̀ ìṣe àti àwọn àmì àìlera tó ń pẹ́ kí wọ́n tó farahàn

Lo ìwé àkọsílẹ̀ ọ̀rọ̀ tí a lè tẹ̀ jáde láti ṣàkọsílẹ̀ ìgbésí ayé déédéé fún ìjíròrò pẹ̀lú oníṣègùn. Ó jẹ́ ohun ìrànwọ́ fún àkíyèsí, kì í ṣe ìwọ̀n fún dídá àrùn mọ̀ tàbí ètò ìdánwò búlúù mẹ́tílínì. Ṣàkọsílẹ̀ ohun tí o lè ṣe láìsí ìṣòro nìkan. Olùtọ́jú lè ṣèrànwọ́, kò sì burú bí àwọn àkọsílẹ̀ kan kò bá sí.

Yan àmì méjì tàbí mẹ́ta tó wúlò fún ọ fúnra rẹ, bí iye kíkà tí o lè fara dà, pípèsè oúnjẹ, tàbí ìrànlọ́wọ́ pẹ̀lú wíwẹ̀. Ṣàlàyé ohun tí ó ṣẹlẹ̀ gan-an dípò ṣíṣe iṣẹ́ kan láti wọn agbára rẹ. Ṣàkọsílẹ̀ ohun tí ó béèrè ìsapá ara, ọpọlọ, ìmọ̀lára, àwọn ẹ̀yà ìmọ̀lára, àti ìdúró tàbí ìjókòó tààrà nígbà tí ó bá yẹ. Fi ìsinmi àti àwọn ìyípadà tí a ti ṣe sí oògùn tàbí ìṣe déédéé kún un.

Mú àkọsílẹ̀ bí àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ṣe tẹ̀ lé ara wọn, títí kan àwọn ọjọ́ tí ó dà bíi pé kò sí ìyípadà, wá sí ìpàdé. Béèrè bóyá àwọn ìdára tó dà bíi pé ó ṣẹlẹ̀ wá nígbà tí ìsapá jẹ́ bákan náà, tí ìrànlọ́wọ́ pọ̀ sí i, tàbí tí ìsinmi pọ̀ sí i gan-an. Ìwé àkọsílẹ̀ ẹni kọ̀ọ̀kan kò lè fi ìdí ohun tó fa ìyípadà múlẹ̀, ṣùgbọ́n ó lè mú kí ìpàdé kúkúrú pẹ̀lú oníṣègùn pèsè ìsọfúnni tó pọ̀ sí i.

Ààbò jẹ́ apá kan nínú ìbéèrè nípa ìtọju

Búlúù mẹ́tílínì ní ìpa oògùn lórí ara. Ìsọfúnni Amẹ́ríkà fún kíkọ PROVAYBLUE tí a ń fúnni nípasẹ̀ iṣan ẹ̀jẹ̀ dá lórí methemoglobinemia tí ènìyàn ní lẹ́yìn ìbí, kì í ṣe ME/CFS. Ó kìlọ̀ nípa àkójọpọ̀ àmì serotonin tó le gan-an nígbà tí a bá lò ó pẹ̀lú àwọn oògùn tó ń ní ìpa lórí serotonin àti àwọn ópíọ́ìdì, ó sì sọ pé a kò gbọ́dọ̀ lò ó nígbà tí àìtó G6PD bá wà nítorí ewu àìtó ẹ̀jẹ̀ tí ìparun àwọn sẹ́ẹ̀lì ẹ̀jẹ̀ pupa ń fà. Àlàyé oògùn abẹ́rẹ́ yìí kò fi ìdí ètò ìtọju ara ẹni nípa gbígbà á lẹ́nu múlẹ̀.

Mú àkójọ gbogbo oògùn àti àfikún oúnjẹ rẹ wá sí ìjíròrò pẹ̀lú oníṣègùn nípa búlúù mẹ́tílínì. Má dá ìtọju tí oníṣègùn kọ fún ọ dúró nítorí kí o lè lò ó. Ìbéèrè tí a ní láti yanju ni bóyá ẹ̀rí tó dá lórí àrùn náà pàtó ṣe àtìlẹ́yìn fún àǹfààní tó ní ìtumọ̀ fún ọ, pẹ̀lú ọ̀nà láti dá ìburúsí tó ń pẹ́ kí ó tó farahàn àti àwọn ìpa búburú tó yẹ mọ̀.